Кіріспе

Чех-американдық теннисші Иван Лендл (; 7 наурыз 1960 жылы туған) – чех-американдық бұрынғы кәсіби теннисші. Ол барлық уақыттағы ең ұлы теннисшілердің бірі саналады. Лендл жекелей сында әлемнің бірінші ракеткасы болып, рекордтық 270 аптаға созылған, және 94 жекелей турнирде жеңіске жеткен. Ол сегіз үлкен турнирде жеңімпаз атанды және 11 рет екінші орын алды, бұл оны 19 үлкен финалға шыққан алғашқы теннисші етті. Лендл сондай-ақ рекордтық сегіз рет қатарынан АҚШ ашық чемпионатының финалына қатысып, бес жыл соңындағы чемпионатты жеңіп алды. Ол өзінің басты қарсыластарына қарсы да табысты болды: Джимми Коннорсқа қарсы 22–13 (үлкен турнирлерде 4–3), ал Джон МакЭнроға қарсы 21–15 (үлкен турнирлерде 7–3) есебімен жеңіске жетті. Лендлдің дәуіріндегі үстемдігі жыл соңындағы чемпионаттарда ең айқын байқалды, онда үздік сегіз теннисші бақталасты. Ол турнирде 39–10 есебімен жеңіс-жеңіліс көрсеткішін ұстап тұр, соңғы тоғыз рет қатарынан финалға шықты, бұл рекордтық көрсеткіш. Лендл теннис спортында жаңа стильді енгізді; оның ойынының негізінде қатты және жоғары айналыммен берілетін форхенді соққысы жатты, және оның жетістіктері қазіргі агрессивті базалық күшпен ойналатын теннис стилін танымал етуге ықпал етті. Мансабын аяқтағаннан кейін ол бірнеше теннисшіге жаттықтырушы болды, әсіресе Энди Мюррейдің үш үлкен турнирде жеңіске жетуіне және әлемнің бірінші ракеткасы болуына көмектесті.

Ерте өмір және мансап

Лендл Остравада (қазіргі Чехия) теннисші отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Чехословакияның үздік теннисшілері болды, ал анасы Ольга, туған есімі Жеништова, бір кезде елдегі екінші әйел теннисшісі болған. Лендл алғаш рет жасөсперім ретінде теннис әлемінің назарына ілікті. 1978 жылы ол Франция ашық чемпионатында және Уимблдонда ұлдар арасындағы жекелей сында жеңіске жетті, сондай-ақ жасөсперімдер арасында бірінші орын алды. Лендл 1978 жылы кәсіпқой теннисші болды. 1979 жылы алғашқы ірі турнирдің финалына жеткеннен кейін, 1980 жылы жеті жекелей сында жеңіске жетті, оның ішінде үш аптаның ішінде үш турнирде жеңіске жетті. Лендл сол жылы Чехословакияның Дэвис кубогын жеңген құрама командасының құрамында болды. Ол 1980-ші жылдардың бірінші жартысында ел құрамасының жетекші күші болды, сондай-ақ 1981 жылы әлем командалар кубогында жеңіске жеткен және 1984 және 1985 жылдары екінші орын алған Чехословакия құрамасының мүшесі болды. Алайда, ол 1986 жылы АҚШ-қа көшіп кеткеннен кейін бұл турнирлерде ойнауын тоқтатты, себебі Чехословакияның Теннис федерациясы оны елден «заңсыз кеткен» деп қарады. 1981 жылы сәттілік жалғасты, ол он титул жеңіп алды, оның ішінде Мастерс Гран-при турнирінің маусымын аяқтады, Витас Герулаитисті бес сетте жеңді. 1981 жылы АҚШ-қа көшіп келді, алдымен ұстазы және досы Войтек Фибакпен бірге тұрды. 1982 жылы ол қатысқан 23 турнирдің 15-інде жеңіске жетті және 44 матчты қатарынан жеңді. Лендл Теннис әлем чемпионатының (WCT) турнирінде өнер көрсетіп, қатысқан барлық он турнирде жеңіске жетті, оның ішінде алғашқы WCT финалында Джон МакЭнроуды тікелей сеттермен жеңді. Ол Мастерс Гран-при финалында тағы да МакЭнроумен кездесіп, WCT маусымын аяқтаған екінші чемпиондық атағын жеңіп алды. Екі турнирдің (Гран-при және WCT) арасындағы бәсекеге байланысты турнирлік жүлделер күрт өскен кезеңде Лендлдің жеңістері оны барлық уақыттағы ең көп табыс тапқан теннисші етіп көрсетті. 1983 жылы Лендл тағы жеті турнирде жеңіске жетті, бірақ мансабының алғашқы жылдарында ешқандай «Үлкен дулыға» турнирін жеңіп алмады. Ол 1981 жылы Франция ашық чемпионатында алғашқы «Үлкен дулыға» финалына жетті, онда ол Бьёрн Боргқа бес сетте есе жіберді. Лендлдің екінші «Үлкен дулыға» финалы 1982 жылы АҚШ ашық чемпионатында болды, онда ол Джимми Коннорсқа жеңілді. 1983 жылы ол Австралия ашық чемпионатында да, АҚШ ашық чемпионатында да екінші орын алды. 1983 жылдың шілдесінде Лендл Оңтүстік Африканың Сан-Сити қаласында апартеид кезеңіндегі Бофутасвана бантустанында Йохан Крик, Кевин Керрен және Джимми Коннорсқа қарсы үш көрме матч өткізді. Коммунистік партия бақылауындағы Чехословакияның Спорт федерациясы (ЧСТВ) оны Чехословакияның Дэвис кубогы құрама командасынан шығарып, 150 000 доллар айыппұл салды. Лендл жаза мен айыппұлға қарсылық білдірді.

Басты жылдар

1984 жылы Лендл Коннектикут штатындағы Гринвич қаласында өз үйін сатып алды. Лендлдің тұңғыш «Grand Slam» титулы 1984 жылғы «French Open» турнирінде жеңіске жеткенде келді, онда ол тартысты финалда МакЭнроуды жеңді. Екі сетпен ұтылып, төртінші сетте 4:2 есебімен қалып қойған Лендл 3:6, 2:6, 6:4, 7:5, 7:5 есебімен жеңіске жетті. Кейіннен МакЭнроу 1984 жылғы «US Open» және 1984 жылғы «Volvo Masters» финалдарында (1985 жылғы қаңтарда өткен) Лендлді тікелей сеттерде жеңді. Лендл 1985 жылғы «French Open» финалында Мац Виландерден жеңілді. Содан кейін ол «US Open» финалында тағы да МакЭнроумен кездесіп, тікелей сеттерде жеңіске жетті. Бұл Лендл үшін «US Open» турниріндегі үш қатарынан жеңіс және сегіз рет қатарынан «US Open» финалына шығуы болды. Ол екінші және соңғы рет «WCT Finals» турниріне қатысып, Тим Майотты үш сетте жеңді. Сонымен қатар, ол үшінші рет «Masters Grand Prix» титулын жеңіп, Борис Беккерді тікелей сеттерде жеңді. 1985 жылғы «Australian Open» жартылай финалында 19 жастағы және 6-рақетті Стефан Эдбергпен екі күнге созылған тартысты ойында жеңіледі. Ол 1986 және 1987 жылдары «French Open» титулдарын жеңіп алды, сондай-ақ 1986 және 1987 жылдарғы «Masters Grand Prix» чемпионаттарында жеңіске жетті, онда ол Беккерді (1986) тікелей сеттерде, ал Виландерді (1987) үш сетте жеңді. Бұл оның бесінші және соңғы «Grand Prix» жыл соңындағы титулы болды. 1985 жылдан 1987 жылға дейін Лендлдің матчтардағы жеңіс көрсеткіші 90%-дан асты. Бұл көрсеткішті Роджер Федерер 2004-2006 жылдары қайталады, бірақ Лендл бес әртүрлі жылда 90%-дан астам матчты жеңген жалғыз теннисші болып қала береді (1982 жыл бірінші, 1989 жыл соңғы). 1985 жылғы «US Open» турнирінен бастап 1988 жылғы «Australian Open» турниріне дейін Лендл қатарынан он «Grand Slam» турнирінің жартылай финалына өтті — бұл рекордты Федерер 2007 жылғы «Australian Open» турнирінде жаңартты. Лендл 1989 жылды Милослав Мечирге қарсы тікелей сеттерде жеңіспен бастап, алғашқы «Australian Open» титулын жеңіп алды және қатысқан 17 турнирдің 10-ында жеңіске жетті. 1990 жылы Лендл «Australian Open» титулын сәтті қорғады. Лендл ешқашан жеңіп ала алмаған жалғыз «Grand Slam» титулы — «Уимблдон». 1983 және 1984 жылдары жартылай финалға жеткеннен кейін, ол екі рет финалға шықты, 1986 жылы Беккерге, ал 1987 жылы Пэт Кэшке тікелей сеттерде жеңілді. Ол 1988 және 1989 жылдары жартылай финалға жетті, бірақ екі жағдайда да Беккерден жеңілді. 1990 жылы Лендл шөптегі ойынын жаттықтыру және жақсарту үшін көп күш жұмсады. Ол үлкен басы бар ракеткаға ауысты және шөпте көбірек жаттығу үшін 1990 жылғы «French Open» турниріне қатыспады. Ол «Queen’s Club Championships» турнирін жеңіп алды, жартылай финалда МакЭнроуды, ал финалда Беккерді тікелей сеттерде жеңді, бірақ «Уимблдон» турнирінде бұл жетістігін қайталай алмады. Сегіз жылдың ішінде жетінші рет жартылай финалға шыққанмен, ол болашақ чемпион Стефан Эдбергке тікелей сеттерде жеңілді.

Кейінгі мансап

1991 жылы Лендл рейтингтің жоғарғы сатысында қалды. Ол Уимблдонға көбірек назар аудару үшін тағы да French Open турнирінен бас тартты, бірақ үшінші раундта Дэвид Уитонға есе жіберіп, ешқашан Уимблдон титулын жеңе алмады. Сол жылдың қаңтар айында өткен Аустралия ашық чемпионатында Беккерге төрт сет бойынша жеңіліп, ол үшін соңғы «Үлкен дулыға» финалы болды. Лендл мұқият және қарқынды жаттығуларымен, физикалық жағдайын дамыту режимімен, сондай-ақ дайындық пен ойынға ғылыми көзқарасымен танымал болды. АҚШ ашық чемпионатына дайындық барысында ол Флашинг Медоустағы қатты корт жабындарын жыл сайын төсейтін жұмысшыларды жалдады. Олар Коннектикут штатының Гринвич қаласындағы үйінің ауласына дәл сол корттың көшірмесін орнатты. Лендл 1994 жылдың 21 желтоқсанында 34 жасында созылмалы арқа ауруына байланысты кәсіби тенниспен айналысуын тоқтатқанын жариялады. Оның соңғы кәсіби матчы сол жылдың қыркүйек айында, үш жарым ай бұрын АҚШ ашық чемпионатының екінші раундында жеңіліске ұшыраған болатын. Лендл мансабында 94 ATP турнирінде жекелей жеңіске жетті (сонымен қатар ATP емес 57 турнирде, барлығы 151 жеңіс) және 6 жұптық турнирде жеңімпаз атанды. Оның мансабындағы жалпы сыйлық қоры 21 262 417 АҚШ долларын құрады, ол сол кезде рекордтық көрсеткіш болатын. 2001 жылы ол Халықаралық Теннис Даңқы залына енгізілді.

Сотқа қайта оралу

2010 жылдың 10 сәуірінде Лендл Нью-Джерси штатының Атлантик-Сити қаласында 1980-жылдардың соңындағы өзінің қарсыласы Матс Виландермен Caesars Tennis Classic көрмелік матчында қайтадан ойнады. Бұл 1994 жылы зейнетке шыққаннан бергі алғашқы турнирі болды. Ол бір сеттік матчта 3:6 есебімен жеңілді. 2011 жылдың 28 ақпанында Лендл Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде МакЭнроумен көрме матчта тағы да кортқа оралды. Матч бір сеттен, алғашқы сегіз ұпайға дейін өтуі жоспарланған. Алайда, 6:3 есебімен көшпелі болған МакЭнроу білезігін жарақаттап, матчты тоқтатуға мәжбүр болды. 2012 жылдың мамырында Лендл Прагада 2012 жылғы Sparta Prague Open турнирінде ойнады. Ол көрме матчында чехиялық Жири Новактан жеңіске жетті.

Жаттықтырушылық мансап

2011 жылдың 31 желтоқсанында Лендл Энди Мюррейді жаттықтырушы етіп тағайындалды. Лендл Мюррейдің есейюіне және тұрақтылығын арттыруға көмектесіп, оны 2012 жылғы АҚШ Ашық турнирінде және 2013 жылғы Уимблдон чемпионатында алғашқы екі «Үлкен дулыға» жеңісіне жеткізді. 2014 жылдың 19 наурызында Лендл мен Мюррейдің екі жылдық жаттықтыру серіктестігі аяқталғаны жарияланды. 2016 жылдың 12 маусымында Лендл Энди Мюррейдің жаттықтыру тобына қайта қосылды. 2016 жылдың соңына қарай Мюррей әлемнің бірінші ракеткасы атанды, ол екінші Уимблдон титулын, жалпы үшінші «Үлкен дулыға» чемпионатын, жекелей екінші Олимпиада алтын медалін және алғашқы ATP World Tour Finals титулын жеңіп алды, сонда Новак Джоковичті жеңді. 2018 жылдың тамызында Лендл Александр Зверевтің командасына қосылды. 2019 жылы көңіл көншітпейтін нәтижелер мен жеке дауларға байланысты олар шілде айында жолдары айырылды. Зверев Лендлдің кәсіби жаттықтырудан гөрі итіне немесе гольф ойынына көбірек қызығушылық танытқанын айтты.

Ойын стилі

"Терминатор" және "Қорқынышты Иван" деген лақап есімдермен танылған Лендлдің форхенді қатты және жоғары айналумен (топспинмен) ойнайтын, бұл оған корттың артқы жағынан басымдық беруге мүмкіндік берді. Оның айрықша қасиеті – ол ойнаған жүгірген форхенді, оны корттың бойымен немесе көлденең бағыттауға болатын. Карьерасының басында Лендл кесілген бекхенд ойнаған, бірақ 1980-жылдардың басында ол бекхенді айтарлықтай жоғары айналумен (топспинмен) ойнауды үйренді. Осы өзгеріс оған 1984 жылы Франция ашық чемпионатында Джон МакЭнроуды жеңуге мүмкіндік берді, бұл Лендлдің алғашқы «Үлкен дулыға» жеңісі болды. Бірінші екі сетте МакЭнроу әдеттегідей сетке жақын тұрып, Лендлдің көлденең бағытталған өткізгіш соққыларын тоқтатуға тырысты. Үшінші сетте Лендл лобтарды қолдана бастады, бұл МакЭнроуды лобқа дайындалу үшін сеттен алыстауға мәжбүр етті. МакЭнроудың сеттен алыстауы Лендлдің көлденең бағытталған өткізгіш соққыларына мүмкіндік жасады, нәтижесінде Лендл ұпай жинап, ойынды өзгерте алды.

Жабдық

Кәсіби мансабының басында Лендл Adidas киімін және Kneissl ракеткаларын қолданды, кейін Adidas ракеткаларына ауысты. ATP турының соңына қарай Лендл Adidas-пен ұзақ мерзімді киім, аяқ киім және ракетка бойынша келісімін тоқтатты. Ол Mizuno компаниясымен келісімшарт жасады, соңында мансабының көп бөлігінде қолданған Adidas ракеткасына өте ұқсас, Kneissl White Star моделіне негізделген орташа өлшемді ракеткамен ойнауға көшті. 2010 жылдан бері ол Bosworth ракеткаларын қолданып келеді.

Гранд Слем турнирінің уақыт режімі

ЧехословакияАҚШ19781979198019811982198319841985198619871988198919901991199219931994 Жеңіс %Австралиялық Ашық АА2РААФ4RSFNHSFSFWWFQF1R4R2 / 1248–1082.76Француздық Ашық А1R4R3RF4RQFWFWWQF4RAA2R1R1R3 / 1553–1281.54УимблдонA1R3R1RASFSF4RFFSFSFSF3R4R2RA0 / 1448–1477.42АҚШ Ашық А2RQF4RFFFWWWFFQFSFQF1R2R3 / 1673–1384.88Жеңіс-жеңіліс0–14–39–49–39–220–420–320–320–124–220–421–316–213–312–41–44–38 / 57222–4981.92

Марапаттар мен мойындау

Лендл Халықаралық теннис федерациясының төрт мәрте (1985, 1986, 1987, 1990) әлем чемпионы, ал Теннисшілер ассоциациясының (ATP) жылдың үздік ойыншысы үш рет (1985, 1986, 1987) атанды. Карьерасының басында 1981 жылы ATP ең жақсарған ойыншысы деп танылды. Өзінің жетістіктерінің арқасында Лендль спорт тарихындағы ең ұлы теннисшілердің қатарында саналады. Бад Коллинз өзінің "Современный теннис энциклопедиясы" кітабында Лендлді 1946-1992 жылдар аралығындағы ең ұлы ерлер теннисшілерінің тізіміне қосты. Теннис журналы Лендлді 40 жылдық мерекелік сериясында "ойынның ең табысты ойыншысы" деп сипаттады.

АҚШ азаматтығы

Лендл 1987 жылы АҚШ тұрақты тұруға рұқсат картасына сәтті өтініш берді, 1988 жылғы Олимпиада ойындарында және Дэвис кубогында АҚШ-ты өкілдік ету үшін АҚШ азаматтығын алуға үміттенді. Конгрестегі бес жылдық мерзімді күту ережесін айналып өту туралы заң жобасы 1988 жылы қабылданбады, себебі Чехословакия билігі қажетті келісімдерді беруден бас тартты. Ол 1992 жылдың 7 шілдесінде АҚШ азаматы атанды.

Отбасы

1989 жылы 16 қыркүйекте, АҚШ Ашық турнирінің финалында Борис Беккермен бақ сынасып алты күн өткен соң, Лендл Саманта Франкельге үйленді. Олардың бес қызы бар: Марика, егіздер Изабелла мен Каролина, Даниэла және Никола. Оның екі қызы (Марика және Изабелла) Флорида университетінің әйелдер гольф командасының мүшелері болды. Даниэла Алабама университетінің әйелдер гольф командасының мүшесі болды. Оның қызы Каролина 2011–2012 оқу жылында Алабама университетінің әйелдер гребля командасының құрамында болды, ал қызы Никола SoulCycle-де тренер болып жұмыс істеді.

Басқа қызмет түрлері

Теннис карьерасын 1994 жылы аяқтағаннан кейін Лендл гольфпен айналысты, 0-ге қол жеткізіп, Celebrity Tour-да жеңіске жетті. Лендл бірнеше рет Gary Player Invitational қайырымдылық Pro Am жарысына қатысты және 2004 жылы Иван Лендл атындағы жұлдызды гольф турнирін (Ivan Lendl Celebrity Golf Tournament) ұйымдастырды. Қазір Лендл көп уақытын қыздарының гольф карьерасын басқаруға жұмсайды. Лендл Альфонс Муханың плакаттарының дерлік толық жинағына ие болған. Бұл жинақ 2013 жылы Прагада көрмеге қойылды. Ол 2014 жылы бұл жинақты чех бизнесмені Ричард Фуксаға 3,5 миллион долларға сатты.