Кіріспе

Орнатушы полюс немесе квант (кванттық полюс) – кемелерді, баржаларды (мұндай жағдайда оны баржа полюсі деп те атайды) немесе қайықтарды қажетті бағытта итеріп жылжыту үшін экипаж мүшесі ұстайтын полюс. Полюс өзеннің немесе теңіздің түбіне, ал кейде өзен жағалауына итермелеу үшін қолданылады. Егер полюс кеменің кормасынан қолданылса, бұл әрекет әдетте "қайықты жылға беру" деп аталады. Әсіресе үлкен кемелерде оператор баудан бастап, борты бойымен артқа қарай жүргенде тиімдірек болады, осы кезде полюс түбіне итермелеп жылжытылады – бұл әрекет "кванттау" немесе "орнату" деп аталады. Егер судың тереңдігі полюстің түбіне жетпеуге тым терең болса, полюс ескек ретінде қолданылуы мүмкін. Бұл, әрине, жалпақ ескекке қарағанда әлдеқайда тиімсіз болғанымен, қайықты қоздыруға жеткілікті. Орнатушы полюс әдетте қайын немесе осыған ұқсас серпімді ағаштан жасалады немесе ішкі қуысы бар металдан жасалады, соның салдарынан суға түскен жағдайда оңдызбайт. Полюс түбі мен тастарға қайта-қайта соққы беруге төзімді болу үшін әдетте бір немесе екі ұшы металлмен қапталады, сондай-ақ полюстің ұшы тезірек түбіне шөгуіне көмектеседі. Баржаның кванты көбінесе жоғарғы жағында қақпақ, ал төменгі жағында лайға батып кетпеуі үшін тік қыры бар. Норфолк Бродстарында олар тиісінше "бот" және "аяқ киім" деп аталады. Оның ұзындығы 2 метрден (8 фут) 5 метрден (18 фут) асуы мүмкін.

Американың батысы

18 және 19 ғасырларда Америка батысының өзендерінде кілді қайықтарды жылжыту үшін кеңінен қолданылатын бағаналар пайдаланылды. 1804 жылғы Льюис пен Кларк экспедициясы Миссури өзеніндегі баржасын жылжыту үшін бағаналарды орнатуға тәуелді болды. Олар мақсатты түрде жасалған алты бағана алып келді, олардың әрқайсысы он сегіз футтық ұзындықта және түбі темірмен жабылған еді. Бірақ олар кейбіреулерін жоғалтып, оларды тастап кетілген жергілікті американдық лагерден алынған ит шанасының бағаналарымен ауыстырды.

Месопотамия саздықтары

Месопотамиялық батпақтарда батпақ арабтары қолданатын машоф қайықтарын жылжыту үшін де орнату бағаналары кеңінен қолданылады. Бұл бағаналар марда (مُرْدِيّ) деп аталады және ұзын, ағаштан және берік қамыстан жасалған.

Оксбридж

Оксфорд пен Кембриджде қолданылатын бір ұшты иір шыбықша орнатудың ең танымал түрі. Орнатушы таяқ өзенде каноэмен жүзгенде, судың тым сайып қалғандықтан күрекпен итеруге болмайтын жерлерде немесе қалаған бағыттың өзен ағысымен күшті қарсы келетін және күрекпен жүруді тиімсіз ететін жерлерде де қолданылуы мүмкін. Орнатушы таяқтар ағып келетін бұтақтардан қорғануға, сондай-ақ құмдардан, сайлардан және тастардан өтуге де пайдалы.

Норфолк қозылары

Норфолк Броудс-та жел жеткіліксіз болғанда, яхталар мен жұмыс кемелерін, әсіресе қозғалтқышы жоқтарын жылжыту үшін квант қолданылады. Ірі желкенді кемелерде кем дегенде олардың ұзындығындай квант таяқтары қолданылған.

Қозғалтқыш

Квантер баржаның алдыңғы жағында немесе, қалықпен жүргізілетін кемеде әдетте артқы палубада тұрады. Квантты ұстау бұрышы судың тереңдігіне және қажетті жылдамдыққа байланысты. Терең су үшін тік бұрыш қажет (кванттың түбі өзен немесе канал төсенішіне жете алуы керек), ал жылдамдық үшін көлбеу бұрыш қажет. Квантер квантты төмен және сәл артқа қарай итеріп, кемені алға жылжытады. Үлкен кемеде квантер кеменің қабырғасымен төмен қарай жүріп, артқа қарап, квант бағанасына тіреліп, ол жүріп бара жатқан жылдамдықпен кемені алға итереді. Кері жүру үшін квантты алға қарай итеруге болады. Квантты судан шығару үшін қол үстіне қол қойып, жоғары қарай тартады (дейсіз, бағанадан түсіп жатқандай). Оксфорд пен Кембридждегідей қалықты жүргізу кезінде квантер артқы жағында тұрады (Оксфорд пен Кембридж қайсысы артқы жақ екендігіне келіспейді: Кембриджде палубасы бар, ал Оксфордта палубасы жоқ) және квантты суға алға қарай көлбеу бұрышпен енгізеді. Қалық алға жылғалай берген сайын, бос ұсталған квант тікке қарай көтеріледі. Квант тік сызықтан өткенде, яғни, қалықтың алғы жағынан артқы жағына қарай еңкейгенде, квантер квантты итеріп, қалықты алға жылжытады. Итеру соққысының соңында квантер білектерін төмен бұрып квантты су түбінен босатады, содан кейін келесі соққыға дайындық үшін қол үстіне қол қойып, алға лақтырып алады. Ритмикалық және тегіс стиль әдетте «жақсы форма» деп есептеледі. Егер квантер квантты судан шығаруға тырысқанда ұстап алса, және квант «сазға батып» артқа қарай алыстаса, қиын жағдай туындауы мүмкін. Бұл «жақсы форма» емес. Тәжірибесіз квантер квант сазға жабысып қалғанда, оны босатудың орнына ұстап қоюы мүмкін, нәтижесінде квантер кванттың соңынан суға баяу түседі. Бұл да «жақсы форма» емес.

Басқару

Квантты баржаның немесе қайықтың артына бұрыштап суға сүйреп, оны бұруға болады. Квант су ішінде болған жағынан кеме баяулайды, сондықтан кеме сол бағытта қозғалады. Квант пен баржа немесе қайық арасындағы бұрыш неғұрлым үлкен болса, бұрылу бұрышы да соғұрлым үлкен болады. Бұл әсерді квантты кеменің қажетті бағыт жағынан су арқылы итеру арқылы (бұру күшін күшейту арқылы) арттыруға болады. Балама ретінде, қозғалыс бағыты мен кванттың өсі арасында бұрыш болатындай етіп квантты пайдаланып қайықты жылжыту, кеменің артын квант тірелген жағынан ығыстырып, бағытты өзгертуге мүмкіндік береді. Бұл әдіс кеменің жылдамдығын айтарлықтай төмендетпестен түзетулер жасауға және басқаруға мүмкіндік береді, бірақ көбінесе оған жоғары шеберлік қажет.