Кіріспе
Георгиос Пападопулос ( /p//æ//p//ə/'/d//ɒ//p//ə//l//ə//s/; Γεώργιος Παπαδόπουλος; 5 мамыр 1919 – 27 маусым 1999) – 1967 жылы Грекияда төңкеріс жасаған және 1967 жылдан 1973 жылға дейін елдің премьер-министрі болған грек әскери шенеунігі және диктаторы. Ол сондай-ақ 1973 жылы өткен референдумнан кейін хунта кезінде Грекия президенті болды. Бірақ, Афина политехникалық институтындағы көтерілісті күшпен басып жапқаннан кейін, ол 1974 жылы режимнің құлауына әкелген оқиғалар тізбегінде қаталдыққа бой алған Димитриос Иоаннидиспен құлатылды. Оның және диктатураның қалдырған мұрасы, сондай-ақ оның құрастырған әдістері мен Грекия экономикасы мен қоғамға тигізген әсері әлі де қызу талқылауда. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде грек армиясына қосылып, грек-итальян соғысына қарсы тұрды, осы арқылы ол құрметке ие болып, батыр атанды. Соғыстан кейін де армияда қызметін жалғастырып, полковник шеніне дейін көтерілді. 1967 жылдың сәуір айында Пападопулос және басқа да орта деңгейдегі әскери шенеуніктер тобы демократиялық үкіметті құлатып, 1974 жылға дейін жалғанған әскери хунта құрды. Диктаторлық билікті өз қолына алып, ол авторитарлық, коммунизмге қарсы және ультраұлттық режимге жетекшілік етті, ол грек монархиясын жойып, өзі президент болған республиканы құрды. 1973 жылы ол өзімен бірге төңкеріс жасаған бригада генералы Димитриос Иоаннидиспен құлатылып, тұтқындалды. 1974 жылы демократияны қайта орнатқан Метаполитефсиден кейін Пападопулос хунтаның қылмыстарына қатысқаны үшін сотталып, өлім жазасына кесілді, бірақ оның жазасы өмір бойына түрмеде отыруға ауыстырылды. Хунтаның қылмыстарына кінәсін мойындау үшін бірнеше рет кешірім ұсынылғанына қарамастан, ол қалған өмірін түрмеде өткізді.
Georgios Papadopoulos (,/p//æ//p//ə/'/d//ɒ//p//ə//l//ə//s/; Γεώργιος Παπαδόπουλος ; 5 May 1919 – 27 June 1999) was a Greek military officer and dictator who led a coup d'etat in Greece in 1967 and became the country's Prime Minister from 1967 to 1973. He also was the President of Greece under the junta in 1973, following a referendum. However, after the effective suppression of the Athens Polytechnic uprising, he was, in turn, overthrown by hardliner Dimitrios Ioannidis, in a string of events that would culminate to the fall of the regime in 1974. His and the dictatorship's legacy, as well as its methods he constructed and effects on Greek economy and society as a whole, are still fiercely debated. He joined the Hellenic Army during the Second World War and resisted the Greco Italian War; in so doing he obtained honors and became a hero. He remained in the army after the war and rose to the rank of colonel. In April 1967, Papadopoulos and a group of other mid level army officers overthrew the democratic government and established a military junta that lasted until 1974. Assuming dictatorial powers, he led an authoritarian, anti communist and ultranationalist regime which eventually ended the Greek monarchy and established a republic, with himself as president. In 1973, he was overthrown and arrested by his co conspirator Brigadier General Dimitrios Ioannidis. After the Metapolitefsi which restored democracy in 1974, Papadopoulos was tried for his part in the crimes of the junta and sentenced to death, but his sentence was commuted to life imprisonment. Refusing several offers of clemency in exchange for admitting guilt for the crimes of the junta, he spent the remainder of his life in prison.
Ерте өмір және әскери мансап
Пападопулос Пелопоннес жарты аралындағы Ахая префектурасының Элайохори атты шағын ауылында, жергілікті мектеп мұғалімі Христос Пападопулос пен оның әйелі Хризула отбасында дүниеге келді. Ол аға ұл болды және Константинос және Хараламбос есімді екі інісі болды. 1937 жылы орта мектепті бітірген соң, ол Грек әскери академиясына қабылданды және 1940 жылы үш жылдық оқу бағдарламасын аяқтады. 1980 жылы оның қолдаушылары кітапша түрінде жарыққа шығарған өмірбаяндық мәліметтерінде ол Политехникалық институтта азаматтық инженерия курсын оқығаны, бірақ бітірмегені айтылған.
Қарсылық және келісім
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пападопулос 1941 жылғы 6 сәуірде Грекияға шабуыл жасаған итальяндық және нацистік Германия күштеріне қарсы артиллерияның екінші лейтенанты ретінде далалық іс-қимылдарға қатысты. Әртүрлі авторлар Пападопулос полковник Куркулакостың басшылығындағы қауіпсіздік батальондарының құрамында болғанын, ал ол Патраста грек қарсыластарын "қолға түсіруге" арналған "Қауіпсіздік батальондарын" құруға жауапты болғанын айтады. Дегенмен, Евантис Хацивассилиу мен Леонидас Ф. Калливретакис бұл тұжырыммен келіспейді. Калливретакис пен Григориадис мәлімдегендей, Грекияны біріккен державалар басып алған кезде Пападопулос грек әкімшілігінің Патрастағы кеңсесінде жұмыс істеген. Ол басқа оңшыл әскери шенеуніктермен бірге 1944 жылдың күзінде, ел азат болғаннан кейін жақын уақытта ұлттық оңшыл IDEA құпия ұйымын құруға қатысты. 1940 жылы Германия басып алғаннан кейін король Георгий II-мен бірге Мысыр Корольдігіне қашқан офицерлер, олардың бұрынғы сыныптастары полковник шенінен кейін 1967 жылғы төңкеріс жасағанда генералдарға айналды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі мансап
1946 жылы капитандыққа, ал 1949 жылы Грекия азаматтық соғысы кезінде майорлық шеніне көтерілді. (Грек әскери шендерін де қараңыз.) 1953 жылы ЦРУ-да оқығаннан кейін, ол 1959 жылдан 1964 жылға дейін KYP барлау қызметінде Грекиядағы ЦРУ-дың жетекші оперативтігі Джон Фатсеаспен байланыс жасаушы негізгі тұлға ретінде қызмет етті.
Сынақтар мен азаптар: Белояннис ісі
Майор Пападопулос, сол кездегідей, 1951 жылы белгілі грек коммунистік көшбасшысы Никос Белояннистің алғашқы сотта әскери соттың мүшесі болды. Сол сотта Белояннис Грецияда азамат соғысынан кейін тыйым салынған Грекия Коммунистік партиясының (ККЕ) мүшесі болғандығы үшін өлім жазасына кесілді. Бұл соттан кейін шығарылған өлім жазасы орындалмады, бірақ Белояннис 1952 жылдың басында қайтадан сотталды, бұл жолы жасырын грек коммунистерінің Кеңес Одағындағы партия жетекшілерімен байланыс үшін қолданған радио хабарлағыштары табылғаннан кейін, тыңшылық жасады деген айып тағылды. Соттың соңында ол өлім жазасына кесіліп, дереу атып өлтірілді. Пападопулос екінші сотқа қатыспады. Белояннис соттары Грецияда қатты дау тудырды, және көптеген гректер Белояннисті, сол кездегі көптеген грек коммунистері сияқты, нақты қылмыстар үшін емес, саяси сенімдері үшін атып өлтірді деп санайды. Сот грек азамат соғысы кезінде қабылданған, соғыс аяқталғаннан кейін де күшінде болған гректердің бүлікшілдікке қарсы заңнамасына сәйкес әскери сотта өтті.
1960 жылдары полковник дәрежесіне көтерілді
1956 жылы Пападопулос патша Павлосқа қарсы сәтсіз төңкеріс әрекетіне қатысты. 1958 жылы ол генерал Гогоусистің басшылығымен Әскери зерттеулер бюросын құруға көмектесті, ол бақылау органы болды. Кейіннен сәтті аяқталған 1967 жылғы 21 сәуір төңкерісі осы кеңседен басталды. 1964 жылы Пападопулос Орталық Одақтың (ЕК) мүшесі, Қорғаныс министрі Гаруфалиастың бұйрығымен Батыс Фракиядағы артиллерия дивизиясына ауыстырылды. 1965 жылдың маусым айында, «Апостасия» деп аталатын үлкен саяси дауыл басталғанға дейін бірнеше күн бұрын, ол өзінің бағынышындағы екі сарбазды және оның әскери лагеріне жақын елді мекендерден сегіз солшыл азаматты ұстап, олардың әскери көліктердің жанармай бактерілеріне қант құйып, саботаж жасауға тырысқандары үшін айыптады. Олардың барлығы қамауға алынып, азапталды, бірақ ақырында Пападопулос өзі көліктерді саботаж жасағаны дәлелденді. Осы скандалға қарамастан, Пападопулос әскерден шығарылмады, себебі премьер-министр Георгиос Папандреу оны әкесімен жақындықтары үшін кешірді. «Априльяной» термині «1967-1974 жылдардағы диктаторлар» терминімен бірдей мағынаны білдіреді.
Полковниктер режимі
Константин патша Константин Коллиас басқаратын жаңа үкімет тағайындады. Бірақ, бастапқы кезеңдерден бастап Пападопулос жаңа режимнің ықпалды тұлғасына айналды. Ол Ұлттық қорғаныс министрі және Президенттік министрі қызметтеріне тағайындалды. Оның мәртебесі 13 желтоқсанда патша жасаған сәтсіз қарсы төңкерістен кейін одан да артты, сол кезде Пападопулос Коллиастың орнына премьер-министр болды. Оған қанағаттанбай, 1972 жылғы 21 наурызда ол өзін Грекияның регенті етіп тағайындады, генерал Георгиос Зоитакистің орнын басты. Саяси тұтқындарды, әсіресе коммунистерді азаптау жиі кездесетін жағдай еді. Мысалдардың ішінде ауыр соққылар, оқшаулау және кейбір мәліметтер бойынша, тырнақтарды жұлып алу болды.
Пападопулос режимін құлату
17 қарашадағы Афина Ұлттық техникалық университетіндегі студенттік көтерілістен кейін (Афина политехникалық көтерілісін қараңыз), диктатура 1973 жылғы 25 қарашада армиядағы радикалды топтармен құлатылды. Пападопулостың студенттік көтерілісті басу үшін әскерге көп сүйенгеніне байланысты туған ашу-ыза бригадир Димитриос Иоаннидиске оны қызметтен шеттетуге және оны режимнің жаңа күшті тұлғасы ретінде алмастыруға мүмкіндік берді. Пападопулос өз вилласында үй қамауына алынды, ал Грекия "дәстүрлі" әскери диктатураға қайта оралды. 1974 жылы демократия қайта орнатылғаннан кейін, Метаполитефси ("режимді өзгерту") кезеңінде Пападопулос және оның жақтастары тұтқындалды және ақырында мемлекетке қарсы көтеріліс, бүлік, азаптау және басқа да қылмыстар мен құқық бұзушылықтар үшін сотталды. 1975 жылғы 23 тамызда ол және тағы бірнеше адам кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді, бірақ кейін ол өмір бойына түрмеге жабылуға айырлды.
Жеке өмір
1942 жылы 3 жыл бойы танысып, 6 ай кездескеннен кейін Ники Василейадиге (2015 жылы қайтыс болды), Кіші Азияның Илион қаласынан шыққан қызға үйленді. Олардың бір ұлы Христос (1943 жылы туған), химияшы, қазір АҚШ-та тұрады, және бір қызы Хризула (1945-2004) болды. 1954 жылы ол Грекия барлау қызметінің және Грекия армиясының географиялық қызметінің қызметкері Деспина Серетимен (Гаспари тегімен) (1930-2023) танысып, қарым-қатынас бастады. Ол кезде Пападопулос VI дивизияның артиллерия бөліміне майор шенімен тағайындалған болатын. Олардың Hypermachia есімді заңды емес қызы дүниеге келді. Осыдан кейін ол Василейадиден алыстады.
Ажырасу туралы хабарлар
Ажырасудың қанша уақытқа созса да, бастапқыда ажырасуға әкелмеді, себебі Грекияның сол дәуірдегі шектеулі ажырасу заңдарына сәйкес, әйел мен ердің өзара келісімі қажет болды. Бұл мәселені шешу үшін 1970 жылы диктатураның премьер-министрі ретінде ол, белгілі бір мерзімге ғана қолданылатын (және автоматты түрде күшін жоятын ережесі бар) арнайы ажырасу заңын қабылдады, бұл оған ажырасуға мүмкіндік берді. Заң өз мақсатына жеткен соң, ол автоматты түрде күшін жойды. Алайда, 1975 жылғы «Македония» газетінде жарияланған мақала бұл мәліметтерге қайшы келеді. Мақалада Василяди 1969 жылдың 19 қыркүйегінде ажырасу туралы өтініш бергені, ал Афинаның алғашқы инстанция соты сол жылдың 27 қазанында «ортақ жауапкершілік» негізінде ажырасуды мақұлдағаны айтылады. «Македонияның» бұл мәлімдемесі, жаңа дереккөздер жарлықтың толық мәліметтерін (түрі, нөмірі, Efimeris tis Kyverniseos басылымының нөмірі) ұсынбауымен расталады. Мұндай әңгімелер Пападопулостың ажырасуына қатысты негізсіз, бірақ 1972 жылы үкімет ұзақ мерзімді бөліну негізінде ажырасуға рұқсат беретін заң жобасын ұсынды (онда да мерзімдік ереже болған), бірақ ол Грекия шіркеуінің қарсылығына тап болды. Мұндай заң (алайда мерзімдік ережесіз) 1979 жылы ғана қабылданды, яғни Васильеди мен Пападопулос ажырасқаннан кейін он жыл өткен соң. 1970 жылдың наурыз айында ол Гаспариге үйленді, және Василядиден ажырасқан жылдары олар бірге өмір сүрді. Гаспари, үйленуден кейін дереу, 1973 жылдың қарашасындағы төңкерілгенге дейін Грекияның бірінші ханымы рөлін бейресми түрде атқарды. Олар оның өліміне дейін некеде болды.
Өлім
Пападопулос өкініш білдірмеді және Макарезос пен Зоитакис сияқты бірнеше серіктестерінің ішінде, денсаулығының нашарлауына байланысты босатылуға мүмкіндік беретін жеңілдік шараларды пайдаланудан да, шартты түрде босатуға немесе рақымшылыққа өтініш беруден де тұрақты түрде бас тартты. 1996 жылдың жазында оның денсаулығы нашарлап, АЛС және несеп көпіршігінің қатерлі ісігі анықталды, нәтижесінде ол үш жыл бойы Афинадағы ауруханада жатты, және 1999 жылдың 27 маусымында қайтыс болды. Ол үш күннен кейін Афинаның Бірінші зиратында бұрынғы серіктестері мен режимнің жақтастарының қатысуымен жерленді.
Мұра
Бүгінгі таңда Пападопулос авторитаризм мен ксенофобияның символы болып табылады. Фашистік оңшылдар оны грек мәдениетін дамытқаны, саяси қарсыластарын қамағаны және демократияға қарсы күрескені үшін жоғары бағалайды. Демократия қайта орнатылғаннан кейін, оның саясатына деген қолдау белгілі бір деңгейде сақталды, және Ұлттық саяси одақ (EPEN) атты шағын саяси партия, оны бір кезде өзінің құрметті басшысы деп жариялап, осы қолдауды нығайтты.