Аққұйрықты қарқынның (Gyps bengalensis) жағдайы және қорғалуы
White-rumped vulture
Аққұйрық қарға (Gyps bengalensis) – Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы сирек кездесетін құс. Диклофенактан уланып, популяциясы азайып, қорғауға алынған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Аққұйрықты қарқын (Gyps bengalensis) – Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияға тән Ескі әлемнің қарқыны. 2000 жылдан бері Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізімінде «Қауіпті жағдайда» деп тіркелген, себебі популяциясы күрт төмендеді. Аққұйрықты қарқындар диклофенактан уланудан туындаған бүйрек жеткіліксіздігінен өледі. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, әлемдік популяциясы 6000-нан кем ересек жекелеген құстардан тұрады деп есептелді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1781 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтамның көп томдық «Құстардың жалпы шолуы» атты еңбегінде сипатталған және суреттелген «Бенгал қарқыны» негізінде жасады. Лэтам Лондон мұнарасында тірі құсты көріп, оның Бенгалиядан келгенін күзетшіден естіген. Аққұйрықты қарқын қазір француз зоологы Мари Жюль Сезар Савиньидің 1809 жылы енгізген Gyps туысына жататын сегіз түрдің бірі болып табылады. Туыстың атауы ежелгі грек тіліндегі «vultur» деген сөзден шыққан. Түр монотипті: кез келген түршелері танылмайды. Бұл қарқын Үндістанның солтүстігі мен орталығында, Пәкістан, Непал, Бангладеш және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы адамдар қоныстанған жерлерге жақын, биік ағаштарға ұя салады, әдетте бір жұмыртқа туады. Құстар топтасып қоныстанады. Популяцияның көп бөлігі жыл бойы тұрақты. Басқа қарқындар сияқты, ол да өліктермен қоректенеді, көбінесе жылу ағындарымен биікке көтеріліп, басқа өлік жеушілерді байқап, өліктерді табады. 19 ғасырдағы тәжірибеші ағашқа қапқа салынып жасырылған иттің өлігін иіс сезу арқылы таба алатынын анықтады. Ол көбінесе үйір-үйір болып ұшып, қоныстанады. Бір кезде Үндістандағы ең көп кездесетін қарқын болған. Азия, Африка және Еуропа популяцияларын қамтитын Gyps туысының жақсы қолдау көрсетілген кладында бұл түрдің негізгі екендігі анықталды, ал басқа түрлердің арасындағы айырмашылықтар соңғы кезде пайда болған.
The white rumped vulture (Gyps bengalensis) is an Old World vulture native to South and Southeast Asia. It has been listed as Critically Endangered on the IUCN Red List since 2000, as the population severely declined. White rumped vultures die of kidney failure caused by diclofenac poisoning. As of 2021, the global population was estimated at less than 6,000 mature individuals. Gmelin based his description on the "Bengal vulture" that had been described and illustrated in 1781 by the English ornithologist John Latham in his multi volume A General Synopsis of Birds. Latham had seen a live bird at the Tower of London and had been told by the keeper that it had come from Bengal. The white rumped vulture is now one of eight species placed in the genus Gyps that was introduced in 1809 by the French zoologist Marie Jules César Savigny. The genus name is from Ancient Greek gups meaning "vultur". The species is monotypic: no subspecies are recognised. This vulture builds its nest on tall trees often near human habitations in northern and central India, Pakistan, Nepal, Bangladesh and southeast Asia, laying one egg. Birds form roost colonies. The population is mostly resident. Like other vultures it is a scavenger, feeding mostly on carcasses, which it finds by soaring high in thermals and spotting other scavengers. A 19th century experimenter who hid a carcass of dog in a sack in a tree considered it capable of finding carrion by smell. It often flies and sits in flocks. At one time, it was the most numerous vulture in India. Within the well supported clade of the genus Gyps which includes Asian, African, and European populations, it has been determined that this species is basal with the other species being more recent in their species divergence.
Басқа дереккөздер
Ахмад, С. 2004. Пәкістанның Пенджаб аймағындағы шығыс аққұйрықты құстың (Gyps bengalensis) уақыттық белсенділігі. М. Фил. диссертациясы, Бахауддин Закария университеті, Мултан, Пәкістан. Груб, Р. Б. 1974. Гир орманындағы қарқынды құстардың экологиясы және мінез-құлқы. Ф. Д. диссертациясы, Бомбей университеті, Бомбей, Үндістан. Груб, Р. Б. 1988. Үндістан аймағындағы аққұйрықты құстың (Gyps bengalensis) және ұзын мүңкілі құстың (G. indicus) экологиясы мен таралуын салыстырмалы түрде зерттеу. Acta 19 Congressus Internationalis Ornithologici, 2763–2767 беттер. 2-том. Оттава, Канада, 22–29 маусым 1986 ж. (Х. Оуэлле, редактор). Оттава университетінің баспасы, Оттава, Онтарио. Эк, С. 1981. [Бенгальдық шұбар құстың (Gyps bengalensis) өлімі]. Ornithologische Jahresberichte des Museums Heineanum 5 6:71–73. Найду, Винасан 2008. Диклофенак гипстер (Gyps) құстарында: уыттанудың молекулалық механизмі. Ф. Д. диссертациясы, Преториа университеті. Толық мәтін (Ескі суреттер, олардың саны көрсетілген).
Ahmad, S. 2004. Time activity budget of Oriental White backed Vulture (Gyps bengalensis) in Punjab, Pakistan. M. Phil. thesis, Bahauddin Zakariya University, Multan, Pakistan. Grubh, R. B. 1974. The ecology and behaviour of vultures in Gir Forest. Ph. D. dissertation, University of Bombay, Bombay, India. Grubh, R. B. 1988. A comparative study of the ecology and distribution of the Indian White backed Vulture (Gyps bengalensis) and the Long billed Vulture (G. indicus) in the Indian region. Pages 2763–2767 in Acta 19 Congressus Internationalis Ornithologici. Volume 2. Ottawa, Canada 22–29 June 1986 (H. Ouellet, Ed.). University of Ottawa Press, Ottawa, Ontario. Eck, S. 1981. [Thanatose beim Bengalgeier (Gyps bengalensis)]. Ornithologische Jahresberichte des Museums Heineanum 5 6:71 73. Naidoo, Vinasan 2008. Diclofenac in Gyps vultures : a molecular mechanism of toxicity. Ph. D. Thesis, University of Pretoria. Fulltext (Includes old photos showing their numbers)