Кіріспе
Құс түрлері
Борнеолық қылқаламбас (Pityriasis gymnocephala), сонымен қатар қылқаламбас, жалаңаш басты қарға немесе жалаңаш басты ағашқақ деп те аталады, Pityriasidae тұқымдасы мен Pityriasis туысының жалғыз өкілі болып табылады. Бұл жұмбақ және осал түр Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Борнео аралына ендемик, онда ол жаңбырлы ормандардың жоғары жағында шағын топтарда өмір сүреді.
Таксономия
Бұл түрдің туыстық байланыстары әрқашан даулы болған. Оны кейде Prionopidae, Cracticidae, Artamidae немесе Corvidae тұқымдарына жатқызып келген. Жақындағы ұсыныстар бойынша, оны Hemipus және Tephrodornis түрлерін қамтитын, Тефродорнотидке (Tephrodornithidae) деген жаңа тұқымға қосу қаралды.
Сипаттама
Борнейдің қылқалам басы – орташа өлшемді құс, ұзындығы шамамен ... (ұзындығы көрсетілмеген). Оның дененің басым бөлігі қара, ал аяқтары, басы, мойны және тамағы жарық қызыл түсті, құлақ үстіліктері сұр. Қауырсыны жоқ басы терең сары түсті және 3–4 мм ұзындықтағы қылшық тәрізді тері өскіндерімен жабылған, алыстан қарағанда тырсық бас сияқты көрінеді. Осы ерекшелігінен түрдің қазақша атауы "қылқалам бас", туыс атауы Pityriasis (грекшеден – "қабыршақты") және түрлік атауы gymnocephala (грекшеден – "бассыз") деп қойылған. Барлық аналықтарында және кейбір аталықтарында қызыл бүйірлік дақтар болады, бірақ олар қонғанда қанаттарымен жабылуы мүмкін. Ұшқанда бастапқы қанаттарының түбінде ақ дақ көрінеді. Оның ірі, салмақты, қара, иілген мүсілі және қысқа құйрығы бар, бұл оған айқын пішін береді. Жастардың аяқтары толығымен немесе көбінесе қара, басы мен мойны күлгін-қызыл, құлақ үстіліктері қызыл-қоңыр, құрсағында қызыл реңдер, басында бірнеше қызыл қауырсын және жетілмеген қылшықтар болады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Брустхед Борнео аралына ендемик, онда ол кеңінен таралған, бірақ көбінесе сирек және дақылды кездеседі, дегенмен кейбір жерлерде көптеп табылуы мүмкін. Ол негізінен жазықтарда мекендейді, бірақ теңіз деңгейінен жоғарырақ төбелі аймақтарда да кездеседі. Оны біріншілік және екіншілік орман қапталында табуға болады, соның ішінде торфты батпақты ормандарда, аралас диптерокарп ормандары мен мангр ормандарында.
Мінез-құлық
Борнеолық қылқаламқұйрық – әлеуметтік түр, ол көбінесе орманның орта және жоғарғы жағындағы 10 құсқа дейінгі шағын, көп сөйлейтін топтарда үздіксіз қозғалады. Кейде оған басқа ірі немесе орташа өлшемді орман құстары – малкохалар, торғайлар, дронголар, трогондар, тоқылдақтар және мүйізқұстар қосылып, әртүрлі түрлерден құралған топта тамақтануы мүмкін. Оның орман шатырындағы қозғалысы баяу және салмақты, ал ұшуы жылдам, беткей қанат соғумен жүзеге асырылады.
Тамақтандыру
Борнеоның қылшықты бастары негізінен жануарлармен қоректенеді, көбінесе ірі жәндіктермен және басқа да буынтық аяқтылармен, сондай-ақ кесірткелер мен бақалар сияқты шағын омыртқалы жануарлармен. Олар азықтарын орманның қаптал деңгейіндегі жапырақтардан, бұтақтардан және діңгектерден теріп алады. Кейде жеміс жейді.
Өсіру
Көбею мінез-құлқы көбінесе белгісіз, бірақ жұмыртқа жолындағы жұмыртқа ақ түсті, сұр және қоңыр дақтармен және 31 x 25 мм өлшемде сипатталған. Екі ересе ұрғашының балапанды қоректендіргені байқалды, бұл олардың бірлесіп көбейетінін көрсетеді. Сондай-ақ, құстар ұшып бара жатқанда ұя салуға арналған материалдарды тасымалдағанын да көруге болады.
Қорғау
Борнеолық қылқаламбас Борнеодағы ормандардың жылдам және үздірілмей жойылуы мен торф батпақты ормандардың өртелуі салдарынан әлсіз түр деп саналады. Бұл түрдің негізгі мекендеу ортасы Борнеоның жазық ормандары, онда жыл сайын шамамен 2,5% жойылып барады (2015-2020 жылдарға жасалған зерттеулерге сүйенсек). Ол бірнеше қорғалатын аумақтарда кездеседі, бірақ олардың кейбіреулері заңсыз ағаш кесуге ұшырап жатыр.