Кіріспе

Киелі Рим империясындағы одақ (1608–21)

Протестанттық одақ (Protestantische Union), сондай-ақ Евангелиелік одақ, Аухаузен одағы, Немец одағы немесе Протестанттық әрекет партиясы деп белгілі, протестанттық неміс мемлекеттерінің коалициясы болды. Ол 1608 жылдың 14 мамырында Фридрих IV, Пфальц курфюрстісі тарапынан әрбір мүшесінің құқықтарын, жерін және қауіпсіздігін қорғау мақсатымен құрылды. Оған кальвинистер мен лютерандардың мемлекеттері де кірді және 1621 жылы таратылды.

Құрылу

Одақ екі оқиғадан кейін құрылды. Біріншісі, 1607 жылы Киелі Рим императоры Рудольф II және Бавария герцогы Максимилиан I Донауверт қаласында католик дінін қайта орнатты. Екіншісі, 1608 жылға қарай Императорлық диетаның көпшілігі 1555 жылғы Аугсбург бейбіт шартының жаңаруы 1552 жылдан бері тартып алынған барлық шіркеу жерлерін қайтару шарттарымен байланысты болуы керек деп шешті. Протестант князьдері Аухаузенде бас қосып, 1608 жылдың 14 мамырында Фредерик IV басшылығымен протестант мемлекеттерінің коалициясын құрды. Оған жауап ретінде келесі жылы герцог Максимилиан жетекшілік еткен Католик лигасы құрылды.

Мүшелік

Протестанттық Одақтың мүшелері Пфальц, Нойбург, Вюртемберг, Баден-Дурлах, Ансбах, Байройт, Анхальт, Цвайбриккен, Эттинген, Гессен-Кассель, Бранденбург, сондай-ақ Ulm, Страсбург, Нюрнберг, Ротенбург, Виндшейм, Швайнфурт, Вайсенбург, Нёрдлинген, Швабиш-Халль, Хайльбронн, Мемминген, Кемптен, Ландау, Вормс, Шпейер, Аален және Гинген еркін қалалары кірді.

Лютерандар мен кальвинисттердің арасындағы қақтығыстар

Дегенмен, протестанттық одақ бастапқыда бірнеше ықпалды неміс протестанттық билеушілерінің, әсіресе Саксония сайлаушысының қатыспауынан әлсіреген еді. Одақ ішінде лютерандық және кальвинисттік мүшелері арасындағы келіспеушіліктер де болды.

Фердинанд II-нің бұйрығымен таратылу

1619 жылы Пфальц әкімі Фредерик V Киелі Рим императоры Фердинанд II-ге қарсы шығып, Богемия тажын қабылдады. 1620 жылдың 3 шілдесінде Протестанттық одақ Ульм шартын (Ulmer Vertrag) бекітіп, бейтараптық жариялады және Фредерик V-ті қолдаудан бас тартты. 1621 жылдың қаңтарында Фердинанд II Фредерик V-ке императорлық тыйым салып, император сайлау құқығын Максимилианға берді. Сайлау Палатинат сондай-ақ Баварияға Жоғарғы Палатинатты жоғалтты. Протестанттық одақ ақпан айында Хайльбронн қаласында жиналып, Фердинандтың әрекеттеріне ресми наразылық білдірді. Ол бұл шағымды назарға алмады және Протестанттық одаққа әскерін таратуға бұйрық берді. Одақ мүшелері Майнц келісімі бойынша Фердинандтың талабын орындады және 1621 жылдың 14 мамырында ресми түрде таратылды.

Гейльбронн лигасының орнын толтыру

Он екі жыл өткен соң, осы одақтан ешқандай байланысы жоқ жаңа, дербес одақ құрылды – Хайльбронн лигасы. Ол Германияның батыс, орталық және оңтүстік аймақтарындағы бірнеше протестант мемлекеттерін біріктіріп, Швеция мен Франция жетекшілігімен Киелі Рим императорына қарсы күресті, ал Швеция мен Франция осы лиганың мүшелері болды.

Протестанттық Одақтың нұсқаулары

Аугсбург бейбітшілігімен қамтамасыз етілген қауіпсіздікті нығайту ниетімен протестанттар 1608 жылы одақ құрды. Оның басшылары мынадай ережелер мен келісімдерді қабылдады: Әрбір мүше тәртіпке және оның мұрагерлеріне, жері мен халқына адал болады, және ешкім басқа одаққа қосылмайды. Одақтың әрбір мүшесі бір-бірінің мұрагерлеріне, жеріне және халқына қауіп төндіретін барлық қауіпті және наразылық тудыратын мәселелер туралы хабардар болу үшін құпия хат алмасуды тиімді жүргізуі керек, және осы мақсатта бір-бірімен тығыз байланыста болады. Одақтың игілігіне қатысты маңызды мәселелер туындағанда, одақ мүшелері бір-біріне сенімді кеңес беру арқылы көмектеседі, осылайша әрқайсысын барынша қолдауға тырысады. Неміс сайлаушылары мен рухани билеушілерінің бостандықтары мен құқықтарына қатысты одақтың тілектері келесі императорлық және округтік жиналыстарда жарияланып, қысым көрсетілуі керек, және оны тек құпия хат алмасуға қалдырмау керек. Одақ діни мәселелердегі келіспеушіліктерге қарамастан, бір-бірін қолдауға келісті. Ешбір мүше басқа мүшеге қарсы кітаптарда немесе уағызда шабуыл жасауға немесе бейбітшілікті бұзуға себеп болуға рұқсат етілмейді, сонымен бірге дінтанушылардың Құдай сөзін бекіту үшін пікір таласу құқығына қол сұқпайды. Егер одақтың бір мүшесіне шабуыл жасалса, одақтың қалған мүшелері оған одақтың барлық күштерімен дереу көмекке келеді.

Уақыт шкаласы

1555 жылы Карл V және лютеран князьдері Аугсбург бейбіт шартын жасады. Бұл шарт Рим католиктері мен лютеран әміршілеріне өз мемлекеттерінің қай дінге бағыну керектігін шешуге еркіндік берді, бірақ кальвинист әміршілеріне мұндай қорғауды ұсынбады. 1608 жылы протестант әміршілері «Протестанттық одақ» деп аталатын одақ құрды. Келесі жылы Католик лигасы құрылды. 1610 жылы Одақ Юлих мұрагерлік соғысына араласты. 1618 жылы Богемия көтерілісі басталып, Отыз жылдық соғыс басталды. Фредерик V, Пфальц курфюрсті, келесі жылы Богемия тәжін қабылдады. Одақ 1620 жылғы Ульм шартында Фридрих пен Католик лигасы арасындағы қақтығыста бейтараптығын жариялады. Одақ келесі жылы таратылды.