Кіріспе

Американдық саясаткер, пастор, педагог, дипломат және оратор (1794–1865) басқа Эдвард Эверетттер туралы мәліметтер

Эдвард Эверетт (11 сәуір 1794 – 15 қаңтар 1865) – Массачусетс штатынан шыққан американдық саясаткер, унитарийлік пастор, педагог, дипломат және оратор. Эверетт, виг партиясының өкілі ретінде, АҚШ өкілдер палатасының мүшесі, АҚШ сенаторы, Массачусетс штатының 15-ші губернаторы, Ұлыбританиядағы елші және АҚШ мемлекеттік хатшысы қызметтерін атқарды. Ол сонымен қатар Гарвард университетінде оқытушы болып жұмыс істеді және оның президенті болды. Эверетт – соғысқа дейінгі және Азамат соғысы дәуіріндегі ең көрнекті американдық ораторлардың бірі. 1863 жылы Геттисбург ұлттық зиратының ашылу салтанатында ол сөз сөйледі, ал одан кейін президент Авраам Линкольн өзінің танымал екі минуттық Геттисбург сөзінен бұрын екі сағаттан астам сөйледі. Пастордың ұлы Эверетт Гарвардта білім алып, Бостон қаласындағы Браттл-стрит шіркеуінде қысқа ғана уақыт қызмет еткеннен кейін Гарвардта оқытушылық жұмысқа орналасты. Бұл лауазымға Еуропада оқудан өту кірді, сондықтан Эверетт екі жыл Геттинген университетінде оқыды, содан кейін тағы екі жыл Еуропа елдерін аралап саяхаттады. Гарвардта ол бірнеше жыл бойы ежелгі грек әдебиетін оқытты, кейін кең ауқымды және танымал лектор болып қалыптасты. 1835 жылы Массачусетс штатының губернаторы болып сайлануға дейін ол он жыл АҚШ Конгресінде қызмет етті. Губернатор ретінде ол елдегі алғашқы білім беру кеңесін құрды. 1831 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1839 жылғы сайлауда тартыспен жеңілгеннен кейін Эверетт Ұлыбританиядағы елші болып тағайындалды және 1845 жылға дейін осы қызметте болды. Кейін ол Гарвард университетінің президенті болды, бірақ бұл лауазым оған ұнаған жоқ. 1849 жылы ол ұзақ жылдар бойы дос және әріптесі болған Дэниел Вебстердің, Мемлекеттік хатшының көмекшісі болды. Вебстердің қайтысынан кейін Эверетт бірнеше ай Мемлекеттік хатшы болып қызмет етті, содан кейін Массачусетс штатынан АҚШ сенаторы болып ант берді. Өмірінің соңғы жылдары Эверетт елдің барлық аймақтарына сапар шегіп, лекциялар оқыды. Азамат соғысына дейін Одақтың тұтастығын сақтауға бағытталған күш-жігерді қолдады және 1860 жылы Конституциялық Одақ партиясынан вице-президенттікке кандидат болды. Соғыс кезінде Одақтың күш-жігерін қолдады және 1864 жылғы сайлауда Линкольнге қолдау көрсетті.

Ерте өмір және білім

Эдвард Эверетт 1794 жылдың 11 сәуірінде Массачусетс штатының Дорчестер қаласында (кейін Бостоннан тәуелсіз болған) сегіз баланың төртіншісі болып, пастор Оливер Эверетт пен Александр Сирс Хиллдің қызы Люси Хилл Эверетт отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Массачусетс штатының Дедхэм қаласының тумасы, ерте кезеңдегі колонист Ричард Эверетттің ұрпағы болды, ал анасының отбасы да терең колониялық тамырларға ие еді. Оның әкесі «Жаңа Оңтүстік» шіркеуінің пасторы қызметін атқарды, Эверетт туғанға екі жыл бұрын денсаулығының нашарлауына байланысты зейнетке шықты. Ол 1802 жылы, Эдвард сегіз жасқа толғанда қайтыс болды, содан кейін анасы отбасын Бостонға көшірді. Ол жергілікті мектептерде, содан кейін Езекиел Вебстердің жеке мектебінде оқыды. Осы кезеңде Езекиелдің ағасы Дэниел кейде сабақтар өткізді; Эверетт пен Дэниел Вебстер кейіннен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Оның әпкесі Сара Престон Хейл болды. Эверетт 1805 жылы Бостон латын мектебінде оқыды, содан кейін қысқа мерзімге Филипс Эксетер академиясына түсті, онда оның ағасы Александр Хилл Эверетт сабақ берді. 13 жасында ол Гарвард колледжіне қабылданды. 1811 жылы, 17 жасында, ол сыныбында үздік бітіруші болып аталды. Сол кездегі басқа студенттерден айырмашылығы, Эверетт ынталы және жауапкершілігі жоғары студент болды, оқытылғанның барлығын сіңіріп алды. Оқу кезінде ол «Порцелиан» клубы мен «Хасти Пудинг» клубының мүшесі болды.

Пастор мен оқушы

Белгісіз не істеу керектігін білмейтін Эвереттті өз пасторы Джозеф Стивенс Бакминстер (Браттл-стрит шіркеуі) дін қызметкері болуға дайындалуға ынталандырды. Эверетт Гарвард университетінің президенті Джон Торнтон Кирклендтің жетекшілігімен оқып, 1813 жылы магистр дәрежесін алды. Осы кезеңде ол жазба және ауызша сөзбен жұмыс істеу қабілетін жетілдірді. 1812 жылы Бакминстер қайтыс болды, ал Эверетттің диплом алғаннан кейін Браттл-стрит шіркеуінде сынақ мерзімінде қызмет етуіне ұсыныс жасалды, ол 1813 жылдың қарашасында тұрақты қызметке бекітілді. Эверетт өзінің жұмысына толыққанды берілді және Unitarian уағыздаушысы ретінде кең танылды. Тыңдаушылар оның "көркем және бай қиялын" және "ерекше суреттемелік шеберлігін" жазды, ал бір сыншы оның сөйлеу стиліне қатысты жиі айтылатын сынды жазды: "[Эверетт] өте білімді адам сияқты сөйлейді, адамдарға не сезінуі және білуі керектігін айтады, бірақ өзінің сезімі мен біліміне мұқтаж емес сияқты". Эверетт рухани қызметін атқарган жыл ішінде, қажетті дәстүрлі сөздерге және қауымның оған қойған кейбір шектеулерге көңілі тоймады. Жұмыс жүктемесі де жас Эвереттке қиын тиді, ол осы кезде "Еңбекқор Эверетт" деген лақап атқа ие болды, ол өмір бойы қолданылды. Жаңа серпіліс алу үшін Эверетт Вашингтонға сапар шегіп, Дэниел Вебстер және Массачусетстен шыққан Федералистік партияның басқа да белгілі өкілдерімен кездесті. 1814 жылдың соңында Эвереттке Гарвард университетінде грек әдебиеті профессоры лауазымы ұсынылды. Лауазыммен бірге екі жылға Еуропаға саяхаттауға рұқсат берілді, Эверетт осы ұсынысты қуана қабылдады. Ол 1815 жылдың сәуір айында профессор ретінде ресми түрде тағайындалды. Эверетт 1815 жылы Америкалық Антикварлық қоғамның мүшесі болып сайланды. Эверетт Батыс Еуропаны аралап, Лондон мен Голландияның ірі қалалары арқылы Германияның Геттинген қаласына жетті. Ол университетке түсіп, француз, неміс және итальян тілдерін, сондай-ақ рим құқығын, археологияны және грек өнерін оқыды. Ол жақсы оқушы болды, бірақ онымен бірге саяхаттаған Джордж Тикнор да әлеуметтік өмірге бейім болды. Эверетт университеттегі көптеген адамдар оларды ерекше қызығушылықпен қарап, назар аударғанын айтты. 1817 жылдың қыркүйегінде ол философия докторы ғылымын қорғады, бұл дәреже американдыққа алғаш рет берілгенін сендірді. Геттингенде болған кезінде Эверетт Германияның басқа қалаларына, соның ішінде Ганновер, Веймар, Дрезден және Берлинге саяхат жасады. Ол Гарвардтан Еуропадағы уақытын ұзартуға рұқсат алды және 1819 жылы Америка Құрама Штаттарына оралғанға дейін континенттің ірі қалаларын аралап, екі жыл бойы саяхаттады (Константинополь және Қара теңізден Парижге дейін). Англияда ол прус дипломаты Вильгельм фон Гумбольдтпен, прус білім беру жүйесінің ықпалды құрылтайшысымен және ағылшын аболиционисі Уильям Вилберфорспен кездесті. Константинопольде болған кезінде Эверетт Гарвард архивінде сақталатын бірнеше көне грек мәтіндерін алды.

Алғашқы саяси мансап

Эверетт 1821 жылы-ақ оқытушылықпен айналыспауды шешті. 1824 жылдың 26 тамызында Эверетт Гарвардтың Фи Бета Каппа қоғамында күтпегендей маңызды сөз сөйледі, ол оның мансап бағытын өзгертіп жіберді. Шараға арналған жарнамада американдық революцияның француз батыры, Лафайет маркизінің қатысатыны туралы хабар басым болды, сондықтан зал толып тұрды. Эверетттің сөзінің тақырыбы "Америкадағы әдебиеттің сәтті дамуының жағдайлары" болды. Ол Американың кеңейіп келе жатқан, ортақ тіл мен демократиялық негізге ие ұлт екенін, оның халқына шынайы американдық әдебиет құру үшін бірегей мүмкіндіктер беретінін атап көрсетті. Еуропаның дәстүрлері мен бюрократиясымен шектелмей, американдықтар батысты мекендеу тәжірибесін жаңа ойлау стилін дамытуға пайдалана алды. Көрермендер ұзақ сосынды шапалақтармен қарсы алды, көп ұзамай бейресми, партиялық емес жиын Эверетті АҚШ Өкілдер палатасына кандидат ретінде ұсынды. Басқа саяси күштер де оның кандидатурасын қолдады, ол 1824 жылдың қараша айындағы сайлауда оңай жеңіске жетті. Ол қызмет етіп жүргенде Гарвардта оқытуын жалғастыра береді деп ойлаған, бірақ Бақылау кеңесі сайлаудағы жеңісіне байланысты оны қызметтен босататынын хабарлады. Ол бұл жаңалықты жақсы қабылдады, тіпті колледжге Еуропаға саяхат шығындарын қайтаруға келісті. Ол Гарвардпен байланысын үзбеді, 1827 жылы Бақылау кеңесіне қосылып, көп жылдар бойы қызмет етті.

АҚШ өкілі

1820-жылдардың аяғында елдегі саяси жағдай өте тұрақсыз болды. Федералистік партия құлдырап, жеңіске жеткен Демократиялық-республикалық партия ыдырап, партиялық байланыстың орнына саяси фракциялар пайда болды. Эверетт Джон Куинси Адамс пен Генри Клейдің «Ұлттық республикашыл» фракциясымен байланысты болды. Ол Клейдің «Ұлттық жүйесін» – қорғаушы тарифтерді, ішкі жақсартуларды және ұлттық банк құруды – қолдады, сондай-ақ Массачусетс штатының мүдделі топтарының қамын ойлады. Эверетт «Ұлттық республикашыл» ретінде тағы төрт мерзімге сайланды және 1835 жылға дейін қызмет етті. 1834 жылы «Ұлттық республикашылдар» ресми түрде вигтер партиясына айналды. Конгресте Эверетт Сыртқы істер комитетінде және Кітапханалар мен қоғамдық ғимараттар комитетінде жұмыс істеді, соңғы мерзімінде екеуінің де төрағасы болды. Президент Адамспен жақсы таныс болғандықтан, ол Ақ үйге жиі шақырылып, палатада президенттің бағдарламасын қолдауға белсенділік танытты. Массачусетс штатының дамып келе жатқан өнеркәсіптік мүдделерін қорғайтын тарифтік заңдарды қолдады, АҚШ Екінші банкінің жарғысын жаңаруды жақтады және үндістерді жер аудару актісіне қарсы болды. Эверетттің Конгрестегі ең даулы әрекеті оның қызметінің басында болды. 1826 жылы Конгресс президент сайлау тәсілін өзгерту үшін Конституцияға түзету енгізуді талқылады, бұл Конгреске 1824 жылғы сайлаудағыдай шешім қабылдау қажеттілігін жояр еді. 1826 жылдың 9 наурызында түзетуге қарсы сөз сөйлеген Эверетт үш сағатқа созылған сөйлеуінде Конституцияға түзету енгізу қажеттігіне қарсы болды. Бірақ ол құлдық мәселесіне де тоқталды, «Жаңа өсиетте: «Құлдар өздерінің қожайындарына бағынуы керек» делінген», - деп атап өтті және Үштен бес компромисі бар болса да, құжатты қабылдады. Бұл сөйлеуге сын көп болды, саяси достары мен жаулары Эверетттің құлдықты қолдағаны үшін айыптады. Ол құл саудасын және құлдыққа ұрлауды жобамайтынын айтып, өз сөздерін ақтауға тырысты, бірақ бұл жағдайды жақсартпады және Массачусетс баспасөзінде қатты сынға ұшырады. Эверетттің саяси мансабының соңына дейін бұл сөз оны қуғынға түсірді.

Массачусетс штатының губернаторы

Эверетт 1835 жылы Конгрестен зейнеткерлікке шықты, өйткені ол Палатадағы пікірсайыстардың қатал және бейресми сипатын ұнатпады. 1834 жылы оған Антимасондық партия тарапынан Массачусетс губернаторы лауазымына ұсыныс жасалды; ол масондар сияқты құпия қоғамдарға қарсы болғанымен, ұсыныстан бас тартып, сол жылы губернаторлыққа виг Джон Дэвисті қолдады. Дэвис 1834 жылғы қарашада өткен сайлауда жеңіске жетті. 1835 жылғы ақпан айында штат заң шығарушы органы Дэвисті АҚШ Сенатына сайлады. Дэниел Вебстердің көмегімен келісімге келген Эвереттке губернаторлыққа вигтік үміткерлікті ұсыну уәдесі берілді (бұл қадам лейтенант-губернатор Сэмюэлл Турелл Армстронгты ренжітті, ол да үміткерлікке талапкер болған). Эверетт 1835 жылғы қарашада Демократиялық партияның тұрақты үміткері Маркус Мортонды оңай жеңді. Ол келесі үш жыл бойы Мортонға қарсы тұрып, ыңғайлы үлкен артықшылықпен қайта сайланды. 1836 жылы ол Массачусетс штатының Ежелгі және Құрметті артиллерия компаниясының мүшесі болып сайланды. Эверетттің ең маңызды жетістіктерінің бірі – мектеп сапасын жақсарту үшін штаттық білім беру кеңесін құру және мұғалімдерді даярлау үшін нормалды мектептер ашу болды. Эверетттің Пруссияның білім беру жүйесі туралы білгендеріне сүйене отырып, бұл жаңа жетістіктер басқа штаттар тарапынан да үлгі алынды. Штаттық білім беру кеңесі 1837 жылы реформатор Хорас Маннмен хатшы ретінде құрылды. Штаттың алғашқы нормалды мектебі келесі жылы Лексингтонда ашылды (кейін ол Фрамингемге көшіріліп, қазір Фрамингем мемлекеттік университеті деп аталады). Эверетттің қызметі кезіндегі басқа да жетістіктері: Вустерден Нью-Йорк штатының шекарасына дейінгі теміржол желісін кеңейтуге рұқсат беру және Мэн мен көршілес британдық (қазіргі канадалық) Нью-Брансуик провинциясы арасындағы шекаралық шиеленісті басуға көмектесу. Массачусетс 1820 жылы Мэн штатынан бөлінген кезде даулы аумақтағы мемлекеттік жерлерге иелік құқығын сақтап қалғандықтан, бұл дауға қатысты. Шекара мәселесі бірнеше жыл бойы пісіп келді, бірақ 1830 жылдардың соңында екі тарап та даулы аумаққа даму қызметтерін енгізгендіктен, шиеленіс күрт өсті, ал АҚШ Голланд корольі жасаған делдалдық ұсынысын қабылдаудан бас тартты. 1838 жылы Эверетт президент Мартин Ван Бюренге мәселені шешу үшін арнайы комиссия құруды ұсынды. Аболиционизм және тәртіп – Эверетттің өкілеттігі кезінде саяси маңызға ие болған екі мәселе, және осы екі мәселе де, сондай-ақ вигтердің бейтараптығы, 1839 жылғы сайлаудағы жеңіліске ықпал етті. 1838 жылы азаттық партиясы құрыла бастады, ал 1839 жылы алкогольдің жарты литрден кемін сатуға тыйым салатын тәртіп заңының уақтылы қабылдалмауы вигтерден халықтық қолдауды азайтуға әкелді. 1839 жылғы 11 қарашада өткен сайлау өте тартысты болды, нәтижелері (вигтер басымдылығындағы) заң шығарушы орган 1840 жылғы қаңтарда отырыс өткізген кезде мұқият тексерілді. Бірлескен заң шығару комитеті Мортонның дауыс берудің жартысын алғанын, яғни жеңіске жету үшін жеткілікті екенін хабарлады. (Мортонға бір дауыс кем түссе, вигтердің заң шығару органы сайлауды шешетін еді). Эверетт партияның шақыруларына қарамастан, нәтижелерге наразылық білдіруден бас тартты; ол «Мен сайлауды қабылдауға дайынмын» деп жазды.

Дипломатиялық қызмет

Офистен кеткеннен кейін Эверетт отбасымен бірнеше ай бойы Еуропаға саяхат жасады. Уильям Генри Харрисон басқаратын вигтер 1840 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткенде, Эверетт досы Дэниел Вебстердің ұсынысымен Ұлыбританиядағы елші болып тағайындалды. Вебстер Мемлекеттік хатшы болып тағайындалғаннан кейін, Эверетт алғаш рет губернатор болып қызмет еткен кезде кездесетін солтүстік-шығыс шекаралық мәселелерді шешуге жауапты болды. АҚШ-қа бұрынғыдан гөрі жақын қарым-қатынас жасаған жаңа британдық әкімшілік, Лорд Эшбертонды Вебстермен тікелей келіссөздер жүргізу үшін Вашингтонға жіберді, ал Эверетттің рөлі британдық құжаттарды алумен және американдық ұстанымды Сыртқы істер министрлігіне жеткізумен шектелді. Осы рөлде Эверетт 1842 жылғы Вебстер-Эшбертон шартында Ұлыбританияны жерден айыптаудан АҚШ-ты ақтаған картаны алу және таратуда маңызды рөл атқарды. Екі ел арасындағы тағы бір маңызды мәселе – Африка жағалауындағы құл саудасын тоқтатуға тырысқан британдық теңіз күштерінің американдық кемелерді ұстауы болды. Саудаға қатысқан деген айып тағылған, бірақ ақталған кеме иелері британ үкіметінен шығындарын өтеу үшін талап арыз берді, ал Эверетт елші ретінде осы істерді ілгерілетуге тырысты. Бұл мәселеде ол британдық тараптың достық қарым-қатынасын ескере отырып, көбінесе сәтті болды. Эверетт ұсынған құл саудасын тоқтатудың бір аспектісі Вебстер келіскен шартқа енді: Африка жағалауында британдық күш-жігеріне көмектесу үшін американдық эскадрильяны орналастыру. Құлдықпен байланысты ұстаулар мәселесі ел ішінде кейбір келіспеушіліктерге әкелді, әсіресе Вебстер Мемлекеттік хатшы лауазымынан оңтүстік саясаткерлерімен ауыстырылғаннан кейін. Эверетт Джон Кэлхунға құлдар американдық жағалауда жүзіп бара жатқан кемеде көтеріліс жасап, Багам аралдарына қашқаннан кейін талаптардың дипломатиялық салдары туралы түсіндіруге тура келді. Вебстер Тайлермен қызмет етуден наразы болғандықтан және өзін танымал емес президенттен алшақтату үшін Ұлыбританиядағы елшілікке үмітттенгендіктен, Эверетт Вебстер ұсынған басқа дипломатиялық лауазымдарды қабылдаудан бас тартты; Вебстер ақырында 1843 жылы отставкаға кетті. Эверетт 1845 жылға дейін лауазымында қалды, бірақ Джеймс К. Полк президенттікке келгеннен кейін оның орнына демократ Луис Маклейн тағайындалды. Оның соңғы айлары Орегон шекарасы туралы даумен айналысты, ол ақырында Эверетт келіскен шарттар бойынша Маклейн тарапынан шешілді.

Гарвард президенті

Лондоннан кетер алдында Эверетт Гарвард президенті лауазымына Джозиа Квинсидің ізбасары болу мүмкіндігі қарастырылып жатты. Эверетт 1845 жылдың қыркүйегінде Бостонға оралып, Бақылау кеңесі оған осы лауазымды ұсынғанын білді. Ол кейбір ой-шағылыстарға қарамастан, негізінен жұмыстың көбінесе көңілсіз жайттары мен студенттік тәртіпті сақтаудағы қиындықтарға байланысты, ұсынысты қабылдады және 1846 жылдың ақпан айында қызметке кірісті. Ол өткізген үш жыл өте қиын болды. Оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – Гарвардтың академиялық бағдарламаларын кеңейту, соның ішінде «теориялық және тәжірибелік ғылым мектебін» құру, ол сол кезде Лоренс ғылыми мектебі деп аталды. 1848 жылдың 15 сәуірінде ол екі ай бұрын Өкілдер палатасында қызмет етіп жүрген кезінде қайтыс болған Джон Куинси Адамсқа арналған сөз сөйледі. Эверетттің лауазымға қанағаттанбауы ертеден-ақ байқалды, ал 1847 жылдың сәуірінде ол Гарвардтың Бақылау кеңесімен жұмыстың жағдайлары туралы келіссөздер жүргізді. Бұл әңгімелер нәтижесіз аяқталды, содан кейін Эверетт дәрігердің кеңесімен 1848 жылдың желтоқсан айында лауазымынан кетті. Ол біраз уақыттан бері түрлі ауруларға, соның ішінде простатамен байланысты ауруларға шалдыққан еді. Келесі жылдары оның денсаулығы нашарлай берді. Нью-Йорк штатындағы Шарон-Спрингс қаласындағы шипалы бұлақтарға сапар шегу оған қандай да бір демалыс сыйлады.

Мемлекеттік хатшы және АҚШ сенаторы

1848 жылғы ұлттық сайлауда вигтер жеңіске жетіп, 1849 жылы билікке оралғанда, Эверетт саясатқа қайта оралды. Ол президент Миллард Филлмор Мемлекеттік хатшы етіп тағайындаған Дэниел Вебстердің көмекшісі болды. 1852 жылдың қазанында Вебстер қайтыс болғанда, Филлмор Эверетті, Вебстердің өтініші бойынша, өзінің әкімшілігінің қалған айларында Мемлекеттік хатшы қызметін атқаруға тағайындады. Осы лауазымда Эверетт Перридің Жапонияға жасаған экспедициясына қоса берілген ресми хат жобасын жасады, Вебстердің гуаноға бай Лобс аралдарына Перудің егемендігін жоққа шығарған талабын қайта қарастырды және Кубаны Испанияның бақылауында қалдыру үшін Ұлыбритания мен Франциямен келісімге түсуден бас тартты. Филлмор әкімшілігінің Кубаны аннексиялауға ниеті жоқ екенін айтса да, АҚШ-тың бұл мүмкіндікті саяси одаққа кірісу арқылы жоймауға ниеттенгенін және Кубаны сыртқы әсерден қорғау АҚШ-тың маңызды мәселесі екенін баса көрсетті. Эверетт әлі де Мемлекеттік хатшы болып қызмет етіп жүрген кезде, Массачусетс штатының вигтер басшылары оған АҚШ Сенатына үміткер болу туралы ұсыныс жасады. Ол штаттық заң шығарушы органмен сайланды және 1853 жылдың 4 наурызында қызметке кірісті. Сенатта ол Сыртқы қатынастар комитеті мен Аумақтар комитетінің мүшесі болды. Ол батыс аумақтарында құлдықты кеңейтуге қарсы болды, бірақ радикалды «Еркін топырақ» партиясының қатал ұстанымы елдің біртүтастығына нұқсан келтіруі мүмкін деп алаңдады. Эверетттің ондаған жылдар бұрын мінбердегі сөйлеу стиліне тән салқындығы осы жылдары да сақталды. Бір бақылаушы президент Пирстің Ақ үйіндегі қабылдауларында Эвереттті «саясатқа араласқанға дейін қызмет еткен шіркеудегі алтыннан жасалған ауа райының көрсеткіші сияқты суыққан, бейкүндеу, жарқын және жалғыз» көрінетінін жазды. Эверетт 1854 жылғы Канзас-Небраска заңына қарсы шықты, ол аумақтарға халықтың пікірін білдіру арқылы құлдыққа рұқсат беруді шешуге мүмкіндік берді, оны «қорқынышты» және «жек көрікті» заң деп атады. Алайда денсаулығының нашарлауына байланысты ол заңға қатысты маңызды дауыс беруден қалысты, түн бойы жалғасқан пікірталас кезінде палатадан шығып кетті. Бұл Массачусетс штатының құлдыққа қарсы күшін ашуға себеп болды, олар оған Сенатқа ұсыну үшін қатаң талаптармен толтырылған петиция жіберді. Эверетт құлдықтан бас тарту туралы пікірталастағы радикалды элементтерге қарсы болғандықтан, петицияны қолдаған сөзі әлсіз болды, бұл оған одан әрі сын тудырды. Бұл жағдай Эверетті қатты мазалады, ол 1854 жылдың 12 мамырында, алты жылдық мерзімінен бір жылдан астам уақыт өткен соң, денсаулығының нашарлағанын айтып, отставкаға кету туралы хатын тапсырды.

Соңғы жылдар

Саяси міндеттемелерден босаған Эверетт отбасымен елді аралап, көпшілік алдында сөз сөйледі. Ол Джордж Вашингтонның Маунт-Вернон үйінің сақталуына бел буды. 1850-ші жылдардың ортасында бірнеше жыл бойы ол Вашингтон туралы (оны Ұлы Фридрих және Марлборо герцогымен салыстырды) лекция оқып, гастрольдік сапарлар жасады. Эверетт осы сапарлардан түскен табыстың бәрін (шамамен 70 000 доллар) Маунт-Вернон әйелдер қауымдастығына берді және жол шығындарын өтеуден бас тартты. Сонымен қатар, ол «Нью-Йорк Леджер» газетінде апта сайынғы мақала жазуға келісті, оның орнына Маунт-Вернон әйелдер қауымдастығына 10 000 доллар сыйлық берілді. Бұл мақалалар кейін жиналып, «Маунт-Вернон жазбалары» деген атпен сатылды. 1850-ші жылдардың соңында Эверетттің Солтүстік және Оңтүстік штаттар арасындағы алауыздық қынжырды. 1859 жылы ол Джон Браунға қарсы митингте бас сөз сөйледі, ол Фэнейл-холлды толыға толтырды. 1860 жылғы сайлау ұлттық дағдарысқа апаруы мүмкін еді, өйткені құлдыққа жақтас оңтүстікшілер Демократиялық партияны бөліп, республикашыл президент сайланса, сецессия жасаумен қорқытты. Консервативті экс-вигтер Конституциялық Одақ партиясын құрды, олардың жалғыз қағидасы – Одақты сақтау болды. Эверетттің қолдаушылары оны президенттікке ұсынды, бірақ партия Джон Беллді президенттікке, ал Эвереттті вице-президенттікке ұсынды. Эверетт бұл қызметке көңілсіз келісті, бірақ көп үгіт жүргізбеді. Белл-Эверетт таңдауына барлығы Оңтүстік штаттарынан 39 сайлаушы дауысы түсті. Авраам Линкольн сайланғаннан кейін жеті оңтүстік штаты сецессия мәселесін қызу талқылай бастады. Эверетт 1861 жылдың басында соғыстың алдын алу үшін соңғы әрекет ретінде сәтсіз Критенден келісімін ілгерілетуге белсенді қатысты. 1861 жылдың сәуір айында Азамат соғысы басталғанда, ол Одақ ісіне белсенді қолдау көрсетті. Ол бастапқыда Линкольнге жоғары баға бермеді, бірақ соғыс барысында оны қолдады. 1861 және 1862 жылдары Эверетт Солтүстік штаттарында соғыстың себептері туралы лекциялар оқыды және «Нью-Йорк Леджер» газеті үшін Одақ ісі атынан мақалалар жазды. Конфедерацияның дипломатиялық әрекеттерін тойтару үшін Эверетттің Еуропадағы арнайы елші қызметін атқаруы туралы ұсыныстар жасалды, бірақ олар іске аспады. 1863 жылдың қараша айында Пенсильвания штатының Геттисбург қаласындағы әскери зират ашылғанда, елдегі ең шебер оратор ретінде танымал болған Эвереттті бас сөз сөйлеуге шақырды. Екі сағаттық ресми сөйлесінде ол Геттисбург шайқасын Марафон сияқты ежелгі шайқастармен салыстырып, бұрынғы азаматтық соғыстардағы (Розалар соғысы және Отыз жылдық соғыс сияқты) қарсы тараптар кейін қалай келісімге келгендері туралы айтты. Эверетттің сөйлеген сөзінен кейін президент Линкольннің Геттисбург сөздері одан да әйгілі болды. Эверетт өзінің қысқа сөйлеуіне қатты таң қалды және Линкольнге: «Екі сағат ішінде оқиғаның мәніне сіздің екі минуттық сөзіңіздей жақын болғанымды мақтан тұтамын» деп жазды. 1864 жылғы сайлауда Эверетт Линкольнді қолдады және Массачусетс штатынан республикалық партияның сайлаушысы болды.

Өлім

1865 жылдың 9 қаңтарында 70 жасында Эверетт Бостондағы қоғамдық жиынға қатысып, Саваннадағы оңтүстік облысының кедей халқына көмектесу үшін қаржы жинады. Сол жиында ол суық тиді, ал төрт күннен кейін, Массачусетс штатындағы Винчестердегі меншігіне қатысты азаматтық дау ісінде үш сағат бойы куәлік бергеннен кейін, бұл пневмонияға ұласты. Эверетт өмірінің соңғы күні таңында Н. А. & R. A. баспасына хат жазып: "Мен өте ауыр халдемін" деді. Ол 15 қаңтарда Бостонда қайтыс болды және Кембридждегі Маунт-Оберн зиратына жерленді.

Мұра

Эдвард Эверетт алаңы, оның туған жері Дорчестерде орналасқан. Бұл Колумбия жолы, Массачусетс даңғылы, Шығыс Коттедж көшесі және Бостон көшесінің қиылысы. Оның туған үйі тұрған жерге жақын жерде белгі орнатылған, ал Эверетттің мүсіні Ричардсон паркінде, алаңға жақын тұр. Эверетттің есімі оның құрылуына көмектескен Бостон қалалық кітапханасының МакКим ғимаратының қасбетінде жазылған, ол он екі жыл бойы оның басқарма төрағасы болды. Оның есімі сондай-ақ оның немере інісі Эдвард Эверетт Хейлге және Хейлдің немересі, актер Эдвард Эверетт Хортонға берілді. 1870 жылы Малденнен бөлінген Массачусетс штатының Эверетт қаласы, Пенсильвания штатының Эверетт ауданы және Батыс Массачусетс штатындағы Эверетт тауы оның құрметіне аталған. Дорчестер және Небраска штатының Линкольн қалаларындағы бастауыш мектептер, сондай-ақ 1887 жылы бұзылған Миннесота штатының Сент-Клауд қаласындағы мектеп оның есімімен аталған. Эверетт Сент-Клауд қаласына 130 кітап сыйға тартып, қаланың алғашқы кітапханасын ашуға бастама берді. Чарльзтаундағы 16-Харвард көшесінде орналасқан Эдвард Эверетт үйі 1996 жылы Бостонның ескерткіштері комиссиясы тарапынан Бостонның тарихи ескерткіші деп жарияланды.

Танымал мәдениетте

2015 жылғы "Геттисбургтік сөз" атты деректі фильмде Эдвард Эверетт рөлін актер Эд Аснер сомдады. 1992 жылы Гарри Тертлдоувтың "Оңтүстік қарулары" романында Эдвард Эверетт 1864 жылғы президенттік сайлауда Джордж Макклелланның тәуелсіз кампаниясында вице-президенттікке кандидат болады. Олар халықтың дауыс беруі бойынша соңғы орынды алса, сайлаушылардың дауыс беруі бойынша үшінші орынға таяу келеді. Олар 287 749 дауыспен халық дауысының 7,1%-ын алып, Делавэр және Нью-Джерси штаттарынан 10 сайлаушы дауысын жеңіп алады.