Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ірі және кіші кристалдары бар магмалық тау жыныстары – тау жыныстарының құрылымы.
Igneous rock with large and small crystals
a rock texture
Порфирлі – геологияда минералдық кристалдардың мөлшері айқын ерекшеленетін магмалық тау жыныстарын сипаттау үшін қолданылатын сөз. Экструзивті және интрузивті тау жыныстары да порфирлі болуы мүмкін, яғни барлық магмалық тау жыныстары белгілі бір дәрежеде порфирлі құрылымды көрсетуі мүмкін. Көптеген порфирлі тау жыныстары бимодальді мөлшерлік диапазондарға ие, яғни тау жынысы екі түрлі мөлшердегі кристалдардан тұрады. Экструзивті тау жыныстарында фенокристер ұсақ түйірлі (афаниттік) матрицамен немесе порфирлі базальтта жиі кездесетін вулкандық шыныдан немесе көрінбейтін кристалдардан тұратын негізгі массамен қоршалған. Порфирлі интрузивті тау жыныстарында жеке кристалдарды көзбен оңай ажыратуға болады, бірақ кристалдардың бір тобы порфирлі граниттегідей қалғандарына қарағанда әлдеқайда ірі болып көрінеді. Бұл термин ежелгі грек тілінен келген πορφύρα сөзінен шыққан, ол "қызғылт" дегенді білдіреді. Қызғылт түс – патшалықтың түсі, ал "императорлық порфир" – қаттылығы үшін ескерткіштер мен құрылыс жобаларында бағаланған, үлкен плагиоклаз кристалдары бар терең қызғылт магмалық тау жынысы. Кейіннен бұл атау ұқсас құрылымды магмалық тау жыныстарын сипаттау үшін бейімделді.
Porphyritic is an adjective used in geology to describe igneous rocks with a distinct difference in the size of mineral crystals, with the larger crystals known as phenocrysts. Both extrusive and intrusive rocks can be porphyritic, meaning all types of igneous rocks can display some degree of porphyritic texture. Most porphyritic rocks have bimodal size ranges, meaning the rock is composed of two distinct sizes of crystal. In extrusive rocks, the phenocrysts are surrounded by a fine grained (aphanitic) matrix or groundmass of volcanic glass or non visible crystals, commonly seen in porphyritic basalt. Porphyritic intrusive rocks have a matrix with individual crystals easily distinguished with the eye, but one group of crystals appearing clearly much bigger than the rest, as in a porphyritic granite. The term comes from the Ancient Greek πορφύρα , meaning "purple". Purple was the color of royalty, and the "imperial porphyry" was a deep purple igneous rock with large crystals of plagioclase, prized for monuments and building projects due to its hardness. Subsequently, the name was adapted to describe any igneous rocks with a similar texture.
Құрылу
Порфириттік тау жыныстары магмалық дифференциацияның нәтижесі болып табылады және әдетте, көтеріліп келе жатқан магма бағанасы екі кезеңде суыған кезде пайда болады: Бірінші кезеңде магма қабықтың тереңдігінде баяу суытылады, нәтижесінде 2 мм немесе одан да ірі диаметрлі ірі кристалдар түзіледі. Соңғы кезеңде магма салыстырмалы түрде беткі қабатта немесе жанартаудан шыққанда жылдам суытылады, көзбен көрінбейтін ұсақ кристалдарды құрайды, олар матрица немесе негізгі масса деп аталады. Ірі фенокристалдардың пайда болуы фракциялық кристалдануға байланысты. Балқыма суығанда, ол ең жоғары балқу температурасы бар минералдарды, алдымен, жалпы құрамына жақын минералдарды кристалдай бастайды. Бұл үлкен, жақсы пішінделген, эугедральді фенокристалдарды құрайды. Егер осы фенокристалдардың тығыздығы қалған балқымадан өзгеше болса, олар ерітіндіден шөгіп, ақырында кумуляттарды құрайды. Дегенмен, егер бұл балқыманың лава ретінде кенеттен атылуымен немесе кристалдар мен қалған балқыманың тығыздығы ұқсас болса, олар соңғы тау жынысының құрамына еніп қалады. Бұл сондай-ақ, қалған балқыманың химиялық құрамы эвтектикалық нүктеге жақын болғанда, суығанда бірнеше түрлі минералдардың бірдей уақытта қатып, қалған кеңістікті бірден толтырып, олардың мөлшері мен пішінін шектейтін жағдайларда да болуы мүмкін.
Porphyritic rocks are a product of igneous differentiation, and are generally formed when a column of rising magma is cooled in two stages: In the first stage, the magma is cooled slowly deep in the crust, creating the large crystal grains, with a diameter of 2mm or more. In the final stage, the magma is cooled rapidly at relatively shallow depth or as it erupts from a volcano, creating small grains that are usually invisible to the unaided eye, typically referred to as the matrix or groundmass. The formation of large phenocrysts is due to fractional crystallization. As the melt cools, it begins crystallizing the highest melting point minerals closest to the overall composition first. This forms large, well shaped euhedral phenocrysts. If these phenocrysts are different in density to the remaining melt, they usually settle out of solution, eventually creating cumulates. However, when this is interrupted by sudden eruption of the melt as lava, or when the density of the crystals and remaining melt remains similar, they become entrapped in the final rock. This can also occur when the chemical composition of the remaining melt is close to the eutectic point as it cools, resulting in multiple different minerals solidifying at once and filling the remaining space simultaneously, limiting their size and shape.