Кіріспе

Томас Лодж (шамамен 1557 – 16 қыркүйек 1625) – ағылшын жазушысы және драматургі, өмірі Елизавета және Якоб дәуірлерін қамтыған.

Ерте өмір

Томас Лодж 1557 жылы Уэст-Хэмде, Лондонның Лорд-мэрі сэр Томас Лодждің үшінші әйелі Энннен (1528–1579) туған екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол туылғанға бір жыл бұрын әкесі Хоукстоун және Солтон имеліктерін Женева Библиясын басып шығарған және қала әкімі болған Роуланд Хиллге өткізген еді. Лодж отбасы осы имеліктермен белгілі бір байланысты сақтап, оның кіші Лодждың шығармашылығына шабыт берген болуы мүмкін деген болжам бар. Ол Мерчант Тейлор мектебінде және Оксфордтағы Тринити колледжінде білім алды, 1577 жылы бакалавр, ал 1581 жылы магистр дәрежесін алды. 1578 жылы ол Линкольн Иннге қабылданды, онда, басқа да сот үйлеріндегідей, әдебиетке құштарлық пен қарыздар жиі кездесетін.

Ертедегі әдеби шығармалары

Лодж отбасының тілегін ескермей, әдебиетпен айналыса бастады. 1579 жылы өкініш білдірген Стивен Госсон өзінің "Злоупотребленілер мектебі" атты еңбегін жариялағанда, Лодж оған "Поэзия, музыка және сахналық қойылымдарды қорғау" (1579 немесе 1580) деп жауап берді, бұл еңбек белгілі бір салмақтылықты көрсетсе де, күшті және білімді еді. Бұл кітапшаға тыйым салынды, бірақ жеке таратылғаны белгілі. Госсон оған "Бес әрекетте жолдан тартқан пьесалар" еңбегімен жауап берді, ал Лодж "Үстемдікке қарсы дабыл" (1584) деген шығармасын жариялады – бұл жеке тәжірибеден туындаған, сол заманға арналған трактат. Осы жылы ол өз еркімен жазған алғашқы әңгімесін, "Форбон мен Прискерияның қызықты тарихы" атты проза мен өлеңде жазды, ол "Дабыл" еңбегімен бірге жарияланды және қайта басылды. 1587 жылдан бастап ол пьеса жазуға бірнеше рет әрекеттенген сияқты, бірақ оған жатқызылатын көптеген пьесалар негізінен болжамдарға құрылған. Ол актер болған жоқ, ал Джон Пэйн Коллиердің осы тұжырымы Филип Хенслоудың қолжазбасындағы "Лодж" – ойыншы болған және оның аты Томас болған деген екі болжамға негізделген, бірақ екеуі де мәтінде расталмаған. Капитан Кларкпен бірге Терейра және Канар аралдарына экспедиция жасаған Лодж 1591 жылы Томас Кавендишпен бірге Бразилияға және Магеллан бұғазына сапар шегіп, 1593 жылы үйіне оралды.

Кейінгі еңбектері мен өмірі

Екінші экспедициясын бастамас бұрын ол «Нормандияның екінші герцогы Роберт, «Роберт Ібіліс» деп аталған» тарихи романын жариялаған; сондай-ақ, «Сингулярлығы» еңбегінде Катарос Диогенді жариялауға қалдырған, онда ол Афинаның (Лондон) әдепсіздігі туралы айтқан. Екеуі де 1591 жылы жарық көрді. Лайли стиліндегі тағы бір роман, «Euphues Shadow, the Battaile of the Sences» (1592) Лодж саяхатта жүргенде пайда болды. Өмірінің соңғы кезеңінде – шамамен 1596 жылы, ол Эссекстің Лоу-Лейтон қаласынан шыққан «Wits Miserie and the World's Madnesse» және діни трактат «Prosopopeia» (егер, болжам бойынша, оның туындысы болса) жариялаған кезде, ол бұрынғы «артық әрекеттеріне» өкініп, католик дініне кірді және медицинамен айналыса бастады. Вудтың айтуынша, ол 1600 жылы Авиньонда диплом алып, медициналық біліктілік алған. Екі жылдан кейін Оксфорд университетінен медицина докторы ғылымын қорғады. 1606 жылдың басында ол католиктерге қарсы қудалаудан қашу үшін Англиядан кеткен секілді; 1610 жылы Париждегі ағылшын елшісіне қауіпсіз оралуға көмектескені үшін алғыс білдірген хат жазған. 1616 жылы ол түрлі жеке істерімен шет елде болған. Одан кейін, өмірінің соңына дейін оның жайлы ешқандай мәлімет жоқ. Лодж Лондонда медицинамен айналысқанда алдымен Уорвик-Лейнде, содан кейін Ламберт-Хиллде, ал соңында Сент-Мари-Магдалена приходінің Олд-Фиш-стритте тұрған. Ол 1625 жылы Олд-Фиш-стритте қайтыс болды, көбінесе Рим-католик дінінде (төменде қараңыз). Ол 1893 жылы бұзылған Сент-Мария-Магдалена ескі балық көшесінде жерленген болуы мүмкін, бірақ құжаттық дәлелдер жеткіліксіз.

Драмалық шығармалар

Лодждің белгілі драмалық шығармаларының саны аз. Ол Роберт Гринмен бірлесіп, шамамен 1590 жылы халыққа кең таралған, бірақ әлсіз емес, ерекше пьеса – «Лондон мен Англияға арналған айна» (1594 жылы жарық көрді) пьесасын жазды. Ол одан бұрын «Азамат соғысының жаралары» (1587 жылы сахнаға қойылған, 1594 жылы жарық көрген) атты жақсырақ екінші деңгейдегі, сол заманғы жартылай тарихи пьесалар үлгісіндегі шығарманы жазған болатын. Даррен Фрибери Джонс Лодж пен Гриннің бірлесіп «Селимді» жазғаны туралы аргументтер келтірді. Флей 1588 жылы Королеваның труппасы ойнаған «Муцедорус пен Амадина» пьесасына, сондай-ақ Роберт Гринмен бірлесіп «Джордж Грин, Уэйкфилдтің тістеуіші» және Шекспирдің «Генрих VI» пьесасының 2-бөлігіне қатысуға негіз тапты; ол оны «Король Лирдің шындық хроникасы және оның үш қызы» (1594) пьесасының кем дегенде жартылай авторы деп санайды; сондай-ақ «Англия королі Джонның қиын тұсы» (шамамен 1588) пьесасының да авторы деп есептейді; тағы екі пьеса бойынша Лодж авторлығын болжамдық деп қарастырды. Гриннің «Ақылға сыймас құндылықтағы әңгімелердегі» «Жас Ювенал» Лодж екені туралы гипотеза енді кеңінен қабылданбайды.

Поэзия және проза

Оның екінші тарихи романы "Уильям Лонгбирдтің өмірі мен өлімі" (1593) алғашқысына қарағанда табыстырақ болды. Лодж жаңа әлемнен өзімен бірге "Американың Маргаритасын" (1596 жылы жарық көрген) алып келді, бұл осы сипаттағы роман, көптеген лирикалық өлеңдермен араластырылған. 1589 жылы Лодж әлемге олардың ішіндегі бастысының атымен аталатын өлеңдер жинағын ұсынды – "Сцилланың метаморфозы, Глаукустың бақытсыз махаббатымен өрілген", көбінесе "Глаукус және Сцилла" деп белгілі. Шекспирдің "Венера мен Адонис" идеясы осы әңгімеден туған болуы мүмкін. Жоғалған "Теңізшінің күнтізбесі" атты еңбегінде ол теңіздегі саяхаттарын әлдебір жолмен баяндаған болуы керек. Егер Лодж, болжам бойынша, Колин Клуттың "Қайтып кел" поэмасындағы Алкон болса, онда бұл Эдмунд Спенсердің ықпалынан туған болуы мүмкін, ол "Филис" жинағын жазуға себеп болды – сонеттер жинағы, онда табиғаттың үні кейде ғана естіледі, және 1593 жылы "Эльсиредтің шағымы" поэмасымен бірге жарық көрді. "Момусқа бір құрма" (A Fig for Momus), оның арқасында ол Англиядағы ең алғашқы сатирик деп аталды, және Самуил Дэниел және басқаларға арналған пасторальдар, Майкл Дрейтонға жолданған хат және басқа да туындыларды қамтиды, 1595 жылы жарық көрді.

Академиялық еңбектер

Лодж Оксфорд университетінен медицина докторын алғаннан кейін, оның туындылары одан әрі ауырламалы сипатқа ие болады, оларға Иосиф Флавийдің (1602), Сенеканың (1614) және Ду Бартастың "Құдайлық аптасы" (1625 және 1637) еңбектерінің аудармалары кіреді. Ол медициналық әдебиеттерді де жазды, оның ішінде "Жұқпалы ауру туралы трактат" (1603), "Кедей адамның қабілеті" (шамамен 1623 ж.) және жарияланбаған, бірақ танымал "Үй шаруасы медицинасы" туралы нұсқаулық жатады.

Отбасы

Лодж алғашқы әйелі Джоанға 1583 жылы немесе одан бұрын үйленген сияқты, ол "адам өмірінің тұрақсыздығына осырып" өсиетнама жасады. Оның отбасы сол кездегі оның әрекеттеріне наразылық білдірген болуы мүмкін, себебі 1583 жылы әкесінің өсиетінен оның аты жоқ. Лодж пен Джоанның Мэри есімді қызы болды. Ол екінші рет Соломон Олдредтің жесірі Джейнге үйленді, ол бір кезде Фрэнсис Уолсингхемнің Римдегі католиктік агенті болған.