Кіріспе

Құс түрі

Speciesbox
| image = Cacatua goffiniana in tree 6. jpg
| status = NT
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| status2 = CITES A1
| status2 system = CITES
| status2 ref =
| parent = Licmetis
| taxon = Cacatua goffiniana
| authority = Roselaar & Michels, 2004. Бұл түр Индонезияның Кай аралдарына таралған.

Өсіру

Бұл түрдің табиғи ортадағы көбейю әдебиеті туралы көп мәлімет жоқ. Олардың көбейю маусымы белгісіз, ал жұптасу мінез-құлқы туралы аз ғана мәлімет бар. Бір жұмыртқаға 2-3 жұмыртқа салынады. Бұл түрдің көбейю әдеттері туралы барлық дерлік білім тұтқында өсірілген популяциялардан алынған. Ұлыбританиядағы құс шаруалары Танимбар корелласының көктемнің соңында көбейетінін, шамамен 28 күндік инкубация кезеңінен кейін жұмыртқалары шілде айына дейін шайқанатынын, екі ата-ана да ұяны күтіп бағатынын хабарлады. Аналық құс балапандар ұшқаннан кейін шамамен үш апта бойы оларды тамақтандырады. Жұптасу алдында қораз бен аналық арасында ешқандай құдалық мінез-құлқы байқалған жоқ.

Қорғау

Танимбарда мекендеу ортасының үздіріліп жатуы, шектеулі таралған аймағы және заңсыз аң аулау фактілеріне байланысты Танимбар корелласы IUCN Қауіп төнген түрлердің қызыл тізімінде "Қауіпке жақын" санатында бағаланған. 1970 жылдары жапондық ағаш кесушілер аралдарды кеңінен зардапкер етті. Көптеген бағдарсыз, шатасқан құстар үй жануарлары саудасына түсті. Жүк тасымалы кезінде стрестен көптеген құстар өлгенімен, бұл экологиялық апаттың артында шағын үміт болуы мүмкін, себебі көптеген Танимбар кореллалары тұтқындықтағы өсіру бағдарламаларында көбейді. Осылайша, қазіргі таңда тұтқындықтағы Танимбар кореллаларының саны табиғаттағыдан көп.

Ғылыми атау

Тарихи тұрғыдан алғанда, Лопохороа гоффини түрін ашқандығы үшін 1863 жылы Отто Финш есімді ғалымға жатады. Ол Финштің досы, сол жылы 26 жасында қайтыс болған голландиялық теңіз лейтенанты Андреас Леопольд Гоффинның құрметіне аталған. 2000 жылы Финштің осы түрді ресми түрде сипаттауы, шындығында, басқа бір какаду түріне – Ducorps немесе Соломон какадуына (Cacatua ducorpsii) жататын екі мысалға негізделгені анықталды. Осылайша, Cacatua goffini, Cacatua ducorpsii-нің синониміне айналып, бұл түрді дұрыс ғылыми атаусыз және сипаттамасыз қалдырды. 2004 жылы түр ресми түрде Cacatua goffiniana деп сипатталды, Финштің досының құрметіне какаду түрін атау ниеті сақталды. Жаңа сипаттама 1923 жылы доктор Феликс Копштейн Танимбар аралдарында жинаған бір данаға негізделген.

Құс шаруашылығында

Құс шаруашылығында бұл тотық Гоффин какадуы деп кеңінен танылады. Жұмыртқадан шыққаннан бастап қолмен өсірілген үй жануарлары адам сөзін еліктей алады, бірақ көбінесе олар жақсы сөйлейтін құстар емес. Олар әдетте "ірі какадуларға" қарағанда тынышрақ, бірақ бәрібір өте дауысты болуы мүмкін, және олардың өткір шырылдауы кейбір адамдарды қынжырлатады. Танимбар кореллалары көру арқылы және оқу арқылы үйренеді. Қақпанды ашу арқылы ғана Танимбар корелласының назары қақпан құлпына ауып, олар құлпын ашып, бірнеше секундта қақпанынан қашу жолын тәжірибе арқылы табады.

Ақпараттық қызмет

Көптеген зерттеулердің тәжірибелік дәлелдері Танимбар корелласының едәуір интеллектуалды қабілеттеріне ие екенін көрсетеді. Бұл түрдің табиғатта құралдарды қолдануы байқалған. 2012 жылдың қарашасында Вена университетінің профессоры Элис Ауэрсперг Фигаро есімді еркек құстың өздігінен ағаш сынықтары мен кішкентай таяқтарды пішіндіре отырып, оларды сым торынан тысқары орналасқан тамақты алу үшін қақпақтар жасауға қолданғанын анықтады. 2013 жылдың шілдесінде Оксфорд университетінің, Вена университетінің және Макс Планк институтының ғалымдарынан құралған бірлескен зерттеудің нәтижелері жарияланды. Зерттеу барысында құстардың күрделі механикалық мәселелерді шеше білу қабілеті анықталды, бір жағдайда олар тамақ алу үшін бес бөліктен тұратын құлыпты тізбектеп ашу жолын өздігінен тапқан. Кореллалар өз мінез-құлқын өте жылдам бейімдеп, құлыптың бөлімдері өзгертілген немесе қайта реттелген кезде де оны аша алды, бұл олардың белгілі бір мақсатқа жетуге бағытталғандығын және физикалық объектілердің өзара әрекеттесуін түсінетіндігін көрсетеді – жай ғана үйренген әрекеттерді қайталау емес. 2022 жылы гольф сияқты міндеттерді қамтитын зерттеу Танимбар корелласының мәселелерді шешу дағдыларын одан әрі көрсетті, какадулар кашу жаңғағын алу үшін мәрмәрді белгіленген тесікке тигізу үшін таяқты қалай пайдалану керектігін өздігінен тапты. Бір құс (Фигаро – 2012 жылғы тәжірибеде де қатысқан) тәжірибені алдаудың жолын тапты, таяғын рычаг ретінде пайдаланып, сынақ аппаратын көтеріп түсіріп, кашу жаңғағын босату механизмін іске қосты. Кейінірек Венадағы Гоффин зертханасында профессор Ауэрсперг пен оның командасы Стэнфордтың зефир тәжірибесін Танимбар корелласына бейімдеп, құстардың өзін-өзі бақылауға және кешіктірілген сыйақыны күтуге қабілетті емеуіне зерттеу жүргізді. Кореллаларға сүйікті тамақтарын (пекан жаңғағы) одан да құндырақ тамаққа (кашу) алмастыру мүмкіндігі берілді, егер олар бірінші жаңғақты біршама уақыт ұстап, содан кейін оны жемеген күйінде зерттеушіге қайтарса, онда алмасу жүзеге асырылатын еді. Пекан жаңғағы әдетте бірден желінетін болса да, зерттеушілер кашу ұсынылғанда кореллалардың 80 секундқа дейін жеуге қарсы тұра алатынын анықтады. Бұл мінез-құлық (бұрын қаргаларда да байқалған) құстардың өзін-өзі бақылауға қабілетсіз деген бұрынғы пікірді жоққа шығарады. Ауэрсперг командасының 2018 жылдың қарашасында жарияланған қосымша зерттеулері кореллалардың картонды сыйақы алу үшін қазықпен кесіп алатынын көрсетті, бірақ олар құралдардың енін өзгерте алмады, мүмкін, олардың қазықтарының физикалық шектеулеріне байланысты. 2020 жылы Ауэрсперг командасы Гоффин зертханасындағы тұтқында өсірілген кореллалардың мәселелерді шешу қабілетін Танимбарда ұсталған және бірдей тәжірибелік жағдайларға ұшыраған жабайы құстармен салыстырды – құстар "инновациялық аренаға" орналастырылып, 20 түрлі тапсырмалар ұсынылды (мысалы, батырманы басу, дөңгелекті бұру, сөреден шығару, бұтақты алып тастау, тостағанды аудару, клипсті ашу және т.б.), олар сыйақы алу үшін осы тапсырмаларды орындауға таңдау жасады. Зерттеу нәтижесінде жабайы кореллалардың сынақ аппаратына араласуға көбірек бейімділігі анықталды, бірақ араласқандар тұтқында өсірілген құстармен салыстырылатын деңгейде тапсырмаларды шеше алды. Жабайы кореллалар теңіз мангосының тұқымын жеуге мүмкіндік беретін құралдар жасау үшін әртүрлі өлшемдегі таяқтарды пішіндіретіні байқалды. 2020 жылғы зерттеуде Танимбар корелласының оқу-түсіну дағдыларын дамытуға қабілетті болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Тәжірибелік жағдайларда Элли есімді аналық құс жазба сөздерді суреттермен және сөйлеу сөздерімен 94% дәлдікпен байланыстыра алды, осылайша орфографиялық өңдеу, графемдік-фонемалық сәйкестік және семантикалық өңдеу, оқу үшін қажетті үш дағдыны көрсетті. Элли сонымен қатар зерттеушілерге тілектерін білдіру үшін, тамақ, сусын, іс-шаралар, заттар және әлеуметтік қарым-қатынас сұрауы үшін планшет компьютеріндегі байланыс тақтасын пайдалануды үйренді.