Тайвань Республикасы (1895) – Қытай-Жапон соғысынан кейін 151 күн болған, қысқа ғұмырлы мемлекет. Формоза тарихы, Тайвань тарихы, бірінші азиялық республика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1895 жылы Тайвань аралында қысқа ғұмырлы болған республика, 1895 жылғы тарихи республика. Формоза Республикасы – Тайвань аралында 1895 жылы Қытайдың Цин әулеті Тайваньды Шимоносеки шарты бойынша Жапония империясына ресми түрде өткізгеннен кейін және жапон әскерлері басып алғанға дейін болған қысқа ғұмырлы республика. Республика 151 күнге созылды; ол 1895 жылдың 23 мамырында жарияланды және 21 қазанда республика астанасы Тайнань жапондықтардың бақылауына өткенде таратылды. Кейде бұл Шығыс Азиядағы алғашқы жарияланған республика деп есептелсе де, одан бұрын 1777 жылы құрылған Борнеодағы Ланфан Республикасы және 1869 жылы құрылған Жапониядағы Эзо Республикасы болған.
1895 short lived republic on the island of Taiwan
the 1895 historical republic
The Republic of Formosa was a short lived republic that existed on the island of Taiwan in 1895 between the formal cession of Taiwan by the Qing dynasty of China to the Empire of Japan by the Treaty of Shimonoseki and its being taken over by Japanese troops. The Republic lasted 151 days; it was proclaimed on 23 May 1895 and extinguished on 21 October, when the Republican capital Tainan was taken over by the Japanese. Though sometimes claimed as the first East Asian republic to have been proclaimed, it was predated by the Lanfang Republic in Borneo, established in 1777, as well as by the Republic of Ezo in Japan, established in 1869.
Этимология
Формоза атауы 1542 жылы португал теңізшілері бұрын картаға түсірілмеген аралды көріп, оны карталарында Ilha Formosa ("әдемі арал") деп белгілеген кезден басталады. "Формоза" деген атау ақырында "еуропалық әдебиеттегі барлық басқа атауларды ығыстырып", 20 ғасырға дейін ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар арасында кеңінен қолданылып келді.
The name Formosa dates from 1542 when Portuguese sailors sighted an uncharted island and noted it on their maps as Ilha Formosa ("beautiful island"). The name Formosa eventually "replaced all others in European literature" and remained in common use among English speakers into the 20th century.
Өмірбаян
1894 жылы Қытай мен Жапония соғысқа түсті. Бірнеше айдың ішінде жапондықтар Қытайдың Бейяң флотын жеңіп, Маньчжуриядағы қытай әскерлерін талқандады, Порт-Артур мен Вэйхайвэйді басып алды. Соғыс негізінен Қытайдың солтүстігінде болғанымен, Жапонияның оңтүстік Қытайда маңызды аумақтық мүдделері болды. Соғыс аяқталуға жақын келгенде, жапондықтар Тайваньның ақырғы бейбіт шарты бойынша Жапонияға берілуін қамтамасыз ету үшін қадамдар жасады және аралды басып алу үшін әскери тұрғыдан қолайлы жағдайға келді. 1895 жылдың наурыз айында Жапонияның Шимоносеки қаласында Жапония мен Қытай арасындағы бейбіт келіссөздер басталды. Осы келіссөздер кезінде Солтүстік Қытайдағы жаулық әрекеттер тоқтатылғанымен, Тайвань мен Пескадор аралдары соғыс тоқтату шартының қолданыс аясынан шығарылды. Бұл жапондықтарға 1895 жылдың наурыз айында Пескадор аралдарына қарсы әскери операция жүргізуге мүмкіндік берді, бұл келіссөздерге кедергі келтірмеді. Қытай мен Тайвань арасында орналасқан Пескадор аралдары Тайваньды сәтті басып алудың кілті болды. Наурыздың соңғы аптасында жапондықтар шабуылдап, аралдарды басып алды, Тайвань бұғазы арқылы Тайваньға Қытайдың қосымша күштерін жіберуге кедергі келтірді. Бұл оқиға бейбіт келіссөздерге әсер етті, ал 1895 жылдың 17 сәуірінде жасалған Шимоносеки шартында Қытай Тайваньды Жапонияға беруге келісті. 10 мамырда адмирал Кабаяма Сукенори Тайваньның алғашқы жапон генерал-губернаторы болып тағайындалды.
In 1894, China and Japan went to war. In a few months, the Japanese defeated China's Beiyang fleet, routed the Chinese armies in Manchuria, and captured Port Arthur and Weihaiwei. Although nearly all the fighting took place in northern China, Japan had important territorial ambitions in southern China. As the war approached its end, the Japanese took steps to ensure that Taiwan would be ceded to Japan under the eventual peace treaty and that they were well placed militarily to occupy the island. In March 1895 peace negotiations between Japan and China opened in the Japanese city of Shimonoseki. Although hostilities in northern China were suspended during these negotiations, Taiwan and the Pescadores were specifically excluded from the scope of the armistice. This exclusion allowed the Japanese to mount a military operation against the Pescadores Islands in March 1895 without imperilling the negotiations. The Pescadores, lying midway between mainland China and Taiwan, were the key to a successful occupation of Taiwan. In a swift campaign in the last week of March the Japanese captured the islands, preventing further Chinese reinforcements from being sent across the Taiwan Strait to Taiwan. This brisk fait accompli influenced the peace negotiations, and the ensuing Treaty of Shimonoseki, concluded on 17 April 1895, duly provided for the cession by China of Taiwan to Japan. On 10 May, Admiral Kabayama Sukenori was appointed the first Japanese governor general of Taiwan.
Халықаралық танылу
Шимоносеки шартында арал Жапонияға өткендіктен, Батыс елдері Формоза Республикасын заңды үкімет деп мойындауға жағдайлары болмады. Жаңа Республиканың өкілеттігімен әрекет ете отырып, қытай әскерлері келісім шарттарын бұзбай Тайваньдағы жапондарға қарсы тұруға мүмкіндік алады, ал егер сәттілік сорап, Тайвань болашақта Қытайдың билігіне қайта көшуі мүмкін. (Осы тұрғыда, номиналды түрде тәуелсіз Республиканың Қытайдың жоғары билігін мойындауы маңызды болды.) Сондықтан, оның үлгілі "париждік" манифестіне қарамастан, Еуропада республикаға көңіл аз болды. Еуропалық қоғамдық пікірден қол үзген және Қытай тарапынан ресми түрде мойындалмаған Формоза Республикасы тек бір апта ғана үздіксіз өмір сүрді. Осы кезеңде ол өзін егемендіктің дәстүрлі атрибуттарымен көркейтті. Республикашылдар көк фонға сары жолбарыс суреті салынған ұлттық туды қабылдап, үлкен күміс мемлекеттік мөр жасауға бұйрық берді және Республика атынан қағаз ақша мен пошта маркаларын шығара бастады. Көп жылдар бойы Францияда тұрған сыртқы істер министрі Чэнь Цзитун осы республикалық символизмнің көп бөлігін жасауға жауапты болды.
Since the island had already been ceded to Japan in the Treaty of Shimonoseki, Western powers were not in a position to recognize the Republic of Formosa as a legitimate government. Acting under the authority of the new Republic, Chinese troops would be able to resist the Japanese in Taiwan without technically breaching the terms of the treaty, and if they were successful Taiwan could return to Chinese rule at some future date. (In this respect, it was significant that the nominally independent Republic acknowledged the suzerainty of China.) There was therefore little sympathy in Europe for the Republic, despite its impeccably 'Parisian' manifesto. Spurned by European public opinion and officially disavowed by China, the Republic of Formosa enjoyed only one week of uninterrupted existence. During this time it decked itself out with the conventional trappings of sovereignty. The Republicans adopted a national flag with a yellow tiger on a blue background, ordered a large silver state seal to be made, and began to issue paper money and postage stamps in the name of the Republic. The foreign minister Chen Jitong, who had lived in France for many years, was responsible for crafting much of this republican symbolism.
Әкімшілік ұйым
Республика парламенті мен республика министрліктері үшін Тайбэйдегі бұрынғы Цин әкімшілігінің ямендерінде үй-жайлар табылды. Республика президенті Тан Цзиньсон бұрын Формозаның Цин генерал-губернаторы ретінде басқарған сарайдағы Үкімет үйінде қалды. Тан кабинетіне төрт ірі мемлекеттік министрліктердің (әскери, теңіз күштері, ішкі істер және сыртқы істер) басшылары кірді, олар өз министрліктерін бұрын провинциялық қазынаның үй-жайлары болған үлкен ямендерден басқаратын. Бұрын Қорғаныс кеңесінің штаб-пәтері ретінде пайдаланылған ямендер Парламент үйіне айналды. Теңіз күштері департаменті бұрынғы әскери секретариат ғимаратында орналасқан.
Premises were found for the republican parliament and the republican ministries in the yamens of the former Qing administration in Taipei. Tang Jingsong, the president of the republic, remained in the palatial Government House he had previously occupied as the Qing governor general of Formosa. Tang's cabinet included the heads of the four great ministries of state (war, the navy, home affairs and foreign affairs), who ran their ministries from the large yamens that had previously been the premises of the provincial treasury. The yamens previously used as the headquarters of the Defense Board became Parliament House. The navy department was housed in the old military secretariat.
Қорғау
Жапондықтардың шабуыл жасайтыны белгілі болған соң, республикалық басшылар аралдың қорғанысын дайындау үшін берілген қысқа мерзімде бар күштерін жұмсады. 1895 жылдың мамырында Тайваньда әскер жетіспеді деуге болмас еді. Тан Цзиньсон моральдық рухты көтеру үшін әскер санын әдейі көбітіп, өзінің қол астында 150 000 сарбаз – қатардағы әскер мен еріктілер бар екенін мәлімдеді. Саналы сарапшылар бұл санды екі есеге азайту қажет деп санады. Олардың есебуынша, аралдың барлық жеріне шашырап орналасқан 75 000 сарбаз болды, олардың 50 000-ы солтүстік жартысында, ал 25 000-ы оңтүстік жартысында орналасқан. Бұл әскерлерге Цин гарнизонының қатардағы сарбаздары, жергілікті еріктілер және Цю Фэнцзяның бұйрығымен асыққан Хакка жасақтары кірді. Формозадағы Цин гарнизоны шамамен 50 000 сарбазды құрады, олардың көп бөлігі заманауи қайталайтын мылтықтармен қаруланған. Лю Юнфу оңтүстікте, Тайнань маңында шамамен 20 000 сарбазға, ал Цю Фэнцзя орталық гарнизонға, шамамен тағы 10 000 сарбазға басшылық етті. Солтүстіктегі 30 000 сарбаз Ян есімді қытай адмиралының басқаруында болды. Жергілікті еріктілер мен Хакка жасақтары тағы 25 000 сарбазды құрады деген болжам бар.
Knowing that a Japanese landing was imminent, the Republican leaders did what little they could in the short time given to them to prepare the island's defenses against invasion. Taiwan in May 1895 was not short of soldiers. Tang Jingsong, in order to raise morale, exaggerated their numbers considerably, claiming that he had under his command 150,000 soldiers, regulars and volunteers. Judicious observers believed that this figure should be halved. In all, they calculated, there were 75,000 soldiers scattered throughout the island, of whom 50,000 were in the northern half and 25,000 in the southern half. These troops included the regular soldiers of the Qing garrison, local volunteers, and Hakka militia units hastily raised on the orders of Qiu Fengjia. The Qing garrison of Formosa amounted to around 50,000 soldiers, armed for the most part with modern repeating rifles. Liu Yongfu commanded around 20,000 men down in the south, around Tainan, while Qiu Fengjia commanded the central garrisons, perhaps another 10,000 men. The 30,000 men of the northern garrisons were under the command of a Chinese admiral named Yang. Local volunteer and Hakka militia units seem to have accounted for a further 25,000 men.
Құлау
Формоза Республикасы тек бес ай ғана өмір сүрді. Жапондықтар 1895 жылғы 29 мамырда Тайваньдың солтүстік жағалауындағы Килунгке жақын жерге түсіп, бес айлық науқан барысында оңтүстікке қарай Тайнаньға дейін шабуылдады. 4 маусым күні түнде жапондықтар Килунгті басып алғаны туралы хабарды естіген президент Тан мен генерал Цю Тамсуиге қашып, 6 маусым күні кешке материкке қарай кемемен аттанды. Жапондықтар көп ұзамай Тайбэйге енді. Тан қашқаннан кейін Лю Ёнфу Тайнаньдағы Республика басшылығын өз мойнына алды. Бірақ ол президенттік лауазымды қабылдаудан бас тартып, жапондықтарға қарсы күрестің бас қолбасшысы ретіндегі рөлін баса көрсетті. Тайнаньды басып алу жапондықтар үшін маңызды саяси және әскери міндетке айналды. Келесі үш айда партизандық әрекеттер олардың ілгерілеуін баяулатса да, жапондықтар тайвандық күштер қарсы тұруға тырысқан сайын жеңіске жетті. 27 тамыздағы Багуашандағы жапондықтардың жеңісі – Тайвань топырағында болған ең ірі шайқас – тайвандықтардың қарсылығын ерте жеңіліске ұшыратты. 21 қазанда Тайнаньның құлауы жапондықтарға қарсы ұйымдасқан қарсылықты тоқтатты және Тайваньдағы жапон үкіметінің бес онжылдығын басталды. Республиканың қарсылық күресшілерінің бірі – Қытай Республикасының болашақ президенті Лин Сен. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лин Тайваньды қайтару мәселесін одақтастардың соғыс мақсаттарына енгізуге шақырды, бұл оның қайтысынан кейін жақын арада Каир декларациясы арқылы іске асырылды. Бүкіл аралда оның құрметіне аталған көптеген жолдар бар.
The Republic of Formosa survived for only five months. The Japanese landed near Keelung on the northern coast of Taiwan on 29 May 1895, and in a five month campaign swept southwards to Tainan. During the night of 4 June, on the news that the Japanese had captured Keelung, President Tang and General Qiu fled to Tamsui, and from there sailed for the mainland on the evening of 6 June. The Japanese entered Taipei shortly afterwards. Following Tang's flight, Liu Yongfu assumed the mantle of leadership of the Republic in Tainan. He refused to serve as president, however, and stressed instead his role as commander in chief of the resistance against the Japanese. The capture of Tainan now became both a political and a military imperative for the Japanese. During the next three months, although their advance was slowed by guerilla activity, the Japanese defeated the Formosan forces whenever they attempted to make a stand. The Japanese victory at Baguashan on 27 August, the largest battle ever fought on Taiwanese soil, doomed the Formosan resistance to an early defeat. The fall of Tainan on 21 October ended organised resistance to Japanese occupation, and inaugurated five decades of Japanese rule in Taiwan. One of the republic's resistance fighters was Lin Sen, future President of the Republic of China. During World War II, Lin urged the return of Taiwan be included in the Allies' war aims which was accomplished shortly after his death with the Cairo Declaration. There are roads named after him throughout the island.
Тарихи маңызы
Аттарының ұқсастығына қарамастан, Тайвань тәуелсіздігін жақтаушылар, Тайвань Республикасын құруды талап ететін қазіргі қолдаушылар, өз қозғалысының 1895 жылғы Республиканың мысалына қарыз екенін айтудан сақтанады. Бұның себебі, Тан Цзиньсун және оның ізбасарлары Қытайдың жоғары билігін мойындауды жалғастырған, ал Тайвань Республикасын жақтаушылар толық тәуелсіздікке ұмтылады. Нитобе Инадзо: «Танг мырза президент болып сайланды және Формоза Республикасы үш-төрт ай ғана сақталды, соңында коллекционерлерге құнды бірнеше пошта маркасынан басқа ештеңе қалдырмады» деп жазды.
In spite of the similarities between their names, modern supporters of Taiwan independence who call for the establishment of a Republic of Taiwan are wary of claiming that their own movement owes anything to the example of the 1895 Republic. The reason for this is that Tang Jingsong and his adherents continued to recognise Chinese suzerainty, while modern advocates of a Republic of Taiwan seek complete independence. Nitobe Inazō wrote, "Mr. Tang was elected president and the Republic of Formosa lasted three or four months, leaving behind nothing but some post stamps valuable for collectors."
Басшылар
Жоқ. ПортретАта-жөніТуған жеріҚызмет мерзіміКүндері1Тан ЦзинсонГуйлин, Гуанси, Қытай25 мамыр 18955 маусым 1895132Лю ЁнфуКинчжоу, Гуанси, Қытай5 маусым 189521 қазан 1895138
No. PortraitNamePlace of BirthTerm of OfficeDays1Tang JingsongGuilin, Guangxi, China25 May 18955 June 1895132Liu YongfuQinzhou, Guangxi, China5 June 189521 October 1895138
Танымал мәдениетте
2007 жылы Тайваньның мемлекеттік теледидар қызметі қоры 20 бөлімді тарихи драма "1895 жылғы қиянат соғысы" (亂世豪門) сериалын көрсетті. 2008 жылы тайвандық "1895" фильмі шықты. Ол Ли Чьяоның "Махаббат жерге оралады" (情歸大地) романы негізінде түсірілген.
In 2007 the Taiwan Public Television Service Foundation broadcast the 20 episode historical drama The War of Betrayal 1895 (亂世豪門). The Taiwanese movie 1895 was released in 2008. It is based on the novel Love Back to the Earth (情歸大地) by Li Chiao (李喬).