Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Уильям Данн (2 желтоқсан 1875 – 24 тамыз 1949) – британдық әскери қызметкер, авиациялық инженер және философ. Жас кезінде ол Екінші Бур соғысына қатысып, 20 ғасырдың басында ұшақ құрылысының алғашқы дамуына үлес қосты. Данн автоматты түрде тұрақты ұшақтарды жасаумен айналысты, олардың көпшілігі құйрықсыз, қанаты иілген конструкцияға ие болды, нәтижесінде тұрақты екені дәлелденген алғашқы ұшақ құрылды. Кейін ол спекулятивтік философиямен айналысқанға дейін құрғақ муха аулауға жаңа тәсіл әзірледі, онда ол уақыт пен сананың мәні туралы "сериализм" теориясы арқылы белгілі бір деңгейде танылды және әдеби әсер еткізді, бұл теория алғаш рет "Уақытпен тәжірибе" кітабында жазылған.
British soldier, aeronautical engineer and philosopher
John William Dunne (2 December 1875 – 24 August 1949) was a British soldier, aeronautical engineer and philosopher. As a young man he fought in the Second Boer War, before becoming a pioneering aeroplane designer in the early years of the 20th century. Dunne worked on automatically stable aircraft, many of which were of tailless swept wing design, to achieve the first aircraft demonstrated to be stable. He later developed a new approach to dry fly fishing before turning to speculative philosophy, where he achieved some prominence and literary influence through his "serialism" theory on the nature of time and consciousness, first set out in his book An Experiment with Time.
Өмірбаян
Джон Уильям Данн 1875 жылдың 2 желтоқсанында Ирландияның Килдэр графтығындағы британдық армияның орналасқан жері – Курра лагерінде дүниеге келді. Ол ирландтық сэр Джон Харт Даннның (1835–1924) және оның ағылшын әйелі Джулия Элизабет Данннің (қыздығы Чэпман) үлкен ұлы болды. Ирландияда ирландтық әкеден туылғанына қарамастан, оның анасы ағылшын болды және ол Ирландияда оның әкесі сол кезде сол жерде орналасқан британдық 99-шы (Ланаркшир) полкінің подполковнигі болғандықтан ғана туды. Ол балалық шағының көп бөлігін және кейінгі мансабын Англияда өткізді. Кішкентай кезінде ауыр жазаға ұшырап, бірнеше жыл төсекке жатты. Осы уақытта ол философияға қызығушылық танытты. Тоғыз жасында ол өзінің медбикесінен уақыттың мәні туралы сұрады. 13 жасында ол рульді қажет етпейтін ұшатын машинада болғанын армандады.
John William Dunne was born on 2 December 1875 in Curragh Camp, a British Army establishment in County Kildare, Ireland. He was the oldest son of Irishman Sir John Hart Dunne KCB (1835–1924) and his English wife Julia Elizabeth Dunne (née Chapman). Despite being born in Ireland of an Irish father, he had an English mother and was born in Ireland only because his father was Lieutenant Colonel of the British 99th (Lanarkshire) Regiment, who happened to be stationed there at the time. He spent most of his childhood and subsequent career in England. At an early age he suffered a bad accident and was confined to bed for several years. During this time he became interested in philosophy. While still only nine years old he asked his nurse about the nature of time. At the age of 13 he had a dream in which he was in a flying machine that needed no steering.
Әскери мансап
Екінші Бур соғысы басталғаннан кейін Дунн Императорлық йоманрыға қарапайым сарбаз ретінде ерікті болып, генерал Робертс басқаратын Оңтүстік Африкада шайқасты. 1900 жылы ол ішекке ісік ауруына шалдығып, үйіне қайтарылды. 1901 жылдың 28 тамызында Вилтшир полкінде екінші лейтенант болып тағайындалды. 1902 жылдың наурыз айында ол Оңтүстік Африкаға екінші рет оралды. Тағы ауырып, жүрек ауруы диагнозы қойылды, сол себепті келесі жылы қайтадан үйіне оралды. Армиядағы қалған уақытының көп бөлігі науқас демалысында авиациялық жұмыстармен айналысты. Англияға екінші рет оралғаннан кейін ол ұшуды зерттеуді қайта бастады және 1906 жылға қарай құйрығы жоқ, қанаттары иілген «жебебас» конфигурациясын жасады, ол тұрақты болып, оның таңбасына айналды. 1906 жылдың маусымында полковник Джон Каппердің өтінішімен ол Оңтүстік Фарнбородағы жаңа армия шар фабрикасына тағайындалды. Дунн моноплан жасауды жоспарлаған, бірақ сол кезде армия биплан талап еткен, ал Каппер оған осылай нұсқау берді. 1907 жылдың шілдесінде құпия түрде жасалған, қозғалтқыштар мен винттерді орнатуға мүмкіндік беретін D.1 атты ұшқышсыз ұшақ Шотландияның таулы аймағындағы Блэр Атоллға сынаққа жіберілді. Бір рет сәтті ұшқанда, Каппер оның тұрақтылығын көрсету үшін жеткілікті ұшты да, қабырғаға соқтығысты. Ол жөнделіп, қуатты шассиімен жабдықталды, бірақ алғашқы және жалғыз ұшу әрекетінде ұшып келе жатқанда, қозғалыс бағыты бұзылып зақымданды. 1907–1908 жылдардың қысында Дунн үшұшақты Дунн Хантингтон және D.2 атты кішкентай ұшқышсыз ұшақты жобалады, олардың дизайнын сынап көру үшін. Ұшқышсыз ұшақ жасалмады, бірақ толық өлшемді ұшақ А. К. Хантингтонмен жасалып, 1910 жылдан бастап сәтті ұшты. 1908 жылғы маусымда Фарнбородан Блэр Атоллға D.3 ұшқышсыз ұшақ және D.4 қуатты ұшақ әкелінді. Ұшқышсыз ұшақ лейтенант Ланселот Гиббстің қолында жақсы ұшты, ал D.4 жеткіліксіз қуатты болғандықтан сәттіліктері шектеулі болды, сондықтан Дунннің сөзімен айтқанда, «ұшқыш емес, секіргіш». Дунн әскери авиацияға қатысты үкіметтік тергеудің ортасында шар фабрикасына оралды. Тергеу қорытындысы бойынша соғыс министрлігі қуатты ұшақтардағы барлық жұмысты тоқтатты және 1909 жылдың көктемінде Дунн шар фабрикасын тастады. Ол сол кезде Аэронавтикалық қоғамның мүшесі болды. Достарының қаржылық көмегімен Дунн тәжірибелерін жалғастыру үшін Блэр Атолл әуе кемелері синдикатын құрды және Шеппи аралындағы Истчерчтегі Аэро клубының жаңа ұшу алаңында ангар кеңістігін алды. Short Brothers компаниясының сол жерде өндіріс орны болды және олар D.5 ұшағын жасау үшін келісімшарт жасады, Дунн оған 35 ат күші бар Green қозғалтқышын орнатты. Бірнеше сәтті ұшулардан кейін, 1910 жылдың 20 желтоқсанында Дунн D.5 ұшағының тұрақтылығын таңғалып қалған көрермендерге көрсетті, олардың ішінде екі ресми бақылаушы, Орвилл Райт және Гриффит Брюер болды, бұл ұшақтың ұшу кезінде тұрақты екенін көрсететін алғашқы мысал болды. Ол екі қолын рульден алып, қағазға жазба жаза алды. Дунннің келесі жобасы, армияның ықпалынан азат, оның бұрынғы командирі полковник Каппер жасаған D.6 монопланы болды. Ол ұшпады, бірақ оның туындылары, D.7 және D.7bis, 1911–1913 жылдары ұшты. Британдық үлгілер Шеппиде және Ларкхиллде, Солсбери жазығында ұшырылды, сондай-ақ біреуін Франциядағы Астра компаниясы жасады. Монопланмен қатар D.5 ұшағынан Дунн D.8 бипланы жасалды. 1913 жылы бір үлгісін Ниупорт сатып алды (ол Астраның ұшақ бизнесін өз қолына алды) және Канал арқылы Францияға ұшты. Келесі жылы қайта ұйымдастырылған Фарнбороу оның түрін бағалады. Өндіріс Франциядағы Ниупортқа және Америкадағы Берджеске лицензияланды, бірақ тек Берджес Дунн ғана белгілі бір мөлшерде өндірілді. 1913 жылдан бастап Дунннің денсаулығы нашарлап, белсенді ұшудан зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды. Блэр Атолл синдикатын қару-жарақ конгломераты Армстронг Уитворт сатып алды және Дунн D.11-де жұмыс істей бастады. 1914 жылы соғыс басталғанда жоба тоқтатылды және Дунн басқа жұмыстарға көшті. SPR журналының редакторы тіпті өз баяндамасының алдында Қоғамды оның нәтижелерінен алшақтату туралы ескерту енгізді және Дунн екі жылдан кейін кітабының жаңа басылымында өз нұсқасын берді. 1937 жылы J. B. Priestley «Уақыт және Конвейлер» пьесасының премьерасын өткізген кезде Дунн актерлерге өзінің теориясы туралы дәріс берді. Кейін ол теледидар арқылы хабарлама берді. Дунн өмірінің соңына дейін сериализмді зерттеуді жалғастырды және тағы бірнеше кітап жазды, сондай-ақ «Уақытпен тәжірибе» кітабын жиі жаңартты. 1928 жылдың 3 шілдесінде 52 жасында ол құрметті. Сисели Твислитон Вайкхем Файнсқа үйленді, ол 18-ші барон Сей және Селенің ұлы, Джеффри Сесил Твислитон Вайкхем Файнс болды, және содан кейін көп жыл бойы отбасының резиденциясы болған Броутон қамалында тұрды. Олардың екі баласы болды және ол оларға арнап жатқан оқиғаларын екі кітапқа жазды: «Борнеоның секіретін арыстандары» және «Сент-Джордж және колдаушылар» (АҚШ-та «Сент-Джорджпен тәжірибе» деп жарияланды).
Following the outbreak of the Second Boer War, Dunne volunteered for the Imperial Yeomanry as an ordinary Trooper and fought in South Africa under General Roberts. In 1900 he was caught up in an epidemic of typhoid fever and was invalided home. Recovered and commissioned as a Second Lieutenant in the Wiltshire Regiment on 28 August 1901, he went back to South Africa to serve a second tour in March 1902. He fell ill again and was diagnosed with heart disease, causing him to again return home the next year. Much of his remaining time in the Army would be spent on aeronautical work while on sick leave. On his return to England for the second time he resumed his study of flight and by 1906 had developed a tailless, swept wing "arrowhead" configuration which was inherently stable and would become his trademark. At the request of Colonel John Capper, the unit's commanding officer, in June 1906 he was assigned to the new Army Balloon Factory in South Farnborough. Dunne wanted to construct a monoplane, but at the time the Army demanded biplanes and Capper instructed him accordingly. A manned glider, the D.1, with provision for fitting engines and propellers, was constructed under great secrecy and, in July 1907, was taken to Blair Atholl in the Scottish Highlands for flight testing. On its one successful flight, Capper flew it for just long enough to demonstrate its stability before crashing into a wall. It was repaired and fitted with its powered chassis, but was damaged on its first and only attempted flight when the takeoff trolley veered off course. In the winter of 1907–1908 Dunne designed the Dunne Huntington triplane and a smaller glider, the D.2, to test the design. The glider was not built but the full scale craft would eventually be built by A. K. Huntington and flown successfully from 1910. The 1908 season at Blair Atholl saw two new machines brought up from Farnborough, the D.3 glider and the D.4 powered aeroplane. The glider flew well at the hands of Lt. Launcelot Gibbs, while the D.4 had limited success being badly underpowered and consequently, in Dunne's words, "more a hopper than a flyer". Dunne returned to the Balloon Factory in the midst of a Government Inquiry into military aeronautics. As a result of its findings the War Office stopped all work on powered aircraft and in the spring of 1909 Dunne left the Balloon Factory. By now, he was also an official in the Aeronautical Society. With his friends' financial investment Dunne formed the Blair Atholl Aeroplane Syndicate to continue his experiments and took up hangar space on the Aero Club's new flying ground at Eastchurch on the Isle of Sheppey. Short Brothers had a manufacturing facility there and were contracted to build the D.5, a broadly similar biplane in which Dunne installed a more powerful 35 hp Green engine. Following a series of increasingly successful flights, on 20 December 1910 Dunne demonstrated the inherent stability of the D.5 to an amazed audience who included two official observers, Orville Wright and Griffith Brewer, making it the first aeroplane to be demonstrably stable in flight. He was able to take both hands off the controls and make notes on a piece of paper. Dunne's next design, free of Army influence, was a monoplane, the D.6, which was built by his former commanding officer, Col. Capper. It failed to fly but its derivatives, the D.7 and D.7bis, flew throughout 1911–1913. British built examples were flown both at Sheppey and at Larkhill on Salisbury Plain, and one was also built by the Astra company in France. Parallel with the monoplane work, the Dunne D.8 biplane was developed from the D.5. In 1913 an example was bought by Nieuport (who had taken over Astra's aeroplane business) and flown across the Channel to France. The next year a much reorganised Farnborough evaluated the type. Production was licensed to both Nieuport in France and Burgess in America, however only the Burgess Dunne was manufactured in any quantity. From 1913, Dunne's continuing ill health forced him to retire from active flying. The Blair Atholl Syndicate was taken over by armaments conglomerate Armstrong Whitworth and Dunne began work on a D.11. When war broke out in 1914, the project was abandoned and Dunne moved on to other work. The SPR's journal editor even prefaced his report with a disclaimer distancing the Society from his findings and Dunne gave his own version two years later in a new edition of his book. When the playwright J. B. Priestley premiered his 1937 time play Time and the Conways, Dunne lectured the cast on his theory. He later gave a television broadcast. Dunne continued to work on serialism throughout the rest of his life and wrote several more books, as well as frequent updates to An Experiment with Time. On 3 July 1928, at the age of 52, he married the Hon. Cicely Twisleton Wykeham Fiennes, daughter of Geoffrey Cecil Twisleton Wykeham Fiennes, 18th Baron Saye and Sele, and they lived for a good deal of time after that at the family seat of Broughton Castle. They had two children and he wrote up some of his bedtime stories to them in two more books, The Jumping Lions of Borneo and St. George and the Witches (published in the US as An Experiment with St. George).
Өлім
Дунн 1949 жылдың 24 тамызында 73 жасында Англияның Банбери қаласында қайтыс болды.
Dunne died in Banbury, England on 24 August 1949, aged 73.
Құрғақ ұшпен балық аулау
Дунн құрғақ балық аулауды ұнататын. Ол кезде Халфордтың теориялары бағалы, ал оның ұшқыштары кең таралған еді, бірақ Дунн балық аулау кезінде көретін нағыз ұшқыштармен олардың үйлеспейтінін байқады. Ол Халфорд мектебіне қарсы шыққан алғашқы жазушылардың бірі болды, күн сәулесінде төменнен қарағанда ұшқыштың мөлдірлігіне негізделген жаңа теориялар мен бірнеше құрғақ ұшқыштарды жасады. Дунннің ұшқыштарындағы сылқыштар жарықты шағылыстыру үшін ақ түспен боялған, мұқият боялған жіптермен байланған және жіптерді мөлдір ету үшін майланған. Ол 1924 жылы "Күн сәулесі және құрғақ ұшқыш" атты кітабында өз теорияларын және ұшқыштардың жасалу жолын жариялады. Кітаптың бірінші бөлігі негізінен форельдің көру қабілеті және түрлі жемдерге немесе сүйкімді нәрселерге реакциясы туралы зерттеу. Екінші бөлімінде оның құрастырған ұшқыштарын байлау жөніндегі нұсқаулар келтірілген. Оның еңбегі революциялық болып шықты, "дегенге жуық". Роберт Хартман және Артур Рэнсом Дунннің пікірін қолдаған жазушылардың қатарында. Оның үлгісіндегі ұшқыштар 1966 жылға дейін Харди Брос. компаниясынан қолжетімді болды.
Dunne was a keen dry fly fisherman. At the time Halford's theories were fashionable and his flies commonplace, but Dunne noticed that they did not match the real flies he saw while fishing. He was one of the first writers to challenge the Halford school, developing new theories and a number of dry flies based on the translucence of a fly when seen from underneath in direct sunlight. In Dunne's flies the hooks were painted white to reflect light, bound in methodically coloured fibres and oiled to make the fibres more translucent. He published his theories and fly dressings in a book, Sunshine and the Dry Fly, in 1924. The first part of the book is primarily a treatise on the vision of the trout and its response to various kinds of prey or lure. The second part comprises instructions for tying the flies which he had designed. His work proved revolutionary, "amounting almost to heresy." Writers who have endorsed Dunne include Robert Hartman and Arthur Ransome. Flies to his pattern were still available from Hardy Bros. as late as 1966.
Түстер мен сериализм
Дунн өзінің болжамдық түстер көріп жүргеніне сенді. Ол 1898 жылы алғаш рет түсінде сағаттағы уақытты көргенін жазды, оянғаннан кейін сағатын тексергенде дәл сол уақытты көрді. Кейбір адамдар оның түсіндегі байқауларын және оның аргументтерінің негізгі идеясын қабылдады, бірақ көпшілігі оның шексіз регрессиясын логикалық түрде дұрыс емес деп санады. Сериализмнің негізгі идеялары әдебиетшілердің көптеген көркем және сындық еңбектерінде, әсіресе Дж. Б. Пристлидің уақыт бойынша пьесаларында зерттелді және зерттеле береді.
Dunne believed that he experienced precognitive dreams. The first he records occurred in 1898, in which he dreamed of the time on his watch before waking up and checking it. While some accepted his dream observations and the general thrust of his arguments, the majority rejected his infinite regress as logically flawed. The ideas underlying Serialism were, and continue to be, explored by many literary figures in works of both fiction and criticism, most notably in the time plays of J. B. Priestley.