Дамушы елдер үшін экономикалық саясаттар: Вашингтон консенсусы

Кіріспе

Дамушы елдерге арналған экономикалық саясат. Вашингтон консенсусы – Халықаралық валюта қоры (ХВҚ), Дүниежүзілік банк және АҚШ Қаржы министрлігі сияқты Вашингтон, округтік мекемелер дағдарысқа ұшыраған дамушы елдерге ұсынған «стандартты» реформалар жиынтығын құрайтын он экономикалық саясаттың жиынтығы. Бұл терминді алғаш рет 1989 жылы ағылшын экономисі Джон Уильямсон қолданды. Ұсыныстар сауданы либералдау, жекешелендіру және қаржыны либералдау сияқты еркін нарықты қолдайтын саясатты қамтиды. Сонымен қатар, олар бюджет тапшылығын және инфляцияны азайтуға бағытталған фискалдық және ақша-кредиттік саясатты қамтыды. Уильямсонның бастапқыда айтқан консенсусы салыстырмалы түрде нақты саясаттың он кең жиынтығын қамтыды. Джозеф Стиглиц «Вашингтон консенсусы саясаты Латын Америкасындағы нақты проблемаларға жауап ретінде жасалды және мағыналы болды» деп жазды (бірақ Стиглиц кейде ХВҚ саясатын дамушы елдерге қатысты сынға түсірді). «Вашингтон консенсусы» термині саясаттың негізінен сырттан келгенін білдіретінін ескере отырып, Станислав пен Ергин терминнің авторы Джон Уильямсонның «осы терминге өкінгенін» және «дипломатиялық емес атау табу қиын» екенін хабарлады. Уильямсон 2002 жылы «Вашингтон консенсусы» фразасының «бұзылған бренд атауы» екенін айтты. Әлемдегі аудитория бұл Вашингтон негізделген халықаралық қаржы институттарының бақытсыз елдерге таңған және оларды дағдарысқа және қайырсыздыққа әкелген неолибералды саясат жиынтығы деп санайды. Кейбір адамдар осы терминді айтуға батыл болмайды. Менің ойымша, бұл өте әртүрлі. Мен Вашингтон консенсусында жинақтап көрсетуге тырысқан негізгі идеялар соңғы он жылда кеңінен қабылданып, Луланың сайлануы үшін олардың көпшілігін қабылдауына тура келді. Көбінесе бұл қарапайым және баршаға түсінікті нәрселер, сондықтан консенсусқа қол жеткізді». Гарвард университетінің Ресей және Еуразия зерттеулері орталығының Кейт Геогеган Вашингтон консенсусына ықпал еткен перулік неолиберал экономисі Эрнандо де Сотоның еңбегін атады. Уильямсон де Сотоның еңбегі «Латын Америкасы ұсынған жаһандық зияткерлік тенденциялардың нәтижесі» екенін айтып, де Сото меншік құқығының құқықтық қорғалуына қатысты ұсынымды тікелей жасағанын мәлімдеді. Президент Нестор Киршнердің бағаны реттеу және ұқсас әкімшілік шараларға сүйенуі (әсіресе, коммуналдық қызметтер сияқты шетелдік инвестицияланған компанияларға бағытталған) консенсустың рухына қайшы болғанымен, оның әкімшілігі өте қатаң фискалдық саясатты жүргізіп, өте бәсекеге қабілетті өзгермелі валюта бағамын сақтады. Аргентинаның дағдарыстан тез арада қалпына келуі, қарыздарын жою және негізгі тауарлар бағасының сәтті өсуі ұзақ мерзімді тұрақтылық туралы мәселелерді ашық қалдырады. «Экономист» журналы Нестор Киршнердің үкіметі Аргентинаның популистік үкіметтер тарихындағы тағы бір үкімет болады деп санайды. 2008 жылдың қазан айында Киршнердің әйелі және президенттік лауазымға мұрагері Кристина Киршнер өзінің үкіметінің Менема Кавалло жүзеге асырған жекешелендірілген жүйеден зейнетақы қорларын ұлттандыру ниеті туралы мәлімдеді. Киршнерлер кезінде ресми статистиканы манипуляциялау туралы айыптаулар пайда болды (әсіресе инфляция бойынша), экономикалық көрсеткіштердің дұрыс емес оң суретін жасау үшін. «Экономист» журналы Аргентинаның инфляция көрсеткіштерін ресми көрсеткіштерден алып тастап, олардың сенімді емес екенін мәлімдеді. 2003 жылы Аргентина мен Бразилия президенттері Нестор Киршнер мен Луис Инасио Лула да Силва «Бюэнос-Айрес консенсусына» қол қойды, бұл Вашингтон консенсусының саясатына қарсы манифест. Дегенмен, күмәнді саяси бақылаушылар Луланың мұндай қоғамдық іс-шаралардағы сөздерін оның әкімшілігінің іс жүзінде жүзеге асырған саясатынан ажырату керектігін атап өтті.

Economic policies for developing nations

The Washington Consensus is a set of ten economic policy prescriptions considered to constitute the "standard" reform package promoted for crisis wracked developing countries by Washington, D. C. based institutions such as the International Monetary Fund (IMF), World Bank and United States Department of the Treasury. The term was first used in 1989 by English economist John Williamson. The prescriptions encompassed free market promoting policies such as trade liberalization, privatization and finance liberalization. They also entailed fiscal and monetary policies intended to minimize fiscal deficits and minimize inflation. The consensus as originally stated by Williamson included ten broad sets of relatively specific policy recommendations: Joseph Stiglitz has written that "the Washington Consensus policies were designed to respond to the very real problems in Latin America and made considerable sense" (though Stiglitz has at times been an outspoken critic of IMF policies as applied to developing nations). In view of the implication conveyed by the term Washington Consensus that the policies were largely external in origin, Stanislaw and Yergin report that the term's creator, John Williamson, has "regretted the term ever since", stating "it is difficult to think of a less diplomatic label." Williamson said in 2002, "The phrase "Washington Consensus" is a damaged brand name Audiences the world over seem to believe that this signifies a set of neoliberal policies that have been imposed on hapless countries by the Washington based international financial institutions and have led them to crisis and misery. There are people who cannot utter the term without foaming at the mouth. My own view is of course quite different. The basic ideas that I attempted to summarize in the Washington Consensus have continued to gain wider acceptance over the past decade, to the point where Lula has had to endorse most of them in order to be electable. For the most part they are motherhood and apple pie, which is why they commanded a consensus." Kate Geohegan of Harvard University's Davis Center for Russian and Eurasian Studies credited Peruvian neoliberal economist Hernando de Soto for inspiring the Washington Consensus. Williamson partly credited de Soto himself for the prescriptions, saying his work was "the outcome of the worldwide intellectual trends to which Latin America provided" and said that de Soto was directly responsible for the recommendation on legal security for property rights. While President Néstor Kirchner's reliance on price controls and similar administrative measures (often aimed primarily at foreign invested firms such as utilities) clearly ran counter to the spirit of the Consensus, his administration in fact ran an extremely tight fiscal ship and maintained a highly competitive floating exchange rate; Argentina's immediate bounce back from crisis, further aided by abrogating its debts and a fortuitous boom in prices of primary commodities, leaves open issues of longer term sustainability. The Economist has argued that the Néstor Kirchner administration will end up as one more in Argentina's long history of populist governments. In October 2008, Kirchner's wife and successor as president, Cristina Kirchner, announced her government's intention to nationalize pension funds from the privatized system implemented by Menem Cavallo. Accusations have emerged of the manipulation of official statistics under the Kirchners (most notoriously, for inflation) to create an inaccurately positive picture of economic performance. The Economist removed Argentina's inflation measure from its official indicators, saying that they were no longer reliable. In 2003, Argentina's and Brazil's presidents, Néstor Kirchner and Luiz Inacio Lula da Silva signed the "Buenos Aires Consensus", a manifesto opposing the Washington Consensus' policies. Skeptical political observers note, however, that Lula's rhetoric on such public occasions should be distinguished from the policies actually implemented by his administration.

Венесуэла

1980 жылдары мұнай бағасының төмендеуі және Латын Америкасының қарыз дағдарысының басталуы Венесуэлаға экономикалық қиындықтар әкелді. Президент Луис Эррера Кампинстің экономикалық саясаты да Венесуэла боливарінің АҚШ долларына қатысты құнын бір күні құлдыратып, осы күн «Қара жұма» (Viernes Negro) деп аталады. Мұнай бағасының дағдарысынан кейін Эррера Кампинс үкіметі халықаралық банктер қауымдастығына банкроттық жариялады, содан кейін валюталық шектеулер енгізді. Валюта бақылауы нәтижесінде Венесуэланың сатып алу қабілеті бірнеше сағаттың ішінде 75%-ға төмендеді; «Қара жұма» күні банктер жұмыс істемеді, тіпті Орталық банктың да шетел валютасының қоры жеткіліксіз болды, бұл үкіметті боливарды 100%-ға девальвациялауға мәжбүр етті және бастапқыда либерализация саясатын қабылдаудан бас тартты. Президент Перес сайланған кезде Венесуэланың халықаралық резервтері бар болғаны 300 миллион АҚШ долларын құрады; Перес қарызға, мемлекеттік шығындарға, экономикалық шектеулерге және иеленуші мемлекеттік үлгіге экономиканы либерализациялау арқылы жауап беруге шешім қабылдады. Либерализация 1989 жылдың 1 наурызында күшіне енуі тиіс болған, бірақ автобус жүргізушілері 27 ақпанда, Венесуэлада жалақы күніне бір күн бұрын бағаны көтеруді қолдануға шешім қабылдады. Оған жауап ретінде 1989 жылдың 27 ақпанында таңертең Каракасқа жақын орналасқан Гуаренас қаласында наразылық акциялары мен тәртіпсіздіктер басталды. Каракас қалалық полициясы (Policía Metropolitana de Caracas) ереуілде болғандықтан биліктің уақтылы араласуы болмады, нәтижесінде наразылықтар мен тәртіпсіздіктер тез арада астанаға және елдің басқа да қалаларына тарады. Ең сәтті аукцион – телекоммуникациялық компания CANTV-нің сатылуы болды, ол американдық AT&T International, General Telephone Electronic және венесуэлалық Electricidad de Caracas және Banco Mercantil компанияларынан құралған консорциумға 1,885 миллион АҚШ долларына сатылды. Бұл жекешелендіру Венесуэланың телекоммуникация саласындағы монополиясын жойды және ең оңтайлы болжамдардан да асып, базалық бағадан 1,000 миллион АҚШ долларына, ал бәсекелес топ ұсынғаннан 500 миллион АҚШ долларына артық сатылды. Жыл соңына қарай инфляция 31%-ға дейін төмендеді, Венесуэланың халықаралық резервтері 14,000 миллион АҚШ долларына жетті және экономика 9%-ға өсті («Азиялық өсім» деп аталды), бұл сол кезде Латын Америкасындағы ең жоғары көрсеткіш еді. Бұл 1982 жылы екі партиялық үкіметтерді құлатуға уәде берген. 1998 жылы президент болып сайланғаннан кейін Чавес өзінің алдыңғыларының саясатын кері қайтаруға кірісті.

In the 1980s, a fall in oil prices and the start of the Latin American debt crisis brought economic difficulties to Venezuela. Additionally, President Luis Herrera Campins' economic policies led to the devaluation of the Venezuelan bolívar against the US dollar in a day that would be known as Viernes Negro Following the oil price crisis, the Herrera Campins government declared bankruptcy to the international banking community and then enacted currency restrictions. The currency controls devalued Venezuelan purchasing power by 75% in a matter of hours; banks did not open on Viernes Negro, and even the Central Bank did not have many reserves of foreign currencies, causing the government to devalue the bolívar by 100%. and initially rejected liberalization policies. Venezuela's international reserves were only US$300 million at the time of Pérez' election into the presidency; Pérez decided to respond to the debt, public spending, economic restrictions and rentier state by liberalizing the economy The increase was supposed to be implemented on 1 March 1989, but bus drivers decided to apply the price rise on 27 February, a day before payday in Venezuela. In response, protests and rioting began on the morning of 27 February 1989 in Guarenas, a town near Caracas; a lack of timely intervention by authorities, as the Policía Metropolitana de Caracas was on a labor strike, led to the protests and rioting quickly spreading to the capital and other towns across the country. The most remarkable auction was CANTV's, a telecommunications company, which was sold at the price of US$1,885 million to the consortium composed of American AT&T International, General Telephone Electronic and the Venezuelan Electricidad de Caracas and Banco Mercantil. The privatization ended Venezuela's monopoly over telecommunications and surpassed even the most optimistic predictions, with over US$1,000 million above the base price and US$500 million more than the bid offered by the competition group. By the end of the year, inflation had dropped to 31%, Venezuela's international reserves were now worth US$14,000 million and there was an economic growth of 9% (called as an "Asian growth"), the largest in Latin America at the time. who in 1982 had promised to depose the bipartisanship governments. Once elected in 1998, Chávez began to revert the policies of his predecessors.

Сын

2000-шы жылдардан бастап бірнеше Латын Америка елдерін социалистік немесе басқа да солшыл үкіметтер басқарды. Олардың кейбіреулері – Аргентина мен Венесуэла сияқты – Вашингтон консенсусына қарсы саясатты қолдады және белгілі бір дәрежеде қабылдады. Латын Америкасының басқа да солшыл үкіметтері бар елдер, соның ішінде Бразилия, Чили және Перу, Уильямсон тізіміне енген саясаттың көп бөлігін қабылдады, тіпті олар нарықтық фундаментализмді сынға алғанмен де. Консенсустың экономикасына қатысты сын кеңінен қалыптасты, мысалы, Гарвард университетінің халықаралық саяси экономика профессоры, АҚШ ғалымы Дани Родрик өзінің «Goodbye Washington Consensus, Hello Washington Confusion?» атты еңбегінде атап өткендей. Уильямсон атап көрсеткендей, бұл термин бастапқы мағынасынан ауысып, нарықтық фундаментализм немесе неолиберализмнің синонимі ретінде қолданыла бастады. Уильямсонның айтуынша, осы кең мағынада Джордж Сорос пен Джозеф Стиглиц сияқты адамдар бұл терминге сын айтқан. Бұл термин жалпы неолибералды саясатпен байланысты болып, еркін нарықтың кеңейіп жатқан рөлі, мемлекетке қойылатын шектеулер, АҚШ-тың және жаһанданудың елдердің ұлттық егемендігіне тигізетін әсері туралы кең пікірталасқа тартылды. Джозеф Стиглиц және Дани Родрик сияқты американдық экономистер кейде ХВҚ мен АҚШ Қаржы министрлігінің «фундаменталистік» саясаты деп сипатталатын саясатқа қарсы шықты, Стиглиц бұл саясатты жеке экономикаларға «бір өлшемге сәйкес келеді» деген тұрғысынан қарастырады. Стиглицтің пікірінше, ХВҚ ұсынған тәсіл тым қарапайым: бір доза, содан кейін жылдам тұрақтандыру, либерализация және жекешелендіру, алдымен басымдықтарды анықтау немесе жанама әсерлерді бақылау қажет емес. Реформалар әрқашан күткендей нәтиже бермеді. Латын Америкасының көп бөлігінде өсім жақсарғанмен, көптеген елдерде реформаторлар күткеннен төмен болды, ал бұрынғы социалистік экономикалардың кейбіреулеріндегі «өтпелді дағдарыс» күткеннен терең және ұзаққа созылды. 1990 жылдары Сахарадан оңтүстікке қарай Африкадағы табысты оқиғалар өте сирек кездесті, ал нарыққа бағдарланған реформалар континентті қамқан денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдайға қарсы ешқандай формула ұсынбады. Сыншылар бұл көңіл көншітпейтін нәтижелер стандартты реформалар күн тәртібінің орынсыздығы туралы алаңдаушылықтарын растады. Вашингтон консенсусының сәтсіздігіне нарықтық фундаментализмге және халықаралық экономикалық институттарға сенімнен басқа, Стиглиц оның неге сәтсіз болғанына қосымша түсіндірме берді. «The Post Washington Consensus Consensus» атты мақаласында ол Вашингтон консенсусының саясаты дамушы елдердің экономикалық құрылымдарын тиімді басқара алмағанын айтты. Корея мен Тайвань сияқты Шығыс Азия елдерінің жағдайы табысты оқиға ретінде танымал, онда олардың айтарлықтай экономикалық өсуі үкіметтің өнеркәсіптік саясатты жүзеге асыру және ішкі жинақтарды арттыру арқылы үлкен рөл атқарғандығымен байланысты. Осы жағдайлардан үкіметтің рөлі дамудың динамикалық процесінің бастапқы кезеңінде, кем дегенде нарықтар өздері тиімді нәтижелер бере алғанға дейін маңызды екені дәлелденді. Халықаралық қаржы институттарының саясаты, яғни Вашингтон консенсусы саясаты немесе неолиберализм деп аталатын саясаты, Шығыс Азия елдерінің көпшілігіне қарағанда мемлекет үшін әлдеқайда шектеулі рөлді білдірді, бұл саясат жиынтығы (басқа оңайлатуда) даму мемлекеті деп аталды. Бұл Вашингтон консенсусының бастапқы идеяларынан қаншалықты алысқа кеткенін көрсетеді. Дүниежүзілік банктің Африка бойынша бұрынғы вице-президенті Гобинд Нанкани алғы сөзінде: «Бізге формулалардан және «ең жақсы тәжірибелерді» іздеуден аулақ болу керек, өйткені бірыңғай әмбебап ережелердің жиынтығы жоқ» (ж. xiii) деп жазды. Дүниежүзілік банктің жаңа басымдығы кішіпейілділік, саясаттың әртүрлілігі, іріктеп, кішігірім реформалар мен тәжірибе жүргізу қажеттілігіне бағытталған. Дүниежүзілік банктің «Реформадан сабақ алу» атты есебі 1990 жылдардағы кейбір өзгерістерді көрсетеді. Коммунизмнен нарықтық экономикаға көшуде кейбір елдерде (барлығы емес) өнімнің терең және ұзақ уақыт бойы құлдырауы болды (оның керісінше, Орталық және Шығыс Еуропа елдерінің көпшілігі салыстырмалы түрде тез бейімделді). Академиялық зерттеулер көрсеткендей, коммунистік елдердің кейбіреулері, әсіресе бұрынғы Кеңес Одағының кейбір аймақтары, 1989 жылға дейінгі өнім деңгейіне жете алмады. 2001 жылы экономист Стивен Розефельд жасаған зерттеуде 1990 жылдан 1998 жылға дейін Ресейде 3,4 миллион адам мерзімінен бұрын қайтыс болғанын көрсетті, ол бұл оқиғаға Вашингтон консенсусының салдарынан туындаған «шокты терапияны» кінәлі деп есептейді. Вашингтон консенсусымен байланысты неолибералды саясат, соның ішінде зейнетақыны жекешелендіру, бірыңғай салық салу, ақша айналымын бақылау, корпоративтік салықты төмендету және орталық банктың тәуелсіздігі 2000-шы жылдарға дейін жалғасты. 1990 жылдары Сахарадан оңтүстікке қарай Африканың көптеген елдері саясатты реформалау, саяси және сыртқы ортаны өзгерту және шетелдік көмектің көптеп келуіне қарамастан, дамуға қол жеткізе алмады. Уганда, Танзания және Мозамбик кейбір табысқа жеткен елдердің қатарында болды, бірақ олардың жағдайы әлі де тұрақсыз болды. Латын Америкасы, Шығыс Азия, Ресей және Түркияда бірнеше қатарынан ауыр қаржы дағдарыстары болды. Латын Америкасының 1990 жылдардың бірінші жартысындағы қалпына келуі жыл соңындағы дағдарыстармен тоқтатылды. Латын Америкасында 1950-1980 жылдардағы қарқынды өсім және әлемдік экономикаға ашылу кезеңімен салыстырғанда жан басына шаққандағы ЖІӨ өсімі төмен болды. Кейбір бақылаушылар «Латын Америка экономикалық революциясының символы» деп сипаттаған Аргентина 2002 жылы құлдырады. Бұл көзқарас Бразилия, Чили, Перу және Уругвай сияқты, соңғы жылдары солшыл партиялармен басқарылатын елдер, риторикасына қарамастан, Консенсустың маңызды элементтерін іс жүзінде тастап кетпеді деп мәлімдейді. Фискалдық және монетарлық тәртіп арқылы макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізген елдер одан бас тартуға құштар емес: Бразилияның бұрынғы президенті Лула (Бразилия жұмысшы партиясының бұрынғы жетекшісі) гиперінфляцияны жеңу елдің кедей халқының әл-ауқатын арттыруға ең маңызды үлес болғанын ашық айтты, бірақ Бразилияда қазіргі уақытта болып жатқан экономикалық дағдарыстың фонында оның саясатының кедейлікті жеңу және инфляцияны тұрақтандыру әсері талқыланып, күмәндануда. Бұл экономистер мен саясаткерлер Вашингтон консенсусы толық емес екеніне және Латын Америкадағы және басқа елдердің экономикасында макроэкономикалық және сауда реформаларының «бірінші буынынан» өнімділікті арттыру реформаларына және кедейлерді қолдауға бағытталған тікелей бағдарламаларға көшу қажет екеніне толығымен келіседі. Бұған инвестициялық ахуызды жақсарту және кіші фирмалар үшін әкімшілік кедергілерді жою, әділет жүйесі сияқты салаларда институттарды күшейту, Мексика және Бразилия сияқты елдер қабылдаған шартты ақша трансферттері бағдарламалары арқылы кедейлікті тікелей күресу, бастауыш және орта білім беру сапасын арттыру, елдердің технологияны дамыту және сіңіру тиімділігін арттыру және Латын Америкасының бүкіл аймағындағы жергілікті халықтар мен африкалық текті халықтар сияқты тарихи тұрғысынан кемсінтілген топтардың ерекше қажеттіліктерін шешу кіреді. 2003 жылы Перудің болашақ президенті Педро Пабло Кучинскимен бірге шығарылған кітабында Джон Уильямсон экономиканы дағдарыстан қорғауға, «екінші буын» реформаларына және теңсіздік пен әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған кеңейтілген реформалар күн тәртібін ұсынды.

As of the 2000s, several Latin American countries were led by socialist or other left wing governments, some of which—including Argentina and Venezuela—have campaigned for (and to some degree adopted) policies contrary to the Washington Consensus policies. Other Latin American countries with governments of the left, including Brazil, Chile and Peru, in practice adopted the bulk of the policies included in Williamson's list, even though they criticized the market fundamentalism that these are often associated with. General criticism of the economics of the consensus is now more widely established, such as that outlined by US scholar Dani Rodrik, Professor of International Political Economy at Harvard University, in his paper Goodbye Washington Consensus, Hello Washington Confusion?. As Williamson has pointed out, the term has come to be used in a broader sense than its original intention, as a synonym for market fundamentalism or neoliberalism. In this broader sense, Williamson states, it has been criticized by people such as George Soros and Joseph Stiglitz. The term has become associated with neoliberal policies in general and drawn into the broader debate over the expanding role of the free market, constraints upon the state, and the influence of the United States, and globalization more broadly, on countries' national sovereignty. Some US economists, such as Joseph Stiglitz and Dani Rodrik, have challenged what are sometimes described as the 'fundamentalist' policies of the IMF and the US Treasury for what Stiglitz calls a 'one size fits all' treatment of individual economies. According to Stiglitz the treatment suggested by the IMF is too simple: one dose, and fast—stabilize, liberalize and privatize, without prioritizing or watching for side effects. The reforms did not always work out the way they were intended. While growth generally improved across much of Latin America, it was in most countries less than the reformers had originally hoped for (and the "transition crisis", as noted above deeper and more sustained than hoped for in some of the former socialist economies). Success stories in Sub Saharan Africa during the 1990s were relatively few and far in between, and market oriented reforms by themselves offered no formula to deal with the growing public health emergency in which the continent became embroiled. The critics, meanwhile, argue that the disappointing outcomes have vindicated their concerns about the inappropriateness of the standard reform agenda. Besides the excessive belief in market fundamentalism and international economic institutions in attributing the failure of the Washington consensus, Stiglitz provided a further explanation about why it failed. In his article "The Post Washington Consensus Consensus", he claims that the Washington consensus policies failed to efficiently handle the economic structures within developing countries. The cases of East Asian countries such as Korea and Taiwan are known as a success story in which their remarkable economic growth was attributed to a larger role of the government by undertaking industrial policies and increasing domestic savings within their territory. From the cases, the role for government was proven to be critical at the beginning stage of the dynamic process of development, at least until the markets by themselves can produce efficient outcomes. blockquote |The policies pursued by the international financial institutions which came to be called the Washington consensus policies or neoliberalism entailed a much more circumscribed role for the state than were embraced by most of the East Asian countries, a set of policies which (in another simplification) came to be called the development state. shows how far discussion has come from the original ideas of the Washington Consensus. Gobind Nankani, a former vice president for Africa at the World Bank, wrote in the preface: "there is no unique universal set of rules [W]e need to get away from formulae and the search for elusive 'best practices' " (p. xiii). The World Bank's new emphasis is on the need for humility, for policy diversity, for selective and modest reforms, and for experimentation. The World Bank's report Learning from Reform shows some of the developments of the 1990s. There was a deep and prolonged collapse in output in some (though by no means all) countries making the transition from communism to market economies (many of the Central and East European countries, by contrast, made the adjustment relatively rapidly). Academic studies show that more than two decades into the transition, some of the former communist countries, especially parts of the former Soviet Union, had still not caught up to their levels of output before 1989. A 2001 study by economist Steven Rosefielde posits that there were 3.4 million premature deaths in Russia from 1990 to 1998, which he party blames on the shock therapy imposed by the Washington Consensus. Neoliberal policies associated with the Washington Consensus, including pension privatization, the imposition of a flat tax, monetarism, cutting of corporate taxes, and central bank independence, continued into the 2000s. Many Sub Saharan African's economies failed to take off during the 1990s, in spite of efforts at policy reform, changes in the political and external environments, and continued heavy influx of foreign aid. Uganda, Tanzania, and Mozambique were among countries that showed some success, but they remained fragile. There were several successive and painful financial crises in Latin America, East Asia, Russia, and Turkey. The Latin American recovery in the first half of the 1990s was interrupted by crises later in the decade. There was less growth in per capita GDP in Latin America than in the period of rapid post War expansion and opening in the world economy, 1950–80. Argentina, described by some as "the poster boy of the Latin American economic revolution", came crashing down in 2002. This view asserts that countries such as Brazil, Chile, Peru and Uruguay, largely governed by parties of the left in recent years, did not—whatever their rhetoric—in practice abandon most of the substantive elements of the Consensus. Countries that have achieved macroeconomic stability through fiscal and monetary discipline have been loath to abandon it: Lula, the former President of Brazil (and former leader of the Workers' Party of Brazil), has stated explicitly that the defeat of hyperinflation was among the most important positive contributions of the years of his presidency to the welfare of the country's poor, although the remaining influence of his policies on tackling poverty and maintaining a steady low rate of inflation are being discussed and doubted in the wake of the Brazilian Economic Crisis currently occurring in Brazil. These economists and policy makers would, however, overwhelmingly agree that the Washington Consensus was incomplete, and that countries in Latin America and elsewhere need to move beyond "first generation" macroeconomic and trade reforms to a stronger focus on productivity boosting reforms and direct programs to support the poor. This includes improving the investment climate and eliminating red tape (especially for smaller firms), strengthening institutions (in areas like justice systems), fighting poverty directly via the types of Conditional Cash Transfer programs adopted by countries like Mexico and Brazil, improving the quality of primary and secondary education, boosting countries' effectiveness at developing and absorbing technology, and addressing the special needs of historically disadvantaged groups including indigenous peoples and Afro descendant populations across Latin America. In a book edited with future president of Peru, Pedro Pablo Kuczynski in 2003, John Williamson laid out an expanded reform agenda, emphasizing crisis proofing of economies, "second generation" reforms, and policies addressing inequality and social issues. Nobel laureate Michael Spence has defended the Washington Consensus, arguing "I continue to find that when properly interpreted as a guide to the formulation of country specific development strategies, the Washington Consensus has withstood the test of time quite well." Despite macroeconomic advances, poverty and inequality remain at high levels in Latin America. About one of every three people—165 million in total—still live on less than $2 a day. Roughly a third of the population has no access to electricity or basic sanitation, and an estimated 10 million children suffer from malnutrition. These problems are not, however, new: Latin America was the most economically unequal region in the world in 1950, and has continued to be so ever since, during periods both of state directed import substitution and (subsequently) of market oriented liberalization. Some socialist political leaders in Latin America have been vocal and well known critics of the Washington Consensus, such as the late Venezuelan President Hugo Chávez, Cuban ex President Fidel Castro, Bolivian President Evo Morales, and Rafael Correa, President of Ecuador. In Argentina, too, the recent Justicialist Party government of Néstor Kirchner and Cristina Fernández de Kirchner undertook policy measures which represented a repudiation of at least some Consensus policies.

"Еуропалық модель" және "Азия жолы" жақтаушылары

Кейбір еуропалық және азиялық экономистердің пікірінше, Норвегия, Сингапур және Қытай сияқты "инфрақұрылымды тиімді пайдаланатын экономикалар" Вашингтон консенсусына тән неоклассикалық "қаржылық ортодоксалды" ішінара қабылдамады, керісінше, стратегиялық инфрақұрылымдық жобаларға тұрақты, үлкен көлемде, мемлекеттік қаржыландырылатын инвестициялар негізінде өздерінің прагматикалық даму жолын бастады: "Сингапур, Индонезия және Оңтүстік Корея сияқты табысты елдер 1997–1998 жылдардағы "Азиялық дағдарыс" кезінде ХВҚ және Дүниежүзілік банк тарапынан күштеп таңылған қатаң түзету шараларын әлі есінде сақтайды. Экономистер арасында пікірлер әртүрлі болғанымен, Родрик өзінің фактілік парадокс екенін атап өтті: Қытай мен Үндістан экономикаларының еркін нарық күштеріне тәуелділігін шектеулі деңгейде арттырғанмен, олардың жалпы экономикалық саясаты Вашингтон консенсусының негізгі ұсыныстарына толыққанды қайшы болды. Екеуінде де жоғары деңгейде протекционизм сақталды, жекешелендіру болған жоқ, кең ауқымды өнеркәсіптік саясат жоспарланды және 1990 жылдар бойында салықтық және қаржылық саясат жұмсақ болды. Егер олар сәтсіздікке ұшыраса, Вашингтон консенсусы ұсынған саясатты қолдауға мықты дәлелдер келтіретін еді. Бірақ олар табысқа жетті. Родрик атап көрсеткендей: "Жақтаушылар мен күмәнданғандардың пікірлері әртүрлі болғанымен, Вашингтон консенсусына енді ешкімнің сенбейтінін айтуға болады. Қазіргі мәселе – Вашингтон консенсусы тірі ме, өлген ме емес, оны немен алмастыру керек".

Ауыл шаруашылығына субсидиялар

Уильямсонның Вашингтон консенсусы мемлекеттік шығындарды субсидиялардан ("әсіресе шексіз субсидиялар") негізгі өсуді қолдайтын, кедейлерге бағытталған бастауыш білім беру, денсаулық сақтау және инфрақұрылымға инвестициялар сияқты кең ауқымды қызметтерді ұсынуға бағыттауды қамтиды. Бұл анықтама нақты мемлекеттік шығындар бағдарламалары бойынша пікірталасқа мүмкіндік береді. Қоғамдық пікірталас тудырған мәселелердің бірі – фермерлерге тыңайтқыштар мен өзге де заманауи шаруашылық құралдарына берілетін субсидиялар. Бір жағынан, оларды субсидия деп сынға алуға болады, екінші жағынан, олардың оң сыртқы әсерлері бар екенін, бұл субсидияны ақтауы мүмкін екенін айтуға болады. Вашингтон консенсусын сынаушылардың кейбіреулері, мысалы, Малавидегі ауыл шаруашылығы субсидияларының тәжірибесін пакеттің кемшіліктерін көрсететін мысал ретінде келтіреді. Дүниежүзілік банк және донор елдер ондаған жылдар бойы Африканың ауылдық елі Малавиді фермерлерге берілетін мемлекеттік тыңайтқыш субсидиясын қысқартуға немесе тоқтатуға шақырып келді. Дүниежүзілік банк сарапшылары Малави фермерлерін экспортқа арналған ақшалай дақылдар өсіруге және азық-түлік импортына шетелдік валютадан түсетін табысты пайдалануға да шақырды. Көп жылдар бойы Малави ашаршылықтың қаупінде болды. 2005 жылы жүгері өнімі нашар болғаннан кейін, 13 миллион халқының шамамен 5 миллионы шұғыл түрде азық-түлік көмегіне мұқтаж болды. Содан кейін Малавидің жаңадан сайланған президенті Бингу ва Мутарика саясатты өзгертуге шешім қабылдады. 2006 және 2007 жылдары тыңайтқыштарға (және тұқымға аз көлемде) терең субсидиялар берілуі және жақсы жауын-жаңбырдың нәтижесінде фермерлер рекордтық жүгері өнімін алды. Үкіметтік мәліметтерге сәйкес, жүгері өндірісі 2005 жылы 1,2 миллион тоннадан 2006 жылы 2,7 миллион тоннаға және 2007 жылы 3,4 миллион тоннаға дейін өсті. Балалар арасындағы ауыр аштық күрт төмендеді және Малави жақында шұғыл түрде азық-түлік көмегін қабылдаудан бас тартты. Глобалды даму орталығы үшін дайындалған Малави тәжірибесіне арналған ескертпеде даму экономистері Виджая Рамачандран мен Питер Тиммер Африканың кейбір аймақтарында (және Индонезияда) тыңайтқыш субсидияларының пайдасы шығындарынан әлдеқайда көп болуы мүмкін екенін айтты. Алайда, олар субсидияның ұзақ мерзімді табысқа жетуі үшін оның қалай жүзеге асырылатыны маңызды екенін ескертеді және тыңайтқыштарды тарату монополияға айналуына жол бермеуге шақырады. Рамачандран мен Тиммер африкалық фермерлерге тек субсидиялар ғана емес, жаңа өнімдер мен тұқымдарды әзірлеу үшін жақсы зерттеулер, сондай-ақ көлік және энергия инфрақұрылымын жақсарту қажет екенін атап өтті. Дүниежүзілік банк қазір кедейлерге бағытталған және жеке нарықты дамытуға бағытталған тыңайтқыш субсидияларын уақытша қолдауға көшкенін хабарлады: "Малавидегі Банк қызметкерлері Малави саясатын қолдайтындарын айтады, бірақ үкіметтің субсидияларды ақырында тоқтату стратегиясы болмағаны үшін сынға алады, 2007 жылғы жүгері өндірісінің бағалауларының дұрыс еместігіне күмән келтіреді және субсидияны жүзеге асыруда әлі де жақсартуға орын бар екенін айтады". Синдикаттық колонна жазушысы Уильям Пфаффтың пікірінше, американдық негізгі бұқаралық ақпарат құралдарындағы сыртқы істерді жабудағы Beltway центризмі ерекшелік емес: "АҚШ-тағы халықаралық істерді жабу толығымен Вашингтонға байланысты. Яғни, сыртқы істер туралы қойылған сұрақтар – бұл Вашингтонның ішкі саясаты мен қалыптасқан саяси ұстанымдары тұрғысынан қарастырылған сұрақтары. Бұл жайттар ақпаратқа толы емес жауаптарға және жағымсыз немесе ұнамайтын пікірлерді ынталандырмауға әкеледі".

The Washington Consensus as formulated by Williamson includes provision for the redirection of public spending from subsidies ("especially indiscriminate subsidies") toward broad based provision of key pro growth, pro poor services like primary education, primary health care and infrastructure investment. This definition leaves some room for debate over specific public spending programs. One area of public controversy has focused on the issues of subsidies to farmers for fertilizers and other modern farm inputs: on the one hand, these can be criticized as subsidies, on the other, it may be argued that they generate positive externalities that might justify the subsidy involved. Some critics of the Washington Consensus cite Malawi's experience with agricultural subsidies, for example, as exemplifying perceived flaws in the package's prescriptions. For decades, the World Bank and donor nations pressed Malawi, a predominantly rural country in Africa, to cut back or eliminate government fertilizer subsidies to farmers. World Bank experts also urged the country to have Malawi farmers shift to growing cash crops for export and to use foreign exchange earnings to import food. For years, Malawi hovered on the brink of famine; after a particularly disastrous corn harvest in 2005, almost five million of its 13 million people needed emergency food aid. Malawi's newly elected president Bingu wa Mutharika then decided to reverse policy. Introduction of deep fertilizer subsidies (and lesser ones for seed), abetted by good rains, helped farmers produce record breaking corn harvests in 2006 and 2007; according to government reports, corn production leapt from 1.2 million metric tons in 2005 to 2.7 million in 2006 and 3.4 million in 2007. The prevalence of acute child hunger has fallen sharply and Malawi recently turned away emergency food aid. In a commentary on the Malawi experience prepared for the Center for Global Development, development economists Vijaya Ramachandran and Peter Timmer argue that fertilizer subsidies in parts of Africa (and Indonesia) can have benefits that substantially exceed their costs. They caution, however, that how the subsidy is operated is crucial to its long term success, and warn against allowing fertilizer distribution to become a monopoly. Ramachandran and Timmer also stress that African farmers need more than just input subsidies—they need better research to develop new inputs and new seeds, as well as better transport and energy infrastructure. The World Bank reportedly now sometimes supports the temporary use of fertilizer subsidies aimed at the poor and carried out in a way that fosters private markets: "In Malawi, Bank officials say they generally support Malawi's policy, though they criticize the government for not having a strategy to eventually end the subsidies, question whether its 2007 corn production estimates are inflated and say there is still a lot of room for improvement in how the subsidy is carried out". According to syndicated columnist William Pfaff, Beltway centrism in American mainstream media coverage of foreign affairs is the rule rather than the exception: "Coverage of international affairs in the US is almost entirely Washington driven. That is, the questions asked about foreign affairs are Washington's questions, framed in terms of domestic politics and established policy positions. This invites uninformative answers and discourages unwanted or unpleasant views."