Кіріспе

Трикала (Τρίκαλα) – Грекияның солтүстік-батыс Тесалия аймағындағы қала және Трикала облыстық бірлігінің орталығы. Қала Пиней өзенінің саласы – Литай өзенінің жағасында орналасқан. Грекия Ұлттық статистика қызметінің мәліметтері бойынша, 2011 жылы Трикала қаласында 81 355 адам, ал Трикала облыстық бірлігінде барлығы 131 085 адам тұрды. Трикала – әдемі ескерткіштермен және дәстүрлі архитектурасы бар ескі аудандарымен толыққан бір Грек қаласы. Қала Метеораға және Оңтүстік Пинд тауларына жақын орналасқан, онда көптеген саяхаттарға баруға болады (мысалы, Пайлидің тас көпірі, Элати, Пертули, Палайокарьяның тас көпірі мен сарқырамасы, Пертули шаңғы курорты және т.б.).

Атауы

Қаланың атауы ежелгі Трикка немесе Трикке (Τρίκκα немесе Τρίκκη) қаласынан шыққан, ол өзі Пеней немесе Асопостың қызы болған нимфаның құрметіне аталған. Трикала атауы Византия кезеңінде қолданыла бастады. Осман тілінде Тирхала деп белгілі болған. Ароман тілінде Триколж деп аталады.

Ежелгі дәуір

Трикала аймағында адамдар тас дәуірінен бері қоныстанған. Тұрақты қонысқа қатысты алғашқы белгілер Теопетра үңгірінде табылды, олар шамамен 49 000 ж.б.д. мерзіміне жатады. Мегало Кефаловрисо және басқа да жерлерде б.з.д. 6000 жылға дейінгі неолиттік қоныстар қазылып алынды. Трикала қаласы ежелгі Трикка немесе Трикке қаласының орнында салынған, ол б.з.д. 3 мыңжылдықта негізделген және нимфа Трикке, Пенеус қызының, немесе басқалардың пікірінше, өзен құдайы Асопус қызының атымен аталады. Ежелгі қала жергілікті төбе мен Литай өзені арасындағы қорғанысқа ыңғайлы жерде салынған. Қала антикалық дәуірде маңызды орталыққа айналды және емдік құдай Асклепийдің туған жері және негізгі мекені саналды. Қалада Асклепийдің ең маңызды және ежелгі емдеу храмдарының бірі, асклепейон орналасқан. Қала Гомердің "Илиадасында" Асклепийдің ұлдары Махаон мен Подалирий басшылығымен отыз кемемен Троя соғысына қатысқандығы айтылады. Микен дәуірінде қала патшалықтың астанасы болды, ал кейін Тессалияның Эстаиотис аймағының негізгі орталығына айналды, ол қазіргі Трикала облысының аумағын қамтыды. Тарихи тұрғысынан алғанда, Трикке қаласы мен айналасы гүлденген. 480 ж.б.д. қала Ахеменид парсыларының билігіне өтті, ал он жылдан кейін Тессалияның ақша одағына қосылды. 352 ж.б.д. қала Филипп II-нің Македониясымен бірікті. Бұл қала Македония мен Рим арасындағы қатал шайқастардың ортасы болды. Филипп V және оның ұлы Персей қаланы сақтап қалуға тырысқанмен, 168 ж.б.д. қала Рим Республикасының құрамына кірді.

Орта ғасырлар

Бұл аймақ Византия империясының билігінде деп есептелгенмен, оған бірінен соң бірі шабуыл жасайтын шабуылшылар мен көшпелі тайпалар түсіп тұрды. Осы аймаққа шабуыл жасаған тайпалардың арасында: готтар (396), ғұндар (447), славяндар (577), болгарлар (986–1000), норманндар (1082/3), каталондықтар (1309–1311) бар. Қазіргі Трикала атауы алғаш рет 11 ғасырдағы Кекауменос Стратегиконында, онда «Трикалитан влахтары» есімдері кездеседі, содан кейін 12 ғасырдың басында Анна Комнененің «Алексиада» еңбегінде айтылады. Кейін, сол ғасырдың аяғында араб саяхатшысы және географы әл-Идриси бұл қаланы «мол жүзімдіктері мен бақшалары бар маңызды егіншілік орталық» деп сипаттады (Т. Э. Грегори). 1348 жылы Тесалияны Стефан Душан басып алып, жаңа құрылған Сербия империясына қосты. Серб генералы Прелюб аймақтың губернаторы болып тағайындалды және Трикалаға орналасты. 1359 жылы Душанның жартылай інісі Симеон Урош Трикала қаласында өз сарайын құрды, ал 1366/7 жылы жақын жердегі Метеора монастырьларын салды. Симеоннан кейін оның ұлы Иоанн Урош билікке келді, ал ол өз кезегінде жергілікті билеушілер Алексиос Ангелос Филантропенос және Мануил Ангелос Филантропеносқа басшылықты тапсырды. Олар 1393/4 жылы Османлылардың Тесалияны жаулап алуына дейін билік етті.

Осман дәуірі

Осман империясы тұсында қала Тырхала деп аталды. Осман билігінің алғашқы кезеңіндегі жағдайы белгісіз: ол Эвренос Бейдің ұлы Ахметтің басқаруындағы ірі санжақтың бір бөлігі болғандығы айтылады, бірақ 15 ғасырдың басында ол мұсылман қоныстандырушыларын әкелген және жергілікті грек халқына жеңілдіктер берген Турахан Бейдің иелігіне кірді. Турахан мен оның ұлы және мұрагері Өмір Бей қалада көптеген ғимараттар салды, тарихшы Александра Еролимпостың сөзімен айтқанда, қалаға "[мешіттер, медреселер, хамам, имарет, хан және кәрвансарайлармен, цитадельден тыс және христиан халқы қалған Варусси (Варош) ауданына дейін созылған, әдеттегі Осман қаласының сырт келбетін] алуға көмектесті". Жергілікті провинцияның әкімшілік орталығы (Трикала санжағы) ретінде қала мұсылман иммигранттарын тартты және ірі мұсылман және еврей қауымдастықтарына ие болды: 1454/5 жылғы санақта қалада 2453 тұрғын (251 мұсылман отбасы және 9 жесір, 212 христиан отбасы және 73 жесір) болды; 1506 жылы қалада 3100 тұрғын болды, оның ішінде 260 мұсылман, 310 христиан және 19 еврей отбасы; 1520/38 жылы бұл көрсеткіш 301 мұсылман, 343 христиан және 181 еврей отбасына жетті. 17 ғасырдағы Осман саяхатшысы Эвлиа Челеби қалада 2300 үй бар екенін хабарлады, олар он алты мұсылман және сегіз христиан ауданына (махалла) бөлінген; сегіз мешіт, оның ішінде қаланың басты мешіті – Мимар Синан салған Осман-шах мешіті, бүгінге дейін сақталған; төрт хамам; алты текке; және, мүмкін, шамадан тыс 1000 дүкен, бірақ Эвлиа таңғажайып безестенін (жабық базар) атамаған. Қала 20 ғасырдың басында Осман және ортағасырлық ғимараттарының көп бөлігін жоғалтты, әсіресе 1930 жылдары қала жаңа қалалық жоспар бойынша қайта салынғаннан кейін. Византиялық қамал, 6 ғасырда Юстиниан ежелгі Трикке акрополіне салған. Кейіннен оны Османдықтар қайта салған, олар 17 ғасырда үлкен сағат мұнарасын орнатқан, оған салмағы бар қоңырау қосылған. 1936 жылы тағы бір сағат мұнарасы орнатылды және бүгін қаланың символы болып табылады, сонымен қатар қаланың панорамалық көрінісін ұсынады. Қамалдың астында ескі қала орналасқан. Трикаланың ескі қаласы, Варуси және Манавика аудандарынан тұрады. Варуси Осман империясы тұсында Трикаланың христиандық ауданы болған және қамалдың етегінде орналасқан. 1930 жылға дейін қаланың бұл бөлігі Трикаланың ақсүйек ауданы деп есептелген және қазірде 17-19 ғасырлар аралығында салынған көптеген дәстүрлі ескі ғимараттар сақталғандықтан, қорғалатын аймақ болып табылады. Осы жерде қаланың ең көне шіркеулері орналасқан, олар 14-19 ғасырларда салынған және барлығы бір-біріне жақын орналасқан. Варуси ауданынан орталық алаңға дейін қаланың Манавика деп аталатын бөлігі, ескі қаланың біркелкі және көрнекті сәулеті бар маңы бар. Бұл жерде қаладағы ең жақсы мейрамханалар, кофеханалар мен барлар орналасқан. Трикаланың грек православ шіркеулері. Қаланың ең көне шіркеулері негізінен ескі қалада, Варуси тарихи ауданында орналасқан. Бұл шіркеулер: Фанеромени (1853 ж.), Епискепси (1867 ж.), Сент-Стефан (1882 ж.), Сент-Параскеви (1843 ж.), Сент-Марина (1766 ж.), Сент-Димитриус (1588 ж.), Анаргирой (1575 ж. жөнделген), Сент-Джон баптист шіркеуі (1674 ж.), Сент-Джон жанашыр және Сент-Пантелеимон (14 ғ.) шіркеуі және Сент-Николай соборы. Қаланың басқа да көптеген жерлерінде де тарихи шіркеулер кездеседі. Профитис Илияс (Пайғамбар Ілияс) төбесі, қаланың керемет панорамалық көрінісі бар және қала орталығынан жаяу арақашықтықта орналасқан бақ. Бұл төбеде Ілияс пайғамбардың шіркеуі (1897 ж. салынған) және қалалық зообақ орналасқан. Литайос өзені қала орталығын екіге бөліп, оның әйгілі көрінісі және 1886 жылы салынған Орталық көпір, орталық алаңды басты жаяу жүргінші көшесімен байланыстырады. Литайос өзенінің тағы бір танымал жерлері – Асклепий мүсіні салынған көпір және қала ортасындағы өзен жағалаулары. 1884 жылы салынған Matsopoulos диірмені қазіргі уақытта мұражай және мәдени орталық ретінде пайдаланылатын тарихи өнеркәсіптік ғимарат болып табылады. Рождество кезеңінде тас салынған Мацопулос диірмені Грекияның ең танымал Рождество паркіне, "Эльфтер диірменіне" айналады. Осман-шах мешіті (16 ғасыр), Мимар Синан жобалаған ғимарат. Мешіттің артында Сүлейменнің немере інісі Осман шаһтың кесенесі тұр. Трикала теміржол вокзалы (1886 ж. салынған), Сот үйі (түрік билігі кезінде Осман билігінің ордасы), Фольклорлық мұражай және тағы көптеген тарихи және неоклассикалық ғимараттар.

Жақын жерлер

Трикала қаласы аймақтағы көптеген қызықты бағыттарға жақын орналасқан, олар күнделікті саяхаттарға өте қолайлы. Қала әлемдік атақты Метеора мен Калампаканың жанында, сондай-ақ Оңтүстік Пинд тау тізбегінің және оның танымал көрікті жерлерінің, атап айтқанда Пилидің тас көпірінің (16 ғасыр), Порта Панагия византиялық шіркеуінің, тас көпірдің (16 ғасыр) және Палайокарья, Элати, Пертули, Нерайдохори және Пертули шаңғы курортының жанында жатыр.

Облыс

Трикала провинциясы Трикала префектурасының провинцияларының бірі болған. Оның аумағы қазіргі Трикала, Фаркадона және Пайли муниципалитеттерінің аумағымен сәйкес келді. 2006 жылы таратылды.

Инфрақұрылым

Трикалада Трикала облысының бас ауруханасы орналасқан. Фессалия университетінің дене шынықтыру және спорт ғылымдары факультеті де Трикала қаласында орналасқан. Ол 1994 жылы құрылған, алғашқы студенттер 1994-1995 оқу жылында қабылданды; бастапқыда Мацопулос паркінің ғимаратында орналасқан, бірақ 1999 жылдың шілдесінде жаңа Кариес кампусына көшірілді. Трикала қаласында 20-дан астам орта білім беру мектебі бар, сондай-ақ қалада заманауи кешкі техникалық мектеп те жұмыс істейді. Трикала Грециядағы алғашқы «ақылды қала» атағын иеленеді, жаңа технологияларды муниципалитеттің күнделікті өміріне енгізеді және электрондық үкімет арқылы азаматтарға мемлекеттік қызметтерді ұсынады. Бұдан өзге, қала Грецияның алғашқы 5G желісіне дайын қаласы болу үстінде.

Көлік

Қала 3-ші тас жолдың (A3) немесе Орталық Грекия тас жолының (сонымен қатар Е65 тас жолы деп те аталады) қасында орналасқан. KTEL, Грециядағы қалааралық негізгі қоғамдық көлік автобус операторы, Трикаланы айналасындағы өңірлермен, Афинамен, Салоникимен және материктің көптеген басқа қалаларымен байланыстыратын жиі автобус бағдарламаларын ұсынады. Қалаға сондай-ақ теміржол станциясы да қызмет көрсетеді. Афина мен Салоникиге күнделікті пойыз қатынасы бар.

Климат

Трикаланың континенттік әсері қаланың Жерорта теңізі климаты (Csa) деп жіктелуіне тосқауыл бола алмайды, бірақ күндізгі температураның айтарлықтай өзгеруі байқалады. Жазда өте ыстық болады, тамыз айының орташа ең жоғары температурасы 34,5 °C (94 °F) құрайды. Күз бен көктем айларында ауа-райы қоңыр, ең төмен немесе ең жоғары температуралар болмайды. Қысқы түндерде, әсіресе, мұз температурасы сирек кездеседі. Қар жауылдары болады, бірақ көбінесе маңызды емес.

Спорттық командалар

Trikala F. C., 1999–2000 маусымда грек бірінші лигасынде ойнаған футбол командасы. Trikala 2000 B. C., 2008–09 және 2009–10 маусымдарында гректердің жоғары лигасынде ойнаған баскетбол командасы. Команда жоғары лигадан төмендегеннен кейін және одан кейінгі қаржылық қиындықтарға байланысты таратылды. Aries Trikala B. C., бес маусым қатарынан (2013–14-ден 2017–18 жылдарға дейін) грек жоғары лигасынде ойнаған баскетбол командасы. 2018–19 маусымында Aries Trikala B. C. грек А2 баскетбол лигасына қатысады.

Қосымша оқу

Мессинас, Элиас. (2022). Греция синагогалары: Македония мен Фракиядағы синагогалар туралы зерттеу: Грецияның барлық синагогаларының архитектуралық суреттерімен. KDP, 190 бет.