Кіріспе

Төртінші буын үйлік бейне ойын консолі

TurboGrafx 16, Солтүстік Америкадан тыс жерлерде PC Engine (PCエンジン, Pīshī Enjin) деп белгілі, Hudson Soft компаниясы жасаған және NEC Home Electronics компаниясы сатқан үйлік бейне ойын консолі. Бұл консоль 16 биттік дәуір деп аталатын төртінші буында сатылатын алғашқы консоль болды, дегенмен консольде 8 биттік орталық процессор (CPU) және 16 биттік графикалық процессор жұмыс істейді. Ол 1987 жылы Жапонияда, ал 1989 жылы Солтүстік Америкада шығарылды. Еуропада ойындар HuCard картридждерінде, кейіннен TurboGrafx CD қосымшасымен CD-ROM оптикалық форматта жарық көрді. Солтүстік Америкадағы атауындағы "16" саны және 8 биттік CPU-ы болғанына қарамастан, консольді 16 биттік платформа ретінде көрсетуге тырысу кейбір сарапшылар тарапынан алдаушылық деп сынға алынды. Жапонияда PC Engine өте сәтті болды, күшті үшінші тараптан қолдау алды және ақырында Super Famicom-ның басты бәсекелесіне айналды. Алайда, TurboGrafx 16 Солтүстік Америка нарығына енуге сәттілік таба алмады және коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, мұның себебі кешіккен шығарылым мен жеткіліксіз маркетинг болды. Еуропада жапондық үлгілер сұр нарық арқылы импортталып, 1988 жылдан бастап Франция мен Ұлыбританияда өңделіп, таратылды.

Консольдің кем дегенде 17 түрлі моделі жасалды, оның ішінде портативті нұсқалары және CD-ROM қосылғандары бар. Жақсартылған үлгі, PC Engine SuperGrafx, 1989 жылы жылдамдықпен нарыққа шығарылды. Ол көптеген өнімділік жақсартуларын ұсынды және стандартты PC Engine-ді алмастыруға бағытталған. Бірақ ол сәттілікке жете алмады – қосымша қуатты пайдаланған бар болғаны алты ойын шығарылды және ол тез арада өндірістен алынды. Соңғы үлгі 1994 жылы өндірілімі тоқтатылды. Оның орнына PC FX келді, ол тек Жапонияда ғана шығарылды және сәттілікке жете алмады.

Тарих

PC Engine — Hudson Soft және NEC компанияларының бірлескен күш-жігерімен құрылған видео ойын жүйесі. NEC компаниясы PC 88 және PC 98 платформалары арқылы Жапонияның жеке компьютер нарығында үстемдік танытқан. NEC-тің видео ойын индустриясында тәжірибесі болмағандықтан, көптеген ойын студияларынан қолдау сұрады. Тап сол кезде NEC табысты видео ойын нарығына енуге қызығу көрсеткен, ал Hudson сол кездегі жетілген графикалық чиптердің дизайнын Nintendo-ға сатуға тырысып, сәтсіз аяқтаған. Екі компания жаңа жүйені жасау үшін бірікті. CD-ROM кеңейтуі CD-ROM форматы үшін үлкен жетістікке айналды, ол Жапонияда шығарылған алғашқы бес айда 60 000 дана сатылды. 1989 жылға қарай NEC Жапонияда 1,2 миллионнан астам консоль және 80 000-нан астам CD-ROM құрылғысын сатты. 1988 жылы NEC Америка нарығына кеңейтуді жоспарлады және АҚШ-тағы өкілдіктерін жаңа аудиторияға арналған жүйені әзірлеуге бағыттап, жұмысын бастады. NEC Technologies басшысы Кит Шефер жүйені сынау үшін команда құрды. Олар "PC Engine" деген атауына жеткілікті қызығушылық болмайтынын және оның кішкентай өлшемі американдық тұтынушыларға ұнамайтынын анықтады, себебі олар көбінесе үлкен және "болашақты" дизайнды артық көреді. Сондықтан олар жүйені "TurboGrafx 16" деп атауға шешім қабылдады, бұл атау оның графикалық жылдамдығы мен қуатын, сондай-ақ 16 биттік GPU-ын көрсетеді. Олар аппаратты үлкен, қара түсті корпусқа орналастырды. Бұл ұзақ қайта жобалау процесі және NEC-тің жүйенің АҚШ-тағы перспективаларына қатысты күмәні TurboGrafx 16-ның шығарылуын кейінге жылдырды. Еуропада консоль американдық атауы TurboGrafx 16 емес, бастапқы жапондық атауы PC Engine арқылы танымал болды. Жапониядан PC Engine импорттау 1980-ші жылдардың соңында Ұлыбританияда NTSC-ден PAL адаптерлерімен бірге бірнеше ресми емес импортталған PC Engine-дерге сұраныс тудырды. 1989 жылы британдық Mention компаниясы PC Engine Plus деп аталатын PAL нұсқасын жасады. Алайда, бұл жүйе NEC-тен ресми қолдау алмады. 1989 жылдың қарашасынан 1993 жылға дейін PC Engine консольдері мен кейбір қосымша құрылғылар француздық импорттаушы Sodipeng (Société de Distribution de la PC Engine) арқылы Жапониядан импортталды, бұл Guillemot International компаниясының еншілес кәсіпорны. Бұл туралы француз баспасөзінде үлкен қызығушылық туды. PC Engine Франция мен Бенилюкс елдерінде ірі сауда орталықтары арқылы кеңінен сатылды. Ол француз тіліндегі нұсқаулықпен және SECAM теледидарларымен үйлесімділігін қамтамасыз ететін AV кабельдерімен бірге келді. Америкада TurboGrafx 16-ның сәтсіздігінен кейін NEC еуропалық шығарылымдарды тоқтатуға шешім қабылдады. Еуропалық нарықтарға арналған құрылғылар бұрыннан өндірілген, олар негізінен PAL теледидарларында жұмыс істеу үшін өзгертілген АҚШ үлгілері болды. NEC бұл қорды дистрибьюторларға сатты, ал Ұлыбританияда Telegames консольді 1990 жылы өте шектеулі санда шығарды. Солтүстік Америка нарығында жүйені қайта іске қосу мақсатында 1992 жылдың ортасында NEC және Hudson Soft жүйені басқаруды Turbo Technologies Inc. деп аталатын жаңа бірлескен кәсіпорынға тапсырды және CD-ROM құрылғысы енгізілген TurboDuo-ны шығарды. Алайда Солтүстік Америкадағы консольдық ойын нарығында 1991 жылы тамызда Солтүстік Америкада шығарылған Genesis және Super NES консольдері үстемдік танытты. 1994 жылдың мамыр айында Turbo Technologies Duo-ны қолдауды тоқтататынын, бірақ қолданыстағы құрылғыларды жөндеуді жалғастыратынын және АҚШ пен Канададағы тәуелсіз компаниялар арқылы бағдарламалық жасақтаманы шығаруды жалғастыратынын мәлімдеді. Жапонияда NEC 1995 жылы 5,84 миллион PC Engine және 1996 жылы 1,92 миллион CD-ROM² құрылғысын сатты. Бұл 1995 жылға қарай Жапония мен АҚШ-та сатылған PC Engine / TurboGrafx 16 бірліктерінің және Жапонияда сатылған 1,92 миллион CD-ROM² құрылғысының жалпы санына тең. PC Engine үшін соңғы лицензиялық өнім 1999 жылдың 3 маусымында Super CD-ROM² форматында шыққан Dead of the Brain Part 1 & 2 болды.

TurboGrafx-CD/CD-ROM2

CD ROM² – 1988 жылдың 4 желтоқсанында Жапонияда шығарылған PC Engine консоліне қосымша құрылғы. Бұл қосымша консольдің негізгі нұсқаларына стандартты HuCards-тан өзге, CD ROM форматында PC Engine ойындарын ойнау мүмкіндігін берді. Осылайша PC Engine CD-ROM-ды сақтау ортасы ретінде қолданған алғашқы бейне ойын консолі атанды. Құрылғы екі бөліктен тұрады: CD ойнатқыш және CD ойнатқышты консольге қосып, екеуіне де бірыңғай қуат беруге және сигнал беруге арналған интерфейс блогы. Кейіннен 1989 жылдың қараша айында ол АҚШ-та TurboGrafx CD деген атпен шығарылды, TurboGrafx 16 консолінің өзгеше пішініне сәйкес келетін жаңа интерфейс блогымен жабдықталды. TurboGrafx CD-нің бастапқы бағасы 399,99 доллар болды және ол бірге ойын жиынтығымен келмеді. Fighting Street және Monster Lair – TurboGrafx CD консолінің тұсаукесер ойындары болды, ал Ys Book I & II көп ұзамай олардан кейін шықты.

Супер CD-ROM2

1991 жылы NEC компаниясы CD ROM² жүйесінің Super CD ROM² деп аталатын жаңартылған нұсқасын ұсынды, ол BIOS-ты 3.0 нұсқасына жаңартып, буферлік жадты 64 КБ-тан 256 КБ-қа дейін арттырды. Бұл жаңарту бірнеше түрде шықты: біріншісі – 21 қыркүйекте шыққан PC Engine Duo, бұл CD ROM дискісі бар консольдің жаңа моделі және жүйеге енгізілген жаңартылған BIOS/жад. Содан кейін 26 қазанда Super System Card шықты, ол CD ROM² қосымшасын жаңарту болып табылады және бастапқы System Card-ты алмастырады. PC Engine иелері, егер олардың бастапқы CD ROM² қосымшасы болмаса, 13 желтоқсанда шыққан Super CD ROM² құрылғысын таңдай алады, бұл қосымшаның жаңартылған нұсқасы, ол CD ROM дискісін, интерфейс блогын және Super System Card-ты бір құрылғыға біріктіреді.

Аркадалық карта

1994 жылдың 12 наурызында NEC компаниясы Super CD ROM² жүйесінің бортындағы RAM-ын 2 МБ-қа дейін арттыратын Arcade Card (アーケードカード) деп аталатын үшінші жаңартуды ұсынды. Бұл жаңарту екі модельде шығарылды: Super CD ROM² жүйесімен жабдықталған PC Engine консольдері үшін арналған Arcade Card Duo және түпнұсқа CD ROM² жүйесіне арналған Arcade Card Pro, ол Super System Card және Arcade Card Duo мүмкіндіктерін біріктіреді. Бұл қосымшаға арналған алғашқы ойындар Neo Geo компаниясының Fatal Fury 2 және Art of Fighting жекпе-жек ойындарының порттары болды. Кейіннен осы карта үшін World Heroes 2 және Fatal Fury Special порттары, сондай-ақ Arcade CD ROM² стандарты бойынша шығарылған бірнеше түпнұсқа ойындар пайда болды. Осы кезде Солтүстік Америкада TurboGrafx 16 және Turbo Duo қолдауы төмендеп кеткендіктен, екі Arcade Card-тың да Солтүстік Америкалық нұсқасы шығарылмады. Алайда, жапондық Arcade Card-ты HuCard адаптері арқылы Солтүстік Америка консолінде де пайдалануға болады.

Вариациялар

PC Engine-нің көптеген түрлері мен оған байланысты өнімдер шығарылды.

CoreGrafx

PC Engine CoreGrafx – 1989 жылдың 8 желтоқсанында Жапонияда шығарылған PC Engine-нің жаңартылған үлгісі. Ол бастапқы PC Engine-мен бірдей пішінге ие, бірақ түс схемасы ақ және қызылдан қара және көк түске өзгертілген, сондай-ақ бастапқы радиожиілікті шығару ұясы композиттік бейне AV портымен ауыстырылған. Сондай-ақ, HuC6280A жаңартылған процессоры қолданылды, ол кейбір шағын дыбыс мәселелерін шешкен деп есептеледі. Модельдің PC Engine CoreGrafx II деп аталатын қайта боялған нұсқасы 1991 жылдың 21 маусымында шығарылды. Түсі басқаша болғанымен (ақ сұр және қызғылт сары), ол бастапқы CoreGrafx-ке дерлік ұқсас, бірақ процессоры бастапқы HuC6280-ге қайта ауыстырылды.

СуперГрафкс

Жапонияда CoreGrafx-пен бір күні шығарылған PC Engine SuperGrafx – жаңартылған сипаттамалары бар PC Engine аппараттық құралының күшейтілген нұсқасы. Бұл модельде екінші HuC6270A (VDC), екі VDC-нің шығысын біріктіретін HuC6202 (VDP), төрт есе көп RAM, екі есе көп бейне RAM және екінші қабат/жазықтық прокруткасы бар. Ол сондай-ақ қайта қарастырылған HuC6280A процессорын қолданады, бірақ дыбыс және түс палитрасы жаңартылмады, бұл жүйе үшін қымбат бағаның үлкен кемшілігіне айналды. Осының салдарынан SuperGrafx үшін тек бес эксклюзивті ойын және екі гибридтік ойын (Darius Plus және Darius Alpha стандартты HuCards ретінде шығарылды, олар SuperGrafx консолінде ойналғанда қосымша бейне жабдықтың мүмкіндіктерін пайдаланды) жарық көрді және жүйе тез арада тоқтатылды. SuperGrafx бұрынғы PC Engine консольдарымен бірдей кеңейту портына ие, бірақ SuperGrafx консолінің үлкен өлшеміне байланысты бастапқы CD ROM² System құрылғысын пайдалану үшін адаптер қажет.

Көші-қон

PC Engine Shuttle 1989 жылғы 22 қарашада Жапонияда консольдің арзан нұсқасы ретінде шығарылды, бұл модель 18 800 иенге сатылды. Ол негізінен жас ойыншыларға бағытталған, ғарыш кемесін еске түсіретін дизайнымен және басқа стандартты TurboPad контроллерлерінен өзгеше TurboPad II контроллерімен бірге келді. Бағаның төмендеуіне консольдің артқы жағындағы кеңейту портын алып тастау мүмкіндік берді, осылайша CD ROM² қосымшасымен үйлесімсіз алғашқы модель болды. Дегенмен, ол кейбір ойындар үшін қажет болатын жад сақтау құрылғысына ұяшаға ие. Бастапқы PC Engine-де қолданылған RF шығысы, Shuttle үшін A/V портымен алмастырылды. PC Engine Shuttle Оңтүстік Кореяда да таралды. Ол 1990 жылы Daewoo Electronics компаниясымен шығарылды.

TurboExpress (Турбоэкспресс)

PC Engine GT — 1990 жылдың 1 желтоқсанында Жапонияда, кейіннен АҚШ-та TurboExpress ретінде шығарылған PC Engine-нің портативті нұсқасы. Ол тек HuCard ойындарын ойната алады. Ол артқы жарықтандырылған, белсенді матрицалы түсті LCD экранымен жабдықталған, сол кезде портативті ойын консолі үшін нарықтағы ең жетілген экран болған. Алайда, экранның бағасының жоғары болуына және батареяның аз зарядталуына себеп болды, бұл оның нарықтағы көрсеткіштеріне кері әсер етті. Одан басқа, теледидарға қосылатын адаптер және екі ойыншыны байланыстыруға арналған кабель де бар.

LT

PC Engine LT – ноутбук пішіндес консольдің моделі, 1991 жылдың 13 желтоқсанында Жапонияда шығарылып, 99,800 иенге сатылды. LT теледидар экранына мұқтаж емес (және AV шығысы жоқ), себебі ол ноутбуктердегідей ашылатын экран мен динамиктерге ие, бірақ GT-ден өзгеше, LT электр желісінен жұмыс істейді. Оның жоғары бағасы басқа модельдерге қарағанда аз санда өндірілді. LT толыққанды кеңейту портына ие, сондықтан CD ROM² құрылғысы LT-мен, бастапқы PC Engine және CoreGrafx сияқты толық үйлесімді. Дегенмен, LT Super CD ROM² құрылғысын пайдалану үшін адаптерді қажет етеді.

Үшінші тараптың үлгілері

PC KD863G – 1988 жылдың 27 қыркүйегінде Жапонияда ¥138 000 бағасында шығарылған, ішіне PC Engine консолі орнатылған CRT мониторы. NEC-тің жеке компьютерлерді атау жүйесіне сәйкес, PC KD863G жеке телевизор мен консоль сатып алу қажеттілігін болдырмау үшін жасалды. Ол сигналдарды RGB форматында шығаратындықтан, сол кезде радиотолқынды және композиттік байланыспен шектелген консольге қарағанда айқынрақ болды. Дегенмен, оның BUS кеңейту порты болмағандықтан, ол CD ROM² жүйесімен және жад сақтау құрылғыларымен үйлесімсіз болды. X1 Twin – Sharp компаниясы 1989 жылдың сәуір айында ¥99,800 бағасында шығарған, үшінші тарап компаниясы жасаған алғашқы лицензиялық PC Engine-ге үйлесімді құрылғы. Бұл жүйе PC Engine ойындарын және X1 компьютерлік бағдарламаларын іске қоса алатын гибридтік құрылғы. Pioneer Corporation компаниясының LaserActive құрылғысы PC Engine ойындарын (HuCard, CD ROM² және Super CD ROM²) пайдалануға мүмкіндік беретін қосымша модульді, сондай-ақ тек осы құрылғыда ғана жұмыс істейтін жаңа "LD ROM²" ойындарын қолдайды. NEC сонымен қатар өздерінің LaserActive блогын (NEC PCE LD1) және PC Engine модулін OEM лицензиясы бойынша шығарды. Барлығы он бір LD ROM2 ойыны жасалды, олардың тек үшеуі Солтүстік Америкада шығарылды.

Басқа сыртқы нарықтар

Солтүстік Америка мен Жапониядан басқа елдерде TurboGrafx 16 консолі Оңтүстік Кореяда үшінші тарап компаниясы Haitai тарапынан Vistar 16 деген атпен шығарылды. Ол американдық нұсқаға негізделген, бірақ жаңа, дөңгелектелген дизайнымен ерекшеленді. Сонымен қатар, Daewoo Electronics компаниясы PC Engine Shuttle-ді Оңтүстік Корея нарығында да таратты.

Техникалық ерекшеліктер

TurboGrafx 16 Hudson Soft HuC6280 процессорын пайдаланады – 7,16 МГц жылдамдықта жұмыс істейтін 8 биттік процессор, сондай-ақ екі 16 биттік графикалық процессор, HuC6270 бейне дисплей контроллері және HuC6260 бейне түс кодектеушісі. Оның құрамына 8 КБ жедел жад, 64 КБ бейне жад және 512 түстік палитрадан бір мезгілде 482 түс көрсету мүмкіндігі кіреді. Процессорға енгізілген дыбыс жабдықтамасы 3,58 МГц жылдамдықта жұмыс істейтін бағдарламаланатын дыбыс генераторынан және 5 10 биттік стерео PCM-нен тұрады. TurboGrafx 16 ойындары HuCard ROM картридж форматын қолданады, бұл консольдің алдыңғы ұясына салынатын, кредит картасының енінен жұқа карталар. PC Engine HuCard-тарында 38 қосылыс тірегі бар. TurboGrafx 16 HuCard-тары (басқаша «TurboChips» деп аталады) аймақтық шектеу әдісі ретінде осы тіректердің сегізін кері бұрады. Консольдегі қуатты қосу/өшіру түймесі жүйе қосылғанда HuCard-тарды шығаруға жол бермейтін құлып ретінде де қызмет етеді. TurboGrafx 16-ның Еуропалық нұсқасы шектеулі таралуына байланысты өз PAL форматталған HuCard-тарына ие болған жоқ, оның орнына жүйе стандартты HuCard-тарды қолдайды және PAL 50 Гц бейне сигналын шығарады.

Қабылдау

Жапонияда PC Engine өте табысты болды, бір кезде ол елдегі ең көп сатылған консоль болды. Солтүстік Америка мен Еуропада жағдай керісінше болды, Sega мен Nintendo NEC есебінен консоль нарығында үстемдік құрды. Бастапқыда TurboGrafx 16 АҚШ-та жақсы сатылды, бірақ кейіннен үшінші тараптың бағдарламалық жасақтамасын әзірлейтін компаниялар мен баспагерлердің қолдауынан айрылды. 1990 жылы ACE журналы консольдің жарыс ойындарының кітапханасын жоғары бағалап, «барлық танымал консольдармен салыстырғанда, PC Engine жарыс ойындарының көлемі мен сапасы тұрғысынан әлдеқайда жоғары» деді. 1993 жылы GamePro Turbo Duo үлгісін қарап, оған «бармағы төмен» бағасын берді. Олар жүйенің CD дыбысын, графикасын және бес ойыншыға арналған мүмкіндіктерін мақтады, бірақ ескірген контроллерді және ойын кітапханасын сынады. Үшінші тараптың қолдауы «дегенге келмейді» деді, ал көптеген бірінші тарап ойындары жапон нарығына көбірек сәйкес келетін ойындардың локализациясы болды. 2009 жылы IGN TurboGrafx 16-ны барлық уақыттағы ең жақсы бейне ойын консолінің 13-ші орнына қойды, «ойнауға тұрарлық ойындардың мықты каталогы» бар екенін айтты, бірақ сонымен қатар үшінші тараптың қолдауының жетіспеушілігі мен екінші контроллер портының болмауына назар салды. Биттік еніне қатысты маркетингтік стратегия туралы дау Atari Jaguar консолі пайда болғанда қайта жаңғырды. Mattel өзінің 1979 жылғы Intellivision жүйесін биттік енімен жарнамаламады, бірақ ол 16 биттік процессорды қолданды, кейіннен Wii U және Nintendo 3DS, оның ішінде бастапқыда Жапониядан тыс жерде шығарылмаған бірнеше жүйелерді де қамтыды. 2011 жылы Солтүстік Америка аймағында PlayStation 3 және PlayStation Portable-да ойнау үшін PlayStation Network-те он TurboGrafx 16 ойыны шығарылды. 2010 жылы Hudson «TurboGrafx 16 GameBox» деп аталатын iPhone қосымшасын шығарды, ол пайдаланушыларға таңдалған Turbo Grafx ойындарын сатып алып ойнауға мүмкіндік берді. 2012 жылғы JRPG Hyperdimension Neptunia Victory консольге құрмет көрсетіп, Peashy деп аталатын кейіпкерді ұсынды. 2016 жылы рэпер Канье Уэсттің 8-ші жеке альбомының «Turbo Grafx 16» деп аталатындығы жарияланды. Алайда, альбомның шығарылуынан бас тартылды. 2019 жылы Konami E3 2019 және Tokyo Game Show 2019 көрмелерінде көптеген ойындармен жабдықталған арнайы консоль – TurboGrafx 16 Mini-ді жариялады. 2020 жылдың 6 наурызында Konami компаниясы TurboGrafx 16 Mini және оның қосымша аксессуарларының шығарылу мерзімін Қытайдағы COVID-19 пандемиясының салдарынан жеткізу тізбегі бұзылғандықтан, бұрын белгіленген 2020 жылдың 19 наурызынан кейінге шексізге дейін ықшамдалатынын хабарлады. Ол Солтүстік Америкада 2020 жылдың 22 мамырында, ал Еуропада 2020 жылдың 5 маусымында сатылымға түсті.