Кіріспе

1891 жылдан кейінгі АҚШ апелляциялық округтік соттары жүйесі 1912 жылдан бері қолданыста.

Америка Құрама Штаттарының апелляциялық соттары – АҚШ федералдық сот жүйесіндегі аралық апелляциялық соттар. Олар АҚШ округтік соттарының және кейбір АҚШ әкімшілік органдарының істері бойынша шағымдарды қарастырады, ал олардың шешімдері АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдануға болады. Апелляциялық соттар 13 "Аудандарға" бөлінеді. Оның он бірі "Бірінші" – "Он бірінші" деп нөмірленеді және Америка Құрама Штаттарының географиялық аймақтарын қамтиды, сондай-ақ олардың шекараларындағы АҚШ округтік соттарының шағымдарын қарастырады. Колумбия округінің аумағы тек Вашингтон қаласын қамтиды. Федералдық округ белгілі бір заң салаларына қатысты істер бойынша АҚШ-тың барлық федералдық соттарының апелляциясын қарастырады. АҚШ апелляциялық соттары АҚШ Жоғарғы Сотынан кейін ең күшті және ықпалды соттар болып саналады. Олар миллиондаған американдықтарды қамтитын аймақтарда заңдық прецеденттерді орнату мүмкіндігіне ие болғандықтан, АҚШ апелляциялық соттары АҚШ заңнамасына зор саяси ықпал етеді. Сонымен қатар, Жоғарғы Сот жыл сайын келіп түсетін 7000-нан 8000-ға дейінгі істердің 3%-дан да аз бөлігін қарастырады, сондықтан АҚШ апелляциялық соттары көптеген федералдық істер бойынша соңғы шешім шығарушы орган болып табылады. АҚШ Конституциясының III бабына сәйкес Конгресс 179 судьялық лауазымды бекіткен. Басқа федералдық судьялар сияқты, олар АҚШ Президенті тарапынан ұсынылады және АҚШ Сенаты тарапынан бекітіледі. Олар өмір бойы қызмет етеді және (2023 жылғы мәлімет бойынша) жылдық жалақысы 246 600 долларды құрайды. Қызметтегі судьялардың нақты саны бос орындардың болуына және істерді қарауды жалғастыратын аға судьялар уәкілетті судьялар санына есептелмеуіне байланысты өзгереді. АҚШ апелляциялық соттарының шешімдері сот құрылғаннан бері жеке компания West Publishing-тің Federal Reporter сериясында жарияланып келеді. Тек соттар жариялауға белгілеген шешімдер ғана кірістіріледі. "Жарияланбаған" пікірлер (Бесінші және Он бірінші округтерден басқалары) West-тің Федералдық қосымшасында бөлек жарияланады, сондай-ақ LexisNexis немесе Westlaw сияқты онлайн деректер базаларында қол жетімді. Соңғы уақытта сот шешімдері ресми сот веб-сайттарында электрондық түрде де жарияланып келеді. Алайда, ұлттық қауіпсіздік себептерімен құпия деп саналатын бірнеше федералдық сот шешімдері де бар. Апелляциялық судьялардың саны ең аз болған округ – Бірінші округ, ал ең көп апелляциялық судьялар саны бар округ – алыс батыстағы географиялық жағынан үлкен және халық саны көп Тоғызыншы округ. Әр округ үшін Конгресс бекіткен судьялар саны заңмен белгіленген, ал олар істерді қарау үшін тұрақты түрде отыруға тиіс орындар заңмен реттеледі.

Апелляциялық соттар жиі "округтік соттар" деп аталса да, оларды 1789 жылдан 1911 жылға дейін, қашықтыққа саяхаттау мүмкіндігі шектеулі болған кезде жұмыс істеген және негізінен қалалар мен кіші қалалардағы халыққа қызмет көрсету үшін "округтарда" мезгіл-мезгіл орын аударып тұратын бірінші деңгейдегі федералдық соттармен шатастырмау керек. "Апелляциялық соттар" жүйесі 1891 жылғы Сот жүйесі туралы заңда құрылды.

Процедура

Апелляциялық соттар тек апелляциялық юрисдикцияға ие болғандықтан, олар сот отырыстарын өткізбейді. Тек бастапқы юрисдикцияға ие соттар ғана сот отырыстарын өткізеді және жазаларды (қылмыстық істерде) және өтемалдық шараларды (азаматтық істерде) белгілейді. Апелляциялық соттар емес, сот шешімдерін заң қателіктері үшін қайта қарастырады. Осыған сәйкес, апелляциялық сот тек сот ісінің материалдарын (яғни тараптар ұсынған құжаттар, транскрипциялар және сот отырысынан алынған барлық дәлелдемелер) және тараптардың құқықтық аргументтерін қарастырады. Бұл аргументтер жазбаша түрінде ұсынылады және ондағаннан жүздеген беттерге дейін созылуы мүмкін. Кейде адвокаттарға жазбаша пікірлеріне апелляциялық судьялар алдында ауызша аргументтер қосуға рұқсат етіледі. Мұндай отырыстарда тек тараптардың адвокаттары ғана сотқа сөйлейді. Апелляциялық соттардағы процедураны реттейтін ережелер – Апелляциялық іс жүргізудің федералды ережелері. Апелляциялық соттағы шағымды әдетте үш судьядан тұратын «алқа» тыңдайды, олар қолжетімді судьялардың арасынан кездейсоқ таңдалады (соның ішінде аға судьялар және округке уақытша тағайындалған судьялар). Дегенмен, кейбір істерді толық құрам қарастырады. Тоғызыншы округтік сотты қоспағанда, толық құрам белсенді мәртебедегі барлық округтік судьялардан тұрады, бірақ оған аға немесе тағайындалған судьялар кірмейді (бірақ кейбір жағдайларда, аға судья сол істің алдыңғы кезеңінде қатысқан толық құрам отырысына қатыса алады). Апелляциялық соттың тоғызыншы округінің судьялары көп болғандықтан (29), толық құрам отырысында тек кездейсоқ таңдалған он судья және төраға судья қатысады. Бірнеше ондаған жылдар бұрын, федералды соттардың белгілі бір санаттары бойынша істерді АҚШ Жоғарғы Сотына автоматты түрде шағымдануға болатын. Яғни, іс бойынша тараптардың бірі апелляциялық соттың шешімін Жоғарғы Сотқа шағымдауы мүмкін, және Жоғарғы Сот осы істі қабылдауға міндетті болды. Апелляциялық соттың шешімдерінің көпшілігіне автоматты түрде шағымдану құқығын 1925 жылғы Сот жүйесі туралы Конгресс қабылдаған заңмен жойылды, ол сонымен қатар федералды сот жүйесіндегі көптеген басқа да мәселелерді қайта ұйымдастырды. Бұл заңның қабылдануын бас судья Уильям Говард Тафт қолдады. Қазіргі тәртіп бойынша, іс бойынша тараптар аудандық соттың шешімін қайта қарау үшін Жоғарғы Сотқа өтініш бере алады. Бұл – куәлік беру туралы өтініш деп аталады, және Жоғарғы Сот өз қалауынша төменгі соттың кез келген шешімін қайта қарауы мүмкін. Өте сирек жағдайларда Жоғарғы Сот апелляциялық сот шешім шығарғанға дейін куәлік беру туралы жарлықты бере алады, осылайша төменгі соттың шешімін тікелей қарастырады. Сот үкімін шығарғанға дейін куәлік беру Уотергейт ісіне байланысты АҚШ-тың Никсонға қарсы ісінде және 2005 жылғы Федералды үкім шығару нұсқауларына қатысты шешімде АҚШ-тың Букерге қарсы ісінде қолданылды. Апелляциялық сот сонымен қатар іс қаралып жатқанда Жоғарғы Сотқа шешім шығару үшін сұрақтар қоя алады. Бұл процедура бұрын жиі қолданылған, бірақ қазір өте сирек кездеседі. Мысалы, 1937-1946 жылдар аралығында «сертификат» бойынша жиырма іс қабылданса, 1947 жылдан бері Жоғарғы Сот тек төртеуін ғана қабылдады. Екінші округтік сот осы процедураны АҚШ-қа қарсы Пенаранда ісінде (375 F.3d 238 (2d Cir. 2004)), Жоғарғы соттың Блейклиге қарсы Вашингтон ісі бойынша шешімінен кейін қолдануға тырысты, бірақ Жоғарғы Сот бұл мәселені қарастырудан бас тартты. Жоғарғы Сот сұрақтар жиынтығын қабылдап, оларға жауап берген соңғы оқиға 1982 жылғы Мәскеу қаласы Аладдиннің ордасы, Inc. ісінде болды. Апелляциялық сот банкротқа қатысты істер бойынша тікелей банкрот сотынан шағымдарды тыңдау үшін банкроттық апелляциялық алқасын шақыра алады. 2008 жылдан бастап тек бірінші, алтыншы, сегізінші, тоғызыншы және оныншы округтерде банкроттық апелляциялық алқа құрылды. Банкроттық апелляциялық алқасы жоқ округтерде олардың банкроттық шағымдары аудандық соттың қарауында болады. Апелляциялық соттардың шешімдері, төменгі федералды соттардың шешімдерінен айырмашылығы, міндетті прецеденттер құрады. Осыдан бастап осы округтегі басқа федералды соттар апелляциялық соттың осыған ұқсас істердегі нұсқауларын орындауы керек, тіпті бірінші сатыдағы судья істі басқаша шешуге тиіс деп ойласа да. Федералды және штаттық заңдар уақыт өте өзгеруі мүмкін және өзгеріп отырады, бұл Конгресс пен штаттық заң шығарушы органдардың әрекеттеріне байланысты. Сондықтан шағым берілген кездегі заң осы іс бойынша азаматтық немесе қылмыстық құқық бойынша дау тудыратын оқиғалар болған кездегі заңнан өзгеше болуы мүмкін. Апелляциялық сот шағым берілген кездегі заңды қолданады, әйтпесе ол дереу ескірген шешімдерді шығарады, және мұндай шешімдер прецедент ретінде келтірілмейді, бұл уақыт пен ресурстардың ысырабы болар еді. "[Сот заңды оның шешім шығарған кезде күшінде болған күйінде қолдануға тиіс, егер мұндай іс әділетсіздікке әкелмесе, немесе заңмен немесе заңнамалық тарихпен керісінше нұсқау берілмесе]". Дегенмен, жоғарыдағы ереже қылмыстық істерде қолданылмайды, егер жаңа заңды қолдану салдарынан қылмыстық істе айыпталушыға зиян келтіретін экс-пост факто заң жасалса. Округтік соттардың шешімдері тек соттың қарауындағы штаттарға ғана қолданылады, бірақ басқа соттар өз шешімдерінде округтік соттың берген нұсқауларын пайдалана алады. Бір іс тек бір округтік сотта қарастырылса да, құқықтық принциптер бірнеше округтік соттарда қарастырылып, АҚШ-тың әртүрлі бөліктерінде қарама-қайшылықтар тудыруы мүмкін. Бұл округтік соттар арасындағы келіспеушіліктерді тудырады. Көбінесе, егер екі немесе одан көп округтік соттар арасында келіспеушіліктер болса, және Жоғарғы Сотқа ұқсас іс бойынша өтініш берілсе, Жоғарғы Сот осы келіспеушілікті шешу үшін осы істі қабылдайды.

Адвокаттар

Ауданына шағым түскен жағдайда, іс бойынша кеңесші ретінде өкілдік ету үшін адвокат алдымен сол аймақтың адвокатурасына қабылдануы тиіс. Аймақтық соттың адвокатурасына қабылдау АҚШ-тың кез келген штатында заңгерлік тәжірибе жүргізуге лицензиясы бар кез келген адвокатқа автоматты түрде беріледі. Адвокат өтініш тапсырады, жарна төлейді және қабылдауға ант береді. Антты жазбаша түрінде немесе аймақтық сот судьясының алдында ашық сотта беру тәжірибесі жергілікті жерлерге байланысты өзгеше болуы мүмкін, және көптеген апелляциялық соттар адвокатқа өтініш берушіге қолайлы әдісті таңдауға рұқсат береді.

Номенклатура

1891 жылы апелляциялық соттар құрылғанда, сол кездегі тоғыз округтің әрқайсысы үшін бір соттан құрылды және әр сот "Америка Құрама Штаттарының Апелляциялық соты – [Округ нөмірі]" деп аталды. 1893 жылы Колумбия округі үшін апелляциялық сот құрылғанда, ол "Колумбия округінің Апелляциялық соты" деп аталды, ал 1934 жылы "Америка Құрама Штаттарының Колумбия округінің Апелляциялық соты" деп қайта аталды. 1948 жылы Конгресс сол кездегі барлық апелляциялық соттардың атауларын қазіргі ресми атауларына өзгертті: әр нөмірленген округтің апелляциялық соты "Америка Құрама Штаттарының Апелляциялық соты – [Округ нөмірі]" деп аталды, ал "Америка Құрама Штаттарының Колумбия округінің Апелляциялық соты" "Америка Құрама Штаттарының Колумбия округінің Апелляциялық соты" болып қалды. Оныншы округ 1929 жылы қолданыстағы Сегізінші округті бөлу арқылы құрылды, ал Он бірінші округ 1981 жылы қолданыстағы Бесінші округті бөлу арқылы құрылды. Федералдық округ 1982 жылы Америка Құрама Штаттарының кеден және патенттік апелляциялық соты мен Америка Құрама Штаттарының талаптар сотының апелляциялық бөлімшелерінің бірігуі нәтижесінде құрылды.

Сот кеңестері

Сот кеңестері – әр аймақтағы алқалар, оларға өз аймақтарында "әділдікті тиімді және жылдам іске асыру үшін қажетті және лайықты бұйрықтар" беру міндеті жүктелген. Олардың міндеттерінің ішінде сот тәртібін сақтау, аймақтық саясатты қалыптастыру, АҚШ Сот Конференциясынан алынған саяси директиваларды іске асыру және жыл сайын АҚШ Соттарының Әкімшілік кеңсесіне сот қызметкерлерінің қанағаттандырмас мінез-құлқына қатысты бұйрықтардың саны мен мәні туралы есеп тапсу кіреді. Сот кеңестері аймақтың бас судьясынан және аймақтың бірдей санынан аудандық және округтік судьяларынан тұрады.