Сергей Михалков: Балалар ақыны және әнұран авторы

Кіріспе

Ресей және Кеңес жазушысы (1913–2009)
жазушы

Сергей Владимирович Михалков (13 наурыз 1913 [ескі стиль бойынша 28 ақпан 1913] – 27 тамыз 2009) – кеңестік және ресейлік балалар кітаптарының және сатирикалық мысалдардың авторы. Ол Кеңес және Ресейдің мемлекеттік әнұранының мәтінін жазды.

Өмір және мансап

Мәскеуде туған, ақсүйек Михальковтар әулетінің ұлы, Владимир Александрович Михальков пен Ольга Михайловнаның (құрметті аты – Глебова) баласы. 1930 жылдан бері ол Корней Чуковский, Самуил Маршак және Агния Барто сияқты ақындармен бәсекелесіп, орыс тілінде сөйлейтін балалар үшін ең танымал ақын ретінде белгілі болды. Оның өте биік "Степа аға" ("Дядя Стёпа") туралы өлеңдері ерекше танымал. Степа аға – мейірімді полиция қызметкері, ол әрқашан ағаштарға ілінген мысықтарды құтқаруға және басқа да пайдалы істер жасауға дайын. Ағылшын тілінде оның есімі "Стипл аға" деп аударылады. 1942 жылы 29 жасында Михальковтың туындылары Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталиннің назарына ілігіп, ол оған жаңа ұлттық әнұранның сөзін жазуды тапсырды. Сол кезде ел Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып жатқандықтан, Сталин "Интернационал" әнұранының орнына патриоттық рухтағы әнұранды қалады. Михалков жазушы Эль Регистанмен (1899–1945) бірлесіп, композитор Александр Александровтың (1883–1946) музыкалық партитурасына сөз жазды, ол кейін КСРО Мемлекеттік әнұраны ретінде танылды. Жаңа әнұран 1943 жылдың жазында Сталинге ұсынылып, 1944 жылдың 1 қаңтарында елдің жаңа әнұраны ретінде қабылданды. 1953 жылы Сталин қайтыс болғаннан кейін, десталинизация кезеңінде оның есімімен аталған ән сөзі алынып тасталды, ал әнұран сөзсіз қолданыла берді. Михалков 1970 жылы жаңа ән сөзін жазды, бірақ ол 1977 жылдың 27 мамырына дейін Жоғарғы Кеңес Президиумына ұсынылмады. Сталинге қатысты сөздерді алып тастаған жаңа ән сөзі 1 қыркүйекте бекітіліп, 1977 жылдың қазан айында жаңа Кеңес Конституциясының жарық көруімен ресми мәртебе алды. Кеңес дәуірінде Михалков пен оның әйелі Наталья Кончаловская кейде КГБ-да жұмыс істеді, мысалы, шетелдік дипломаттарға жасырын КГБ қызметкерлерін таныстырып, 1950 жылдары КГБ-ның ықпалына іліккен француз елшісі Морис Дежанның жағдайында болды. Оның інісі Михаил Михалков та белгілі жазушы және КГБ агенты болған. Михалковтың сөзімен жазылған совет әнұраны 1991 жылға дейін қолданылды, содан кейін КСРО тарағаннан кейін президент Борис Ельцин оны қолданудан алып тастады. Алайда, 2000 жылы Владимир Путин Ельциннен билікті қабылдағаннан кейін, ол Александровтың музыкасын қалпына келтіруді талап етті. Михалков бұл кезде 87 жаста болды және зейнеткерлікке шыққаннан бері көп уақыт өткен. Шын мәнінде, жас ресейлік буын оны танымал кинорежиссерлер Никита Михалков пен Андрей Кончаловскийдің әкесі ретінде жақсы білуі мүмкін, соңғысы Ресейден кеткен кезде "Михалков Кончаловский" деген атының бір бөлігін тастаған. Бірақ Путиннің ескі әнұранды қалпына келтіруге бағытталған күш-жігері күшейген кезде, Михалков Александровтың әніне жаңа сөз жазуға шешім қабылдады. Нәтижесінде 2000 жылдың 30 желтоқсанында ресми түрде қабылданған Ресейдің ұлттық әнұраны пайда болды. Ұлттық әнұраннан басқа, Михалков көптеген сатирикалық пьесалар жазып, бірнеше совет комедияларының сценарийлерін жасады. Ол сонымен қатар ұзақ жылдар бойы жойылған сатирикалық ертегі жанрын қайта жаңғыртты. Ол үш рет Сталин сыйлығына (1941, 1942, 1950) және көптеген басқа да марапаттарға ие болды. 2003 жылы Михалковтың 90 жылдық мерекесінде Путин оны Мәскеудегі үйіне барып, Ресей мәдениетіне қосқан үлесі үшін "Отан алдындағы еңбегі үшін" орденімен марапаттады. Михалков Кеңес кезеңіндегі еңбегі үшін Социалистік Еңбек Ері және Ленин орденімен де марапатталды. 1936 жылы Михалков Василий Суриковтың немересі Наталья Петровна Кончаловскаяға (1903–1988) үйленді. Олар 53 жыл бойы, ол қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. 1997 жылы Михалков физика профессоры Юлия Валерьевна Субботинаға үйленді. Михалков 2009 жылдың 27 тамызында 96 жасында Мәскеуде қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі Христиан құтқарушы шіркеуінде өтті. Оған отбасы мүшелері, достары және үкімет өкілдері қатысты. Ол Мәскеудегі Новодевичье зиратында әскери құрметпен жерленді.

Born in Moscow, into the noble Mikhalkov family, as the son of Vladimir Aleksandrovich Mikhalkov and Olga Mikhailovna (née Glebova). Since the 1930s, he has rivaled Korney Chukovsky, Samuil Marshak and Agniya Barto as the most popular poet writing for Russophone children. His poems about enormously tall "Uncle Styopa" ("Дядя Стёпа") enjoyed particular popularity. Uncle Styopa is a friendly policeman always ready to rescue cats stuck up trees, and to perform other helpful deeds. In English, his name translates as Uncle Steeple. As a 29 year old in 1942, Mikhalkov's work drew the attention of the Soviet Union's leader Joseph Stalin, who commissioned him to write lyrics for a new national anthem. At the time, the country was deeply embroiled in World War II and Stalin wanted a more patriotic theme for the national anthem, to replace The Internationale. Mikhalkov penned words with writer El Registan (1899–1945) to accompany a musical score by the composer Alexander Alexandrov (1883–1946) that became known as State Anthem of the Soviet Union. The new anthem was presented to Stalin in the summer of 1943 and was introduced as the country's new anthem on 1 January 1944. Upon the death of Stalin in 1953, the lyrics, which mentioned him by name, were discarded during the process of de Stalinization and the anthem continued to be used without words. Mikhalkov wrote new lyrics in 1970, but they were not submitted to the Presidium of the Supreme Soviet until 27 May 1977. The new lyrics, which removed any reference to Stalin, were approved on 1 September and were made official with the printing of the new Soviet Constitution in October 1977. During the Soviet era, Mikhalkov and his wife, Natalia Konchalovskaya, sometimes worked for the KGB, for example by presenting undercover KGB staff officers to foreign diplomats, as in the case of French ambassador Maurice Dejean, who was compromised by the KGB in the 1950s. His younger brother Mikhail Mikhalkov was also a notable writer as well as a KGB agent. Use of the Soviet anthem, with Mikhalkov's lyrics, continued until 1991, when it was retired by President Boris Yeltsin after the USSR dissolved. However, when Vladimir Putin took over from Yeltsin in 2000, he began to clamor for a restoration of Alexandrov's music in place of Yeltsin's choice. Mikhalkov was 87 years old by this time and long since retired; in fact, younger Russian generations likely knew him better as the father of popular filmmakers Nikita Mikhalkov and Andrei Konchalovsky, the latter of which had dropped part of his name "Mikhalkov Konchalovsky" when he left Russia. But when Putin's push to restore the old anthem began to pick up momentum, Mikhalkov decided to write new lyrics to go with Alexandrov's score. The result was the National Anthem of Russia, which was officially adopted on 30 December 2000. Apart from the national anthem, Mikhalkov produced a great number of satirical plays and provided scripts for several Soviet comedies. He also successfully revived a long derelict genre of satirical fable. He was awarded three Stalin Prizes (1941, 1942, 1950) and numerous other awards. On Mikhalkov's 90th birthday in 2003, Putin personally visited him at his home in Moscow to present him with the Order "For Merit to the Fatherland", 2nd class, citing him for his contributions to the culture of Russia. Mikhalkov was also decorated with a Hero of Socialist Labour and the Order of Lenin, among others, for his work during the Soviet period. In 1936, Mikhalkov married Natalia Petrovna Konchalovskaya (1903–1988), granddaughter of Vasily Surikov. They remained married for 53 years until her death. In 1997, Mikhalkov married physics professor Yulia Valeryevna Subbotina. Mikhalkov died in Moscow on 27 August 2009, at the age of 96. His funeral, held at the Cathedral of Christ the Saviour, was attended by family, friends, and government officials. He was buried at Novodevichy Cemetery in Moscow with full military honors.