Кіріспе

Германдық фельдмаршал Эрнст Бернхард Вильгельм Буш (6 шілде 1885 – 17 шілде 1945) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 16-шы армияның (генерал-оберст шенімен) және Орталық армия тобының қолбасшысы болған неміс генерал-фельдмаршалы. Бірінші дүниежүзілік соғыста Буш жаяу әскер офицері болып қызмет етті және Ваймар Республикасының соғыстан кейінгі армиясында қалып қойды. Ол үнемі шендік сатыда өсіп, 1936 жылға қарай генерал және 23-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы болды. Польшаға жасалған шабуыл кезінде VIII армия корпусына басшылық етті. 1940 жылы 16-шы армияның командирі болып тағайындалды; ол 1940 жылғы Франция шайқасы мен 1941 жылғы Совет Одағына басып кіру операциясы – «Барбаросса» кезінде оған басшылық етті. 1943 жылдың қазанында Буш Орталық армия тобының қолбасшысы болды, бірақ 1944 жылдың маусымында Қызыл Армияның «Багратион» операциясы кезінде оның басқаруы күйрегеннен кейін қызметтен босатылды. Кейіннен соғыстың соңғы айларында Солтүстік-Батыс армия тобының қолбасшысы болды және Англияда тұтқын ретінде қайтыс болды.

Жастық шағы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

Буш 1885 жылғы 6 шілдеде Германияның Рур аймағындағы Эссен қаласында дүниеге келді. 1904 жылы Грос Лихтерфельд кадет академиясын бітірген соң, ол император армиясына фахненюнкер (офицер кадеті) болып қабылданды. Алғашқыда Вестфалияның 13-ші жаяу әскер полкіне жіберілді, бірақ кейін 57-ші жаяу әскер полкіне тағайындалды, онда лейтенант (екінші лейтенант) рөлін атқарды. 1913 жылы ол оберлейтенант (бірінші лейтенант) атағын алды және Соғыс академиясында оқуын жалғастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Буш көбінесе Батыс майданында, бастапқыда рота командирі болып қызмет етті. Соғыс басталғалы бірнеше ай өткен соң, ол Темір крестің бірінші және екінші дәрежесімен марапатталды. 1915 жылы ол гауптман (капитан) болып тағайындалды, сосын 56-шы жаяу әскер полкінің батальон командирі болды. Ол Артуа, Фландрия және Шампань секторларындағы бірнеше шайқастарға қатысты. 1917 жылы Хохенцоллерн үйінің орденінің қылышпен бірге берілетін рыцарьдық кресімен марапатталды, ал келесі жылы "Пур-ле-Мерит" орденін алды.

Соғыс аралық кезең

Соғыстан кейін Буш соғыстан кейінгі Рейхсверде қызметін жалғастырды. Келесі бірнеше жыл бойы ол негізінен штабтық лауазымдарда болды, оның ішінде көлік әскерлерінің инспекторы және 9-шы жаяу әскер полкінің батальон командирі қызметтерін атқарды. Адольф Гитлердің ынталы қолдаушысы болғандықтан, ол 1933 жылдан бастап бірнеше жыл бойы тез қатарға көтерілді. Ұзақ өтпей ол полковник шеніне ие болып, Потсдамда дислокацияланған 9-шы жаяу әскер полкіне командир болды, ал 1935 жылы генерал-майор шеніне көтеріліп, 23-ші жаяу әскер дивизиясына басшылық етті. 1938 жылы Гитлер мен Вермахттың екі жоғары шенді офицері – генерал-фельдмаршал Вернер фон Бломберг және генерал-оберст Вернер фон Фрич арасындағы шиеленіс кезінде Буш Гитлердің жағын алды. Осы кезде Буш жекепешкер генерал (General der Infanterie) шенімен VIII әскери округіне (Wehrkreis VIII) қолбасшылық етіп тұрды.

Польша мен Францияға шабуыл

1939 жылы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Буш 14-ші армия құрамында Польшаға басып кіруге қатысқан VIII армия корпусының командирі болды. Ол Краков қаласын жаулап алып, Висла өзеніне жетіп, Львовқа дейін ілгеріледі. Польшадағы науқан кезінде ол екі рет Темір крестке қосымша белгімен марапатталды. Келесі жылы Буш Франция шайқасында 13 жаяу әскер дивизиясынан тұратын 16-шы армияны басқарды және генерал-дер-панцертруппе Хайнц Гудерианның XIX танк корпусының сол жақ фланкісін қорғады. Франциядағы шайқастың соңғы кезеңдерінде ол Темір крестің рыцарь дәрежесімен марапатталды, ал 1940 жылдың 19 шілдесінде генерал-оберст шеніне көтерілді. Франциядағы науқан аяқталғаннан кейін Буштың 16-шы армиясы 1941 жылдың басына дейін елде тұрды, содан кейін Польшаға ауыстырылды.

Кеңес Одағына шабуыл

1941 жылдың маусым айының соңында Барбаросса операциясы басталғанда, 16-армия жеті жаяу әскер дивизиясын бақылап тұрды. Солтүстік армиялар тобына қарастырылып, Балтық елдері мен Ресейге шабуыл жасау кезінде оның оңтүстік қанатында әрекет еткен ол тамыз айында Старая Руссаны жаулап алды. Желтоқсан айына қарай 16-армия айтарлықтай кеңейді, Буштің басқаруында 9 жаяу әскер дивизиясы және 2 моторизацияланған дивизия, сондай-ақ қосымша 1 дивизия резервте болды. 1942 жылдың қаңтар айында Қызыл Армия қысқы шабуылын бастағанда, оның армиясының бірнеше бөлімдері қоршауға түсті және Старая Руссаны жоғалту қаупі туды. Буш қаланың күштерін ұстап тұру үшін резервке жүгінуге мәжбүр болды. Солтүстік армиялар тобының қолбасшысы генерал-оберст Георг фон Кюхлер Буштың өнімділігіне наразы болып, оны қолбасшылықтан шеттетуді қалады. Оған рұқсат берілмеді. Қызыл Армияның шабуылы 16-армияға жасалған қысымды жеңілдеткен Орталық армиялар тобына бағытталды. Буш қоршауда қалған әскерлерін босатуға қол жеткізді, бірақ бұл бірнеше айға созылып, армиясын күшейтуді қажет етті. 1942 жылдың қалған бөлігінде және 1943 жылы 16-армияның учаскесі салыстырмалы түрде тыныш болды, Қызыл Армия шабуылдық операцияларын Ленинградты қоршап тұрған 18-армияға қарсы бағыттады. 1943 жылдың 1 ақпанында Буш генерал-фельдмаршал атағына ие болды, бірақ бұл 16-армияға басшылық етуінен гөрі Хитлердің ықыласына байланысты болды. Алты айдан кейін ол Франциядағы науқан кезінде алған Рыцарь кресіне емен жапырақтарын қоса алды. 1943 жылдың 28 қазанында Орталық армиялар тобының қолбасшысы генерал-фельдмаршал Гюнтер фон Клюге көлік апатында жарақат алды және Буш оның орнына тағайындалды. Орталық армиялар тобы төрт майдан армиясы бойынша 76 дивизияны бақылады. Олардың 54-і жаяу әскер дивизиясы, оның ішінде 6-сы Венгриядан, сондай-ақ 5 танк дивизиясы болды. Алайда, бірнеше дивизия толық құрамында болған жоқ және алдағы айларда Буш олардың бірнешеуін біріктірді. Басқалары сапасы төмен болды, әсіресе венгр дивизиялары және оның екі армиясының құрамына кіретін Люфтваффеге қарасты сегіз майдан дивизиясы. 1944 жылдың маусым айына дейін оның басқаруында 38 жаяу әскер дивизиясы болды. 1943 жылдың соңында Қызыл Армия қысқы операциясын бастағанда Буш бірнеше шабуылға қарсы тұруға мәжбүр болды. Ол басқаруын жүзеге асыруда тәуелсіздік танытпады және наразылық білдірмей Хитлердің бұйрықтарына бағынды. Витебск маңындағы шайқастар генерал-оберст Георг Ханс Рейнхардтың 3-танкілік армиясының дивизияларының бірін қоршауға қауіп тудырғанда, ол Хитлерден кері шегінуге рұқсат сұрауға мәжбүр болды. Хитлер бұдан бас тартты және дивизия Рейнхардтың өз бастамасымен шегінуге бұйрық бергеннен ғана құтқарылды. 1944 жылдың мамыр айында Буш Хитлердің нұсқауымен өзінің LVI танк корпусын Солтүстік Украина армиялар тобына көшірді, бірақ бұл оның басқаруында танктардың жетіспеуіне әкелді. Армиялар тобының ортасына қарсы кеңес әскерлерінің күшеюі Буш тарапынан елеусіз қалды. Кейбір қол астындағылары майданды қысқартуға тырысқанына қарамастан, ол оларға рұқсат бермеді және соқырлықпен Хитлердің шегінуге тыйым салатын бұйрықтарын қайталады. Әсіресе, Витебск, Орша, Могилев және Бобруйск қалалары күшпен ұсталуы тиіс еді. Буш осы мәселені Хитлермен талқылауға тырысты, бірақ одан жауап алмады және оны қорлады. Бұл Буштың Хитлердің директиваларын сұрақсыз орындауға деген ниетін күшейтті. Маусымның ортасына қарай Орталық армиялар тобының 700 мың әскері 2,5 миллион кеңес әскерінен кем болды. 1944 жылдың жазғы шабуылы басталғанда, 22 маусымда Багратион операциясы басталды. Армиялар тобының 34 дивизиясы 120-ға жуық Қызыл Армия дивизиясымен жеңіліске ұшырады. Оның армия қолбасшылары дереу Днепр өзеніне шегінуге рұқсат сұрады, бірақ Буш олардың позицияларын ұстап тұруды талап етті. Екі күн ішінде оның дивизияларының көпшілігі жойылды. 250,000-300,000 адамын (25 толық дивизия) жоғалтқаннан кейін, Германияның Шығыс майданындағы ең ірі жеңілісінен кейін Буш 28 маусымда Хитлердің бұйрығымен қолбасшылықтан босатылды. Оның орнына фельдмаршал Вальтер Модель тағайындалды, ол Қызыл Армияның шабуылын тоқтата алды, бірақ Вислаға жеткенге дейін. Осы аралықта Буш жұмыстан босатылғаннан кейін депрессияға түсті, себебі ол Хитлердің бұйрықтарына бағыну арқылы осы жағдайға келді.

Солтүстік-Батыс әскер тобы

Гитлермен арақатынасын жақсарта келе, Буш 1945 жылғы 20 наурызда қызметке қайта шақырылды, сол күні ол Солтүстік-Батыс армия тобының басшысы болды. Солтүстік теңіз жағалауының бір бөлігін қорғау міндеті жүктелген ол, аз ресурстарға ие болды және оның көптеген бағыныштылары оған құрмет көрсетпеді. Буш 1945 жылғы 4 мамырда фельдмаршал Бернард Монтгомериге бағынды. 1945 жылғы 17 шілдеде Англияның Альдершот қаласындағы әскери тұтқын лагерінде қайтыс болды. Алғашқыда Альдершот әскери бейіштігіне жерленген, кейін оның мәйіті Каннок Чейс неміс әскери бейіштігіне қайта жерленді.