Кіріспе

Деванагаридің латын әліпбиіне транслитерациясы

Деванагари – Солтүстік Үндістан мен Непалдың көптеген индо-арий тілдерінде, оның ішінде хинди, маратхи және непали тілдерінде қолданылатын үнді жазуы. Бұл жазу классикалық санскритті жазу үшін де пайдаланылған. Деванагариден латын әліпбиіне (кейде романдау деп аталатын процесс) транслитерациялаудың бірнеше ұқсас әдістері бар, соның ішінде ықпалды және ақпаратты жоғалтпайтын IAST жүйесі де бар. Латын әліпбиіне аударылған деванагари Романагари деп те аталады.

IAST

Санскрит транслитерациясының халықаралық әліпбиі (IAST) – санскрит, пракрит және пали тілдерін диакритикалық белгілермен рим әліпбиіне транслитерациялау үшін қолданылатын ISO 15919 стандартының бір бөлігі. IAST – кеңінен қолданылатын стандарт. Ол фонетикалық тұрғыдан ұқсас, бірақ толықтай бірдей емес санскрит символдарының айырмасын аңғару үшін диакритикалық белгілерді пайдаланады. Мысалы, тіс дыбыстық және кері тіл дыбыстық дауыссыз әріптері төменгі нүкте арқылы ажыратылады: тіс дыбыстық द = d және кері тіл дыбыстық ड = ḍ. IAST-тің маңызды ерекшелігі – ол ақпаратты жоғалтпай кері қайта аударуға болады, яғни IAST транслитерациясын дұрыс Деванагари немесе басқа Оңтүстік Азия әліпбиіне екіұштылықсыз түрлендіруге болады. Көптеген Юникод қаріптері IAST-ті толық көрсетуге және басып шығаруға мүмкіндік береді.

Хантер жүйесі

Хантер жүйесі – "Үндістандағы ұлттық романизация жүйесі" және Үндістан Үкіметі тарапынан ресми түрде қабылданған жүйе. Хантер жүйесі тоғызыншы ғасырда сол кездегі Үндістанның бас геодезисі Уильям Уилсон Хантер жасаған. Ол ұсынылған кезде, бұрын қолданылған, жүйесіз және көбінесе бұрмалайтын "Сэр Роджер Даулер әдісі" (Сирадж-уд-Даула есімінің бұрмаланған ерте түрі) фонетикалық транскрипциясын қолдайтындардан дереу қарсылыққа ұшырады. Бұл қарсылық 1872 жылғы 28 мамырдағы Үндістан Кеңесінің отырысындағы драматикалық төбелеспен аяқталды, онда жаңа Хантер әдісі жеңіске жетті. Хантер әдісі графема транслитерациясын жүйелегендіктен, бірнеше үнді жазуларына қарапайым және кеңейтілген, соның салдарынан үстемдік құрып, үкімет пен ғалымдар тарапынан қабылдауға ие болды. Уақыт өте келе Хантер әдісі бірнеше үнді жазуларын, соның ішінде Бирма және Тибет жазуларын қамтыды. Индо-арий тілдеріндегі шва дыбысын жою ережелері де қабылданды, мысалы, хинди тіліндегі Канпур қаласы kānpur деп (kānapura емес), ал санскрит тіліндегі क्रम сөзі krama деп (kram емес) транслитерацияланады. Жүйе уақыт өте келе дамып өзгерді. Мысалы, бастапқы нұсқада ұзақ дауыстылар акценттік диакритикалық белгімен көрсетілген, бірақ 1954 жылғы Үндістан Үкіметінің жаңартуында бұл макронмен ауыстырылды. Осылайша, जान (өмір) сөзі бұрын ján деп, ал кейін jān деп романизацияланды. Хантер жүйесі жылдар бойы фонетикалық тұрғыдан дәл нәтижелер бермейтіні және "ағылшын тілін түсінетін аудиторияға ешқандай ұялмай бағытталғандығы" үшін сынға іріккен.

Ұлттық кітапханада Калькуттаның романшасы

Калькуттадағы Ұлттық кітапхананың барлық үнді жазуларын латын әрпіне көшіруге арналған жүйесі IAST-тің кеңейтілген нұсқасы болып табылады. Ол IAST-тен ए және ओ әріптерін белгілеу үшін ē және ō символдарын қолдануымен (ал e және o көптеген үнді тілдеріндегі қысқа дауыстыларды білдіреді), сондай-ақ каннада тіліндегі ಳ әрпін белгілеу үшін 'ḷ' символын қолдануымен ерекшеленеді. Сондай-ақ, ॠ, ऌ және ॡ символдары қолданылмайды.

ISO 15919 стандарттары

Деванагари ғана емес, барлық Оңтүстік Азия тілдері үшін стандартты транслитерация ережесі 2001 жылғы ISO 15919 стандартында бекітілді, бұл Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) нормаларына сәйкес келетін қазіргі заманғы цифрлық кітапханалар үшін негіз болды. ISO 15919 Оңтүстік Азия мәтіндерін түрлі тілдер мен жазу жүйелерінде латын әрпіне транслитерациялау үшін ортақ Unicode негізін анықтайды. ISO 15919 транслитерациялары платформаға тәуелсіз мәтіндер болып табылады, сондықтан олар ISO нормаларына сәйкес келген жағдайда, барлық заманауи операциялық жүйелер мен бағдарламалық қамтамасызда бірдей қолданылуы мүмкін. Бұл барлық заманауи платформалар үшін қажетті шарт, сондықтан ISO 15919 Оңтүстік Азия мәтіндерін транслитерациялау үшін цифрлық кітапханалар мен мұрағаттар үшін жаңа стандартқа айналды. ISO 15919 латын әрпіне брахми графемаларының кең ауқымын бейнелеу үшін диакритикалық белгілерді пайдаланады. Деванагариге қатысты бөлігі академиялық стандартқа, IAST: "Санскрит транслитерациясының халықаралық әліпбиіне" және ALA LC, АҚШ Конгресс кітапханасы стандартына өте ұқсас. Тағы бір стандарт – Біріккен Ұлттар Ұйымының географиялық атауларды романизациялау жүйесі (UNRSGN) – Біріккен Ұлттар Ұйымының географиялық атаулар жөніндегі сарапшылар тобы (UNGEGN) тарапынан әзірленді және көптеген брахми жазуларын қамтиды. ISO 15919 мен UNRSGN арасында кейбір айырмашылықтар бар.

Гарвард-Киото

IAST-пен салыстырғанда, Гарвард-Киото әлдеқайда қарапайым. Ол IAST-тегідей ешқандай диакритикалық белгілерді қамтымайды. Диакритикалық белгілердің орнына Гарвард-Киото бас әріптерді пайдаланады. Бас әріптерді қолдану Гарвард-Киотода IAST-ке қарағанда теруді әлдеқайда оңайырақ жасайды, бірақ сөздердің ішінде үлкен әріптер пайда болады.

Вельтуис

Жоғарыда аталған ASCII схемаларының кемшілігі – әріптердің регистріне сезімталдық, яғни транслитерацияланған есімдер үлкен әріппен жазылмауы мүмкін. Бұл қиындық 1996 жылы Франс Велтхуис TeX үшін IAST негізінде жасаған жүйемен шешілді, онда регистр маңызды емес.

WX

WX белгісі – ASCII жүйесінде үнді тілдерін транслитерациялау схемасы. Бұл схема Үнді тілдерін есептеу арқылы өңдеу үшін IIT Канпурда пайда болды және Үндістандағы табиғи тілді өңдеу (NLP) қауымдастығында кеңінен қолданылады. Бұл жазу (танылмаса да) мысалы, IIT Канпурдың NLP оқулығында қолданылады. [1] Осы транслитерация схемасының ерекшеліктері: әрбір дауыссыз және әрбір дауысты әрпі латын әрпіне бір рет сәйкес келеді. Сондықтан ол префикс коды болып табылады,[2] бұл есептеулер үшін тиімді. Әдетте, кіші әріптер – дем шығармай айтылатын дауыссыз әріптер мен қысқа дауыстылар үшін, ал үлкен әріптер – дем шығарып айтылатын дауыссыз әріптер мен ұзын дауыстылар үшін қолданылады. Тіл ұшын кері бұрып айтылатын дауысты және дауыссыз әріптер 't, T, d және D' деп белгіленсе, тіс дауысты әріптер 'w, W, x және X' деп белгіленеді. Схеманың атауы осыдан "WX" деп қойылған, ол ерекше сәйкестікке сілтеме жасайды. Ubuntu Linux WX белгісін қолдайтын пернетақта ұсынады.

SLP1

SLP1 (Sanskrit Library Phonetic) – бұл санскрит кітапханасы алғаш рет қолданған, регистрге сезімтал схема, оны Питер Шарф және (қазірде қайтыс болған) Малкольм Хайман жасаған, және олар оны «Санскритті кодтаудағы тіл білімі мәселелері» кітабының Б қосымшасында алғаш рет сипаттаған. SLP1-дің басқа кодтамалардан артықшылығы – әрбір деванагари әрпі үшін бір ASCII символы қолданылады, бұл кері транслитерацияны жеңілдетеді.

Ағылшынша

Хинглиш – интернетте, әсіресе әлеуметтік желілерде қолданылатын, қалыптаспаған, латын әрпімен жазылған хинди тілі. Үндістанда латын әрпімен жазылған хинди тілі онлайн-баяндаманың басым түрі болып табылады. Palakodety және авторлар YouTube пікірлерін талдау нәтижесінде, пікірлердің 52%-ы латын әрпімен жазылған хинди тілінде, 46%-ы ағылшын тілінде және 1%-ы деванагари хинди тілінде екенін анықтады.

Басқалар

Басқа, аз танымал ASCII жүйелері: WX белгісі, Vedatype және 7 биттік ISO 15919. WX белгісі – бұл ASCII-де үнді тілдерін транслитерациялау схемасы. Ол Үнді тілдерін есептеу үшін IIT Канпурда пайда болды және Үндістандағы табиғи тіл өңдеу (NLP) қауымдастығында кеңінен қолданылады. Бұл схема NLP Panini-де сипатталған (Қосымша B). Веда санскритін қамту жағынан ол SLP1-ге ұқсас, бірақ одан кем мүмкіндікке ие. WX-тің басқа схемалармен салыстыруы Huet (2009), App A-да кездеседі. Vedatype – бұл Махариши басқару университетінде Веда мәтіндерін кодтау үшін қолданылатын тағы бір схема. Санскрит кітапханасында осы схемалардың барлығы бойынша онлайн транскодтау құралы ұсынылады. ISO 15919 ASCII-ге үйлесімді болу үшін диакритикалық белгілерді префикстермен алмастыруға мүмкіндік беретін «шектелген таңбалар жиынтығы» опциясын қамтиды. Энтони Стоуннан суретті түсіндірме алуға болады.

Транслитерация салыстыруы

Келесіде Деванагари жазуы үшін қолданылатын негізгі транслитерация әдістерінің салыстыруы келтірілген.

Әуелі дауыстылар

DevanāgarīIASTISO 15919Monier Williams72Harvard KyotoITRANSVelthuisSLP1WXअ aaaaaaaaaaaаааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааааа "Қоғамдық қауіпсіздік" - Мен онымен келісемін. IIXLY अं ṃṁṉ/ṃMM/. n/ - m. mМММА: ḥḥḥHH. - Мен оны жақсы көремін. a. a'Z

Қосындылар

Деванагари дербес ырғақты әріптері /Ə/ белгісімен жалғасады. Барлық транслитерация жүйелерінде /Ə/ /а/ немесе шуаның кез келген баламасын қолдана отырып, анық көрсетілуі керек. DevanāgarīIASTISO 15919Monier Williams72Harvard KyotoITRANSVelthuisSLP1WXк kakakakakakakakaakakaakh khakhakhakhakhaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKaKa Тауатааттататата. Бұл - күту. - Қалай ойлайсың, бұл - бірден бір нәрсе ме? ҚақАн ṇaṇaṇaNaNa. naRaNaТ tatatatatatatatatawaath thathathathathathaTaWaД dadadadadadadaxaДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДДД laLalY

Қалыпсыз ырғақ топтамалары

Деванагари ISO 15919 Гарвард Киото ITRANS Velthuis SLP1WX क्ष kṣa kSakSa/kSha/xak. сак зак Ра тра тра тра тра тра вра вра джня джна джа гья джа фа шра шра шра "сра Сра Сра

Басқа дауыссыздар

DevanāgarīISO 15919ITRANSWXक़qaqakZaख़khaKaKZaग़ġaGagZaज़zazajZaफ़fafaPZaड़ṛa. Да/РадЗаҙрха. Дха/РхаДза

IAST-ті ISO 15919-мен салыстыру

Төмендегі кесте ISO 15919 мен IAST арасындағы деванагари транслитерациясы бойынша айырмашылықтарды көрсетеді. Деванагари ISO 15919 IAST Түсініктеме А / े ISOe Дравид тілдеріндегі ұзын және қысқа "e" дыбыстарын ажырату үшін "e" енді ऎ / ॆ (қысқа) дыбысын көрсетеді. ISO қолданылуы ISO 15919-да міндетті емес, ал ұзын "А" үшін ISO қолдану ұзын және қысқа "e" дыбыстарын ажыратпайтын тілдер үшін қабылданды. О / ो ISOo Дравид тілдеріндегі ұзын және қысқа "o" дыбыстарын ажырату үшін "o" енді ऒ / ॊ (қысқа) дыбысын көрсетеді. ISO қолданылуы ISO 15919-да міндетті емес, ал ұзын "О" үшін ISO қолдану ұзын және қысқа "o" дыбыстарын ажыратпайтын тілдер үшін қабылданды. ऋ / ृ ISOṛ ISO 15919-да ṛ, ड़ дыбысын көрсетеді. ॠ / ॄ ISOṝ r̥ дыбысымен үйлестіру үшін. ौ / ॢ ISOḷ ISO 15919-да ḷ, ळ дыбысын көрсетеді. ॡ / ॣ ISOḹ l̥ дыбысымен үйлестіру үшін. ं ISOṃ ISO 15919 анусвара үшін екі нұсқаны ұсынады. (1) Жеңілдетілген назализация нұсқасында анусвара әрқашан ṁ ретінде транслитерацияланады. (2) Қатаң назализация нұсқасында, анусвара кластық дауыстының алдында сол кластың назалды дауысымен транслитерацияланады: ṅ, k, kh, g, gh алдында; ñ, c, ch, j, jh алдында; ṇ, ṭ, ṭh, ḍ, ḍh алдында; n, t, th, d, dh алдында; m, p, ph, b, bh алдында. ṃ кейде Гурмуки Типпи ੰ дыбысын көрсетеді. ँ ISOm Дауысты назализациясы санскриттен басқа тілдерде, транслитерацияланған дауыстың үстіндегі тильдамен (диграфтарда екінші дауыстың үстінде, мысалы, aĩ, aũ) көрсетіледі. ळ ḷ Веда санскритінде ғана қолданылады және классикалық нұсқасында кездеспейді.

Ретрофлекстік ырғақтар

Көптеген үнді тілдері тіс және ретрофлекстік тіс дауыстары арасында ажырату жасайды. Ресми транслитерация жүйелерінде тіс дауыстарын көрсету үшін стандартты латын әріптері қолданылады, ал ретрофлекстік дауыстар арнайы белгілермен немесе басқа әріптермен белгіленеді. Мысалы, IAST транслитерациясында ретрофлекстік дауыстар ṇ, ṭ, ḍ және ṣ болып белгіленеді. Көптеген бейресми түсірілімдерде ретрофлекстік және тіс дауыстары арасындағы айырмашылық көрсетілмейді. Дегенмен, көптеген адамдар бейресми хабарламаларда QWERTY пернетақтасында ретрофлекстік дауыстарды үлкен әріптермен жазады. Бұл көбінесе транслитерация қажеттігін жояды.

Аспирациялық ырғақтар

Деванагари транслитерациясында, жарылыс дауыссызынан кейін келген "h" әрпі әрқашан тыныс алуды білдіреді. Осылайша, "ph" әрпі "pit" сөзіндегі "p" сияқты айтылады (яғни, айтылғанда шамалы ауа шығады), бірақ ешқашан "photo" сөзіндегі "ph" сияқты емес (IPA /f/). (Ал "p" әрпі "spit" сөзіндегідей ауа шығармай айтылады.) Сол сияқты, "th" – "this" (дыбысты, IPA /ð/) немесе "thin" (сызды, IPA /θ/) сөздеріндегідей емес, тыныс алынған "t" дыбысы. Тыныс алу, әдетте формалды және бейформальды транслитерация жүйелерінде көрсетіледі.

Романға айналдыру үшін компьютерді қолдану

Индияда ағылшын тілі кәсіби және жоғары білім беру тілі ретінде кеңінен қолданылатындықтан, деванагари пернетақталарының қолжетімділігі ағылшын пернетақталарымен салыстырғанда шектеулі. Сол сияқты, Үндістанда шығарылған және насистеленетін бағдарламалық қамтамасыз ету мен пайдаланушы интерфейстері ағылшын тілінде, сондай-ақ онда қолжетімді компьютерлік білімнің көп бөлігі де ағылшын тілінде. Деванагари пернетақталарының орналасуы туралы хабардарлықтың төмендігіне байланысты, көптеген үнділік пайдаланушылар хинди тілін рим әрпімен жазады. Деванагари Юникодқа қосылғанға дейін, деванагариді интернетте көрсету үшін көптеген амалдар қолданылды, және деванагариді қолдайтын Юникод қаріптерінің кеңінен таралуына қарамастан, көптеген сайттар мен қызметтер оларды пайдалануды жалғастырды. Хинди тілін рим әрпіне транслитерациялау бойынша бірнеше конвенциялар болғанымен, олардың көпшілігі диакритикалық белгілерге тәуелді. Көптеген үнділіктер ағылшын тілі арқылы рим әрпімен таныс болғандықтан (әдетте диакритика қолданбайды), осы транслитерация жүйелері оларға аз таныс. Мұндай "Романагари" жазбаларының көпшілігі ағылшын тіліндегі орфографияны еліктеуге тырысады, нәтижесінде көптеген сәйкессіздіктер туындайды. Бұл іздеу жүйелері үшін де зиянды, себебі олар рим әрпімен жазылған хинди мәтінін хинди тілі ретінде жіктемейді. Сонымен қатар, сол мәтін ағылшын тілі ретінде де жіктелмеуі мүмкін. Физикалық пернетақтаның орналасуына қарамастан, көптеген заманауи операциялық жүйелерде Юникод негізіндегі хинди пернетақтасын орнатуға болады. Рим әрпімен жазылған мәтінді хинди сөздіктерін анықтама ретінде пайдалана отырып, дәл деванагариге транслитерациялайтын көптеген онлайн қызметтер бар, мысалы Google транслитерациясы немесе Microsoft Indic Language Input Tool. Бұл шешім әдетте қытай, жапон немесе корей сияқты күрделі таңбаларды қолданатын тілдерде мәтін енгізу үшін қолданылатын енгізу әдісі редакторларына ұқсас.

Санскрит транслитерациясының тарихы

Алғашқы санскрит мәтіндері бастапқыда жаттап алу және қайталау арқылы таралды. Хараппа мәдениетінен кейінгі Үндістанда инди тілдерін жазу үшін жүйе болған жоқ, ол (б.з.д. 4-3 ғасырларда) Кхарошти және Брахми жазуларының жасалуына дейін сақталды. Бұл жазу жүйелері ортаңғы үнді тілдеріне лайықты болғанымен, санскритті жазу үшін толыққанды бейімделмеген. Дегенмен, кейін Брахми жазуының ұрпақтары санскриттің дыбысталу ерекшеліктерін нақты жазуға мүмкіндік беретіндей етіп өзгертілді. Санскрит тіліндегі ең ерте физикалық мәтін – батыс Кшатрапа әкімі Рудрадаманның шамамен 150 жылы Гуджарат штатының Джунагад қаласындағы тасқа жазылған жазуы. Орта ғасырларда Брахми жазуының түрлі нұсқалары кеңінен тарағандықтан, бүгінде санскритті жазу үшін жалғыз ғана жазу қолданылмайды; керісінше, санскрит ғалымдары тілді өздерінің жергілікті тілін жазу үшін қолданылатын жазу түрінде жаза алады. Алайда, орта ғасырдың соңынан бері санскрит мәтіндерін жазу үшін Деванагари жазуы кең оқырман қауымы үшін қолдануға бейімділік туды. 19 ғасырдағы батыс ғалымдары санскрит мәтіндерін басып шығару үшін Деванагариді қабылдады. Макс Мюллердің «Ригведа» атты алғашқы басылымы Деванагари жазуында жарық көрді. Мюллердің лондондық баспаханалары Бёхтлингк пен Роттың сөздіктері бойынша қажетті байланыс белгілерін жасау үшін Санкт-Петербургтегі әріптестерімен бәсекелесті. Бастапқы кезеңдерден бастап батыс санскрит филологиясы тілдің латын әрпімен жазылуын қажет деп санады. Франц Бопп 1816 жылы Деванагаримен қатар латын әрпімен жазу схемасын қолданды, ол IAST-тан дауысты дыбыстардың ұзындығын үтірмен (â, î, û) және аспирацияны тыныс белгісімен (мысалы, IAST bh үшін bʽ) көрсетуімен ерекшеленеді. IAST ṣ және ś дыбыстарын ол тиісінше қатаң және жұмсақ тыныс белгілерімен (sʽ, sʼ) бейнеледі. Монир Уильямс 1899 жылғы сөздігінде IAST c, ś және ṣ дыбыстарын білдіру үшін ć, ṡ және sh әрпін қолданды. 19 ғасырдың соңынан бастап батыстың Деванагариге деген қызығушылығы төмендеді. Теодор Ауфрехт 1877 жылы «Ригведаның» латын әрпімен жазылған басылымын жариялады, ал Артур Макдонеллдің 1910 жылғы Веда грамматикасы (және студенттерге арналған 1916 жылғы Веда грамматикасы) Деванагариді пайдаланбады (оның студенттерге арналған санскрит грамматикасы латын әрпімен жазылған санскритпен қатар Деванагариді сақтайды). Санскрит мәтіндерінің қазіргі заманғы батыс басылымдары көбінесе IAST форматында шығады.