Кіріспе
Қылмыстық және азаматтық істерді қарауға жалпы құзыретті сот, телеарнадағы сот драмасы. Ортақ құқық жүйелерінде жоғары сот – азаматтық және қылмыстық істер бойынша жалпы құзыретті сот болып табылады. Жоғары сот, шектеулі құзыретті сотқа (мысалы, шағын талаптар соты) қарағанда "жоғары" мәртебелі, ол белгілі бір сомаға дейінгі ақша талаптарын қарауға немесе жеңіл қылмыстарға қатысты істерді қарауға ғана құзыретті. Жоғары сот төменгі соттардың қаулыларын қайта қарауға құқылы (апелляциялық сотты қараңыз). Азаматтық құқық жүйесіндегі жалпы құзыретті соттар туралы мәліметтер үшін, қараңыз:
the television courtroom drama
In common law systems, a superior court is a court of general jurisdiction over civil and criminal legal cases. A superior court is "superior" in relation to a court with limited jurisdiction (see small claims court), which is restricted to civil cases involving monetary amounts with a specific limit, or criminal cases involving offenses of a less serious nature. A superior court may hear appeals from lower courts (see court of appeal). For courts of general jurisdiction in civil law system, see ordinary court.
Этимология
"Жоғары сот" термині ағылшын сот жүйесінде пайда болған. Патшалық соттар елдегі ең жоғары соттар болып саналды және қазіргі кезде қадағалау юрисдикциясы деп аталатын барондық және жергілікті соттарға қатысты билікке ие болды. Бұл соттардың шешімдері патшаның әділдіктің соңғы көзі ретіндегі рөлінің бір бөлігі ретінде патшалық соттарда қайта қаралуы мүмкін еді. Патшалық соттар "жоғары соттар" деп аталды, ал патшалық соттар шешімдерін қайта қарауы мүмкін болған төменгі соттар "төменгі соттар" деп аталды. Жоғары соттардың шешімдері заңмен белгіленген шағым құқығы болмаса, қайта қарастырылмайтын немесе шағымдануға болмайтын еді.
Канада
Канадада жоғары соттар федералды, провинциялық және аумақтық деңгейлерде құрылған. Провинциялық және аумақтық жоғары соттар бастапқы юрисдикциядағы жалпы құзыретті соттар болып табылады: барлық құқықтық мәселелер, егер тиісті заң шығарушы орган қабылдаған заңмен басқаша белгіленбесе, олардың құзыретіне жатады. Олардың юрисдикциясына әдетте келісімшарттарға, зиянды әрекеттерге, мүлікке және отбасылық құқыққа қатысты азаматтық сот істері кіреді. Сонымен қатар, олар Канаданың Қылмыстық кодексі бойынша айыптаулы қылмыстар бойынша қылмыстық қудалауды жүзеге асыруға құзыретті. Олар провинциялық және аумақтық "төмен" соттардың шешімдерінен азаматтық шағымдарды, сондай-ақ Қылмыстық кодекске сәйкес жеңіл қылмыстар бойынша осы соттардан келіп түскен шағымдарды да қарастырады. Бұған қоса, олар провинциялық немесе аумақтық мемлекеттік органдардың, мысалы, еңбек кеңестерінің, адам құқықтары жөніндегі трибуналдардың және лицензиялау органдарының әкімшілік шешімдерін сот арқылы тексеруге құқылы. Жоғары апелляциялық соттар бастапқы юрисдикциядағы жоғары соттардан, сондай-ақ төменгі соттардан және әкімшілік трибуналдардан келіп түскен шағымдарды қабылдайды. Жоғары апелляциялық соттардың юрисдикциясы толығымен заңмен реттеледі. Олардың юрисдикциясының егжей-тегжейі федералды үкімет пен тиісті провинция немесе аумақ қабылдаған заңдарға байланысты өзгеруі мүмкін. Жоғары соттардың барлық судьяларын федералды үкімет тағайындайды. Провинциялық жоғары соттардың судьялары 1867 жылғы Конституция актісіне сәйкес тағайындалады, ал аумақтық жоғары соттардың судьялары федералды Парламент қабылдаған тиісті аумақтық актілерге сәйкес тағайындалады. Федералды соттардың судьяларын Федералды соттар туралы заңға сәйкес федералды үкімет тағайындайды.
Гонконг
Гонконгта Соңғы апелляциялық сот, Апелляциялық сот және Бірінші инстанция соты (соңғы екеуі Гонконг Жоғарғы сотын құрайды) – барлығы жоғары сатыдағы соттар.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африканың жалпы жоғары соттары – жоғары соттар, Жоғарғы апелляциялық сот және Конституциялық сот. Жоғары соттар жалпы құзыретті бірінші сатыдағы соттар болып табылады; олар заңмен басқа сотқа берілген ерекше құзыреттілік жағдайларын қоспағанда, барлық істерді қарауға құқылы. Дегенмен, көптеген істер әдетте магистраттық соттарда немесе басқа төменгі соттарда қаралады, ал осы соттардан келіп түскен шағымдарды Жоғарғы сот қарастырады. Жоғарғы апелляциялық сот – тек апелляциялық сот, ол жоғары соттардың апелляциялық шағымдарын тыңдайды. Конституциялық сот негізінен апелляциялық сот болып табылады, ол конституциялық мәселелер бойынша Жоғарғы апелляциялық соттан немесе кейбір жағдайларда тікелей жоғары соттардан шағымдарды тыңдайды. Конституциялық сот сондай-ақ кейбір жағдайларда заңдар мен үкіметтік әрекеттердің конституциялықтығына қатысты бірінші сатыдағы сот ретінде де әрекет етеді. Белгілі бір мәселелер бойынша ерекше құзыреттері бар мамандандырылған жоғары соттар да бар; оларға Еңбек соты, Еңбек апелляциялық соты, Сайлау соты және Жер талаптары соты жатады.
Ұлыбритания
Ұлыбританияның Жоғарғы соты, Англия мен Уэльстің апелляциялық соты, Англия мен Уэльстің жоғары соты және Англия мен Уэльстің тәждік соты – барлығы ресми соттардың жоғары деңгейдегі соттары болып табылады.
Америка Құрама Штаттары
Құрама Штаттардағы бірқатар юрисдикцияларда Жоғарғы сот – бұл басқа соттарда тыңдауға арнайы белгіленбеген кез келген азаматтық немесе қылмыстық істі тыңдау және шешу құқығы бар, жалпы юрисдикциялы мемлекеттік сот. Калифорния, Коннектикут, Вашингтон, Мэн, Колумбия округі және Джорджия осындай юрисдикциялардың мысалдары болып табылады. Басқа штаттарда осыған тең соттар жалпы өтініштер соты (Пенсильвания, Огайо және басқалары), округтік сот (Иллинойс, Мичиган, Орегон және басқалары), аудандық сот (Луизиана, Техас, Гавайи және басқалары) немесе Нью-Йорк штатындағы Жоғарғы сот деп аталады. «Жоғарғы сот» термині ненің жоғарысында екені туралы сұрақ тудырады. Бұрын көптеген юрисдикцияларда қалалық соттар, көлік соттары және әділет судьяларының соттары сияқты шектеулі юрисдикциясы бар төменгі сатыдағы соттар болған, сондықтан келесі деңгейдегі соттарды «жоғарғы» деп атау табиғи болды. Алайда, Калифорния сияқты кейбір штаттар сот жүйелерін біріктірді. Калифорнияда 1998 жылдан кейін барлық төменгі соттар Калифорния Жоғарғы соттарына біріктірілді. Төменгі соттар енді жоғарғы соттардың әкімшілік бөлімшелері ретінде ғана бар. Жоғарғы соттар заңды түрде басқа соттардан жоғары емес. Осылайша, «жоғарғы сот» термині Калифорнияда тек дәстүр ретінде сақталады. Сол сияқты, Колумбия округінің Жоғарғы соты – жалғыз жергілікті сот, ал төменгі соттар осы соттың бөлімшелері болып табылады, бірақ сот ретінде Автокөліктер департаментінің немесе Қоғамдық жұмыстар департаментінің апелляциялық кеңесі сияқты әкімшілік органдардың шағымдарын тыңдай алады. Пенсильванияда Жоғарғы сот – апелляциялық сот, ол Пенсильванияның жалпы өтініштер соттарынан қылмыстық және жеке азаматтық істер бойынша шағымдарды тыңдайды. Нью-Джерсиде Жоғарғы сот Заң бөлімінен және Канцелярия бөлімінен (жалпы юрисдикциялы соттар, тиісінше заң және әділет бойынша істерді қарайды, істер заңмен және сот ережелерімен әр соттың әртүрлі бөлімдеріне жіберіледі) және басқа екі бөлімнен шағымдарды тыңдайтын Апелляциялық бөлімнен тұрады. Заң бөлімінің Қылмыстық бөлімі және Жоғарғы соттың Канцелярия бөлімінің Отбасы бөлімі Нью-Джерсидің қалалық соттарынан, төменгі деңгейдегі қылмыстық істерді қарау және отбасылық зорлық-зомбылық істерінде уақытша тыйым салу бұйрықтарын беру құқығы бар соттардан шағымдарды қабылдайды. Мэн штатында Жоғарғы сот – жалпы юрисдикциялы сот және Мэн аудандық сотынан белгілі бір жағдайларда, сондай-ақ көптеген мемлекеттік және қалалық органдардан шағымдарды қарастыратын апелляциялық сот.
Танымал мәдениетте
Жоғары сот 1980-ші жылдары танымал күндізгі телебағдарлама болды.