Византия валютасы: тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Валюта

Византия валютасы, Батыс құлағаннан кейін Шығыс Рим империясында қолданылған ақша, негізінен екі түрлі монетадан тұрды: алтын солидтер мен гиперпира және түрлі анық бағаланған қола монеталар. 15-ғасырға қарай, валюта тек құны төмендетілген күміс ставрата мен шағын мыс монеталар түрінде шығарылды, алтын монеталар болмады. Бұл жаңалықтар, бұрын византиялық стильдерді көшіріп, христиандық символдарды исламдық эквиваленттерімен алмастырған ислам халифасы Абд әл-Маликке, екі жағында тек әріптермен ерекше ислам стилін дамытуға себеп болды. Бұл стиль қазіргі заманға дейін барлық исламдық монеталарда қолданылды. Юстиниан II-нің монетасы иконоборлық аяқталғаннан кейін қайта жандандырылды және әртүрлі өзгерістермен Империя соңына дейін қолданыла берді. 10-ғасырда императордың суреті бар бұрынғы монеталардың орнына, «анонимді фолле» монеталары соғылды. Анонимді фолле монеталарының бетінде Исаның бюсті және «ХРИСТУС/bASILEU/bASILE» деген жазу бейнеленген, ол «Императорлардың императоры – Мәсіх» деп аударылады.

Византия монеталары асыл металл монеталардың уақыт өте келе жұқарып, кеңейе түсу тенденциясын ұстанды және оны ең жоғары деңгейге жеткізді. Кейінгі византиялық алтын монеталары қолмен иіліп кететіндей жұқа пластиналарға айналды. Византия монеталарының беделі Империя соңына дейін сақталды. Еуропалық билеушілер өз монеталарын қайта шығара бастағаннан кейін, византиялық үлгілердің қарапайым нұсқасын, алғы бетінде билеушінің толық суретімен қолдана бастады.

Атаулары

Византиялық валюта саналатын ақшаның бастауы 498 жылы Анастасийдің ақша реформасымен басталды, ол алтын солидус пен қола нуммиден тұратын Рим империясының соңғы монета жүйесін реформалады. Нуммус өте кішкентай қола монета болды, шамамен 8–10 мм, салмағы 0,56 г, бұл римдік фунтқа 576 теңгеден келді, бұл ыңғайсыздық тудырды, себебі тіпті кішкентай мәмілелер үшін де олардың көп саны қажет болды. Жаңа қола монеталар, нуммустың еселіктері енгізілді, мысалы 40 нумми (фолис деп те аталады), 20 нумми (семифолис деп те аталады), 10 нумми (декануммиум деп те аталады) және 5 нумми монеталары (пентануммиум деп те аталады); басқа да номиналдары кейде шығарылды. Бұл монеталардың бет жағында императордың жоғары стильделген суреті, ал сырт жағында грек сандары жүйесі бойынша көрсетілген номиналдың мәні бейнеленген (M=40, Λ=30, K=20, I=10, E=5). Күміс монеталар сирек шығарылды. Тек Гераклийдің 615 жылы алғаш шығарған алтыбұрышты монетасы тұрақты түрде шығарылды, ол 7-ші ғасырдың соңына дейін сақталды, әртүрлі тазалықта, жалпы салмағы 7,5 және 8,5 грамм аралығында болды. Оның орнына Лев III Исавр 720 жылы орнатқан милиаресион келді, ол шамамен 830 жылдан бастап 11-ші ғасырдың соңына дейін стандартты монета ретінде қолданылды, содан кейін күрт құнсызданудан кейін тоқтатылды. Бұл кезеңде шағын мәмілелер қола монеталармен жүзеге асырылды. Алтын солидус немесе номизма 11-ші ғасырға дейін халықаралық сауда стандарты болып қала берді, содан кейін 1030 жылдары Романос Аргирос (1028–1034) тұсында императорлардың кезегімен құнсыздана бастады. Оған дейін алтынның тазалығы шамамен 0,955–0,980 деңгейінде сақталды. Византиялық ақша жүйесі 7-ші ғасырда өзгерді, 40 нумми (фолис деп те аталады), енді айтарлықтай кішкентай болған, тұрақты түрде шығарылатын жалғыз қола монетаға айналды. Юстиниан II (685–695 және 705–711) Юстиниан I-нің фолисінің мөлшерін қалпына келтіруге тырысқанмен, фолис өлшемі азайды. 9-шы ғасырдың басында үштен екі бөлігі салмақты солидус толық салмақты солидуспен қатар шығарылды, екеуі де тазалық стандартын сақтап, салмағы аз монеталарды толық салмақты монеталардың құнымен қабылдауға мәжбүрлеу жоспары сәтсіз аяқталды. 11⁄12 салмақты монета тетартерон (грекше салыстырмалы сөз, сөзбе-сөз "төртінші") деп аталды, ал толық салмақты солидус гистаменон деп аталды. Тетартерон танымал болған жоқ және тек 10-шы ғасырда сирек қайта шығарылды. Толық салмақты солидус рим фунтына 72-ге тең, шамамен 4,48 грамм салмақта соғылды. Таяу Шығыспен сауда үшін салмағы бір силикваға дейін азайтылған солидтер де болды. Бұл азайтылған солидтер, бет және сырт жағында жұлдыз бейнеленген, салмағы шамамен 4,25 г болды.

The start of what is viewed as Byzantine currency by numismatics began with the monetary reform of Anastasius in 498, who reformed the late Roman Empire coinage system which consisted of the gold solidus and the bronze nummi. The nummus was an extremely small bronze coin, at about 8–10 mm, weight of 0.56 g making it at 576 to the Roman pound which was inconvenient because a large number of them were required even for small transactions. New bronze coins, multiples of the nummus were introduced, such as the 40 nummi (also known as the follis), 20 nummi (also known as the semifollis), 10 nummi (also known as the decanummium, and 5 nummi coins (also known as the pentanummium); other denominations were occasionally produced. The obverse (front) of these coins featured a highly stylized portrait of the emperor while the reverse (back) featured the value of the denomination represented according to the Greek numbering system (M=40, Λ=30, K=20, I=10, E=5). Silver coins were rarely produced. The only regularly issued silver coin was the Hexagram first issued by Heraclius in 615 which lasted until the end of the 7th century, minted in varying fineness with a weight generally between 7.5 and 8.5 grams. It was succeeded by the initially ceremonial miliaresion established by Leo III the Isaurian in ca. 720, which became standard issue from ca. 830 on and until the late 11th century, when it was discontinued after being severely debased. Small transactions were conducted with bronze coinage throughout this period. The gold solidus or nomisma remained a standard of international commerce until the 11th century, when it began to be debased under successive emperors beginning in the 1030s under the emperor Romanos Argyros (1028–1034). Until that time, the fineness of the gold remained consistent at about 0.955–0.980. The Byzantine monetary system changed during the 7th century when the 40 nummi (also known as the follis), now significantly smaller, became the only bronze coin to be regularly issued. Although Justinian II (685–695 and 705–711) attempted a restoration of the follis size of Justinian I, the follis continued to slowly decrease in size. In the early 9th century, a three fourths weight solidus was issued in parallel with a full weight solidus, both preserving the standard of fineness, under a failed plan to force the market to accept the underweight coins at the value of the full weight coins. The 11⁄12 weight coin was called a tetarteron (a Greek comparative adjective, literally "fourth er"), and the full weight solidus was called the histamenon. The tetarteron was unpopular and was only sporadically reissued during the 10th century. The full weight solidus was struck at 72 to the Roman pound, roughly 4.48 grams in weight. There were also solidi of weight reduced by one siliqua issued for trade with the Near East. These reduced solidi, with a star both on obverse and reverse, weighed about 4.25 g.

Византиялық солидус Батыс Еуропада бағаланды, онда ол безант деп белгілі болды, бұл Византияның бұрмалануы. Содан кейін безант термині дөңгелек геральдикалық символдың атауына айналды, яғни алтын дискіге.

Алексий І реформалары

Бұрынғы ақша айырбастаушы Михаил IV Пафлагон (1034–41) 1034 жылы Византия тағына отырып, тетартерно номизма мен гистаменон номизманы құнынан төмендетудің баяу процесін бастады. Бастапқыда бұл төмендеу бірте-бірте болды, бірақ кейін қарқыны зорғая түсті. Константин IX (1042–1055) тұсында 21 карат (87,5% таза), Константин X (1059–1067) тұсында 18 карат (75%), Роман IV (1068–1071) тұсында 16 карат (66,7%), Михаил VII (1071–1078) тұсында 14 карат (58%), Никефор III (1078–1081) тұсында 8 карат (33%) және Алексий I (1081–1118) тұсында 0-ден 8 каратқа дейін құны төмендеді. Алексий I Комнен (1081–1118) тұсында құны төмендетілген солид (тетартерно және гистаменон) тоқтатылып, жоғары саф алтыннан жасалған монета (көбінесе .900 - .950) енгізілді, ол әдетте 4,45 граммдық гиперпирон деп аталды. Гиперпирон солидтен сәл кішірек болды. Ол гиперпиронның үштен бірін құрайтын, шамамен 25% алтын және 75% күмістен тұратын электрум аспрон трахимен бірге енгізілді, сондай-ақ гиперпиронға 48-ге тең бағаланған, 7% күміспен қапталған билон аспрон трахи немесе стаменон, және мыс тетартерон мен ноумион да билон аспрон трахиге 18 және 36 шамасында бағаланды.

Андроник II реформалары

Андроник II билік құрған кезде ол гиперпиронға негізделген жаңа номиналдарды енгізді. Олар күміс милиаресион немесе базилика гиперпиронның 12-сіне және бильон политика гиперпиронның 96-сына тең болды. Базиликон венециялық дукаттың көшірмесі болып, 1304 жылдан бастап елу жыл бойы айналымда болды. Гиперпирон 1350-жылдарға дейін үнемі шығарылып, қолданыста болды, содан кейін тек есептесу үшін қолданылатын ақша ретінде сақталды. 1400 жылдан кейін Византия монетасы маңызсыз айналымға түсті, итальяндық монеталар басым ақша бірлігіне айналды. Бұл ойыс (стақан тәрізді) пішінді монеталар электр (қоспа алтын) және бильон (қоспа күміс) түрінде шығарылды. Мұндай монеталардың шығарылу себебі нақты белгісіз, бірақ оларды жинауды жеңілдету үшін осылай жасаған деген болжам бар.

1367 реформасы

Византия монеталарының соңғы кезеңінде алтын ақша шығару тоқтатылды және жүйелі күміс ақша шығару басталды. Аталған номинал – Stavraton, ол 1, 1/2, 1/8 және 1/16 stavraton түрінде шығарылды. Сонымен қатар, мыс follaro және tornesse монеталары да шығарылды.

Сатып алу қабілеті

Бұл аймақ, мәдениет және жергілікті инфляцияға қатысты белгілі бір уақыт кезеңдерінің шағын суреттемелерін алуға болады. Әдебиет әртүрлі дәуірлердегі бағалар туралы көптеген сілтемелерге толы. Олардың көпшілігі дәл болмауы немесе аударма кезінде бұрмаланған болуы мүмкін. VI ғасырдағы Иерусалимде бір құрылысшы күніне 1/20 солидус, яғни 21 фолле алған. VII ғасырдың басында Александриядағы кездейсоқ жұмысшы 1/23 солидус тапқан. Бір отбасының бір күндік көкөніс қаражаты 5 фолле тұрған. Бір фунт балық 6 фолле, ал нан тапшылық кезінде 3 фолле бағасымен сатылған. Ең арзан көрпе 1/4 солидус, қолданылған плащ 1 солидус, ал есек 3 немесе 4 солидусқа тұрған.

Салыстырмалы мәндер

Анастасий I (495 жылдан кейін) Солидтер Фоллистер Жартылай фоллистер Декануммий Пентануммий Нумми Солид 1 420 840 1680 3360 16,800 Фоллис 1 2 4 8 40 Жартылай фоллис 1 2 4 20 Декануммий 1 2 10 Пентануммий 1 5 Нуммус 1