Кіріспе

XII ғасырдағы Сицилия королевасы, Наварралық Маргарет (шамамен 1135 – 12 тамыз 1183) – Вильгельм I-нің әйелі (1154–1166) және ұлы Вильгельм II ересек болмаған кезеңде регент болды.

Корольдік жұбайы

Маргарет – Наварра королі Гарсия Рамирес пен Маргарита де л’Айгелдің қызы. Ол 1149 жылы Сицилияның Вильгельм I-ге, Роджер II-нің төртінші ұлына жас кезінде үйленді. Палермо архивисті Исидоро Ла Лумияның сөзінше, ол өмірінің соңында «әлі де әдемі, мақтаншақ, жеңіл» (bella ancora, superba, leggiera) болған. Күйеуі билік құрған жылдары Маргарет Вильгельмнің назарына ілікпеді, ол көп уақытын сарайдан тыс, көбінесе көптеген жеке харемдерінде өткізді. Дегенмен, ол күйеуінен гөрі күшті әрі қабілетті басшы болып саналады және бірнеше рет оны бейтарап болуға ниеттенген жағдайларда әрекет етуге көндірді. Ол Барилік Майомен, патшаның ammiratus ammiratorum-мен тығыз байланыста жұмыс істеді, және олар монархияның қарсыластарын жоюға бірлесіп күш салды. Бірақ бірде ол Мэттью Боннелдің үш ұлының екеуімен бірге көтеріліс кезінде тұтқынға алынды, сол кезде оның үлкен ұлы көпшілік алдында қаза табады.

Регент

Уильямның өсиеті бойынша, оның үлкен ұлы оның орнын бассын, ал екінші ұлы Капуа княздығын иеленсін деді. Осылай істелді және Вильгельм II-нің тәж кию күні Маргарет патшалық бойынша толық кешірім жариялады, ол оның күйеуінің жүрегінен туған інісі Танкред сияқты бүлікші барондарды қамтыды. Жаңа регент сондай-ақ қайтыс болған күйеуінің ең жағымсыз әрекетін жойды: бүлікші қалаларға жүргізілген алымды тоқтату. Маргареттің алғашқы міндеті – бос адмирал лауазымына (Майо қайтыс болғаннан кейін) сенімді адамды тағайындау болды. Ол ислам дініне өткен евнух, каид Питерді жоғарылатты, бұл көптеген ақсүйектердің және сарайдың жақын тұрғындарының наразылығын тудырды. Ана патша ана туған аристократияға сенімсіздікпен қарады және Руан архиепископы Ротрудқа хат жазып, оның анасының француз туысының біреуін жіберіп, басқаруға көмектесуін сұрады. Оның ағасы Гилберт, Гравина графы, оңтүстікте Питердің жауы болды және Хьюго Фалькандустың айтуынша, оның ағасының үкіметіне қарсы күшті шықты. Осылайша, сарай мен ақсүйектер арасындағы қарым-қатынас нашарлап, Питер Тунисқа қашып, ислам дініне қайта оралды. Соның салдарынан Маргарет өзінің сатқын туысы Гилбертті Апулия мен Кампанияның катапаны деп жариялап, оны Фредерик Барбароссаның шапқыншылығына дайындалу үшін түбектің түбіне жіберді. Осы кезде, жоғарыда айтылған халыққа бағытталған алғашқы әрекеттері арқасында қол жеткізген патша ананың танымалдылығы айтарлықтай төмендеді және ол көшеде «испан әйел» деп аталды. Гилберт Апулияға кеткеннен кейін Маргареттің інісі Родриго Палермоға келді. Родриго, өз атын Генриге өзгертуді ұсынды, Маргарет де Л’Айгелдің заңсыз ұлы деп есептелді және король Гарсия оны ешқашан мойындамады. Ол немере інісінің билігінде келіспеушілік пен қауіпті тұлға болуға тиіс болды. Алайда Маргарет оны Монтескальйозо графының атағымен Апулияға жіберді. Оның қуанышына орай, шамамен бір уақытта жақсырақ отбасылық жаңалық келді. Руандық Ротруда өтінішін тағы бір туысы Стивен дю Першеге жіберді. Стивен отыз жеті салт аттыдан тұратын отрядпен крест жорығына аттанды. Ол алдымен Палермода тоқтамақшы болды. Ол 1166 жылдың қараша айында канцлер болып тағайындалды. Блуалық Петр, оның кіші інісі Вильгельм және Вальтер Офамил оның серіктері болды, ал Петр мен Вальтер Вильгельм II-нің ұстаздары болды. 1167 жылы Маргарет Римдегі қоршауға алынған Папа Александр III-ке (ақша түрінде) көмек беруге тырысты, ол олардың ортақ жауы, император Барбароссаға қарсы тұрды. Алайда сол жылдың күзінде ол қатты қателік жасады. Ол Стивенді Палермо архиепископының бос лауазымына тағайындады. Соның салдарынан ақсүйектер ғана емес, дін қызметкерлері де халыққа жақын патша ананы жек көре бастады. Оның ағасы Генрих сол уақытта Сицилияға келді және патша ананы Молизе графы Ричардтың сиқырымен баурап алған деп айыптап, жаңа проблемалар тудырды. Оның достары жасаған айыптаулар, күткендей, мүлдем жалған болды. Бірақ оның достары оны Ричардтан да кінәсіз болған Стивен дю Першеге бармағын сілтеуге көндірді. Генрихтің айналасында үлкен заговор пайда болды, бірақ Стивен тым епті болды және қауіп сейілді, ал Маргарет Генрихті Испанияға кетуге көндірді (яғни пара берді). Маргарет Стивенді «ағасы» деп атады, оның туралы тым еркін сөйледі және оған құмарлықпен қарады, бұл олардың бір-біріне құштарлығы бар деген күдік тудырды. 1168 жылы Наварра және француз сарайларына қарсы шыққан бүлікші вассалдарға қатысты оқиғалар шиеленісті. Сонымен қатар, Вильгельм өлтірілді деген қауесет тарады және Стивен дю Перше өзінің ағасы Вильгельмнің әпкесі, принцесса Констансамен үйленуді жоспарлады, ол бала кезінен бастап Палермодағы Сантиссимо Сальватореде болжам бойынша «оның некесі Сицилияны жояды» деген себеппен монах ретінде тұрды. Стивен де жер аударылды. Содан кейін Гравина Гилберті де жер аударылды. 1169 жылы Блуалық Петр де кетіп қалды. Маргарет енді Сицилиядағы ұлы мен қамқоршысын сақтап қалу үшін туысқандарының бірі де қалмады: үкімет оның қолынан алынып тасталды. Ол өзінің ағайындысының архиепископтық лауазымынан шеттетілуіне наразылық білдірді және папаға және Кентербери архиепископы Томас Беккетке хат жіберіп, сүйіктісін қайтару үшін көмек сұрады, бірақ Александрдан ештеңе алмады және Томасқа да аса пайдалы жауап алмады. Оның де-факто регенттігі осы жерде аяқталады, бірақ ол ұлының 1171 жылы ересек болуына дейін де-юре регент болып қалды.

Мұра

Маргарет 1183 жылға дейін өмір сүрді, оның мұрасы ретінде Маниячедегі Санта-Мария орнындағы Бенедикт монастыры, оны Жорджо Манияче бір ғасыр бұрын салған, сондай-ақ Роберт Гискардтың Сицилиядағы алғашқы бекінісі – Сан-Марко-д'Алунциодағы шіркеу. Ол Палермодағы Монреаль соборында жерленген. Томас Бекетпен болған хат алмасуы қызығушылық тудырады. Томас оған «біз сізге үлкен қарыздымыз» деп жазған, Англия королі Генрих II-ге қарсы қолдауы үшін. Томас сондай-ақ Сиракуза епископы Ричард Палмерге хат жазып, оны, Палермитан тағына өзінен басқа кандидаттарға қарсылас ретінде, королева-ана мен Стивеннің мүддесі үшін жұмыс істеуге шақырған. Бірақ осы екі хат алмасудан да әлдеқайда қызықтысы – қазір Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында сақталған алтын медальон. Онда «ISTUD REGINE MARGARETE SICULORUM TRANSMITTIT PRESUL RAINAUDUS BATONIORIUM» деген жазу және Маргарет пен Бат епископы Реджинальдтың суреті бейнеленген. Бұрынғы тарихнамаға сүйене отырып, Джон Джулиус Норвич оның «үкім етуге толыққанды жарамсыздығы» туралы айтқан, бірақ Стивеннің қысқа мерзімдегі жетістіктеріне күмәнді қарауға болмайды және ол, негізінен, туыстарының жергілікті ақсүйектерге келтірген наразылығын елемегені үшін кінәланады. Оның өмірбаянын жазған Жакелин Алио Маргаретті қиын жағдайларда тиімді басқарғаны үшін жоғары бағалап, оны Норман-Швабия дәуірінің ең ұлы сицилиялық патшайымы деп атайды. Бұл патшайымның алғашқы өмірбаянында Алио оны «бес маңызды жыл бойы Еуропадағы ең күшті әйел» және «ортағасырлық Сицилияның ең іріклі әйелі» деп сипаттаған. Алио сондай-ақ Маргарет пен Констанцияның, болашақта патшайым-регент болар әйелдің, туысқандық қатынаста болғандықтарын, жас Констанция Маргареттің басшылық стилін үлгі еткенін, сондықтан олардың арасында белгілі бір байланыс болғанын айтады. (Дегенмен, 1172 жылы Маргареттің кіші ұлы Генрих қайтыс болғаннан кейін, сол кезден бастап Вильгельмнің жалғыз мұрагері ретінде Констанция Маргареттің тірі қалған кезеңінде, оның қалауымен немесе қалаусыз, монастырьда тұрып қалды.)