Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1992 жылы түсірілген американдық тамырлық фильм, режиссері Спайк Ли.
1992 American biographical film directed by Spike Lee
Малкольм Х (кейде X деп стильдестіріледі) – 1992 жылы шыққан американдық эпикалық тамырлық драмалық фильм, афроамерикалық белсенді Малкольм Х туралы. Спайк Лидің режиссерлік және сценарийшілік жұмысымен жасалған фильмде атау рөлінде Дензел Вашингтон, сондай-ақ Анжела Басетт, Альберт Холл, Ал Фримен және Делрой Линдо ойнайды. Лиде қосалқы рөл бар, ал Black Panther партиясының негізін қалаушы Бобби Сил, пастор Ал Шарптон және болашақ Оңтүстік Африка президенті Нельсон Мандела эпизодтық рөлдерде пайда болады. Бұл Вашингтон мен Лидің бірлескен төрт фильмінен екіншісі. Малкольм Х-тің сценарийі Ли мен Арнольд Перлге бірлесіп жазылған, ол негізінен Алекс Хейлидің 1965 жылғы «Малкольм Х-тің өмірбаяны» кітабына негізделген. Хейли 1963 жылы Малкольм Х-пен бірлесіп кітап жазуды бастады және оны Малкольм Х-тің қайтысынан кейін аяқтады. Фильм Малкольм Х өміріндегі маңызды оқиғаларды көрсетеді: оның қылмыстық жолы, түрмеде отыруы, ислам дініне келуі, Ислам ұлтының мүшесі ретіндегі қызметі және кейіннен ұйыммен араздасуы, Бети Х-ке үйленуі, Меккеге қажылық сапары және ақ нәсілділерге қатысты көзқарасын қайта қарауы, сондай-ақ 1965 жылғы 21 ақпандағы қанымен өлтірілуі. Әкесінің өлімі, анасының психикалық ауруы және нәсілшілдікке ұшырауы сияқты балалық шақтағы маңызды оқиғалар флэшбэктер арқылы көрсетіледі. «Малкольм Х» фильмін Warner Bros. компаниясы таратты және 1992 жылғы 18 қарашада АҚШ-та көрсетілімге шықты. Сол жылы Дензел Вашингтон рөлі үшін Нью-Йорк киносыншыларының «Үздік актер» сыйлығын жеңіп алды. 65-ші «Оскар» марапаттау салтанатында фильм екі номинацияда – «Үздік актер» (Вашингтон үшін) және «Үздік костюм дизайны» (Рут Э. Картер үшін) – ұсынылды. 2010 жылы Конгресс кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді.
Malcolm X (sometimes stylized as X) is a 1992 American epic biographical drama film about the African American activist Malcolm X. Directed and co written by Spike Lee, the film stars Denzel Washington in the title role, as well as Angela Bassett, Albert Hall, Al Freeman Jr., and Delroy Lindo. Lee has a supporting role, while Black Panther Party co founder Bobby Seale, the Rev. Al Sharpton, and future South African president Nelson Mandela make cameo appearances. It is the second of four film collaborations between Washington and Lee. Malcolm X's screenplay, co credited to Lee and Arnold Perl, is based largely on Alex Haley's 1965 book, The Autobiography of Malcolm X. Haley collaborated with Malcolm X on the book beginning in 1963 and completed it after Malcolm X's death. The film dramatizes key events in Malcolm X's life: his criminal career, his incarceration, his conversion to Islam, his ministry as a member of the Nation of Islam and his later falling out with the organization, his marriage to Betty X, his pilgrimage to Mecca and reevaluation of his views concerning whites, and his assassination on February 21, 1965. Defining childhood incidents, including his father's death, his mother's mental illness, and his experiences with racism are dramatized in flashbacks. Malcolm X was distributed by Warner Bros. and released in the United States on November 18, 1992. The same year, Denzel Washington won the New York Film Critics Circle Award for Best Actor for his performance. At the 65th Academy Awards, the movie was nominated for two Oscars including the Academy Award for Best Actor for Washington and Best Costume Design for Ruth E. Carter. In 2010, the film was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant".
Сюжет
Малкольм Литтл Мичиган штатының ауылдық аймағында грек анасы мен афроамерикалық әкесінің тәрбиесінде өседі. Малкольм кішкентай шағында үйі өртеніп, қара нәсілділердің құқықтарын қорғаған әкесі «Қара легион» ұйымының бір бөлімі тарапынан өлтіріледі. Оның өлімі өзіне-өзі қол жұмсау деп тіркелді және отбасы ешқандай өтемақы алмады. Малкольмның анасының психикалық денсаулығы нашарлап, психиатриялық емханаға жатқызылады. Малкольм мен оның бауырлары қамқорлыққа беріледі. Малкольм мектепте жақсы оқиды және заңгер болу армандайды, бірақ оның мұғалімі терісінің түсіне байланысты одан бас тартады. 1944 жылы Малкольм Бостон қаласында тұрады. Бір күні ол ақ терілі Софияның назарын аударып, екеуі қарым-қатынасқа түседі. Малкольм Софиямен бірге Нью-Йорктің Гарлем қаласына барады, онда ол барда жергілікті сандар ойынын ұйымдастыратын «Вест-Индиялық» Арчимен танысады. Екеуі дос болып, заңсыз сандар лотереясын бірлесіп жүргізеді. Бір түнді клубта Малкольм жеңіске шыққан нөмірге ставка жасағанын айтады, бірақ Арчи оған күмән келтіріп, үлкен сома ақшаны бермейді. Екеуі арасында жанжал туып, Малкольм өміріне қастандық жасалғаннан кейін Бостонға қайта оралады. Малкольм, София, Малкольмның досы Шорти және Пег есімді әйел ақша табу үшін қарақшылық жасауды шешеді. 1946 жылға қарай топ ұрлық арқылы көп ақша жинайды. Бірақ, кейін тұтқындалады. Екі әйел тонау ісіне қатысқандары үшін алғаш рет қылмыс жасағандар ретінде екі жылға сотталады, ал Малкольм мен Шорти 8-10 жылға сотталады. Түрмеде отырғанда Малкольм Ислам Ұлтының мүшесі Бейнспен танысады, ол оны ұйымның басшысы Илья Мухаммадтың іліміне бағыттайды. Малкольм мұсылман дініне және ұйымның ұстанатын өмір салтына қызығушылық танытады, сонымен қатар өз нәсіліне жасалған жамандықтар үшін ақ нәсілділерге ашулана бастайды. 1952 жылы Малкольм алты жыл түрмеде отырғаннан кейін мерзімінен бұрын босатылып, Чикагодағы Ислам Ұлтының штаб-пәтеріне барады. Мұнда ол Мухаммадпен кездеседі, ол Малкольмға «Литтл» тегін «Х» деп өзгертуді бұйырады, бұл оның ата-бабаларынан ақ құл иелері тартып алған жоғалған африкалық тегін білдіреді; ол «Малкольм Х» деп қайта суырылады. Малкольм Нью-Йорк қаласының Гарлем қаласына оралып, Ұлттың хабарын уағыздай бастайды; уақыт өте келе оның сөздері көптеген тыңдаушыларды тартады. Малкольм афроамерикалықтардың ақ американдықтардан бөлінуі сияқты идеяларды ұсынады. 1958 жылы Малкольм медбике Бетти Сандерспен танысады. Екеуі жақындасып, үйленеді және төрт қыздың анасы мен әкесі болады. Бірнеше жылдан кейін Малкольм Ислам Ұлтының өкілі ретінде жоғары лауазымға ие болады. Осы уақыт ішінде Малкольм Мухаммадтың өзінің ілімі мен Исламға қайшы келетін көптеген заңды емес балаларының әкесі болғанын біледі. 1963 жылдың қараша айында президент Джон Ф. Кеннеди өлтірілгеннен кейін Малкольм бұл кісі өлтірудің Американың негізі қаланғаннан бері кең таралған ақ нәсілдік зорлықтың нәтижесі екенін айтады, бұл оқиғаны «табынға оралған тауықтар» деп сипаттайды. Бұл мәлімдеме Малкольмның беделіне нұқсан келтіреді және Мухаммад оны 90 күнге баспасөзбен және ғибадатханаларда сөйлеуден шеттетеді. 1964 жылдың басында Малкольм Меккеге қажылық сапарына барады, онда ол барлық нәсілдерден, соның ішінде ақ нәсілділерден мұсылмандармен кездеседі. Ислам Ұлтына деген сенімін жоғалтқан Малкольм Афроамерикандық бірлік ұйымын құрғанын жариялайды, ол нәсілдік бөлінудің орнына төзімділікті үйретеді. Ол Ислам Ұлтынан қуылған, ал оның үйі 1965 жылдың басында өртке ұшырайды. 1965 жылдың 21 ақпанында Малкольм Гарлемдегі Одибон залында көпшілік алдында сөйлеуге дайындалады, бірақ трагикалық жағдайға орай, Ислам Ұлтының шәкірттері оны бірнеше рет атып өлтіреді. Малкольмның күзетшілерінің бірі Хаганды аяғына атып, ашулы халық Хаганды ұрып-сапалайды. Малкольм ауруханаға жеткізіледі, бірақ келген кезде қайтыс болады. Фильм Малкольмның өлімінен кейінгі жағдайды көрсететін кадрлар сериясымен аяқталады. Мартин Лютер Кинг Малкольмға арнап сөз сөйлейді, ал Осси Дэвис Малкольмның жерлеу рәсімінде сөз сөйлейді. Нельсон Мандела мектепте сөйлеген сөзінде Малкольмның бір сөзінен үзінді келтіреді.
Malcolm Little is raised in a strong household in rural Michigan by his Grenadian mother and African American father. When Malcolm is a young boy, their house is burnt down and his father, an activist for black rights, is killed by a chapter of the Black Legion. His death is registered as a suicide and the family receives no compensation. Malcolm's mother's mental state deteriorates and she is admitted to a mental institution. Malcolm and his siblings are put into protective care. Malcolm performs well in school and dreams of being a lawyer, but his teacher discourages it due to his skin color. In 1944, Malcolm, now a teenager, lives in Boston. One night, he catches the attention of the white Sophia, and the two begin having sex. Malcolm travels to New York City's Harlem with Sophia, where he meets "West Indian" Archie, a gangster who runs a local numbers game, at a bar. The two become friends and start co operating an illegal numbers racket. One night at a club, Malcolm claims to have bet on a winning number; Archie disputes this, denying him a large sum of money. A conflict ensues between the two and Malcolm returns to Boston after an attempt on his life. Malcolm, Sophia, Malcolm's friend Shorty, and a woman named Peg decide to perform robberies to earn money. By 1946, the group has accrued a large amount of money from thievery. However, they are later arrested. The two women are sentenced to two years as first offenders in connection with the robberies, while Malcolm and Shorty are sentenced to 8 to 10 years. While incarcerated, Malcolm meets Baines, a member of the Nation of Islam, who directs him to the teachings of the group's leader Elijah Muhammad. Malcolm grows interested in the Muslim religion and lifestyle promoted by the group, and begins to resent white people for mistreating his race. Malcolm is paroled from prison in 1952 after serving six years, and travels to the Nation of Islam's headquarters in Chicago. There, he meets Muhammad, who instructs Malcolm to replace his surname "Little" with "X", which symbolizes his lost African surname that was taken from his ancestors by white slavemasters; he is rechristened as "Malcolm X". Malcolm returns to New York City's Harlem and begins to preach the Nation's message; over time, his speeches draw large crowds of onlookers. Malcolm proposes ideas such as African American separation from white Americans. In 1958, Malcolm meets nurse Betty Sanders. The two begin dating, quickly marry and become the parents of four daughters. Several years later, Malcolm is now in a high position as the spokesperson of the Nation of Islam. During this time, Malcolm learns that Muhammad had fathered numerous children out of wedlock, contradicting his teachings and Islam. After President John F. Kennedy is assassinated in November 1963, Malcolm comments that the assassination was the product of the white violence that has been prevalent in America since its founding, comparing the killing to "the chickens coming home to roost." This statement damages Malcolm's reputation and Muhammad suspends him from speaking to the press or at temples for 90 days. In early 1964, Malcolm goes on a pilgrimage to Mecca where he meets Muslims from all races, including white. Malcolm, having lost his faith in the Nation of Islam, publicly announces that he is founding the Organization of Afro American Unity, which teaches tolerance instead of racial separation. He is exiled from the Nation of Islam, and his house is firebombed in early 1965. On February 21, 1965, Malcolm prepares to speak before a crowd at the Audubon Ballroom in Harlem, but tragically, disciples of the Nation of Islam shoot him several times. One of Malcolm's bodyguards shoots one of the shooters, Thomas Hagan, in the leg before a furious crowd beats Hagan. Malcolm is transported to a hospital, but is pronounced dead on arrival. The film concludes with a series of clips showing the aftermath of Malcolm's death. Martin Luther King Jr. delivers a eulogy to Malcolm, and Ossie Davis recites a speech at Malcolm's funeral. Nelson Mandela delivers a speech to a school, quoting an excerpt from one of Malcolm's speeches.
Актерлік құрам
Саяси белсенділер Бобби Сил мен Аль Шарптон көшеде уағыз айтатын екі адам рөлінде эпизодтық түсірілімде қатысады. Азаматтық құқықтар адвокаты Уильям Кунстлер Малкольм мен Шортиді түрмеге кесетін судья рөлінде пайда болады. Болашақ Оңтүстік Африка президенті Нельсон Мандела Соуэтодағы мектеп мұғалімі ретінде «X» тақырыбында лекция оқып тұрады. Спайк Лидің жиі жұмыс істейтін актері Николас Туртурро Бостон полиция қызметкерінің шағын рөлін орындайды. Майкл Империоли жаңалықтар тілшісі ретінде қысқа ғана көрінеді. Винсент Д'Онофрио Кеннедиге жасалған қастандықтың куәсі рөлінде ойнайды. Фильм режиссері Джон Сейлс ФБР агенті ретінде Малкольмды бақылайды. Вашингтонның сегіз жасар ұлы Джон Дэвид Вашингтон Гарлемдегі бастауыш мектеп оқушысы рөлінде көрінеді; Джон Дэвид кейін Лидің 2018 жылғы «БлэкКкКлансман» фильмінің бас рөлінде ойнайды. Осси Дэвис фильмнің соңғы сахнасында дауыстап баяндама жасайды, ол нағыз Малкольмның жерлеу рәсімінде айтқан сөзін оқиды.
Political activists Bobby Seale and Al Sharpton make cameo appearances as a pair of street preachers. Civil rights attorney William Kunstler appears as the judge who sentences Malcolm and Shorty to prison. Future South African President Nelson Mandela appears as a Soweto school teacher delivering a lecture on X. Spike Lee regular Nicholas Turturro has a minor role as a Boston police officer. Michael Imperioli briefly appears as a news reporter. Vincent D'Onofrio appears as a witness to the Kennedy assassination. Film director John Sayles appears as an FBI agent surveilling Malcolm. Washington's then eight year old son John David Washington appears as a Harlem elementary school student; John David would later go on to star as the lead of Lee's 2018 film BlacKkKlansman. Ossie Davis provides voiceover narration over the film's closing sequence, reading the eulogy he had originally performed at the real Malcolm's funeral.