Желтоқсанның 23-і: Рождествоға қарсы тұратын Festivus мерекесі

Кіріспе

23 желтоқсанда тойланатын дінсіз мереке, желтоқсан айындағы той

Festivus ( /ˈfɛstɪvəs/) – Рождество маусымының коммерциялық сипаты мен қысымына қарсы балама ретінде 23 желтоқсанда тойланатын дінсіз мереке. Бұл мереке бастапқыда жазушы Дэниел О’Киф тарапынан құрастырылған, ал 1997 жылы «The Strike» атты Seinfeld эпизодында баяндалғаннан кейін танымал мәдениетке енді. Эпизодтың сценарийін О’Кифтің ұлы Дэн О’Киф жазған. Seinfeld-те көрсетілгендей, коммерциялық емес бұл мереке 23 желтоқсанда Festivus кешкі асы, әшекейсіз алюминий Festivus бағанасы, «наразылықтарды айту» және «күш көрсету» сияқты дәстүрлермен, сондай-ақ түсіндіру оңай оқиғаларды «Festivus кереметтері» деп атаумен тойланады. Журналист Аллен Салкин бұл мерекені «барлығын қамтитын желтоқсан айындағы жиынға арналған тамаша дінсіз тақырып» деп сипаттайды.

Тарих

Festivus теледидар сценарисі жазушысы Дэн О'Кифтің әкесі, автор және редактор Дэниел О'Кифтің ойлап тапқан идеясы. Оның отбасы бұл мерекені алғаш рет 1966 жылы тойлаған. Латын тіліндегі *fēstīvus* сөзі "тамаша, көңілді, қызықты" деген мағынаны білдіреді және *fēstus* сөзінен туындаған, ол "қуанышты; мереке, той күні" дегенді білдіреді. Festivus аты осы мағынада ересек О'Кифтің өзі жасаған. Оның сөзінше, бұл есім "көз алдыма бірден келді". "Біздің қалғанымыз үшін Festivus" деген тіркес 1976 жылы ересек О'Кифтің анасы Жаннет қайтыс болғаннан кейін қалғандарға қатысты; яғни, "қалғанымыз" дегеніміз – қайтыс болғандарға қарағанда тірілер. 1982 жылы Дэниел О'Киф "Ұрланған жарқындық: Магияның әлеуметтік теориясы" атты кітап жазды, онда ерекше ритуалдар мен олардың әлеуметтік маңызы қарастырылады, бұл тақырып Festivus дәстүрімен байланысты. Қазір бұл мереке желтоқсанның 23-інде тойланады, бұл кіші О'Киф жазған "Сейнфелд" эпизодында көрсетілген. Фрэнк Костанза (Джерри Стиллер) баклажан дүкенінде Рождествоның коммерциялық сипатқа ие болуына қарсылық ретінде Festivus мерекесін қалай құрғанын айтқанда, Креймер бұл мерекені қайта жандандыруға қызығушылық танытады.

Фестивальдің дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары

Festivus практикалары мен дәстүрлері бастапқыда О'Киф отбасының өзіндік әдеттері ретінде пайда болды, кейіннен 1997 жылғы «Сейнфелд» сериалының «Страйк» атты эпизодында ұсынылған дәстүрлерді де қамтыды.

О'Кифтің отбасылық тәжірибесі (1966-1997)

О'Кифтің отбасылық демалысында басқа да дәстүрлер болған, олар туралы Дэниел О'Кифтің ұлы Дэн О'Кифтің 2005 жылғы "The Real Festivus" кітабында толыққанды жазылған. Кітапта О'Киф отбасы тойлаған Festivus мерекесінің бастапқы нұсқасы туралы бірінші тұлғадағы әңгіме келтіріліп қана қоймай, Дэн О'Кифтің Seinfeld эпизодын жасау үшін әкесінің ойлап тапқан нәрсесін қалай өзгертіп немесе алмастырғаны туралы да айтылады.

Festivus сағаты

2013 жылы CNN телеарнасында Festivus мерекесінің пайда болуы туралы хабар кезінде О’Киф осы мерекемен байланысты өмірдегі оқиғалар туралы айтты. О’Кифтің әкесі, қазір танымал Festivus дәстүрлерінің бастаушысы, алюминий бағананың орнына қабырғаға шегеленген сөмкедегі сағатты пайдаланған. Бұл сөмке әрқашан бірдей болмаса да, сағат сирек бірдей, бірақ қабырға әрқашан бір болды. Шегелеу көбінесе жасырын түрде жасалып, кейін отбасына мақтанышпен көрсетілген. Жас О’Киф CNN-ге: «Мерекенің нағыз символы – әкемнің әр жыл сайын сөмкеге салып, қабырғаға шегелейтін сағаты еді. Неге екенін білмеймін, оның мәнісі неде екенін де білмеймін, ол маған ешқашан айтпады. Ол әрқашан: «Бұл сен білуің керек нәрсе емес», – дейтін». Мерекеге «наразылықты айту» сияқты амалдар да кіреді, ол Festivus дастарқаны кезінде жүзеге асырылады, онда әр адам өткен жыл ішіндегі өзгелерді ренжіткен жайттарын айтады. Дастарқаннан кейін «күш көрсету» амалы орындалады, ол үйдің иесімен күресіп, оны еденге құлатудан тұрады, мереке үйдің иесі жеңілгенге дейін аяқталмайды. 2021 жылы Seinfeld Twitter, YouTube және басқа да әлеуметтік желідегі шоттары, сондай-ақ One Tree Planted экологиялық ұйымы бағанаға жаңа экологиялық мағына беруге тырысты. Олар #FestivusSavesTrees хэштегін қолданып, бағанамен селфи түсірген әрбір адам үшін ағаш отырғызуға уәде берді. Рождестволық шыршыны алмастыру үшін Festivus бағанасын пайдалану ағашты сақтап қалатынын айтып, осы мақсатта бағананың алюминийден жасалғаны маңызды емес, кез келген өлшемде болуы мүмкін екенін атап өтті.

Мерекелік кешкі ас

"Страйк" эпизодында Festivus кешінде күш сынасып, арыз-шағымдар айтылар алдында мерекелік кеш көрсетіледі. Телеарнадағы кешкі асқа Эстель Костанца салат жапырақтарының үстіне қызыл түсті, тілімделген еттен жасалған тағамды қояды. Эпизодта кешкі асқа алкоголь ұсынылмайды, бірақ Джорджтың бастығы, мистер Крюгер, сырға салынған ішімдіктен ішеді.

Шағымдарды білдіру

"Наразылықтарды білдіру" Festivus кешкі асы тағамдалғаннан кейін дереу басталады. Телевизиялық эпизодта Фрэнк Костанза: "Мен сіздермен көп мәселелерді шешуге тиіспін, енді сіздер осы туралы естисіздер!" деген сөздермен ашты. Бұл - әр адамның өткен жылғы көңілі қанаған жайттарды айтып, басқаларға және әлемге шабуыл жасайтын уақыты. Психикалық денсаулық мамандарының кейбіреулері, адамдардың өздерінің наразылықтарын отбасы мен достарына айтуға мүмкіндік беруі психикалық денсаулыққа жақсы әсер етеді деп санайды, бірақ басқа мерекелер мұндай нәрсені қалыпты түрде болдырмайды. Отбасы басшысы Festivus тойында бір адамды таңдап, күреске шақырады. Дәстүр бойынша, отбасы басшысы жеңілгенше той аяқталмайды.

Кеңейтiлген қолдану

Кейбір адамдар, олардың көбі «Сейнфелд» эпизодынан шабыттанды, Мартин Бодектің 2020 жылғы «Фестивус хагда» кітабы Пасха мерекесін Фестивуспен біріктіреді. Басқалары Фестивусты дәстүрлі мерекелік маусымда діни емес тойлаудың бір жолы ретінде қабылдады, мысалы, қысқы мерекелерді көрсету арқылы. 2000 жылы «Балтимор Рейвенс» командасының Super Bowl XXXV чемпионатына қатысуы кезінде бас жаттықтырушы Брайан Биллик команда алғашқы плей-оффқа іліккенше «плей-офф» сөзін қолдануға тыйым салды. «Плей-офф» орнына «Фестивус» деп, ал Super Bowl «Фестивус Максимус» деп аталды. 2005 жылы Висконсин губернаторы Джим Дойл «Губернатор Фестивус» деп жарияланды және мерекелік маусымда Висконсин штатының Мэдисон қаласындағы резиденциясының отбасылық бөлмесінде Фестивус бағанасын орнатты. Дойлдің 2005 жылғы Фестивус бағанасы қазір Висконсин тарихи мұражайының коллекциясының бір бөлігі болып табылады. 2010 жылы CNN арнасында Джерри Стиллердің қатысуымен жарық көрген материал мерекелік мерекенің танымалдылығын арттырды, соның ішінде АҚШ өкілі Эрик Кантордың Фестивус жинауы туралы да айтылды. Christian Science Monitor басылымы сол жылы Фестивус Twitter желісіндегі басты трендтердің бірі болғанын хабарлады. 2012 жылы Google «Festivus» сөзіне арналған жеке іздеу нәтижесін ұсынды. Құрамында әдеттегі нәтижелермен қатар, іздеу нәтижелерінің тізімі бойымен әсемдемесіз алюминий бағана орналастырылды, ал нәтижелер саны мен жылдамдығының алдына «A festivus miracle!» деген сөз қосылды. Сондай-ақ 2012 жылы Флорида штатының Дирфилд Бич қаласындағы қалалық жерде, діни тақырыбы бар мерекелік көрмелермен қатар Фестивус бағанасы орнатылды. Висконсин штатының Капитолийінде діни көрмелердің жанында осындай Фестивус бағанасы қойылды, сонымен қатар Дінден бостандық қоры ұсынған, үкімет пен діннің ажыратылуын жақтаған баннер де болды. 2013 және 2014 жылдары Чаз Стивенс Флорида штатының Капитолий ғимаратында 1.83 метрлік сыра банкаларынан салынған Фестивус бағанасын, туылған сәбилер мен басқа да діни мерекелік көрмелердің жанына орнатты. Бұл шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін қолдаған наразылық акциясы болды. Джорджия, Иллинойс, Мичиган, Миссури, Оклахома және Вашингтон штаттарында да осындай шаралар өтті. 2016 жылы АҚШ сенаторы Рэнд Пол «Қалдықтар туралы есептің» арнайы Фестивус нұсқасын жариялады. «Жағымсыздықтарды айту» Фестивусы Пол үшін Twitter желісіндегі жыл сайынғы дәстүрге айналды. 2016 жылы «Tampa Bay Times» газеті өз веб-сайты арқылы кез келген адамға Фестивус шағымдарын жіберуге мүмкіндік берген алғашқы басылым болды, оларды 23 желтоқсанда, Фестивус мерекесі күні жариялауға уәде берді. «Таймс» газеті әлемнің түкпір-түкпірінен келіп түсетін шағымдарды жыл сайын жинап, жариялауды жалғастыруда. Питтсбургте 2005 жылдан бері жыл сайынғы Фестивус мерекесі өткізіліп келеді, онда тікелей музыка орындаушылары, «Сейнфелд» викторинасы және мерекелік дәстүрлер бар. 2017 жылы «Pittsburgh City Paper» газеті осы мерекенің 13-ші жылдығын «Бургтағы Сейн мәдениетінің ең ұзаққа созылған тойы» деп атады. 2018 жылы Вуллонгон қалалық кеңесі (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия) Корримал қалашығындағы бір көшені «Festivus Lane» деп атады. Бұл атауды жергілікті тұрғындар бастаған Фестивус мерекесінің жыл сайынғы дәстүрлі шараға айналуына байланысты таңдады. 2021 жылы WWE ауыр салмақтағы әлем чемпионы Биг И, «Сейнфелд» телесериалындағы Фестивустың суреттері мен жарнамалық сөздерімен безендірілген арнайы жасалған киімдерді киіп, эфирге шықты.

Some people, many of them inspired by the Seinfeld episode, Martin Bodek's 2020 book The Festivus Haggadah fuses Passover with Festivus. Others have adopted Festivus as a way of engaging in a non religious celebration over the traditional holiday season, such as by showcasing winter festivities. During the Baltimore Ravens' run to the Super Bowl XXXV championship in 2000, head coach Brian Billick superstitiously issued an organizational ban on the use of the word "playoffs" until the team had clinched its first postseason berth. "Playoffs" was instead referred to as "Festivus" and the Super Bowl as "Festivus Maximus". In 2005, Wisconsin governor Jim Doyle was declared "Governor Festivus", and during the holiday season displayed a Festivus pole in the family room of the Executive Residence in Madison, Wisconsin. Doyle's 2005 Festivus pole is now part of the collection of the Wisconsin Historical Museum. In 2010, a CNN story featuring Jerry Stiller detailed the increasing popularity of the holiday, including US Representative Eric Cantor's Festivus fundraiser. The Christian Science Monitor reported that Festivus was a top trend on Twitter that year. In 2012, Google introduced a custom search result for the term "Festivus". In addition to the normal results, an unadorned aluminum pole was displayed running down the side of the list of search results and "A festivus miracle!" prefixed the results count and speed. Also in 2012, a Festivus Pole was erected on city property in Deerfield Beach, Florida, alongside religious themed holiday displays. A similar Festivus pole was displayed next to religious displays in the Wisconsin State Capitol, along with a banner provided by the Freedom From Religion Foundation advocating for the separation of government and religion. In 2013 and 2014, Chaz Stevens erected a Festivus pole constructed with 1.83 m of beer cans next to a nativity scene and other religious holiday displays in the Florida State Capitol Building, as a protest supporting separation of church and state. Georgia, Illinois, Michigan, Missouri, Oklahoma, and Washington. In 2016, US Senator Rand Paul released a special Festivus edition of The Waste Report. The Festivus "airing of grievances" has become an annual tradition for Paul on Twitter. In 2016, the Tampa Bay Times became the first newspaper to allow anyone to submit Festivus grievances through its website, with the promise to publish them on December 23, the day of the Festivus holiday. The Times continues to solicit and publish grievances from around the world annually. An annual public Festivus celebration has been held in Pittsburgh since 2005, featuring live bands, a Seinfeld trivia contest, and holiday traditions. In 2017, the Pittsburgh City Paper called its 13th iteration "the longest running celebration of Sein Culture in the 'Burgh". In 2018, Wollongong City Council (New South Wales, Australia) named a lane "Festivus Lane" in the suburb of Corrimal. The name was chosen as the celebration of Festivus started by locals grew to become a local annual fixture. In 2021, WWE world heavyweight wrestling Champion Big E started wearing custom designed singlets on air adorned with catchphrases and images of Seinfelds version of Festivus.

Ұлттық тануға ұмтылу

2022 жылы Сейнфелдтің ресми әлеуметтік желідегі аккаунттары change.org сайтында петиция жасады, мақсаты 23 желтоқсанды Festivus ұлттық мейрамы деп жариялау болды, сондай-ақ #MakeFestivusOfficial хэштегін қолдануға шақырды. Петицияны насихаттаушы видеода Festivus Ұлттық тоқаш күні, Басшылар күні және Музыкантты құшақтап құшақтау күні сияқты басқа бейресми ұлттық мерекелермен бірдей танылуға лайық екені атап өтілді.