Кіріспе

1979 жылы Тайваньда демократияны қолдаушы наразылықтарды басу

Қаушиунг оқиғасы, сондай-ақ Формоза оқиғасы, Мейлидао оқиғасы немесе Формоза журналы оқиғасы деп те аталады, Тайвань әскери билік режимі кезінде 1979 жылдың 10 желтоқсанында Тайваньның Қаушиунг қаласында болған демократияны қолдаушы демонстрацияларды басу шарасы болды. Оқиға "Формоза" журналының редакторы, бұрынғы саяси тұтқын Ши Мин Тэ және тәжірибелі оппозициялық заң шығарушы Хуан Хсин Чех, сондай-ақ басқа оппозициялық саясаткерлер Тайваньда демократияны ілгерілету және талап ету мақсатында Адам құқықтары күнін тойлауға байланысты демонстрация өткізген кезде болды. Сол кезде Қытай Республикасы Гоминьданның бір партиялық билігіндегі "Даң Гуо" мемлекеті болып табылды және үкімет бұл наразылықты саяси оппозицияның жетекшілерін қамау үшін пайдаланды. Қаушиунг оқиғасы Тайваньның соғыстан кейінгі тарихындағы маңызды оқиға және Тайвань демократиялық қозғалысының шешуші нүктесі ретінде кеңінен танылады. Бұл оқиға тайвандық қоғамды саяси белсенділікке жетеледі және Тайваньда демократия орнауына әкелген оқиғалардың бірі саналады.

Өмірбаян

1949 жылдан 1990 жылға дейін Тайвань Гоминьдан (КМТ) билігімен бір партиялық мемлекет болды. 1970-ші жылдардың аяғында демократияны іздеген КМТ-ның көптеген қарсыластары 1975 жылы Кан Нинг Сяң Тайвань саяси шолу журналын құрғаннан кейін біртіндеп оппозициялық лагерь ретінде ұйымдастырды. Бұл қарсыластар өздерін "Тангвай" деп атады, сөзбе-сөз "партиядан тыс" дегенді білдіреді. 1976 жылы 27 желтоқсанда бесінші басылымда "Фу Конг пен профессор Лиумен кешкі әңгіме" атты мақала жарияланды, нәтижесінде баспагердің лицензиясы жойылды. 1977 жылғы сайлауда Тангвай қолдауды айтарлықтай кеңейтіп, бұрынғыдан да көп орынға ие болды. Сайлау нәтижесі Тангвайдың билік басындағы КМТ-ге қарсылық білдіретін партия ретінде әлеуетін көрсетті және бұдан кейінгі бұқаралық қозғалысқа негіз салды. Президент Чан Цзин Куо сайлауды бірден кейінге қалдырды, оны қайта бастау үшін нақты мерзім белгіленбеді. Тангвай үнемі қолдау тауып келе жатқан еді, бірақ Чянның шешімі олардың өз пікірлерін білдірудің жалғыз заңды әдісін тоқтатқандықтан, олар қатты ренжіді және көңілі қалды. 20 сәуірде үкімет әскери тәртіп кезінде өткен алғашқы демократиялық митингке қатысқаны үшін судья Хсу Хсин Ляньге импичмент жариялады. 1979 жылы мамыр айында Хуан Хсин бас редактор ретінде Хсумен Tangwai мүшелігін нығайтуды мақсат еткен Formosa Magazine журналын құрды. Алғашқы санының барлығы 25000 данасы сатылып бітті, екінші және үшінші санының 100000 данасы сатылды, ал төртінші санының 110000 данасынан астамы сатылды. Дегенмен, 29 маусымда үкімет Хсудың магистратурасын алып тастады және ол 30 қыркүйекте АҚШ-қа жер аударылды. Тангвай көптеген қоғамдық жиналыстар мен наразылық акцияларын ресми рұқсатсыз өткізді. КМТ-ның әрекеті шектеулі болды, мысалы, тәртіпсіздікке қарсы қару-жарақпен полицияны жіберді, бірақ жиналыстарды басқармады. Бұл төменгі деңгейдегі реакция Тангвайға өз күшіне деген сенімді берді және ол радикалды көзқараспен ұсталды. 1979 жылы 10 желтоқсанда өткен бұл іс-шара аралдағы алғашқы ірі Адам құқықтары күнін атап өту ретінде басталды. Осы уақытқа дейін билік наразылық білдіруді ешқашан рұқсат етпеген еді. Сол түстен кейін сағат 14:00-ден 15:00-ге дейін (Адам құқықтары күнін атап өту үшін демонстрация басталғанға дейін төрт сағат бұрын және кез-келген заң бұзушылықтар орын алмастан бұрын) әскери полиция, армия және полиция демонстранттар келген кезде өз орындарын алған болатын. Кешке қарай әскери полиция алға басып, демонстранттарды қоршап алды, содан кейін олар бастапқы позицияларына қайта оралды. Бұл екі немесе одан да көп рет қайталанды. Батальонның командирі бұл жаттығудың мақсаты - халықтың үрейін тудыру, ашу-ыза мен алауыздықты тудыру екенін түсіндірді. Саяси демонстрацияшылар КМТ жіберген әскерлермен қақтығысты.

Негізгі топтар

1980 жылдың наурыз-сәуір айларында "Каосиунг сегіздігі" деп белгілі сегіз ең танымал көшбасшы әскери сотта сотталып, 12 жылдан өмір бойына түрмеге кесілді. Сот процесі де жарияланды.

Жаңалықтар

Жалпыға ортақ ақпарат құралдары ұзақ уақыт бойы авторитарлық КМТ үкіметінің бақылауында болды. Сол кездегі отандық газеттер Каосиунг оқиғасы туралы жаңсақ хабарлады және оны зорлық-зомбылыққа толы жаппай оқиға ретінде бейнеледі. China Times, United Daily News және КМТ-ға тиесілі Central District News басылымдары да Тангвай наразыларының тәуелсіздік көзқарасымен ынталандырылғанын бұрмалап көрсетті. Олар сондай-ақ, Қытай Коммунистік партиясымен бірлесіп Қытай Республикасын құлатуға тырысып жатқандарын мәлімдеді. Мұндай жаңалықтар қоғамдық пікірді жағымсыз бағытқа бұрды. Бұл жағымсыз пікірді ақпарат құралдары Тангвайды шабуылдап, айыптау үшін қосымша дәлел ретінде пайдаланды. Тайваньның басты ақпарат құралдары халықаралық ақпарат құралдарының оқиға туралы таратып жатқан жаңсақ қауесеттерді жоққа шығарды.

Мұра

Бұл кезеңде өркендеп келе жатқан орта тап пен көбірек ашық көзқарасты Гоминьдан (КМТ) билік етуші режимі саяси оппозицияның дамуына жағдай жасады. Тайвань азаматтары материктік биліктен жалықты, демократиялық қоғамға ұмтылыс танытты. Оқиға саяси наразылықтар сериясіне ұласып, ашық сот отырыстары мен тұтқындауларға әкелді. Бұл демократияны қолдаушы топтар мен КМТ-ға қарсы саяси оппозиция үшін шешуші кезең болды. Каосиунг оқиғасынан кейін материктік КМТ мен басқа саяси партиялар арасында он жылдық саяси күрес жалғасты. Оқиғаның маңыздылығы – Тайваньдағы және Тайваньнан тыс жердегі тайваньдықтардың саяси белсенділікке жұмылдырылуында. Оқиғадан туған қозғалыс қазіргі үкіметтегі Демократиялық прогрессивті партияның негізін қалады. Сол кездегі саяси оппозиция Тайвань тәуелсіздігін талап етпесе де, оқиға өзін-өзі анықтау құқығын көтерді. Солтүстік Америка мен Еуропада тайваньдық ұйымдардың қолдау желісі құрылды. Қазіргі демократиялық үкіметтегі жетекші тұлғалардың барлығы оқиғаға қатысты, бірі айыпталушы, бірі қорғаушы болып. 2000 жылы ДПП КМТ билігін тоқтатты. 2008 және 2012 жылғы президенттік және парламенттік сайлауларда КМТ-ға жеңілгеннен кейін, ДПП 2016 жылы екі сайлаудың да жеңімпазы атанды. Кейіннен ҚХР президенті болып екі рет сайланған Чэнь Шуй Бьян қорғаушы адвокаттардың бірі болды, ал оның үміткер әріптесі Аннет Лу «Каосиунг сегіздігінің» мүшесі еді. Ол 12 жылға сотталды, оның ішінде бес жарым жылын түрмеде өткерді.