Кіріспе

Америкалық карикатурист Ричард Фелтон Оуткольт (Richard Felton Outcault; 14 қаңтар 1863 – 25 қыркүйек 1928) – американдық карикатурист. Ол «Сары бала» және «Бастер Браун» комикстерін жасаған және қазіргі заманғы комикстердің негізін салушылардың бірі саналады.

Өмір және мансап

Ауткольт 1863 жылдың 14 қаңтарында Огайо штатының Ланкастер қаласында Кэтрин Дэвис пен Джесси П. – кейіннен ұлы қосып жазған "u" әрпінсіз – отбасында дүниеге келді. Ол 1878-1881 жылдары Цинциннатидегі МакМикен университетінің дизайн мектебінде оқыды, содан кейін Hall Safe and Lock Company компаниясы үшін коммерциялық суреттер салды.

Ерте мансап

Outcault 1888 жылы Цинциннатиде Огайо алқабы мен Орта Атлантика штаттарының жүз жылдық көрмесі үшін Эдисон зертханаларына электр шамдарының көрмелерін суреттеді. Бұл оның Нью-Джерси штатының Вест-Оранж қаласында Эдисонмен толық уақыт жұмыс істеуіне әкелді, онда ол механикалық суреттер мен иллюстрациялар жасады. Эдисон 1889–90 жылдары компанияның саяжай көрмесі үшін оны ресми суретші етіп тағайындады, бұл Париждегі Универсаль көрмесінде Эдисонның көрмелерін орнатуды қадағалауды қамтыды. Ол сол жерде Латын кварталында сурет өнерін оқыды және әсіресе тегіне «u» әрпін қосты. 1890 жылы Ауткольт АҚШ-қа қайтып келді, үйленді және Нью-Йорк қаласындағы Флашингке көшіп барды. Ол Эдисонның достарының біріне тиесілі «Street Railway Journal» және «Electrical World» журналдарына техникалық суреттер жасады. Бос уақытында ол «Truth», «Puck», «Judge» және «Life» журналдарына әзіл-қалжыңдық суреттер салған.

Сары бала

"Нью-Йорк Ворлд" газеті 1889 жылы карикатураларды жариялауды бастады. 1892 жылы Чикаго Интер Оушен АҚШ-та алғашқы түсті қосымшаны шығарды, ал "Worlds" баспашысы Джозеф Пулицер оны көрген соң, өз газеті үшін дәл осындай төрт түсті ротациондық баспа машинасына тапсырыс берді. 1893 жылдың көктемінде "Дүние" газетінде түрлі-түсті жексенбілік әзіл-қалжың қосымшасы жарық көре бастады. Қосымшаның редакторы Моррилл Годдард, "Puck" журналының қызметкері Рой Маккардел арқылы Аутколтпен байланысып, оған "Дүние" газетінде толық жұмыс істейтін орын ұсынды. Аутколттың газетке арналған алғашқы карикатурасы 1894 жылдың 16 қыркүйегінде жарық көрді: "Эбен ағаның қала туралы білмеуі" деген атпен алты панельдік, толық беттік комикс. Бұл бірнеше панельдік баяндау жолақтарын пайдаланған алғашқы туындылардың бірі болмаса да, тіпті "World" газетінде Аутколттың туындылары ең алғашқылардың бірі болды. Оның негізгі тақырыптары Поссумвилл деген қалада тұратын афроамерикандықтар және пәтерлерде тұратын ирланд иммигранттары еді. 1894 жылдың 2 маусымында "Judge" журналында жарияланған Аутколттың карикатурасында үлкен құлақты, шала көшедегі бала көйлек киген болып бейнеленген. Ауткольт осы кейіпкерді суретке салуды жалғастырды, ол алғаш рет 1895 жылдың 13 қаңтарында "Дүние" газетінде пайда болды. Бала алғаш рет 5 мамыр күнгі санында "Хоган аллеясындағы цирк" атты карикатурада түрлі түстерде көрсетілді. Сол кезден бастап Аутколттың апталық "Хоган аллеясы" карикатуралары түсті түрінде жарық көре бастады, онда көшедегі кедей балалардың, әсіресе Микки Дуган деген атпен танылған аққалбасты баланың бейнелері көрсетілді. 5 қаңтардағы "Хоган аллеясы" эпизодында Миккидің көйлегі ашық сары түсті болып көрінді. Көп ұзамай ол комикстің жұлдызына айналып, "Сары бала" деп аталды, ал мамыр айында баланың диалогы оның сары көйлегінде пайда бола бастады. Комикстің танымалдылығы "Worlds" газетінің таралымын арттырды және Кид кеңінен сатылды. Оның табысы басқа газеттерді де осындай комикстерді жариялауға итермеледі, сондықтан "Сары бала" комикстердің бұқаралық ақпарат құралы ретінде дамуының маңызды кезеңі болып саналады. Ауткольт комикстен түскен тауарлық кірістен пайда көре алмауы мүмкін. Ол кем дегенде үш рет өтініш бергенімен, оған авторлық құқық берілмеген сияқты. Сол кездегі әдетке сәйкес, баспагерлер жалдамалы негізде басып шығарған комикстердің авторлық құқығын өздеріне алатын, бірақ кейіпкерлерге емес. Калифорниялық журналист Уильям Рэндольф Херст құлдыраған "New York Morning Journal" газетін сатып алып, оны "New York Journal" деп атап, Нью-Йоркте кеңселер ашты. Ол түрлі-түсті баспа машинасы сатып алып, "Worlds" газетінің жексенбілік қосымшасының қызметкерлерін, соның ішінде Аутколтты, айлық жалақысын едәуір арттырып жұмысқа алды. Херсттің түрлі-түсті әзіл-қалжың қосымшасы "The American Humorist" деп аталды және "көкөлеңдерді қорғасын құбыр сияқты көрсеткен көп түсті сегіз беттік" деп жарнамаланды. Ол 1896 жылдың 18 қазанында алғаш рет жарық көрді, ал "Journal" газетінде бір күн бұрын жарияланған жарнамада: "Сары бала – ертең, ертең!" деп мақтанышпен жазылған. Комикстің атауы "МакФадденнің пәтерлер қатары" деп аталды, өйткені "World" газеті "Хоган аллеясы" атағын алды. Бір апта бұрын, 11 қазанда, Аутколттың "World" газетіндегі ізбасары Джордж Люкс өзінің "Хоган аллеясы" нұсқасын ұсынды; ол бұрын, 31 мамырда алғаш рет комиксті қолданған болатын. Екі газет те "Сары бала" бейнеленген плакаттармен жарнама жасады, көп ұзамай олардың сенсациялық журналистика стилімен байланысу "сары журналистика" терминінің пайда болуына әкелді. 1896 жылдың 25 қазанындағы "Сары бала және оның жаңа фонографы" бөлімінде алғаш рет сөйлеу балондары пайда болды. Аутколттың комикстері аптасына екі рет "Journal" газетінде жарық көрді және стандартқа айналатын форманы алды: суреттер мен мәтін бір-бірімен ажырамас байланыста болған көп панельдік комикстер. Комикс тарихшысы Билл Блэкбирд мұны "тарихтағы алғашқы нақты комикстерден кем емес" деп мәлімдеді. 1897 жылдың қаңтар-май аралығында Херст Аутколтты және "Humorist" журналының редакторы Рудольф Блокты Еуропаға жіберді, бұл сапар туралы Ауткольт газетте "Сары баланың күнделігі" және "Сары баламен әлемді аралау" комиксі арқылы хабарлады, ол "МакФадденнің пәтерлер қатары" комиксінің орнына келді. "Сары баланың" танымалдылығы көп ұзамай төмендеді, соңғы комикс 1898 жылдың 23 қаңтарында жарық көрді. Люкс нұсқасы өткен айда аяқталды. Кейін кейіпкер сирек кездеседі. Херст "New York Evening Journal" газетін шығарды және Аутколтты күнделікті комикстер бетінің редакторы етіп тағайындады. Ол оған карикатураларды, сондай-ақ "World" газетіне, 1898 жылдың 13 ақпанында жарық көрген және 1898 жылдың 8 сәуірінде "Evening Journal" газетіне көшірілген афроамерикандық кейіпкерлер туралы "Casey’s Corner" комиксін жариялады. Бұл комикстерде алғаш рет сюжеттік байланыс пайда болды. Ауткольт 1899 жылы басқа газеттерге де карикатуралар жасады. "The Country School" және "The Barnyard Club" комикстері қысқа мерзімге "The Philadelphia Inquirer" газетінде жарық көрді. "New York Herald" газетінде "Buddy Tucker" (лифтші туралы) және "Pore Lil Mose" (афроамерикандық кейіпкер туралы, стереотипті бейнеленген) комикстері жарияланды.

Бастер Браун

Аутколт Бастер Браунды 1902 жылғы 4 мамырда «Геральд» газетінің беттерінде таныстырды. Ол Кішкентай лорд Фонтлерой стилінде киінген, тәуекелге бейім, жақсы отбасынан шыққан ұл және оның питбуль терьеры Тиге туралы болатын. Оның комиксі мен кейіпкерлері «Yellow Kid»-тен де танымал болды, ал Аутколт осы атауды Brown Shoe Company сияқты көптеген тұтыну тауарларына лицензиялады. 1904 жылы Аутколт Луизиана сатып алу көрмесінде 200 компанияға жарнама беруге лицензия сатты. Журналист Рой Маккардел 1905 жылы Аутколттың бір жылда 75 000 доллар табатынын, екі хатшысы мен адвокаты бар екенін хабарлады. «Геральдта» Аутколт комикстердің пионері Уинсор Маккеймен бірге жұмыс істеді (сол кезде ол көбінесе иллюстрациялармен және редакциялық карикатуралармен айналысты). Екеуінің арасында бәсеке пайда болды, нәтижесінде Аутколт «Геральдты» тастап, бұрынғы жұмыс берушісі Уильям Рэндольф Херсттың «Нью-Йорк Журналына» оралды. «Журналда» Аутколт Фредерик Бёрр Оппер мен Рудольф Диркстің ертерек мысалдарынан кейін бірнеше панельдер мен тілдерді қолдана бастады. Аутколт Бастер Браунды 1906 жылдың қаңтарында Херсттың «Нью-Йорк Америкалық» газетіне әкелді. «Геральд» Бастер Браунның комикстерін басқа суретшілер арқылы жариялауды жалғастырды; Аутколт сотқа шақырылды, ал «Геральд» кейіпкердің сауда белгісі үшін «Америкалық» баспагерлерге қарсы сотқа шақырылды. Аутколт Бастер Браунға авторлық құқық алуға өтініш бермеген, бірақ «жалпы құқыққа иелік ету» құқығын талап етті, комикс тарихшысы Дон Маркстейннің айтуынша, бұл авторлардың құқықтарына қатысты ең алғашқы талаптардың бірі болды. Сот шешімі бойынша «Геральд» Бастер Браунның атын және тақырыбын, сондай-ақ ол жариялаған комикстердің авторлық құқығын иеленді, бірақ кейіпкерлердің өзі авторлық құқық немесе сауда белгісі үшін жеткіліксіз болды. Кейінірек сот шешімі Аутколттың Бастер Браунға қатысты барлық басқа құқықтарға ие екенін растады. Бұл Аутколтқа «Бастер Браун» атын қолданбастан «Америкалықта» комикстерді жалғастыруға мүмкіндік берді. Аутколт 1921 жылға дейін атаусыз «Бастер Браун» комиксін жариялауды жалғастырды, бірақ жұмыстың көп бөлігін көмекшілері жасады. Ол көбінесе тауар сатуға назар аударды және оны басқару үшін Чикагодағы 208 South Dearborn Street мекенжайында жарнама агенттігін құрды. 1914 жылы ол скауттарға қосылуға тым жас жігіттер үшін «Бастер Браун лигасы» құруды ұсынды, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды. Аутколт газеттерден зейнеткерлікке шығып, өмірінің соңғы он жылын сурет салумен өткізді. Он апталық аурудан кейін ол 1928 жылдың 25 қыркүйегінде Нью-Йорк штатының Флашинг қаласында қайтыс болды. Кейін оның әйелі оның күлін Калифорния штатының Глендейл қаласындағы Forest Lawn Memorial Park Cemetery зиратына жерледі.

Жеке өмір

Аутколт 1890 жылы Рождество күні Ланкастер банкірінің немере қызы Мэри Джейн Мартинге үйленді. Олардың екі баласы болды.

Мұра

Комикс тарихшысы Р. С. Харви "Отколт ұлы карикатуристер қатарында" деді. Outcault 2008 жылы Will Eisner Comic Book Hall of Fame-ге судьялар шешімімен енгізілді. Огайо штатының Ланкастер қаласындағы Ланкастер орта мектебі (Ауткольттың туған жері) жыл сайын журналистика студенттеріне Р. Ф. Ауткольт атындағы инновациялық сыйлықты тартады. Бетси Нолл (2011) алғашқы жүлдегер болды, Райли Тейсс және Огайо штаты мен Гарвард университетінің қорғаушысы Люк Робертс 2012 жылы жүлде алды, Джереми Хилл мен Алек Лавек 2013 жылы бірлесіп жүлдегер атанды, ал Коннор МакКандлиш 2014 жылы осы құрметке ие болды.