Кіріспе
Netrek – 16 ойыншыға дейін ойнай алатын, дерлік толығымен платформааралық ашық кодпен жазылған интернет ойыны. Ол көп бағытты ату ойындары мен командалық стратегиялық ойындардың мүмкіндіктерін біріктіреді. Ойыншылар қарсыластарының кемелерін нақты уақыт режимінде жоюға тырысады, сонымен қатар жау планеталарын бомбалау арқылы басып алып, достық планеталардан жинаған әскерлерін түсіреді. Ойынның мақсаты – қарсы команданың барлық планеталарын жаулап алу. 1986 жылғы Xtrek ойынының жалғасы ретінде жасалған Netrek алғаш рет 1988 жылы ойналды. Бұл үшінші интернет ойыны, алғашқы интернет командалық ойыны және 2022 жылға дейін әлі де белсенді түрде ойналатын ең көне интернет ойыны. Ол кейінірек пайда болған ойындарда қолданылған көптеген технологиялардың негізін қалады және патенттік дауларда бұрынғы өнер туындысы ретінде танылды. Xtrek және Netrek – қазіргі MOBA (көп ойыншылы онлайн арена) жанрының ең алғашқы ойындары болып саналады.
Сипаттама
Келесі мәліметтер Bronco Netrek, сондай-ақ Vanilla Netrek ойынын сипаттайды. Ойынның Hockey Netrek сияқты басқа да түрлері бар, онда ойыншылар хоккей шайбасын манипуляциялау үшін тартымды сәулелерді пайдаланады. Юта штаты университетінде Netrek-тің қайта жасалуы ретінде пайда болған Paradise Netrek ойыны түбірінен өзгеше, оған әлдеқайда көп планеталар, трансварп жылдамдығы, жаңа кеме түрлері және қосымша дәрежелік жүйе кіреді. Дегенмен, Bronco ең көп таралған нұсқасы болып табылады. Netrek – PLATO жүйесінде іске қосылған көп пайдаланушылы ғарыш соғысы ойыны Empire-дың кеңейтілген нұсқасы. Empire өз кезегінде, алғашқы компьютерлік видео ойын Spacewar!-дың көп пайдаланушылы нұсқасы болып табылады. Осы ойындар сияқты, Netrek-те әр ойыншы жұлдыз кемесін басқарады, оны жоғарыдан қарағандағы ойын галактикасының 2D картасы бойынша жүргізеді. Ойын тактикалық шайқас пен стратегиялық мақсаттарды үйлестіреді.
Планеталар мен нысандар
Ойын галактикасы картада орналасқан 40 планетадан тұрады. Карта әрқайсысы 10 планетадан тұратын 4 секторға бөлінеді. Netrek ойыншыларды төрт команданың біріне бөледі, бұл командалар Star Trek ғаламына негізделген: Федерация, Ромуландықтар, Клингондықтар және Ориондықтар (немесе сәйкесінше "федтер", "ромдар", "клистер" және "ористер"). Карта жаңадан бастағанда әр команда бір секторға бекітіледі. Планеталар әскери немесе ауыл шаруашылығы даму деңгейі бойынша бір-бірінен ерекшеленеді. Ойын басталғанда әр команданың бақылауында бірнеше планета болады, олардың бірі – олардың туған планетасы, көбінесе Star Trek ғаламындағы нақты планетаның атымен аталады (мысалы, федтер үшін Жер, ромдар үшін Ромул, ористер үшін Орион, клистер үшін Клингус). Бірақ кейбір планеталарда орбитадағы достық күштерге көмектесетін арнайы құрылыстар бар. Жөндеу орталықтары, кілт белгісімен көрсетілген, ойыншының корпусын және қалқандарын жөндеу жылдамдығын арттырады, олар жаулармен шайқасқанда зақымданады. Отын құю бекеттері, отын канистрасымен белгіленген, планета орбитасындағы кез келген кеменің отынды қайта толтыру жылдамдығын арттырады. Кейбір планеталарда екеуі де болуы мүмкін, ал кейбіреулерінде біреуі немесе тіпті біреуі де жоқ. Отын және жөндеу құрылыстарынан басқа, кейбір планеталар басқа планеталарға қарағанда жылдам әскер шығарады; мұндай планеталар ауыл шаруашылығы планеталары немесе "агрис" деп аталады. Команданың туған планетасы әрқашан отын және жөндеу құрылыстарын ұсынады, бірақ ешқашан ауыл шаруашылығы планетасы болмайды. Бастапқы тоғыз планетаның екеуі ауыл шаруашылығы планеталары, ал қалғандары отын құю бекеттеріне немесе жөндеу орталықтарына ие. Планеталар үнемі әскер шығарып тұрады (әсіресе ауыл шаруашылығы планеталары болса), оларды ойыншылар көтеріп алып, жау планеталарына түсіріп, оларды басып алуға болады. Планеталарды бомбалау арқылы әскерлерді жоюға болады, бірақ тек белгілі бір шекке дейін; әскерлерді түсіру міндетті. Планеталар орбитадағы жау кемелеріне оқ атуы мүмкін, тіпті басылып алынған туған планеталар да, олардың үстінен өтетін бастапқы фракцияның кемелеріне оқ атуы мүмкін.
Жауынгерлік
Ғарыш соғысы! немесе Империядан өзгеше, Нетрек әртүрлі кеме түрлерін қамтиды, олардың әрқайсысының өз күшті және әлсіз жақтары бар. Мысалы, скауттар сияқтылары жылдам болып, ұзақ қашықтықта шабуыл жасауға және кері қайтуға ыңғайлы. Басқалары, мысалы, линкорлар өте қуатты, бірақ баяу, көбінесе нүктелік қорғанысқа пайдаланылады. Ойыншы жау кемесін жою арқылы немесе жау әскерін бомбалау арқылы "жеңіс" алады. Жеңіс саны ойыншының кемесі қанша әскер тасымалдай алатынын анықтайды. Ойыншының жеңіс көрсеткіші кемесі жойылған сайын нөлге қайта орнатылады, сондықтан олар әскер тасымалдау және планеталарды жаулап алу үшін жаңа жеңістерге қол жеткізуі керек. Сәйкесінше, екі немесе одан көп жеңіс алған ойыншылар әскер тасымалдау қаупін жою үшін "оггингке" (қандаған шабуылдың бір түрі) түсіріледі. Жау кемелерін жою үшін екі негізгі қару жүйесі қолданылады: фазерлер және фотондық торпедалар. Фазерлер – жылдам әрекет ететін сәулелі қару, олардан қашу мүмкін емес, ал торпедалар нысанаға жету үшін уақыт алады, сондықтан олардан қашуға болады. Басқа кемедегі жауынгерлік жүйелерге қалқандар, тарғыш және қысымшы сәулелер жатады. Кеме жойылған кезде ойыншы жаңа кемені таңдайды және өз командасының туған планетасының жанында қайта пайда болады. Бұған қоса, кемелер басқа кемелердің жарылысынан, мысалы, жойылғаннан кейін немесе жау планеталарына жақын болғанда зақым алады.
Ойын ойнау
Ойынның басты мақсаты – жаудың барлық планеталарын жаулап алу. Ойын әдетте екі команда арасында өтеді, ал галактиканың қалған бөлігі «үшінші кеңістік» деп аталады, бұл ойынға қатыспайтын командалардың үшінші тарап болуын көрсетеді. Егер екі командада кемінде төрт ойыншы болса, сервер «Турнир режиміне» немесе «Т режиміне» өтеді, онда планеталарды бомбалауға және жаулап алуға болады. Егер бір командада қалғанда екі планета болса, олардың автоматты түрде жеңіліске ұшырауына 20 минуттық таймер басталады. Үшінші планетаны жаулап алу таймерді тоқтатады, ал төртінші планета автоматты түрде жеңіліске ұшырау қаупін жояды. Егер бір немесе екі командада төрт ойыншыдан аз болса, ойын «Pre T Mode» режиміне өтеді, онда команда қарсыластарынан 4 планетаға артық болса жеңіске жетеді. Бұл режимде статистика сақталмайды және «Т режимі» қолданылғанда Pre T галактикасы жойылады. Кейбір серверлерде «Pre T Robots» бос орындарды толтырып, 4-ке қарсы 4 ойынды қамтамасыз етеді, бірақ ойыншылар тіркелген кезде олардың орнына ойыншылар келеді. Ойыншылар қалаған уақытта ойынға қосылып, шыға алады. Кездейсоқ ойындар он немесе он бес минутқа дейін созуы мүмкін, бірақ көбінесе одан ұзаққа соғады. «Клюе ойындары» – тәжірибелі ойыншылар арасындағы ойындар, олар әдетте сағатқа дейін, қосымша жарты сағатпен өткізіледі және жеңімпазды анықтау үшін ұпайлар жүйесі қолданылады.
Тарих
Нетрек негізінен 1973 жылдан бастап PLATO негізгі жүйесі үшін жазылған Empire ойынынан туындаған. Ол сол ойынның көптеген ерекшеліктерін бөліседі; негізгі айырмашылықтары – планеталардың әртүрлі орналасуы және ойын қарқынының айтарлықтай өзгешелігі, сондай-ақ тышқанды пернетақта командаларының орнына пайдалану, TCP/IP желісі, түс пен дыбыстың қосылуы сияқты даму факторлары. 1982 жылы UC Беркли студенті Дэвид Дэвис Гавайи университетінде PLATO жүйесін пайдаланған кездегі Empire ойынының естеліктеріне сүйене отырып, trek82 деп аталатын UNIX ойынын жазуға кірісті. Бұл нұсқа trek82 ретінде пайда болды, графикалық бейнелеу үшін таңбалық графиканы және дерек алмасу үшін ортақ файлды қолданды. 1989 жылы ойынның бастапқы коды Usenet желісіне жарияланды. 1990 жылдың күзінде UCB түлегі Теренс Чанг Карнеги Меллон университетінде Netrek серверін іске қосты, онда ол аспирантурада оқыды. Netrek ойынының ең жоғары деңгейі 1990 жылдардың ортасы мен соңында байқалды, осы кезеңде әртүрлі ойын түрлері мен аймақтар үшін бірнеше лигалар құрылды және тәулігіне 24 сағат, аптасына жеті күн үздіксіз ойын өтті. 2002 мен 2006 жылдар аралығында ойынға қызығушылық төмендеді. 2007 жылдың басында Netrek ойыншылар санының орташа деңгейде өсуі және дамудағы жаңа серпіліс байқалды. 2006 жылдың соңында Macintosh үшін Mactrek атты жаңа клиенті шығарылды, сонымен қатар Windows клиенттеріне және серверлік жақсартуларға маңызды өзгерістер енгізілуде. 2019 жылы Swift бағдарламалау тілінде Netrek-тің ашық кодты клиенті жасалды және MacOS App Store дүкенінде қолжетімді болды. Қазіргі уақытта 10 кадр/с-тан 50 кадр/с-қа көшу жоспарлануда, сондай-ақ дауыстық байланыс мүмкіндігін қосу қарастырылып жатыр.