Шығыс Азиядағы тәуелсіздік қозғалысы Шығыс Азиядағы Тайвань тәуелсіздігі қозғалысы

Тайван тәуелсіздігі қозғалысы: мақсаты, Қытаймен қарым-қатынастар, ROC мәртебесі. Тайванның саяси болашағы, дипломатиялық байланыстар туралы ақпарат.

26 мин оқу

100%

Дереккөз: Taiwan independence movement — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Шығыс Азиядағы тәуелсіздік қозғалысы

Тайвань тәуелсіздік қозғалысы – Қытайдың бірігуіне немесе Қытай бұғазындағы қарым-қатынастардағы қалыпты жағдайға қарсы, тәуелсіз және егемен Тайвань мемлекетінің ресми түрде жариялануын жақтаған саяси қозғалыс. XXI ғасырға келген кезде Тайваньның саяси мәртебесі белгісіздікке толы. Қытай Тайваньды Қытай Халық Республикасының (ҚХР) провинциясы деп санайды, ал Тайваньның Цай Инвэнь басқаруы Тайваньның Қытай Республикасы (ҚР) ретінде бұдан бұрын тәуелсіз ел екенін және сондықтан формалды тәуелсіздікке ұмтылу қажеттігі жоқ деп мәлімдейді. Осылайша, Тайвань мен басқа да аралдарды бақылауда ұстаған ҚР ресми дипломатиялық қарым-қатынастарды жүргізеді және Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) 12 мүше-мемлекеті мен Ватикан (Киелі Тақ) тарапынан мойындалады. Тайвань үшін «тәуелсіздік» терминінің қолданылуы да екіұшты болуы мүмкін. Кейбір жақтастары Тайваньның тәуелсіздігіне келісетіндері туралы айтқанда, олар формалды түрде тәуелсіз Тайвань мемлекетін құру туралы немесе Тайваньның қазіргі Қытай Республикасымен біртұтас болып, бұдан бұрын тәуелсіз екені (екі жақта бір ел тұжырымында көрініс тапқан) туралы ойды білдіруі мүмкін. Кейбір жақтастары Тайваньтың бақылауында болғанымен, Қытай материгінің жағалауында орналасқан Кинмен мен Мацу аралдарын қоспауды ұсынады. Тайвань тәуелсіздігін Тайваньдағы «Жасыл коалиция» қолдайды, ал «Көк коалиция» оған қарсы тұрады. «Көк коалиция» «1992 жылғы консенсус» деп аталатын Қытай Республикасының (Тайвань) біршама екіұшты мәртебесін сақтауға немесе біртіндеп Қытай материгімен «қайта біріктіруге» ұмтылады. Қытай Халық Республикасының (ҚХР) және Қытай Республикасының (ҚР) үкіметтері Тайвань тәуелсіздігіне қарсы, себебі олар Тайвань мен Қытай материгінің бір елдің аумағының екі бөлігін құрайды деп санайды. ҚР үшін мұндай қадам конституциясын бұзу болып есептеледі. Конституциялық түзету немесе ұлттық аумақты өзгерту процесін Тайвань парламенті – Заңнамалық Юань мүшелерінің төрттен бірі (25%) бастауы керек, содан кейін Заңнамалық Юаньда кем дегенде үштен екісі (75%) қатысып, үштен екісінің (75%) көпшілік дауысымен бекітіліп, халықтың көпшілігі қолдауымен референдумда мақұлдануы тиіс. Тарихи тұрғыдан алғанда, екі үкімет те «Бір Қытай» саясатын ұстанды, оған сәйкес, шетелдік мемлекеттер ҚХР немесе ҚР-мен ғана ресми дипломатиялық қарым-қатынас жасай алады, егер олар екіншісімен ресми дипломатиялық қарым-қатынастарды және оны мойындауды тоқтатса. ҚР-ның «Бір Қытай» саясаты 1990 жылдары демократиялық реформалардан кейін жұмсалды.

The Taiwan independence movement is a political movement which advocates the formal declaration of an independent and sovereign Taiwanese state, as opposed to Chinese unification or the status quo in Cross Strait relations. Into the 21st century, Taiwan's political status is ambiguous. China claims it is a province of the People's Republic of China (PRC), whereas the Tsai Ing wen administration of Taiwan maintains that Taiwan is already an independent country as the Republic of China (ROC) and thus does not have to push for any sort of formal independence. As such, the ROC consisting of Taiwan and other islands under its control already conducts official diplomatic relations with and is recognized by 12 member states of the United Nations and the Holy See. The use of "independence" for Taiwan can be ambiguous. If some supporters articulate that they agree to the independence of Taiwan, they may either be referring to the notion of formally creating an independent Taiwanese state or to the notion that Taiwan has become synonymous with the current Republic of China and is already independent (as reflected in the concept of One Country on Each Side). Some supporters advocate the exclusion of Kinmen and Matsu, which are controlled by Taiwan but are located off the coast of mainland China. Taiwan independence is supported by the Pan Green Coalition in Taiwan but opposed by the Pan Blue Coalition, which seeks to retain the somewhat ambiguous status quo of the Republic of China (Taiwan) under the so called "1992 Consensus" or gradually "reunify" with mainland China at some point. The governments of the People's Republic of China (PRC) and the Republic of China (ROC) oppose Taiwanese independence since they believe that Taiwan and mainland China comprise two portions of a single country's territory. For the ROC, such a move would be considered a violation of its constitution. The process for a constitutional amendment or national territory alternation must be initiated by one fourth (25%) of the members of the Legislative Yuan (the unicameral parliament of Taiwan), then voted in the Legislative Yuan with at least three fourths (75%) members attended and by a three fourths (75%) supermajority, then approved by majority popular vote in a referendum. Historically, both governments have formulated a "One China" policy, whereby foreign countries may only conduct official diplomatic relations with either the PRC or the ROC, on the condition that they sever official diplomatic relations with and formal recognition of the other. The ROC's One China policy was softened following democratization in the 1990s.

Тайвань тәуелсіздігінің тарихы

Тайвань тәуелсіздігін жақтаушылардың көптегені Тайвань тарихының 17 ғасырдан бері тәуелсіздік үшін үзіліссіз күрес ретінде қарастырады және оны қазіргі саяси қозғалыстың шабыт көзі ретінде пайдаланады. Осы көзқарас бойынша, Тайваньның түпкі тұрғындары және онда қоныстанған адамдар голландтар, испандықтар, Мин, Косинга және Минге адал топтар, Цин, жапондықтар және, соңында, Гоминьдан жетекшілігіндегі қытай ұлтшылдары сияқты түрлі топтармен қайталап басып алынды. Тәуелсіздік жақтастарының пікірінше, Тайвань тәуелсіздігі үшін қозғалыс 1680 жылдары Цин билігі тұсында басталды, ол сол кездегі "Үш жылда бір көтеріліс, бес жылда бір бүлік" деген мәшһүр сөз тууына әкелді. Тайвань тәуелсіздігін жақтаушылар Гоминьдан билігіндегі Тайваньды апартеид тұсындағы Оңтүстік Африкамен салыстырды. 1930 жылдары Мао Цзэдун Тайваньды жапондық биліктен босату құралы ретінде Тайвань тәуелсіздігі қозғалысын қолдады. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, одақтастар "Жалпы бұйрық №1" арқылы Қытай Республикасы армиясының Гоминьдан атынан Тайваньды "уақытша басып алуға" келісті. Мао Цзэдун Тайвань тәуелсіздігінің ерте қолдаушысы болды, 1930 жылдары Эдгар Сноуға Қытай Коммунистік партиясы тәуелсіздік үшін күресте "біздің ынталы көмегімізді" ұсынатынын айтты. Ол бұл ұстанымын Каир декларациясынан кейін ғана өзгертті, онда ұлтшылдар Тайваньды талап ете бастады.

Әскери жағдайдың кезеңі

Қазіргі Тайвань тәуелсіздігі үшін саяси қозғалыс Жапон отаршылдық кезеңінен бастау алады, бірақ ол тек 1990 жылдары Тайваньдегі саяси күшке айналды. Тайвань тәуелсіздігі Жапон отарлау кезеңінде мерзімік түрде жақталып келгенімен, Жапон үкіметі тарапынан басып тасталды. Бұл 1920 жылдардың соңында Тайвань Коммунистік партиясының мақсаты болды. Алайда, қазіргі тұжырымдамалардан өзгеше, Коминтерннің ойынша, мұндай мемлекет пролетарлық мемлекет болар еді. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Жапон үкімдігі аяқталды, бірақ одан кейінгі ҚХР Гоминьданының (КМТ) автократиялық билігі жергілікті билікке деген шақыруды қайта жандандырды. Дегенмен, бұл қозғалыс КМТ-мен байланысы жоқ, аралда туған қытай студенттері тарапынан қолдау тапты. Оның тамыры АҚШ және Жапонияда жатыр. 1950 жылдары Жапонияда Тайвань Республикасының Уақытша үкіметі құрылды. Томас Ляо номиналды түрде президент болды. Бір кезде ол жаңадан тәуелсіздік алған Индонезиямен жартылай ресми қатынастар орнатты. Бұл негізінен Сукарно мен Уақытша үкіметтің Оңтүстік-Шығыс Азиядағы байланыс адамы Чен Чихсюнг арасындағы байланыс арқасында мүмкін болды, ол Индонезияның жапон билігіне қарсы жергілікті қарсылық қозғалыстарына көмектескен. Гоминьдан аралды билей бастағаннан кейін, қозғалыстың басты назары "материктіктерге" (яғни 1940 жылдардың соңында КМТ-мен Тайваньға қашқан материктік қытайлықтар) қарсы тайваньдықтардың наразылығын білдіруге ауысты. 1947 жылғы 28 ақпан оқиғасы және одан кейін 1987 жылға дейін жалғасқан әскери жағдай аралдағы Ақ террор кезеңіне әкеп соқты. 1979 жылы Каосиунг оқиғасы демократия және тәуелсіздік қозғалысы күшейген кезде болды. 1949 және 1991 жылдар аралығында ҚХР үкіметі Тайваньға қатысты ресми ұстанымын бүкіл Қытайдың заңды үкіметі деп жариялады және 1947 жылы материкте сайланған делегаттардың орындарын босатудан бас тарту сияқты авторитарлық шараларды осы ұстаныммен ақтады. Тайвань тәуелсіздік қозғалысы бұған жауап ретінде күшейіп, тәуелсіз және егеменді Тайвань мемлекетінің баламалы көрінісін ұсынды. Бұл көрініс мектепте оқытылатын мандарин тіліне қарсы тайвань тілін қолдану сияқты бірнеше символдар арқылы бейнеленді. Бірнеше ғалым конституцияның әртүрлі нұсқаларын саяси мәлімдеме ретінде де, интеллектуалды жаттығу ретінде де жасады. Бұл жобалардың көпшілігі президенттік емес, екі палаталы парламенттік жүйеге басымдық берді. Мұндай жобалардың бірінде Жоғарғы палатадағы орын Тайваньның орнықты этникалық топтары арасында тең бөлінетін еді. 1980 жылдары Қытайдың ұлттық үкіметі мұндай идеяларды жариялауды қылмыстық деп санады. Ең қызықтысы, ол тәуелсіздікке жақтас баспагер Ченг Нань Цзюнгті оның "Танг ваи" журналында "Тәуелсіздік дәуірі апталығы" (自由時代週刊) деген атаумен жариялағаны үшін тұтқындауға шешім қабылдады. Өзін ұстап берудің орнына Ченг наразылық білдіру үшін өзін өртеп жіберді. Мұндай мемлекетке қол жеткізуге бағытталған басқа да науқандар мен тактикаларға жаңа ұлттық ту мен әнұранның дизайнын халықтан сұрау кірді (мысалы, Тайвань Формоза). Соңғы кезде Тайвань атауын түзету науқаны (台灣正名運動) белсенді рөл атқарып келеді. Алайда, тәуелсіздікті жақтаған дәстүрлі жақтастар атауды түзетуді тәуелсіздік күнтәртібіне тән үлкен көріністен айырылған үстірттік тактика деп сынға алды. Формозан қауымдастығы, Тәуелсіздік үшін Формозандардың дүниежүзілік бірлестігі, Тәуелсіздік үшін Біріккен жас Формозандар, Еуропадағы Формозаның тәуелсіздігі үшін одақ, Америкадағы Тәуелсіздік үшін Біріккен Формозандар және Формозадағы Адам құқықтары жөніндегі комитет сияқты түрлі шетелдегі Тайвань тәуелсіздігі қозғалыстары "Тәуелсіз Формоза" атты бірнеше томдық еңбектерді "Формозан қауымдастығы" баспасында жариялады. "Тәуелсіз Формоза, 2–3 томдарында" олар екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тайваньның Жапониямен ынтымақтастығын ақтауға тырысты, "атмосфера Корея мен Формозаны, сондай-ақ жапон материгін де қамтыды" деді, ал Тайвань басылымдары Жапонияның "қасиетті соғысын" қолдаған кезде, оны істеген адамдардың кінәсі болмады. Қытай Республикасының Тайваньдағы президенті, антикоммунистік Гоминьдан көшбасшысы Чан Кай Шек америкалықтар Тайвань тәуелсіздігімен бірге оған қарсы төңкеріс жасауды жоспарлап отыр деп сенді. 1950 жылы Чян Цзин Куо құпия полицияның директоры болды және ол 1965 жылға дейін осы қызметте қалды. Чан американдықтармен достық қарым-қатынаста болған адамдарды өзінің жауы деп санады. Чан отбасының жауы Ву Куо Чен 1953 жылы Чян Цзин Куо тарапынан Тайвань губернаторы лауазымынан алынып, Америкаға қашып кетті. Кеңес Одағында білім алған Чян Цзин Куо Қытай Республикасы Әскерінде кеңес үлгісіндегі әскери ұйымдастыруды енгізіп, саяси офицерлер корпусын, бақылауды қайта ұйымдастырды және Гоминьдан партиялық қызметін әскерилер арасында таратуға көмектесті. Бұған қарсы Американдық Вирджиния Әскери институтында білім алған Сун Ли Цзень болды. Чан 1955 жылдың тамызында Сун Ли Цзень генералға қарсы әскери сот отырысын ұйымдастырып, оны әкесі Чан Кай Шекке және Гоминьданға қарсы төңкеріс жасау үшін АҚШ-тың Орталық барлау қызметімен (ЦРУ) біріккені үшін тұтқындады. ЦРУ Сунның Тайваньды бақылауға алып, тәуелсіздік жариялауына көмектескісі келген деген күдік болды. 1987 жылға дейін жалғасқан әскери жағдай кезеңінде Тайвань тәуелсіздігі туралы әңгімелесу Тайваньде тыйым салынды, ал материкті қайтару және ұлттық бірігу ҚХР-дың жарияланған мақсаттары болды. Осы кезеңде тәуелсіздікті жақтаған көптеген адамдар мен басқа да диссиденттер шетелге қашып, өздерінің жақтау жұмыстарын онда жүргізді, әсіресе Жапония мен Америка Құштамаларында. Олардың жұмысының бір бөлігіне хост елдерінің саясатына әсер ету үшін ойлау орталықтарын, саяси ұйымдарды және лоббилік желілерді құру кірді, әсіресе сол кезде ҚХР-дың басты одақтасы болған Америка Құштамаларында, бірақ олар көп ұзақтан соң ғана сәттілікке жететін еді. Тайваньде тәуелсіздік қозғалысы 1970 жылдардағы күшейіп келе жатқан демократиялық қозғалыстың көптеген диссиденттік себептерінің бірі болды, бұл 1979 жылғы Каосиунг оқиғасында жетегіне жетті. Демократиялық прогрессивтік партия (ДПП) ақырында диссиденттік себептерді ұсыну үшін құрылды.

The modern day political movement for Taiwan independence dates back to the Japanese colonial period, but it only became a viable political force within Taiwan in the 1990s. Taiwanese independence was advocated periodically during the Japanese colonial period, but was suppressed by the Japanese government. These efforts were the goal of the Taiwanese Communist Party of the late 1920s. Unlike current formulations, and in line with the thinking of the Comintern, such a state would have been a proletarian one. With the end of World War II in 1945, Japanese rule ended, but the subsequent autocratic rule of the ROC's Kuomintang (KMT) later revived calls for local rule. However, it was a movement supported by the Chinese students who were born on the Island and not associated with KMT. It found its roots in the US and Japan. In the 1950s a Republic of Taiwan Provisional Government was set up in Japan. Thomas Liao was nominally the President. At one time it held quasi official relations with the newly independent Indonesia. This was possible mainly through the connections between Sukarno and the Provisional Government's Southeast Asian liaison, Chen Chih hsiung, who had assisted in Indonesia's local resistance movements against Japanese rule. After the Kuomintang began to rule the island, the focus of the movement was as a vehicle for discontent from the native Taiwanese against the rule of "mainlanders" (i. e. mainland Chinese born people who fled to Taiwan with KMT in the late 1940s). The February 28 Incident in 1947 and the ensuing martial law that lasted until 1987 contributed to the period of White Terror on the island. In 1979, the Kaohsiung Incident, occurred as the movement for democracy and independence intensified. Between 1949 and 1991, the official position of the ROC government on Taiwan was that it was the legitimate government of all of China and it used this position as justification for authoritarian measures such as the refusal to vacate the seats held by delegates elected on the mainland in 1947 for the Legislative Yuan. The Taiwan independence movement intensified in response to this and presented an alternative vision of a sovereign and independent Taiwanese state. This vision was represented through a number of symbols such as the use of Taiwanese in opposition to the school taught Mandarin Chinese. Several scholars drafted various versions of a constitution, as both political statement or vision and as intellectual exercise. Most of these drafts favor a bicameral parliamentary rather than presidential system. In at least one such draft, seats in the upper house would be divided equally among Taiwan's established ethnicities. In the 1980s the Chinese Nationalist government considered publication of these ideas criminal. In the most dramatic case, it decided to arrest the pro independence publisher Cheng Nan jung for publishing a version in his Tang wai magazine, Liberty Era Weekly (自由時代週刊). Rather than giving himself up, Cheng self immolated in protest. Other campaigns and tactics toward such a State have included soliciting designs from the public for a new national flag and anthem (for example, Taiwan the Formosa). More recently the Taiwan Name Rectification Campaign (台灣正名運動) has played an active role. More traditional independence supporters, however, have criticized name rectification as merely a superficial tactic devoid of the larger vision inherent in the independence agenda. Various overseas Taiwan Independence movements, such as the Formosan Association, World United Formosans for Independence, United Young Formosans for Independence, Union for Formosa's Independence in Europe, United Formosans in America for Independence, and Committee for Human Rights in Formosa, published "The Independent Formosa" in several volumes with the publisher "Formosan Association." In "The Independent Formosa, Volumes 2–3", they tried to justify Taiwanese collaboration with Japan during World War II by saying that the "atmosphere covered the whole Japanese territories, including Korea and Formosa, and the Japanese mainlands as well", when Taiwanese publications supported Japan's "holy war", and that the people who did it were not at fault. The Anti communist Kuomintang leader Chiang Kai shek, President of the Republic of China on Taiwan, believed the Americans were going to plot a coup against him along with Taiwan Independence. In 1950, Chiang Ching kuo became director of the secret police, which he remained until 1965. Chiang also considered some people who were friends to Americans to be his enemies. An enemy of the Chiang family, Wu Kuo chen, was kicked out of his position of governor of Taiwan by Chiang Ching kuo and fled to America in 1953. Chiang Ching kuo, educated in the Soviet Union, initiated Soviet style military organization in the Republic of China Military, reorganizing and Sovietizing the political officer corps, surveillance, and Kuomintang party activities were propagated throughout the military. Opposed to this was Sun Li jen, who was educated at the American Virginia Military Institute. Chiang orchestrated the controversial court martial and arrest of General Sun Li jen in August 1955, for plotting a coup d'état with the American CIA against his father Chiang Kai shek and the Kuomintang. The CIA allegedly wanted to help Sun take control of Taiwan and declare its independence. During the martial law era lasting until 1987, discussion of Taiwan independence was forbidden in Taiwan, at a time when recovery of the mainland and national unification were the stated goals of the ROC. During that time, many advocates of independence and other dissidents fled overseas, and carried out their advocacy work there, notably in Japan and the United States. Part of their work involved setting up think tanks, political organizations, and lobbying networks in order to influence the politics of their host countries, notably the United States, the ROC's main ally at the time, though they would not be very successful until much later. Within Taiwan, the independence movement was one of many dissident causes among the intensifying democracy movement of the 1970s, which culminated in the 1979 Kaohsiung Incident. The Democratic Progressive Party (DPP) was eventually formed to represent dissident causes.

Көппартиялық кезең

1987 жылы әскери жағдай күші жойылғаннан кейін және көп партиялық жүйе қабылданғаннан соң, Демократиялық прогрессивті партия Тайвань тәуелсіздігімен тығыз байланысты бола бастады, бұл 1991 жылы партияның бағдарламасына енгізілді. Сонымен қатар, көптеген шетелдегі тәуелсіздік жақтастары мен ұйымдары Тайваньға оралып, алғаш рет өздерінің мақсатын Тайваньда ашық түрде ілгерілетуге кірісті, бірте-бірте саяси қолдау жинады. Олардың көптегені бұрын АҚШ-қа немесе Еуропаға қашып кеткен және Тайваньға оралуына кедергі келтірген Гоминьданның (КМТ) қара тізімінде болған. Олар қашып кеткен елдерде Тайваньдық қауымдастықтардың Еуропалық федерациясы және Формоза қоғамдық істер қауымдастығы сияқты көптеген ұйымдар құрды. 1990 жылдардың соңына қарай Демократиялық прогрессивті партия (ДПП) және Тайвань тәуелсіздігі Тайваньда күшті сайлау базасын және белсенді қолдаушыларын жинады. Соңғы жылдары ДПП-ның сайлаудағы табысы және кейіннен ДПП басқаратын «Жасыл коалиция»ның өсуі Тайвань тәуелсіздік қозғалысын өзіндік саясатқа қарай ықпалдады, олар символизм мен әлеуметтік инженерияны қамтитын көптеген жоспарларды ұсынды. 28 ақпан оқиғасы сияқты тарихи оқиғалардың интерпретациясы, мектептердегі ана тіліндегі білім беруді қолдану, Қытай Республикасының (ҚР) ресми атауы мен туы, армиядағы ұрандар, карталардың бағыты – бәрі де Тайвань тәуелсіздік қозғалысы үшін маңызды мәселелер болып табылады. 70-ші және 90-шы жылдарда Тайвань әдебиеті қозғалысы және басқа да мәдени өзгерістер түрінде өркендеген бұл қозғалыс соңғы жылдары осы өзгерістерді қабылдау арқылы жұмсалды. Тайваньдағы «құрлықтан келгендер» және «жергілікті тұрғындар» арасындағы шиеленіс ортақ мүдделерге байланысты азайды: Қытаймен экономикалық байланыстың күшеюі, Қытай Халық Республикасының (ҚХР) басып кіру қаупі және АҚШ тәуелсіздіктің бір жақты жариялануын қолдай ма, жоқ па деген күмәні. 1990 жылдардың соңынан бері Тайвань тәуелсіздігін жақтаушылар көптегендері Тайвань, ҚР ретінде, материктен бұрыннан тәуелсіз екенін, сондықтан ресми жариялаудың қажеті жоқ деп мәлімдеді. 1999 жылдың мамырында Демократиялық прогрессивті партия бұл позицияны «Тайваньның болашағы туралы қаулысында» ресми түрімен бекітті.

After the lifting of martial law in 1987, and the acceptance of multi party politics, the Democratic Progressive Party became increasingly identified with Taiwan independence, which entered its party platform in 1991. At the same time, many overseas independence advocates and organizations returned to Taiwan and for the first time openly promoted their cause in Taiwan, gradually building up political support. Many had previously fled to the US or Europe and had been on a blacklist held by KMT, which had held them back from going back to Taiwan. Where they had fled, they built many organisations like European Federation of Taiwanese Associations or Formosan Association for Public Affairs. By the late 1990s, DPP and Taiwan independence have gained a solid electoral constituency in Taiwan, supported by an increasingly vocal and hardcore base. As the electoral success of the DPP, and later, the DPP led Pan Green Coalition grew in recent years, the Taiwan independence movement shifted focus to identity politics by proposing many plans involving symbolism and social engineering. The interpretation of historical events such as the February 28 Incident, the use of broadcast language and mother tongue education in schools, the official name and flag of the ROC, slogans in the army, orientation of maps all have been issues of concern to the present day Taiwan independence movement. The movement, at its peak in the 70s through the 90s in the form of the Taiwan literature movement and other cultural upheavals, has moderated in recent years with the assimilation of these changes. Friction between "mainlander" and "native" communities on Taiwan has decreased due to shared interests: increasing economic ties with mainland China, continuing threats by the PRC to invade, and doubts as to whether or not the United States would support a unilateral declaration of independence. Since the late 1990s many supporters of Taiwan independence have argued that Taiwan, as the ROC, is already independent from the mainland, making a formal declaration unnecessary. In May 1999, the Democratic Progressive Party formalized this position in its "Resolution on Taiwan's Future".

Ли Тэн Ху әкімшілік (1988-2000)

1995 жылы Тайвань президенті Ли Тенг Хуэйге Корнелл университетінде Тайвань тәуелсіздігі туралы арманы жөнінде сөз сөйлеуге рұқсат берілді. Бұл Тайвань басшысының АҚШ-қа алғаш рет сапар жасауы болды. Осыған жауап ретінде Қытай Ресейден суасты кемелерін сатып алып, Тайваньға жақын аймақта зымырандық сынақтар жүргізді.

Чэн Шуй-биан әкімшілігі (2000 - 2008)

2007 жылдың ақпан айында президент Чэнь Шуйбянь мемлекеттік кәсіпорындардың, елшіліктердің және шетелдегі өкілдіктердің атауларын өзгертуді бастады. Нәтижесінде, Chunghwa Post Co. (中華郵政) Taiwan Post Co. (臺灣郵政) деп аталды, ал Қытай мұнай корпорациясы (中國石油) енді CPC Corporation, Taiwan (臺灣中油) деп аталады және Тайвань елшіліктеріндегі табельдерде «Қытай Республикасы» дегеннен кейін жақша ішінде «Тайвань» деген сөз жазылатын болды. 2007 жылы Taiwan Post Co. 28 ақпан оқиғасын еске алу үшін «Тайвань» деген атаумен маркалар шығарды. Алайда, 2008 жылы Гоминьдан президенті Ма Иньчжоудың қызметке кіргеннен кейін пошта кеңсесінің атауы «Chunghwa Post Co.» болып қайта өзгертілді. «Pan Blue» лагері бұл өзгерістерге қарсылық білдірді, ал бұрынғы КМТ төрағасы Ма Иньчжоу бұл дипломатиялық қиындықтар туғызады және Қос жақ арасындағы қарым-қатынасты шиеленістіре түседі деп мәлімдеді. Сондай-ақ, ол мемлекеттік кәсіпорындарға қатысты қолданыстағы заңнама өзгертілмесе, осы кәсіпорындардың атауларын өзгерту заңсыз болады деп атап өтті. «Pan Blue» лагері президент Ченнің үкіметтік кезеңі бойы парламентте шамалы көпшілікке ие болғандықтан, үкіметтің осы мақсатта заңды өзгерту туралы ұсынысын оппозиция тоқтатты. Кейін АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Шон Маккормак АҚШ-тың Тайпей немесе Пекин тарапынан аймақтық қауіпсіздікке қауіп тудыратын әкімшілік қадамдарды қолдамайтынын мәлімдеді. Бұрынғы президент Ли Тэнхуэй Тайвань тәуелсіздігін жақтамағанын айтты. Ли Тайванды қазірдің өзінде тәуелсіз мемлекет деп санайды және «Тайвань тәуелсіздігі» туралы шақыру халықаралық қауымдастықты одан әрі шатастыруы мүмкін, себебі Тайвань бұрын өзін Қытайдың бір бөлігі деп есептеген. Осы тұрғыдан алғанда, Тайвань БҰҰ-ға қатыса алмаса да тәуелсіздікке ие. Лидің пікірінше, ең маңызды мақсаттар – халықтың өмір сүру деңгейін жақсарту, ұлттық сананы қалыптастыру, ресми түрде атауын өзгерту және Тайвань өзін ел ретінде толыққанды тануы үшін қазіргі жағдайды көрсететін жаңа Конституцияны әзірлеу.

In February 2007, President Chen Shui bian initiated changes to names of state owned enterprises, and the nation's embassies and overseas representative offices. As a result, Chunghwa Post Co. (中華郵政) was renamed Taiwan Post Co. (臺灣郵政) and Chinese Petroleum Corporation (中國石油) is now called CPC Corporation, Taiwan (臺灣中油) and the signs in Taiwan's embassies now display the word "Taiwan" in brackets after "Republic of China". In 2007, the Taiwan Post Co. issued stamps bearing the name "Taiwan" in remembrance of the February 28 Incident. However, the name of the post office was reverted to "Chunghwa Post Co." following the inauguration of Kuomintang president Ma Ying jeou in 2008. The Pan Blue camp voiced its opposition to the changes and the former KMT Chairman Ma Ying jeou said that it would generate diplomatic troubles and cause cross strait tensions. It also argued that without a change in the relevant legislation pertaining to state owned enterprises, the name changes of these enterprises could not be valid. As the Pan Blue camp held only a slim parliamentary majority throughout the administration of President Chen, the Government's motion to change the law to this effect were blocked by the opposition. Later, U. S. Department of State spokesman Sean McCormack said that the U. S. does not support administrative steps that would appear to change the status quo by either Taipei or Beijing as threats to regional security. Former president Lee Teng hui has stated that he never pursued Taiwanese independence. Lee views Taiwan as already an independent state, and that the call for "Taiwanese independence" could even confuse the international community by implying that Taiwan once viewed itself as part of China. From this perspective, Taiwan is independent even if it remains unable to enter the UN. Lee said the most important goals are to improve the people's livelihoods, build national consciousness, make a formal name change and draft a new constitution that reflects the present reality so that Taiwan can officially identify itself as a country.

Цай Ин Вэнь әкімшілігі (2016 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Цай Ин Вэнь басқаратын Демократиялық прогрессивті партия 2016 жылғы 20 мамырда Гоминьдан партиясын үлкен айырмамен жеңіп алды. Оның үкіметі Тайваньның қазіргі саяси жағдайын сақтауға ниеттенетінін мәлімдеді. ҚХР үкіметі Тайвань Республикасы үкіметін сынауын жалғастыруда, себебі Демократиялық прогрессивті партия үкіметі 1992 жылғы уағдаластықты және "Бір Қытай" саясатын ресми мойындаудан бас тартты.

Тайвань тәуелсіздігінің құқықтық негізі

Тайвань тәуелсіздігі Тайваньдағы Демократиялық прогрессивті партия (ДПП) басқаратын «Жасыл коалиция» тарапынан қолдалады, бірақ Гоминьдан (КМТ) басқаратын «Көк коалиция» қарсы тұрады. Алғашқы коалиция Тайваньның толық тәуелсіздігіне қол жеткізуді мақсат етеді. Екінші коалиция Пекин үкіметімен (ҚХР) – оны «Қытай материгі» деп атайды – қарым-қатынасты жақсартуға және бір күні «қайта біріктіруге» ұмтылады. Екі партия да Тайваньдың саяси мәртебесінің «статус-кво» деп аталатын мәселесінің маңызын ескере отырып, ұзақ уақыт бойы сақтықпен әрекет етуге мәжбүр болды. ҚХР мен КМТ қысымының салдарынан ДПП тәуелсіздікті дереу жариялай алмайды, ал КМН мен ҚХР ДПП-ның және оның бейресми одақтастарының (АҚШ, Жапония және Еуропалық Одақтың саяси күштері сияқты) қысымынан Қытайды бірден біріктіре алмайды. 1895 жылғы Шимоносеки және 1951 жылғы Сан-Франциско келісімдері халықаралық құқықта Тайвань тәуелсіздігінің негіздері ретінде жиі айтылады, егер «өзін-өзі анықтау» және Монтевидео конвенциясы (Мемлекеттердің құқықтары мен міндеттері туралы) ескерілмесе. Бұл екі келісімді Пекин үкіметі де, Тайваньның «Көк коалициясы» да мойындамайды. ҚХР өзін-өзі анықтау құқығы мен Монтевидео конвенциясын Қытайдың егемендігіне қарсы қастандық деп есептейді, алайда бұл екі келісімнің халықаралық құқықта мықты негіздері бар және оларды әлемнің көптеген елдері мойындаған. Айта кетейік, Сан-Франциско келісімі қазіргі Жапонияның тәуелсіздігінің (Екінші дүниежүзілік соғыс одақтастарынан) негізгі негізін құрайды және Жапонияның қазіргі геосаясатын анықтайды. Осы екі келісімді келтірудің себебі мынада: а) Жапония 1895 жылы Тайваньқа егемендік алды, б) Жапония 1951-1952 жылдары Тайваньқа егемендігінен айырылды, в) Жапония Тайвань үшін «мұрагер мемлекетті» көрсеткен емес. Сондықтан, кейбір белсенділердің пікірінше, Тайвань тек Екінші дүниежүзілік соғыс одақтастарының атынан Қытай Республикасының бақылауында болады және ҚХР-дың егеменді аумағының бөлігі емес. Пекин үкіметі бұл екі келісімді мойындамайды, олардың а) Шимоносеки келісімі жойылды және б) Сан-Франциско келісімі заңсыз деп мәлімдейді. Сонымен қатар, Потсдам декларациясы мен Каир коммюникесі Қытайдың Тайваньқа билігін орнатудың даусыз негізі ретінде жиі келтіріледі. ҚХР Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Тайваньды «Тайвань, Қытай провинциясы» деп атауын да атап өтеді. Алайда, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бейкүндегі мүшесі ретінде БҰҰ-ға тигізетін зор ықпалы ескерілгенде, бұл мәселе күмәнді. Дегенмен, көптеген елдер Тайваньды мойындамайды, олардың тек 13-імен дипломатиялық қарым-қатынас бар. Қытай Халық Республикасының билігі АҚШ, Жапония және ЕО-ны «Қытайдың ішкі істеріне» араласуда айыптайды, АҚШ Тайваньды Қытайдан бөлгенін және Тайваньде тәуелсіздікке ұмтылыс сезімін тудырғанын мәлімдейді. Көптеген үкіметтер, соның ішінде АҚШ үкіметі де, Қытайдың «Бір Қытай қағидасына» негізделген «Бір Қытай саясатын» ұстанатынын мәлімдейді. Тайваньның «Жасыл коалициясында» екі негізгі фракция бар. Қазіргі биліктегі фракция ҚХР мен ҚХР бірге өмір сүре алатын «Екі Қытай» шындығының ресми халықаралық мойындалуын қамтамасыз етуді көздейді, содан кейін ҚХР-мен қақтығысқа түспей, ҚХР өзін Тайвань мемлекетіне бірте-бірте «өзгерте» алады. Екінші фракция Тайваньдағы ҚХР институттарын күрт және толық жою арқылы Тайвань тәуелсіздігіне тікелей қол жеткізуді мақсат етеді, оларды заңсыз деп санайды. Тайвань үшін «тәуелсіздік» терминінің мағынасы екіұшты болуы мүмкін. Кейбір жақтастар Тайвань тәуелсіздігін қолдайтындарын айтса, олар ресми түрде тәуелсіз Тайвань мемлекетін құру туралы немесе Тайваньның болашағы туралы қаулыдан бастап Тайваньның қазіргі Қытай Республикасымен синонимге айналғаны және Тайвань ҚХР-ының қазірдің өзінде тәуелсіз екені (төрт «жоқ» және «бірден» әр тарапта бір елге деген түсініктерде көрініс тапқандай) туралы ойды білдіруі мүмкін; екі идея да Қытайдың (ҚХР) талаптарына қайшы келеді.

Taiwan independence is supported by the Pan Green Coalition in Taiwan, led by the Democratic Progressive Party (DPP), but opposed by the Pan Blue Coalition, led by the Kuomintang (KMT). The former coalition aims to eventually achieve full sovereign independence for Taiwan. Whereas, the latter coalition aims to improve relations with the Beijing government (PRC) — which it refers to as "mainland China" — and eventually "reunify" at some point. Both parties have long been forced to precariously dance around the so called "status quo" of Taiwan's political status. The DPP is unable to immediately declare independence due to pressure from the PRC and the KMT, whereas the KMT and PRC are unable to immediately achieve Chinese unification due to pressure from the DPP and its unofficial allies (including political factions within the United States (US), Japan, and the European Union (EU)). The 1895 Treaty of Shimonoseki and 1951 Treaty of San Francisco are often cited as the main bases for Taiwan independence in international law, if such things as "self determination" and the Montevideo Convention (on the Rights and Duties of States) are to be disregarded. These two treaties are not recognized by the Beijing government and the Pan Blue Coalition of Taiwan. Whereas the PRC usually dismisses self determination and the Montevideo Convention as conspiracies against Chinese sovereignty, the two aforementioned treaties have strong legal bases in international law and have been recognized by numerous countries across the globe. Notably, the Treaty of San Francisco forms the primary basis of modern Japan's independence (from the WWII Allies), and largely dictates Japan's modern geopolitics. The premise of citing these two treaties is that: a) Japan gained sovereignty over Taiwan in 1895, b) Japan lost sovereignty over Taiwan in 1951–1952, and c) Japan never indicated the "successor state" on Taiwan thereafter. Therefore, according to certain activists, this means that Taiwan is only controlled by the Republic of China on behalf of the WWII Allies, and does not constitute a part of the ROC's sovereign territory. The Beijing government disregards these two treaties, claiming that: a) the Treaty of Shimonoseki has been nullified and b) the Treaty of San Francisco was illegal. Furthermore, the Potsdam Declaration and Cairo Communique are often cited as indisputable bases for Chinese sovereignty over Taiwan. The PRC also emphasizes that the United Nations (UN) refers to Taiwan as "Taiwan, Province of China". However, this point is dubious given that it has a huge amount of influence over the UN as one of five permanent members of the UN Security Council. However, most countries do not recognize Taiwan, and only 13 have diplomatic relations with it. People's Republic of China authorities also accuse the US, Japan, and the EU of interfering in "Chinese internal affairs", claiming that the United States is responsible for separating Taiwan from China, and is responsible for manufacturing "artificial" pro independence sentiments within Taiwan. Most governments, including the U. S. government, claim to adhere to a so called "One China Policy", which is based on the Chinese "One China Principle". Within the Pan Green Coalition of Taiwan, there are two main factions. The faction that is currently in power aims to attain official international recognition for the reality of "Two Chinas", where the PRC and the ROC can coexist; later, the ROC can gradually "transform" itself into a Taiwanese state whilst avoiding a major conflict with the PRC. Whereas, the other faction aims to directly achieve Taiwan independence through a more abrupt and complete overthrowal of ROC institutions within Taiwan, which the faction views to be illegitimate. The use of "independence" for Taiwan can be ambiguous. If some supporters articulate that they agree to the independence of Taiwan, they may either be referring to the notion of formally creating an independent Taiwanese state, or to the notion that Taiwan has become synonymous with the current Republic of China from Resolution on Taiwan's Future and that ROC Taiwan is already independent (as reflected in the evolving concept from Four Noes and One Without to One Country on Each Side); both of these ideas run counter to the claims of China (PRC).

Өмірбаян

1949 жылы Қытай Республикасының үкіметі (Гоминьдан билігінде) Формоза және Пескадор аралдарына (Тайвань мен Пенгу) кері шегінуге мәжбүр болғанда, бірнеше қытай (яғни, жапон емес) аралдары Гоминьданның бақылауында қалды. Қытай Коммунистік партиясы Кинмен, Уцю және Мацу аралдарын бақылауға алмағандықтан, олар қазір Тайваньдағы Қытай Республикасымен Кинмен (Кинмен және Уцю) және Льенцзян (Мацу) округтері ретінде Фуцзянь провинциясының құрамында басқарылады. Бұл аралдар көбінесе Квемой мен Мацу деп немесе "Алтын жылқы" деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кинмен округі ("Квемой") және Льенцзян округі ("Матсу") 1950-1970 жылдары Гоминьдан үшін маңызды қорғаныс бекіністері болды, бұл коммунистік бүлікке қарсы Гоминьданның қарсыласу шебін білдірді. Олар "Қытай материгіндегі" Гоминьданның соңғы өкілдігін сақтады. Аралдар 1954-1955 жылдардағы Бірінші Тайвань бұғазы дағдарысы және 1958 жылғы Екінші Тайвань бұғазы дағдарысы кезінде Батыс (әсіресе АҚШ) ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Олар 1946 жылдан 1991 жылға дейінгі Кеңес Одағы (және оның одақтастары) мен АҚШ (және оның одақтастары) арасындағы геосаяси шиеленіс кезеңіндегі "суық соғыс" тұсында маңызды рөл атқарды. 1990 жылдарда көппартиялық жүйеге (яғни "демократияға") өтуден бастап, Кинмен және Льенцзян округтері демократиялық сайлаулар арқылы даулана алатын екі сайлау округіне айналды. Қазіргі уақытта екі округ Гоминьдан үшін "қолдаушы база" болып табылады, себебі бұл, өткендегідей қатаң бақылауға емес, негізінен округтердегі халық пікіріне байланысты. Соңғы кезде екі округ аралдардан батысқа қарай 2-9 км қашықтықта орналасқан материкпен жақын қарым-қатынас орнатты, ал Тайвань аралдардан шығысқа қарай 166-189 км қашықтықта жатыр.

Кемои мен Мацуның мәні

Квемой мен Мацу бірнеше себеппен ерекше және маңызды. Бұл аралдар Қытайдың материктік бөлігінің оңтүстік-шығыс жағалауында, Қытайдың Фуцзянь провинциясынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Географиялық тұрғыдан аралдар Тайвань емес, Қытай материгінің бөлігі ретінде қарастырылады ("Формоса және Пескадорес" деп те аталады). Аралдар Тайваньдағы ҚХР-ның Фуцзянь провинциясының (ресми түрде "Фуцзянь провинциясы") қысқартылған және оңтайландырылған бөлігін құрайды деп анықталады.

Кэмой мен Мацуның маңындағы қарым-қатынастары

Хабарлама бойынша, Кинмен округінің жергілікті үкіметі Қытаймен тығыз іскерлік және мәдени байланыстарды қолдайды, Гоминьдан сияқты, және өзін Қытайдың бірігуіне (яғни, Қытайдың бірігуіне қолдау көрсету) қатысты Қытайдың өзара қарым-қатынастарын жақсарту үшін маңызды өкіл немесе байланыс орталығы ретінде қарастырады. 2001 жылдың қаңтар айында Кинмен (және Ляньцзян) округі мен Қытайдың материктік аймақтары арасындағы тікелей қатынас "кішкентай Үш байланыс" арқылы қайта жаңартылды. 2015 жылдан бастап Кинмен "арнайы экономикалық аймаққа" айналуды жоспарлап отыр, онда оның және көршілес материктегі Сямэнь АЭА арасында еркін сауда мен еркін инвестицияларға рұқсат етіледі. Бұл Кіші Кинмен (Лейю) аралы арқылы Кинменді Сямэньмен байланыстыратын үлкен көпір салу арқылы іске асырылуы мүмкін; Үлкен Кинмен мен Кіші Кинмен арасында көпір салынды. Сонымен қатар, Кинменде "университет арал" болу жоспарлары бар. 2010 жылы "Ұлттық Кинмен технология институты" "Ұлттық Кэмой университеті" болып жаңартылды. Кинмен округі Кинменде Қытайдың бірнеше университеттерінің филиалдарын құруды жоспарлап отыр және Кинмендегі университеттерге Қытайдан келген студенттерді қабылдау бойынша басқа тайваньдық университеттерге қарағанда шектеулер қойылмауы үшін орталық Тайвань үкіметімен келіссөздер жүргізді. 2018 жылы Кинмен округінің жергілікті үкіметі Кинменді Қытаймен байланыстыратын жаңа су асты құбырын ашты, осы құбыр арқылы ауыз су импортталады. Бұл мәміле Тайваньда дау тудырып, Кинмен округі мен Тайвань материктік істер жөніндегі кеңесі (ТМК) арасында "көзқарастың қақтығысына" әкелді.

Квемой мен Мацу Тайваньның бөлігі ретінде

Тайваньның бір тобы Кинмен (Кемой) және Льенцзян (Матсу) округтері тәуелсіз және егемен Тайвань мемлекетінің құрамына кірмеуі керек деп санайды. Бұл пікір жоғарыда аталған келісімдер мен заң актілеріне сәйкес келеді, олар Кинмен мен Мацуды Тайваньның бөлігі ретінде нақты анықтамайды. Бұл топ Қытайдың Тайваньды Қытаймен «байлап тұру» мақсатымен КХР-ға Кинмен мен Мацуды бақылауын жалғастыруға «рұқсат бергеніне» сенімді. Қытайдың Кинмен мен Мацуды насихаттауы оның, кем дегенде, белгілі бір дәрежеде шындық екенін көрсетеді. Егер Тайвань мемлекеті Кинмен мен Мацуды тастап кетсе, олар бейбіт келісім арқылы Қытай Халық Республикасына «берілер», бұл Қытай Азамат соғысын ресми түрде аяқтамақ. Тайвань ішіндегі екінші топ Кэмой мен Мацу Тайваньға тиесілі деп есептейді. Бұл топ ҚХР мен Тайвань біртұтас болғанына сенеді. Осы логика бойынша Тайвань ҚХР-ның иелігіндегі барлық аумақтарға ие. Осы аумақтардың ішінде Кэмой мен Мацу да бар. Егер Тайвань мемлекеті құрылса, бұл топ жаңа мемлекет ҚХР-ның мұрагері болады, жаңа ел емес деп санайды. Сондықтан, егер Тайвань тәуелсіздігіне қол жеткізілсе, Кэмой мен Мацу аралдары «Фуцзянь провинциясы» ретінде басқарылмай, «Тайваньдың серік аралдары» ретінде жіктелер еді (Пенгху сияқты). Бұл екі топтың әртүрлі пікірлеріне қарамастан, Тайваньда Кэмой мен Мацудың «Тайвань» тарихи аймағының бөлігі емес деген жалпы түсінік бар, себебі олар ешқашан келесі режимдердің билігінде болған емес: Голланд Формосасы, Испан Формосасы, Туннинг Корольдігі, Формоса Республикасы және Жапон Формосасы. Сонымен қатар, Кэмой мен Мацу бірнеше жыл бойы ҚХР-ның әскери бекіністері ретінде ерекше тарихты бастан өткізді, бұл аралдарды Тайваньнан мәдени тұрғысынан одан да бөліп тастады.

Within Taiwan, one camp believes that Kinmen County (Quemoy) and Lienchiang County (Matsu) should be abandoned from a potential independent and sovereign Taiwanese state. This view aligns with the aforementioned treaties and acts that do not define Kinmen and Matsu as being part of Taiwan. This same camp also believes that the PRC has only "allowed" the ROC to continue controlling Kinmen and Matsu in order to "tether" Taiwan to mainland China. The fact that the PRC propagandizes Kinmen and Matsu is evidence that this is true to at least a certain degree. In a hypothetical scenario where Kinmen and Matsu are abandoned by the Taiwanese state, they would likely be "ceded" to the People's Republic of China via a peace treaty, officially ending the Chinese Civil War. Also within Taiwan, a second camp believes that Quemoy and Matsu belong to Taiwan. This camp believes that the ROC and Taiwan have become one and the same. By this logic, Taiwan effectively owns all of the same territories that the ROC is said to own. Among these territories is Quemoy and Matsu. If a potential Taiwanese state were to be created, this camp believes that the new country will actually be the successor state to the ROC, rather than an entirely new country. Therefore, if Taiwan independence were to be successfully achieved, then the islands of Quemoy and Matsu would hypothetically cease to be administered as "Fujian Province", and would instead simply be classified as "satellite islands of Taiwan" (much in the same way as Penghu). Despite the differing views of these two camps, there is a general understanding throughout Taiwan that Quemoy and Matsu are not part of the historical region of "Taiwan", due to having never been governed under the following regimes: Dutch Formosa, Spanish Formosa, Kingdom of Tungning, Republic of Formosa, and Japanese Formosa. Additionally, Quemoy and Matsu experienced a unique history for several years as military outposts of the ROC, further separating the islands from Taiwan in terms of culture.

Міндеттер

Тәуелсіздік және аралдың Қытаймен қарым-қатынасы мәселелері күрделі және тайвандықтардың арасында өте күшті сезімдерді тудырады. Бірқатар адамдар Гоминьданның (ҚХР) позициясын сақтап келеді, онда Қытай Республикасы (ҚР) бүкіл Қытай үшін жалғыз заңды үкімет (олар Тайванды оның бір бөлігі деп есептейді) және үкіметтің мақсаты – ҚР билігі астында материк пен Тайванды біріктіру болуы керек. Басқалары Тайвань Қытайдан толық тәуелсіз болуы керек және өзінің есімімен Тайвань мемлекеті болуы керек деп санайды. Бұдан өзге, осы екі ұстанымның арасындағы барлық спектрде көптеген пікірлер бар, сондай-ақ егер осы жағдайлардың бірі іске асса, оларды қалай басқаруға болады деген әртүрлі көзқарастар бар. 2004 жылғы 25 қазанда Пекинде АҚШ Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл Тайванның "егемендігі жоқ" екенін айтты, бұл «Жасыл альянс» және «Көк альянс» коалицияларынан күшті реакция тудырды, бірақ мүлдем әртүрлі себептермен. Демократиялық прогрессивті партия (ДПП) тарапынан президент Чен «Тайвань – әрі тәуелсіз, әрі егемен мемлекет, Қытай Халық Республикасына жатпайтын ұлы ел» деп мәлімдеді. Тайваньтық ынтымақтастық одағы (ТСУ) Пауэллді сынап, егер Тайвань егеменді мемлекет болмаса, АҚШ оған қару сатуының себебін сұрады. Гоминьданның сол кездегі төрағасы Ма Инчжоу «Қытай Республикасы 1912 жылдан бері егеменді мемлекет болып табылады» деп жариялады. Бірігуді жақтаған Халық партиясының төрағасы Джеймс Сунг мұны «Тайванның дипломатиядағы ең ірі сәтсіздігі» деп атады.

Қазіргі жағдайды қолдау

Екінші көзқарас бойынша, Тайвань қазірдің өзінде тәуелсіз мемлекет болып табылады, ресми атауы "Қытай Республикасы", ол 1949 жылы Қытай Азамат соғысы аяқталғаннан бері тәуелсіз (яғни материктік Қытайдан де-факто бөлек, ҚХР-дан де-юре бөлек). Осы жылдан бастап Қытай Республикасы материктік Қытайды бақылауын жоғалтты, және тек Тайвань (Пэнху аралдарымен қоса), Кинмен (Кеймой), Фуцзянь провинциясының жағалауындағы Мацу аралдары және Оңтүстік Қытай теңізіндегі бірқатар аралдар оның басқаруында қалды. Бұрын ешбір маңызды саяси күш осы статус-кво көзқарасын қабыланбаған, себебі ол ҚХР-дың қауіп-қатерлері мен Американың тәуелсіздік жариялауға қарсы ескертулеріне байланысты "компромистік" шешім болып саналды. Алайда, ДПП оны өзінің дәстүрлі сенімдерімен біріктіріп, соңғы ресми саясатын қалыптастырды. Бұл көзқарас Тайвань Ынтымақтастық одағы сияқты радикалдық топтар тарапынан қабылданбады, олар жоғарыда сипатталған үшінші көзқарасқа сүйенеді және Тайвань Республикасын немесе мемлекетін құруды жақтайды. Сонымен қатар, Pan Blue Coalition-нің көптеген өкілдері осы көзқарасқа күмәнмен қарайды, себебі Тайвань тәуелсіздігінің осы анықтамасы тек Тайвань тәуелсіздігінің үшінші көзқарасын және десиникацияны ілгерілетуге бағытталған адал емес, жасырын тактикалық әрекет деп санайды. Осы себепті, Pan Blue жақтастары Тайвань тәуелсіздігі мен Тайвань егемендігі арасында нақты айырмашылық жасайды, ал Pan Green жақтастары олардың арасындағы шекараны жоюға тырысады. Тайваньдықтардың көпшілігі және Қытай Республикасының саяси партиялары статус-квоны қолдайды және бұл егемендікті өз-өзімен басқару арқылы де-факто тәуелсіздік екенін мойындайды. Тіпті Тайвань тәуелсіз және тәуелсіз болуға тиіс деп санайтындардың арасында да ҚХР-дан соғыс қаупі олардың ұстанымдарын жұмсартады, және олар Қытаймен соғысқа алып келуі мүмкін идеологиялық бағытты ұстанудың орнына, қазіргі жағдайды сақтауды жөн көреді. Президент Ли Тенг Хуи екі мемлекет саясатын ұсынғанда, ол 80% қолдауға ие болды. Президент Чен Шуй Бьян Тайвань бұғазының екі жағында "бір-бір ел" бар екенін мәлімдегенде де осындай жағдай орын алды. Бүгінгі күнге дейін тараптар аумақ, атау (Қытай Республикасы немесе Тайвань), болашақ саясат және тарихты түсіндіру сияқты мәселелер бойынша келіспеушіліктерді сақтап келеді, кейде бұл келіспеушіліктер өте қатыгез болады. Pan Blue Coalition және ҚХР Ли Тенг Хуи мен Чен Шуй Бьян Тайвань тәуелсіздігінің орташа түрін жария түрде насихаттау арқылы Тайвань тәуелсіздігінің жасырын түрлерін ілгерілетуге тырысады және Тайваньдағы халықтық қолдауды мәдени және экономикалық бөліну идеяларын ілгерілету үшін пайдалануға ниетті деп санайды.

A second view is that Taiwan is already an independent nation with the official name "Republic of China," which has been independent (i. e. de facto separate from mainland China/de jure separate from PRC) since the end of the Chinese Civil War in 1949, when the ROC lost control of mainland China, with only Taiwan (including the Penghu islands), Kinmen (Quemoy), the Matsu Islands off the coast of Fujian Province, and some of the islands in the South China Sea remaining under its administration. Although previously no major political faction adopted this pro status quo viewpoint, because it is a "compromise" in face of PRC threats and American warnings against a unilateral declaration of independence, the DPP combined it with their traditional belief to form their latest official policy. This viewpoint has not been adopted by more radical groups such as the Taiwan Solidarity Union, which favor only the third view described above and are in favor of a Republic or State of Taiwan. In addition, many members of the Pan Blue Coalition are rather suspicious of this view, fearing that adopting this definition of Taiwan independence is merely an insincere stealth tactical effort to advance desinicization and the third view of Taiwan independence. As a result, supporters of Pan Blue tend to make a clear distinction between Taiwan independence and Taiwan sovereignty, while supporters of Pan Green tend to try to blur the distinction between the two. Most Taiwanese and political parties of the ROC support the status quo, and recognize that this is de facto independence through sovereign self rule. Even among those who believe Taiwan is and should remain independent, the threat of war from PRC softens their approach, and they tend to support maintaining the status quo rather than pursuing an ideological path that could result in war with the PRC. When President Lee Teng hui put forth the two states policy, he received 80% support. A similar situation arose when President Chen Shui bian declared that there was "one country on each side" of the Taiwan Strait. To this day, the parties disagree, sometimes bitterly, on such things as territory, name (R. O. C. or Taiwan), future policies, and interpretations of history. The Pan Blue Coalition and the PRC believe that Lee Teng hui and Chen Shui bian are intent on publicly promoting a moderate form of Taiwan independence in order to advance secretly deeper forms of Taiwan independence, and that they intend to use popular support on Taiwan for political separation to advance notions of cultural and economic separation.

Тәуелсіздікке қарсылық

Үшінші көзқарас, ҚХР үкіметі мен Гоминьдан ұлтшылдары Тайвань тәуелсіздігін «Тайваньды Қытайдан бөліп, ұлтты және халықты екіге жару» деп анықтайды. Тайвань тәуелсіздігін қолдаушылардың пікірінше, ҚХР-дың бұл мәлімдемесіндегі мағына біршама екіұшты, себебі ҚХР-дың кейбір мәлімдемелері Қытайды тек ҚХР-мен ғана теңестіреді. Басқалары кеңірек және икемдірек анықтама ұсынады, онда материктік Қытай мен Тайвань – Қытай азамат соғысының салдарынан саяси тұрғыдан бөлінгенімен, бір мәдени және географиялық тұтастықты құрайтын екі бөлік. ҚХР өзін бүкіл Қытайдың жалғыз заңды үкіметі деп санайды, ал Қытай Республикасын (ҚР) 1949 жылы жемісті аяқталған коммунистік революцияда орынсыз деп есептейді. Сондықтан, ҚР-дың тәуелсіз мемлекет екендігі туралы пікірлер Тайвань тәуелсіздігін қолдау ретінде қарастырылады, сондай-ақ ҚР атауын өзгерту туралы ұсыныстар да осылай қабылданады. Мұндай атау өзгерісіне одан да күшті қарсылық білдіріледі, себебі ол Тайваньды үлкен Қытайдың бір бөлігі ретінде (әлі шешілмеген Қытай азамат соғысының бір жағы ретінде) мойындамайды. 1971 жылға дейін ҚР БҰҰ-да Қытайдың жалғыз заңды үкіметі ретінде танылған. Сол жылы БҰҰ-ның 2758 қаулысы қабылданды, және ҚХР БҰҰ-да Қытайдың заңды үкіметі ретінде мойындалды. Қытай ұлтшылдары Тайвань тәуелсіздік қозғалысын және оның жақтастарын ханьцзянь (сатқын) деп айыптайды.

Пікірсауалдар

2019 жылы Материктік істер жөніндегі кеңес Тайваньда жүргізген сауалнамада респонденттердің 27,7% Тайваньның тәуелсіздігін қолдады: 21,7% қазіргі жағдай сақталуы керек, бірақ Тайвань болашақта тәуелсіз болуы керек деді, ал 6% тәуелсіздікті мүмкіндігінше тезірек жариялау керек деді. Респонденттердің 31% қазіргі жағдайды қолдады, 10,3% материкпен бірігуге келісті, ал 1,4% оның мүмкіндігінше тезірек болуын қалады. Бірнеше сауалнама 1990 жылдан бері Тайвань тәуелсіздігіне қолдаудың артып келе жатқанын көрсетті. 2020 жылдың маусым айында Тайвань қоғамдық пікір қоры жүргізген сауалнамада респонденттердің 54% Тайваньтың заң жүзінде тәуелсіздігін, 23,4% қазіргі жағдайды сақтауды, 12,5% Қытаймен бірігуді, ал 10% бұл мәселе бойынша ешқандай пікір білдірмеді. Бұл 1991 жылы сауалнама алғаш рет жүргізілгеннен бергі Тайвань тәуелсіздігіне қолдаудың ең жоғары деңгейі болды. Кейінгі 2022 жылғы TPOF сауалнамасы да ұқсас нәтижелер көрсетті. Сайлау зерттеу орталығы, NCCU Тайвань тәуелсіздігі және материкпен бірігу туралы сауалнамасы 1994 жылдан бері "қазіргі жағдайды сақтап, болашақта тәуелсіздікке қарай ұмтылуды" таңдаған респонденттердің санының артып келе жатқанын көрсетті. Алайда, "қазіргі жағдайды бекіндіріп сақтау" деген опция да сол кезеңде ұқсас өсімді көрсетті, ал 1994 және 2022 жылдар аралығында ең танымал опция "қазіргі жағдайды сақтап, болашақта тәуелсіздік немесе бірігуді шешу" болды. "Мүмкіндігінше тезірек тәуелсіздік" опциясы сол кезеңде 10%-дан аспады. "Мүмкіндігінше тезірек бірігу" опциясы одан да аз қолдауға ие болды – 4,5%-дан аспады.

In an opinion poll conducted in Taiwan by the Mainland Affairs Council in 2019, 27.7% of respondents supported Taiwan's independence: 21.7% said that the status quo has to be maintained for now but Taiwan should become independent in the future, while 6% said that independence must be declared as soon as possible. 31% of respondents supported the current situation as it is, and 10.3% agreed to unification with the mainland with 1.4% saying that it should happen as soon as possible. Several polls have indicated an increase in support of Taiwanese independence in the three decades after 1990. In a Taiwanese Public Opinion Foundation poll conducted in June 2020, 54% of respondents supported de jure independence for Taiwan, 23.4% preferred maintaining the status quo, 12.5% favored unification with China, and 10% did not hold any particular view on the matter. This represented the highest level of support for Taiwanese independence since the survey was first conducted in 1991. A later TPOF poll in 2022 showed similar results. The Election Study Center, NCCU Taiwan Independence vs. Unification with the Mainland Survey shows a steady increase in respondents choosing "maintain the status quo and move toward independence in the future" since it started in 1994. However, the option "maintain the status quo indefinitely" had a similar increase in the same period and the most popular option was "maintain the status quo and decide in the future between independence or unification" every year between 1994 and 2022. The option "independence as soon as possible" never went above 10% in the same time period. "unification as soon as possible" has been more unpopular – never going above 4.5%. Date(s)conducted Pollingfirm Sample size Margin of error Independence Unification Status quo No opinion Lead 17–21 October 2019 MAC 1,073 ±2.99 pp 27.7% 10.3% 56.8% 5.2% 29.1% 21–24 November 2019 CWMSC 1,073 ±2.99 pp 32% 5.5% 58.1% 4.4% 26.1% 15–16 June 2020 TPOF 1,074 ±2.99 pp 54% 12.5% 23.4% 10% 30.6% 8–9 August 2022 TPOF 1,035 ±3.05 pp 50% 11.8% 25.7% 12.5% 24.3%

+ Polls conducted by ESC, NCCU (1994–2023) Yearconducted Sample size Independence as soon as possible Maintain status quo, move toward independence Maintain status quo, decide at a later date Maintain status quo indefinitely Maintain status quo, move toward unification Unification as soon as possible No opinion19941,2093.1%8.0%38.5%9.8%15.6%4.4%20.5% 1995 21,402 3.5% 8.1% 26.3% 15.6% 19.4% 2.3% 26.3%199610,6664.1%9.5%30.5%15.3%19.5%2.5%18.6%19973,9105.7%11.5%30.5%16.3%17.3%3.2%15.4%199814,0635.7%11.5%30.3%15.9%15.9%2.1%18.7%19999,2734.7%13.6%30.9%18.8%15.2%2.2%15.2% 2000 11,062 3.1% 11.6%29.5% 19.2% 17.3% 2.0% 17.4%200110,6793.7%10.5%35.9%16.4%17.5%2.8%10.5%200210,0034.3%13.8%36.2%15.0%15.7%2.5%12.4%200314,2476.2%14.5%35.0%18.0%11.9%1.8%12.5%200434,8544.4%15.2%36.5%20.9%10.6%1.5%11.0% 2005 7,939 6.1% 14.2% 37.3% 19.9% 12.3% 1.8% 8.5%200613,1935.6%13.8%38.7%19.9%12.1%2.0%7.9%200713,9107.8%13.7%36.8%18.4%10.0%1.9%11.4%200816,2807.1%16.0%35.8%21.5%8.7%1.5%9.4%200920,2445.8%15.0%35.1%26.2%8.5%1.3%8.1% 2010 13,163 6.2% 16.2% 35.9% 25.4% 9.0% 1.2% 6.1%201123,7794.6%15.6%33.8%27.4%8.8%1.5%8.2%201218,0114.8%15.1%33.9%27.7%8.7%1.7%8.1%201313,3595.7%17.2%32.6%26.3%9.2%1.9%7.2%201420,0095.9%18.0%34.3%25.2%7.9%1.3%7.3% 2015 22,509 4.3% 17.9% 34.0% 25.4% 8.1% 1.5% 8.8%201615,0994.6%18.3%33.3%26.1%8.5%1.7%7.4%201713,4555.1%17.2%33.1%25.3%10.1%2.3%6.9%20189,4905.0%15.1%33.4%24.0%12.8%3.1%6.6%201916,2765.1%21.8%29.8%27.8%7.5%1.4%6.5% 2020 11,490 6.6% 25.8% 28.8% 25.5% 5.6% 1.0% 6.8% 2021 12,026 6.0% 25.1% 28.4% 27.3% 6.0% 1.4% 5.8% 2022 12,173 5.2% 24.4% 27.7% 29.4% 5.9% 1.3% 6.0% 2023 14,933 3.8% 21.5% 27.9% 33.2% 6.2% 1.2% 6.2%

Кесте мәліметтері:

Жүргізілген күні Сауалнама фирмасы Сынама көлемі Қателік шегі Тәуелсіздік Бірігу Қазіргі жағдай Пікір жоқ Басымдық 17–21 қазан 2019 ж. MAC 1,073 ±2.99 п.п. 27.7% 10.3% 56.8% 5.2% 29.1% 21–24 қараша 2019 ж. CWMSC 1,073 ±2.99 п.п. 32% 5.5% 58.1% 4.4% 26.1% 15–16 маусым 2020 ж. TPOF 1,074 ±2.99 п.п. 54% 12.5% 23.4% 10% 30.6% 8–9 тамыз 2022 ж. TPOF 1,035 ±3.05 п.п. 50% 11.8% 25.7% 12.5% 24.3%

ESC, NCCU жүргізген сауалнамалар бойынша мәліметтер (1994–2023 жж.)

Жүргізілген жыл Сынама көлемі Мүмкіндігінше тезірек тәуелсіздік Қазіргі жағдайды сақтап, болашақта тәуелсіздікке ұмтылу Қазіргі жағдайды сақтап, кейінірек шешім қабылдау Қазіргі жағдайды бекіндіріп сақтау Қазіргі жағдайды сақтап, бірігуге ұмтылу Мүмкіндігінше тезірек бірігу Пікір жоқ 1994 1,209 3.1% 8.0% 38.5% 9.8% 15.6% 4.4% 20.5% 1995 21,402 3.5% 8.1% 26.3% 15.6% 19.4% 2.3% 26.3% 1996 10,666 4.1% 9.5% 30.5% 15.3% 19.5% 2.5% 18.6% 1997 3,910 5.7% 11.5% 30.5% 16.3% 17.3% 3.2% 15.4% 1998 14,063 5.7% 11.5% 30.3% 15.9% 15.9% 2.1% 18.7% 1999 9,273 4.7% 13.6% 30.9% 18.8% 15.2% 2.2% 15.2% 2000 11,062 3.1% 11.6% 29.5% 19.2% 17.3% 2.0% 17.4% 2001 10,679 3.7% 10.5% 35.9% 16.4% 17.5% 2.8% 10.5% 2002 10,003 4.3% 13.8% 36.2% 15.0% 15.7% 2.5% 12.4% 2003 14,247 6.2% 14.5% 35.0% 18.0% 11.9% 1.8% 12.5% 2004 34,854 4.4% 15.2% 36.5% 20.9% 10.6% 1.5% 11.0% 2005 7,939 6.1% 14.2% 37.3% 19.9% 12.3% 1.8% 8.5% 2006 13,193 5.6% 13.8% 38.7% 19.9% 12.1% 2.0% 7.9% 2007 13,910 7.8% 13.7% 36.8% 18.4% 10.0% 1.9% 11.4% 2008 16,280 7.1% 16.0% 35.8% 21.5% 8.7% 1.5% 9.4% 2009 20,244 5.8% 15.0% 35.1% 26.2% 8.5% 1.3% 8.1% 2010 13,163 6.2% 16.2% 35.9% 25.4% 9.0% 1.2% 6.1% 2011 23,779 4.6% 15.6% 33.8% 27.4% 8.8% 1.5% 8.2% 2012 18,011 4.8% 15.1% 33.9% 27.7% 8.7% 1.7% 8.1% 2013 13,359 5.7% 17.2% 32.6% 26.3% 9.2% 1.9% 7.2% 2014 20,009 5.9% 18.0% 34.3% 25.2% 7.9% 1.3% 7.3% 2015 22,509 4.3% 17.9% 34.0% 25.4% 8.1% 1.5% 8.8% 2016 15,099 4.6% 18.3% 33.3% 26.1% 8.5% 1.7% 7.4% 2017 13,455 5.1% 17.2% 33.1% 25.3% 10.1% 2.3% 6.9% 2018 9,490 5.0% 15.1% 33.4% 24.0% 12.8% 3.1% 6.6% 2019 16,276 5.1% 21.8% 29.8% 27.8% 7.5% 1.4% 6.5% 2020 11,490 6.6% 25.8% 28.8% 25.5% 5.6% 1.0% 6.8% 2021 12,026 6.0% 25.1% 28.4% 27.3% 6.0% 1.4% 5.8% 2022 12,173 5.2% 24.4% 27.7% 29.4% 5.9% 1.3% 6.0% 2023 14,933 3.8% 21.5% 27.9% 33.2% 6.2% 1.2% 6.2%