Кіріспе

Джон Уильям Данн (2 желтоқсан 1875 – 24 тамыз 1949) – британдық әскери қызметкер, авиациялық инженер және философ. Жас кезінде ол Екінші Бур соғысына қатысып, 20 ғасырдың басында ұшақ құрылысының алғашқы дамуына үлес қосты. Данн автоматты түрде тұрақты ұшақтарды жасаумен айналысты, олардың көпшілігі құйрықсыз, қанаты иілген конструкцияға ие болды, нәтижесінде тұрақты екені дәлелденген алғашқы ұшақ құрылды. Кейін ол спекулятивтік философиямен айналысқанға дейін құрғақ муха аулауға жаңа тәсіл әзірледі, онда ол уақыт пен сананың мәні туралы "сериализм" теориясы арқылы белгілі бір деңгейде танылды және әдеби әсер еткізді, бұл теория алғаш рет "Уақытпен тәжірибе" кітабында жазылған.

Өмірбаян

Джон Уильям Данн 1875 жылдың 2 желтоқсанында Ирландияның Килдэр графтығындағы британдық армияның орналасқан жері – Курра лагерінде дүниеге келді. Ол ирландтық сэр Джон Харт Даннның (1835–1924) және оның ағылшын әйелі Джулия Элизабет Данннің (қыздығы Чэпман) үлкен ұлы болды. Ирландияда ирландтық әкеден туылғанына қарамастан, оның анасы ағылшын болды және ол Ирландияда оның әкесі сол кезде сол жерде орналасқан британдық 99-шы (Ланаркшир) полкінің подполковнигі болғандықтан ғана туды. Ол балалық шағының көп бөлігін және кейінгі мансабын Англияда өткізді. Кішкентай кезінде ауыр жазаға ұшырап, бірнеше жыл төсекке жатты. Осы уақытта ол философияға қызығушылық танытты. Тоғыз жасында ол өзінің медбикесінен уақыттың мәні туралы сұрады. 13 жасында ол рульді қажет етпейтін ұшатын машинада болғанын армандады.

Әскери мансап

Екінші Бур соғысы басталғаннан кейін Дунн Императорлық йоманрыға қарапайым сарбаз ретінде ерікті болып, генерал Робертс басқаратын Оңтүстік Африкада шайқасты. 1900 жылы ол ішекке ісік ауруына шалдығып, үйіне қайтарылды. 1901 жылдың 28 тамызында Вилтшир полкінде екінші лейтенант болып тағайындалды. 1902 жылдың наурыз айында ол Оңтүстік Африкаға екінші рет оралды. Тағы ауырып, жүрек ауруы диагнозы қойылды, сол себепті келесі жылы қайтадан үйіне оралды. Армиядағы қалған уақытының көп бөлігі науқас демалысында авиациялық жұмыстармен айналысты. Англияға екінші рет оралғаннан кейін ол ұшуды зерттеуді қайта бастады және 1906 жылға қарай құйрығы жоқ, қанаттары иілген «жебебас» конфигурациясын жасады, ол тұрақты болып, оның таңбасына айналды. 1906 жылдың маусымында полковник Джон Каппердің өтінішімен ол Оңтүстік Фарнбородағы жаңа армия шар фабрикасына тағайындалды. Дунн моноплан жасауды жоспарлаған, бірақ сол кезде армия биплан талап еткен, ал Каппер оған осылай нұсқау берді. 1907 жылдың шілдесінде құпия түрде жасалған, қозғалтқыштар мен винттерді орнатуға мүмкіндік беретін D.1 атты ұшқышсыз ұшақ Шотландияның таулы аймағындағы Блэр Атоллға сынаққа жіберілді. Бір рет сәтті ұшқанда, Каппер оның тұрақтылығын көрсету үшін жеткілікті ұшты да, қабырғаға соқтығысты. Ол жөнделіп, қуатты шассиімен жабдықталды, бірақ алғашқы және жалғыз ұшу әрекетінде ұшып келе жатқанда, қозғалыс бағыты бұзылып зақымданды. 1907–1908 жылдардың қысында Дунн үшұшақты Дунн Хантингтон және D.2 атты кішкентай ұшқышсыз ұшақты жобалады, олардың дизайнын сынап көру үшін. Ұшқышсыз ұшақ жасалмады, бірақ толық өлшемді ұшақ А. К. Хантингтонмен жасалып, 1910 жылдан бастап сәтті ұшты. 1908 жылғы маусымда Фарнбородан Блэр Атоллға D.3 ұшқышсыз ұшақ және D.4 қуатты ұшақ әкелінді. Ұшқышсыз ұшақ лейтенант Ланселот Гиббстің қолында жақсы ұшты, ал D.4 жеткіліксіз қуатты болғандықтан сәттіліктері шектеулі болды, сондықтан Дунннің сөзімен айтқанда, «ұшқыш емес, секіргіш». Дунн әскери авиацияға қатысты үкіметтік тергеудің ортасында шар фабрикасына оралды. Тергеу қорытындысы бойынша соғыс министрлігі қуатты ұшақтардағы барлық жұмысты тоқтатты және 1909 жылдың көктемінде Дунн шар фабрикасын тастады. Ол сол кезде Аэронавтикалық қоғамның мүшесі болды. Достарының қаржылық көмегімен Дунн тәжірибелерін жалғастыру үшін Блэр Атолл әуе кемелері синдикатын құрды және Шеппи аралындағы Истчерчтегі Аэро клубының жаңа ұшу алаңында ангар кеңістігін алды. Short Brothers компаниясының сол жерде өндіріс орны болды және олар D.5 ұшағын жасау үшін келісімшарт жасады, Дунн оған 35 ат күші бар Green қозғалтқышын орнатты. Бірнеше сәтті ұшулардан кейін, 1910 жылдың 20 желтоқсанында Дунн D.5 ұшағының тұрақтылығын таңғалып қалған көрермендерге көрсетті, олардың ішінде екі ресми бақылаушы, Орвилл Райт және Гриффит Брюер болды, бұл ұшақтың ұшу кезінде тұрақты екенін көрсететін алғашқы мысал болды. Ол екі қолын рульден алып, қағазға жазба жаза алды. Дунннің келесі жобасы, армияның ықпалынан азат, оның бұрынғы командирі полковник Каппер жасаған D.6 монопланы болды. Ол ұшпады, бірақ оның туындылары, D.7 және D.7bis, 1911–1913 жылдары ұшты. Британдық үлгілер Шеппиде және Ларкхиллде, Солсбери жазығында ұшырылды, сондай-ақ біреуін Франциядағы Астра компаниясы жасады. Монопланмен қатар D.5 ұшағынан Дунн D.8 бипланы жасалды. 1913 жылы бір үлгісін Ниупорт сатып алды (ол Астраның ұшақ бизнесін өз қолына алды) және Канал арқылы Францияға ұшты. Келесі жылы қайта ұйымдастырылған Фарнбороу оның түрін бағалады. Өндіріс Франциядағы Ниупортқа және Америкадағы Берджеске лицензияланды, бірақ тек Берджес Дунн ғана белгілі бір мөлшерде өндірілді. 1913 жылдан бастап Дунннің денсаулығы нашарлап, белсенді ұшудан зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды. Блэр Атолл синдикатын қару-жарақ конгломераты Армстронг Уитворт сатып алды және Дунн D.11-де жұмыс істей бастады. 1914 жылы соғыс басталғанда жоба тоқтатылды және Дунн басқа жұмыстарға көшті. SPR журналының редакторы тіпті өз баяндамасының алдында Қоғамды оның нәтижелерінен алшақтату туралы ескерту енгізді және Дунн екі жылдан кейін кітабының жаңа басылымында өз нұсқасын берді. 1937 жылы J. B. Priestley «Уақыт және Конвейлер» пьесасының премьерасын өткізген кезде Дунн актерлерге өзінің теориясы туралы дәріс берді. Кейін ол теледидар арқылы хабарлама берді. Дунн өмірінің соңына дейін сериализмді зерттеуді жалғастырды және тағы бірнеше кітап жазды, сондай-ақ «Уақытпен тәжірибе» кітабын жиі жаңартты. 1928 жылдың 3 шілдесінде 52 жасында ол құрметті. Сисели Твислитон Вайкхем Файнсқа үйленді, ол 18-ші барон Сей және Селенің ұлы, Джеффри Сесил Твислитон Вайкхем Файнс болды, және содан кейін көп жыл бойы отбасының резиденциясы болған Броутон қамалында тұрды. Олардың екі баласы болды және ол оларға арнап жатқан оқиғаларын екі кітапқа жазды: «Борнеоның секіретін арыстандары» және «Сент-Джордж және колдаушылар» (АҚШ-та «Сент-Джорджпен тәжірибе» деп жарияланды).

Өлім

Дунн 1949 жылдың 24 тамызында 73 жасында Англияның Банбери қаласында қайтыс болды.

Құрғақ ұшпен балық аулау

Дунн құрғақ балық аулауды ұнататын. Ол кезде Халфордтың теориялары бағалы, ал оның ұшқыштары кең таралған еді, бірақ Дунн балық аулау кезінде көретін нағыз ұшқыштармен олардың үйлеспейтінін байқады. Ол Халфорд мектебіне қарсы шыққан алғашқы жазушылардың бірі болды, күн сәулесінде төменнен қарағанда ұшқыштың мөлдірлігіне негізделген жаңа теориялар мен бірнеше құрғақ ұшқыштарды жасады. Дунннің ұшқыштарындағы сылқыштар жарықты шағылыстыру үшін ақ түспен боялған, мұқият боялған жіптермен байланған және жіптерді мөлдір ету үшін майланған. Ол 1924 жылы "Күн сәулесі және құрғақ ұшқыш" атты кітабында өз теорияларын және ұшқыштардың жасалу жолын жариялады. Кітаптың бірінші бөлігі негізінен форельдің көру қабілеті және түрлі жемдерге немесе сүйкімді нәрселерге реакциясы туралы зерттеу. Екінші бөлімінде оның құрастырған ұшқыштарын байлау жөніндегі нұсқаулар келтірілген. Оның еңбегі революциялық болып шықты, "дегенге жуық". Роберт Хартман және Артур Рэнсом Дунннің пікірін қолдаған жазушылардың қатарында. Оның үлгісіндегі ұшқыштар 1966 жылға дейін Харди Брос. компаниясынан қолжетімді болды.

Түстер мен сериализм

Дунн өзінің болжамдық түстер көріп жүргеніне сенді. Ол 1898 жылы алғаш рет түсінде сағаттағы уақытты көргенін жазды, оянғаннан кейін сағатын тексергенде дәл сол уақытты көрді. Кейбір адамдар оның түсіндегі байқауларын және оның аргументтерінің негізгі идеясын қабылдады, бірақ көпшілігі оның шексіз регрессиясын логикалық түрде дұрыс емес деп санады. Сериализмнің негізгі идеялары әдебиетшілердің көптеген көркем және сындық еңбектерінде, әсіресе Дж. Б. Пристлидің уақыт бойынша пьесаларында зерттелді және зерттеле береді.