Кіріспе

АҚШ федералды сот жүйесінің бірінші саты соттары – АҚШ аудандық соттары. АҚШ федералды сот жүйесінің сот төрелігі аудандық соттар арқылы жүзеге асырылады. Әрбір федералды сот округінде бір аудандық сот бар. Әр округ АҚШ-тың бір штатын немесе штатының бір бөлігін қамтиды. Әр округте кем дегенде бір федералды сот ғимараты болады, ал көптеген округтерде бірнеше ғимарат бар. Аудандық соттың шешімдері, ерекше жағдайларды қоспағанда, олар орналасқан округтің апелляциялық сотына шағымданылады. Кейбір арнайы істер АҚШ Федералдық апелляциялық сотына немесе тікелей АҚШ Жоғарғы сотына шағымданылуы мүмкін. Аудандық соттар заң, әділдік және теңіз құқығы саласындағы істерді қарастырады және азаматтық және қылмыстық істерді тыңдай алады. Алайда, АҚШ штаттық соттарынан өзгеше, федералды аудандық соттардың қарау құзыреті шектеулі, олар тек әртүрлі штаттардың тұрғындары арасындағы дауларды, федералды заңға қатысты мәселелерді немесе федералдық қылмыстарды қарастыра алады.

Құқықтық негіз

АҚШ Конституциясының III бабында нақты белгіленген Жоғарғы соттан өзгеше, округтік соттар Конгресс тарапынан 1789 жылғы Сот жүйесі туралы федералды заңға сәйкес құрылған. Округтік соттардың болуы конституциялық талап емес. Эдвард Каррингтон осы пікірді Джеймс Мэдисонға жолдаған хатында жақтады, ал Александр Гамильтон да «Федералист» №81-де осы мәселені талқылады. Заң алғаш қабылданғанда, сол кезде Конституцияны бекіткен он бір штат арасында он үш округ құрылды. Солтүстік Каролина және Род-Айленд бекітуге дауыс бергеннен кейін, олардың әрқайсысы үшін округ құрылып, округтердің саны он бесеске жетті. Гуам, Солтүстік Мариан аралдары және АҚШ Виргин аралдарының аумақтарында әрқайсысында бір аумақтық сот бар; бұл соттар «округтік соттар» деп аталады және округтік соттармен бірдей юрисдикцияны жүзеге асырады, бірақ аумақтық соттар Конституцияның IV бабына сәйкес құрылған соттар болып табылады, олардың судьялары III бапқа сәйкес соттар судьяларының өмір бойы қызмет етуінен гөрі он жылдық мерзімге тағайындалады. Филиппин бұрын АҚШ құрамында болған, бірақ ешқашан АҚШ федералды сот жүйесіне кірген емес.

География

50 штатта 89 округ бар, ал аумақтарды ескергенде барлығы 94 округ бар. Әр штаттың, Колумбия округінің және Пуэрто-Риконың кем дегенде бір сот округі болады. Әр штаттың бірден төртке дейін округі болуы мүмкін. Көп округқа ие штаттарда олар географиялық принцип бойынша аталады. Екі округті штаттардың бәрі дерлік оларды солтүстік-оңтүстік немесе батыс-шығыс деп атайды. Үш округқа ие штаттардың көпшілігі орталық округті қосады, бірақ екі ерекшелік бар: Иллинойс штаты орталық округқа ие, ал Оклахома штатында солтүстік, батыс және шығыс округтері бар. Төрт округқа ие үш штаттың ішінде Нью-Йорк және Техас штаттары төрт бағытты атауды пайдаланады, ал Калифорния штатында орталық округ бар, бірақ батыс округі жоқ.

Басқа да федералды соттар

Кейбір жағдайларда бүкіл ел бойынша юрисдикциясына ие басқа да федералдық соттар бар, бірақ аудандық соттың да осы істердің көпшілігі бойынша бірдей юрисдикциясы бар, және аудандық сот – азаматтық қылмыстық істер бойынша юрисдикцияға ие жалғыз сот. АҚШ-тың Халықаралық сауда соты халықаралық сауда және кедендік мәселелерге қатысты істерді қарастырады. АҚШ-тың Федералдық талаптар соты АҚШ-қа қарсы ақшалай өтемақы талаптарының көпшілігі бойынша, оның ішінде федералдық келісімшарттар бойынша даулар, федералдық үкіметтің жеке меншікті заңсыз иеленуі және федералдық мүлікте немесе федералдық қызметкерлердің кінәсінен туған зиян үшін талаптар бойынша эксклюзивті юрисдикцияға ие. АҚШ-тың Салық соты салықтарды бағалау кезіндегі даулы мәселелерді қарауға құқылы.

Судьялар

АҚШ округтік сотының судьясы ресми түрде «АҚШ округтік судьясы» деп аталады. Басқа федералды судьялар, оның ішінде апелляциялық судьялар мен Жоғарғы Сот судьялары да, округтің бас судьясы немесе АҚШ Бас судьясы тағайындағаннан кейін округтік сотта отыруға құқылы. Әр округтік соттағы судьялардың саны (және сот жүйесінің жалпы құрылымы) АҚШ Кодексінде Конгресс белгілейді. Президент федералды судьяларды жақсы мінез-құлық танытқандары үшін тағайындайды (Сенаттың кеңесі мен келісімімен), сондықтан үміткерлер көбінесе оның нанымдарының бір бөлігін бөліседі. Президенттің партиясынан сенатор өкілдік ететін штаттарда, сенатор (немесе екі сенатор да президенттің партиясының мүшесі болса, олардың үлкені) үміткерлерді таңдау процесіне маңызды үлес қосады және «сенаторлық сыпайылық» деп аталатын дәстүр арқылы сенаторға ұнамайтын үміткерге бейресми вето құқығын қолдана алады. Федералдық судьялар әр округтік сот тарапынан заңға сәйкес тағайындалады. Олар сегіз жылдық мерзімге тағайындалады және тағы сегіз жылдық мерзімге қайта тағайындалуы мүмкін. Судья «қабілетсіздік, жарамсыз мінез-құлық, қызметтік міндеттерін орындамауы немесе денелік немесе психикалық мүгедектігі» үшін қызметтен алынуы мүмкін. Судьялық қызмет округтік судьялыққа тағайындалуға қадам болуы мүмкін. Округтік судьялар көбінесе өздерінің сотының жалпы істерін басқаруға, сот отырыстарын қадағалауға және маңызды өтініштерге, мысалы, қорытынды сот шешімі туралы өтінішке жауап ретінде пікірлер жазуға назар аударады. 1960 жылдардан бері, ашылу таластары сияқты күнделікті міндеттер, округтік судьяның қалауынша, судьяларға жіберуге болады. Судьялардан даулы мәселелер бойынша округтік судьяның қарауына арналған есептер мен ұсынымдар дайындау немесе барлық тараптардың келісімімен іс бойынша толық юрисдикцияны қабылдау сұралуы мүмкін, оның ішінде сот отырысын жүргізуді қоса алғанда. Аумақтық соттарды қоспағанда (Гуам, Солтүстік Мариан аралдары және Виргин аралдары), федералдық округтік судьялар – III бапта белгіленген, өмір бойына тағайындалған судьялар және олар «жақсы мінез-құлық» стандартын бұзған жағдайда ғана міндетті түрде қызметтен алынуы мүмкін. Судьяны міндетті түрде қызметтен алудың жалғыз жолы – АҚШ Өкілдер палатасының импичменті, содан кейін АҚШ Сенатында сот және үштен екі дауыспен сот шешімі. Әйтпесе, судья, тіпті қазылар алқасы қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін айыпталған жағдайда да, зейнеткерлікке шыққанға дейін немесе қайтыс болғанға дейін қызметте болуға құқылы. АҚШ тарихында тек он екі судья ғана Палата тарапынан импичментке ұшырады, ал Сенаттан тек жеті судья ғана сотталғаннан кейін қызметтен алынды. (Он екі импичментке ұшыраған судьяларды қамтитын кесте үшін, АҚШ-тағы импичментті қараңыз.) 65 жасқа толған (немесе мүгедек болған) судья зейнеткерлікке шығуға немесе аға судья мәртебесіне ие болуға және жұмысын жалғастыруға құқылы. Мұндай аға судьялар округтің белсенді судьяларының квотасына кірмейді және тек округтің бас судьясы тағайындаған жұмыстарды ғана орындайды, бірақ олар өз кеңселерiн («кабинеттер» деп аталады) және қызметкерлерiн сақтайды, олардың көпшiлiгi толық жұмыс күнi бойы жұмыс iстейдi. 2010 жылғы мәлiметтер бойынша, 678 уәкiлеттi округтік сот судьясы болды. Федералды судьяға жазбаша түрде «Құрметтi Джон/Джейн Доу» немесе «Құрметтi Дж. Доу» деп жолданады, ал сөйлеу кезінде «Судья» немесе «Судья Доу» деп, сот отырысын жүргiзгенде «Сiздердiң Құрметтiлiктерiңiз» деп сiлтеме жасалады.

Қызметкерлер

Әрбір аудандық сот кеңсе меңгерушісін тағайындайды, ол сотқа келіп түсетін құжаттарды қадағалауға, сот жазбаларын жүргізуге, алымдарды, айыппұлдарды және өтемақыны өңдеуге, сондай-ақ соттың сот емес жұмыстарын басқаруға жауапты болады, оның ішінде ақпараттық технология, бюджет, мемлекеттік сатып алу, адам ресурстары және қаржылық мәселелер. Кеңсе меңгерушілері сот жұмысын атқару үшін орынбасарлар, кеңсе қызметкерлері мен қызметкерлерді тағайындауға құқылы. Әрбір аудандық сот кеңсе меңгерушісі өзі тағайындалған ауданда тұруы тиіс, бірақ Колумбия округінің кеңсе меңгерушісі мен Нью-Йорк оңтүстік округінің кеңсе меңгерушісі өздерінің аудандарынан жиырма шақырым қашықтықта тұруы мүмкін. 1789 жылғы Сот жүйесі туралы заң Жоғарғы Сотқа және әрбір АҚШ аудандық сотының судьясына сол соттардағы федералды сот істерін басқаруға көмектесетін кеңсе меңгерушісін тағайындауға рұқсат берді. Әрбір аудандық сот кеңсе меңгерушісі сол аудандық соттың кеңсе меңгерушісі болып та қызмет атқарды. Сот жүйесі туралы заң әрбір кеңсе меңгерушісінен қазылар алқасын шақыруға қатысты бұйрықтарды беруді және «өзі кеңсе меңгерушісі болып табылатын соттың қаулыларын, үкімдерін және шешімдерін тіркеуді» талап етті. Сот кодексі (28 A.Қ.С. § 751) кеңсе меңгерушісін сот тағайындайтынын және сот оны қызметтен босата алатынын белгілейді. Кеңсе меңгерушісінің міндеттері заңмен, соттың әдет-ғұрыптарымен және тәжірибесімен, сондай-ақ АҚШ Сот конференциясы белгілеген саясатпен анықталады. Кеңсе меңгерушісі соттың толық құрамының шешімімен сотқа қызмет ету үшін тағайындалады. Кеңсе меңгерушісінің және оның орынбасарларының немесе көмекшілерінің рөлін судьяларға зерттеулер жүргізу және пікірлердің жобаларын дайындау арқылы көмектесетін судьялардың кеңсесімен шатастыруға болмайды. Кеңсе меңгерушісі лауазымына үміткер мемлекеттік қызметте немесе бизнесте кем дегенде 10 жылдық жауапты әкімшілік тәжірибеге ие болуы керек, бұл ұйымды басқарудың ұйымдық, рәсімдік және адамдық аспектілерін толық түсінуді қамтамасыз етеді, сондай-ақ кем дегенде 3 жыл басқару жауапкершілігімен байланысты болуы тиіс. Адвокат басқару немесе әкімшілік тәжірибе талабын жыл сайынғы заңгерлік практикамен алмастыра алады. Кеңсе меңгерушілері міндетті түрде лицензияланған адвокаттар болуы қажет емес, бірақ кейбір соттар заңгерлік білімі бар адамды жұмысқа алуды жөн көреді.

Адвокаттар

Аудандық сотта іс бойынша тарапты өкілдік ету үшін адам адвокат болуы керек және, әдетте, сол соттың адвокатурасына қабылдануы керек. АҚШ-та федералдық практика үшін жеке адвокаттық емтихан көбінесе өткізілмейді (АҚШ патент және сауда белгілері кеңсесі алдындағы патенттік практикадан басқа). Аудандық соттың адвокатурасына қабылдау, әдетте, аудандық сот орналасқан штаттың заңгерлік практикасына жол берілген кез келген адвокатқа қол жетімді. 56 аудан (барлық аудандық соттардың 60 пайызы) адвокаттың аудандық сот орналасқан штаттың заңгерлік практикасына қабылдануын талап етеді. Қалған 39 аудан (барлық аудандық соттардың 40 пайызы) басқа штаттарда қабылданған белгілі бір адвокаттарға қабылдауды кеңейтеді, бірақ талаптар әр сотта әртүрлі болады. Мысалы, Нью-Йорк қаласындағы аудандық соттар (Нью-Йорктің оңтүстік және шығыс аудандары) Коннектикут немесе Вермонт штаттарында адвокаттық алқаға және сол штаттың аудандық сотына қабылданған адвокаттарға қабылдауды кеңейтеді, бірақ басқа жағдайларда адвокаттар Нью-Йорк адвокатурасына қабылдануы керек. Тек 13 аудан АҚШ-тың кез келген штатының адвокатурасына қабылданған адвокаттарға рұқсат береді. Әдетте, адвокат өтінішпен бірге төлем жасап, ант береді. Ант жазбаша түрінде немесе аудан сотының судьясының алдында ашық түрде беріледі, бұл жергілікті тәжірибеге байланысты. Соттың адвокатурасына қабылданған "демеуші" көбінесе қажет. Бірнеше аудандық соттар өздерінің адвокатурасына қабылдануды талап ететін адвокаттардан федералдық заң бойынша қосымша адвокаттық емтихан тапсыруын талап етеді, мысалы: Огайоның оңтүстік ауданы, Флориданың солтүстік ауданы және Пуэрто-Рико ауданы. Көптеген федералдық аудандық соттарда жағдай бойынша pro hac vice қабылдауы мүмкін. Көптеген аудандық соттар pro hac vice адвокаттарынан сот алдында практика жасауға рұқсат етілген адвокатпен бірлесіп жұмыс істеуді талап етеді. Бұл аймаққа Үлкен Лос-Анджелес құрайтын бес округ кіреді. Керісінше, Нью-Йорк қаласы және оны қоршаған метрополиялық аймақ Нью-Йорктің оңтүстік ауданына (Манхэттен, Бронкс және Вестчестер округтерін қамтиды) және Нью-Йорктің шығыс ауданына (Бруклин, Куинс, Стейтен-Айленд, Нассау және Саффолк округтерін қамтиды) бөлінеді. Коннектикут және Нью-Джерсидегі Нью-Йорк маңындағы аудандар тиісінше Коннектикут және Нью-Джерси аудандарымен қамтылған. Нью-Йорктің оңтүстік ауданы және Калифорнияның орталық ауданы судьялар саны бойынша ең ірі федералдық аудандар болып табылады, әрқайсысында 28 судья бар. 2007 жылы қылмыстық федералдық қылмыстар бойынша ең көп жүктемеге ие болған аудандық соттар Нью-Мексико ауданы, Техастың батыс ауданы, Техастың оңтүстік ауданы және Аризона ауданы болды. Бұл төрт ауданның барлығы Мексикамен шекаралас. 2007 жылы заңсыз көші-қонға қарсы күрестің нәтижесінде 94 аудандық сотта қозғалған қылмыстық істердің 75 пайызы осы төрт ауданда және Мексикамен шекаралас Калифорнияның оңтүстік ауданында қозғалды. Патенттік соттардағы ең көп дауларды қарастыратын сот – АҚШ-тың Техастың шығыс ауданының соты, онда жыл сайын ең көп патенттік сотқа шағымдары тіркеледі.

Аудандық соттардың бөлімшелері

Көптеген жойылған аудандық соттар кішірек аудандарға бөлініп таратылды. Төмендегі соттар бөлініп жойылды: Алабама, Арканзас, Калифорния, Флорида, Джорджия, Иллинойс, Индиана, Айова, Кентукки, Луизиана, Мичиган, Миссисипи, Миссури, Нью-Йорк, Солтүстік Каролина, Огайо, Пенсильвания, Теннесси, Техас, Виргиния, Вашингтон, Батыс Виргиния, Висконсин.

Басқа да жойылған аудандық соттар

Кейде жойылған аудандық соттар басқа аудандық соттармен біріктіріліп таратылған. Бір жағдайды қоспағанда, барлық жағдайларда бұл бұрын бөлінген аудандық сотты қайта құрды: 1794 және 1797 жылдар аралығында Солтүстік Каролина округінің АҚШ округтік соты Эдентон, Нью-Берн және Уилмингтон округтері үшін АҚШ округтік соттарына бөлінді. 1801 және 1802 жылдар аралығында Нью-Джерси округінің АҚШ округтік соты Шығыс Джерси және Батыс Джерси округтері үшін АҚШ округтік соттарына бөлінді. 1850 жылы Калифорния штаты құрылған кезде ол бастапқыда Солтүстік және Оңтүстік округтерге бөлінді. Калифорнияның Оңтүстік округі 1866 жылғы 27 шілдеде таратылып, штат бір округті құрады, бұл заңда Солтүстік округ судьясы Калифорния округінің АҚШ округтік сотының өкілеттіктерін жүзеге асыруы және Оңтүстік округтік соттың барлық іс қағаздары Солтүстік округтік сот кеңсесіне тапсырылуы керек екендігі көзделді. 20 жыл өткен соң, 1886 жылғы 5 тамызда Конгресс Калифорнияның Оңтүстік округін қайта құрды. 1911 және 1961 жылдар аралығында Оңтүстік Каролина округінің АҚШ округтік соты Оңтүстік Каролинаның Шығыс және Батыс округтері үшін АҚШ округтік соттарына бөлінді. Иллинойстың шығыс округінің АҚШ округтік соты таратылып, оның орнына 1978 жылғы 2 қазанда Иллинойстың орталық округінің жаңа АҚШ округтік соты құрылды. Жоғарыда аталған екі үлгіге жатпайтын бірнеше таратылған аудандық соттар бар. 1801 жылдан 1802 жылға дейін Колумбия округі мен Мэриленд және Вирджинияның бөліктері Потомак округінің АҚШ округтік сотын құрады, бұл штаттардың шекарасын кесіп өтетін алғашқы АҚШ округтік соты болды. Сол кезеңде Норфолк округінің АҚШ округтік соты Вирджинияның басқа бір бөлігінен бөлініп шықты. Осы қысқа мерзімде Мэриленд және Вирджиния округтері үшін АҚШ округтік соттары сақталды. 1801 жылдан 1802 жылға дейін және қайтадан 1802 жылдан 1872 жылға дейін Солтүстік Каролина штаты Альбемарл, Кейп-Фейр және Памптико округтері үшін АҚШ округтік соттарына бөлінді. Бұл соттар штаттың Солтүстік Каролинаның Шығыс және Батыс округтері үшін АҚШ округтік соттары болып қайта ұйымдастырылуымен таратылды. Орлеан округінің АҚШ округтік соты. Бұл сот Орлеан территориясы Луизиана штаты болған кезде Луизиана округінің АҚШ округтік соты деп аталды. Панама каналы аймағының АҚШ округтік соты. Бұл сот 1982 жылғы 31 наурызда Панамаға Канал аймағын қайтару процесінің бір бөлігі ретінде таратылды. Кейіннен Канал аймағы сотындағы істер Нью-Орлеандағы Луизиананың шығыс округінің АҚШ округтік сотына жіберілді. Қытайдағы АҚШ соты. Бұл сот 1906 жылдан 1943 жылға дейін аудандық сот ретінде жұмыс істеді. Оның Қытайдағы американдық азаматтарға қатысты юрисдикциясы болды.