Кіріспе
1900 жылғы Дүниежүзілік көрме (ағылшын тілінде 1900 Paris Exposition) – 1900 жылдың 14 сәуірінен 12 қарашасына дейін Парижде өткен, өткен ғасырдың жетістіктерін атап өту және келесі ғасырдағы дамуды үдету мақсатындағы дүниежүзілік көрме. Бұл 1855–1937 жылдар аралығында қалада өткен он ірі көрменің алтыншысы болды. Көрме Лес-Инвалидтер эспланадасында, Марс алаңында, Трокадерода және олардың арасында Сенаның жағалауында, сондай-ақ Винсенс орманында қосымша бөліммен ұйымдастырылды. Оны елу миллионнан астам адам тамашалады. Көрме аясында көптеген халықаралық конгрестер мен басқа да шаралар өтті, оның ішінде 1900 жылғы жазғы Олимпиада ойындары. Көрмеде Гранде-Ру де-Париж айналмалы бұрышы, «Авиатор» көшесіндегі жылжымалы жол, алғашқы тұрақты жолаушылар троллейбусы, эскалаторлар, дизельдік қозғалтқыштар, электр көліктері, құрғақ батареялар, электрлі өрт сөндіру машиналары, дыбысты фильмдер, телеграфон (алғашқы магниттік дыбыс жазу құралы), галилит және матрёшка қуыршақтары сияқты көптеген технологиялық жаңалықтар көрсетілді. Бұл көрме сонымен қатар модерн стиліне халықаралық назар аударды. Франция Трокадер сарайы төбесінде салынған көптеген павильондар арқылы ірі отарлық держава ретінде таныстырылды. Көрмеге арнап салынған маңызды құрылыстарға Гран-Пале, Пти-Пале, Александр III көпірі, Орсе вокзалы және Гектор Гимардың кіреберістерімен 1-ші Париж метро желісі жатады. Олардың барлығы, Гимардың екі түпнұсқалық кіреберістерімен бірге, бүгінге дейін сақталған.
The Exposition Universelle of 1900 (ɛkspozisjɔ̃ ynivɛʁsɛl), better known in English as the 1900 Paris Exposition, was a world's fair held in Paris, France, from 14 April to 12 November 1900, to celebrate the achievements of the past century and to accelerate development into the next. It was the sixth of ten major expositions held in the city between 1855 and 1937. It was held at the esplanade of Les Invalides, the Champ de Mars, the Trocadéro and at the banks of the Seine between them, with an additional section in the Bois de Vincennes, and it was visited by more than fifty million people. Many international congresses and other events were held within the framework of the exposition, including the 1900 Summer Olympics. Many technological innovations were displayed at the Fair, including the Grande Roue de Paris ferris wheel, the Rue de l'Avenir moving sidewalk, the first ever regular passenger trolleybus line, escalators, diesel engines, electric cars, dry cell batteries, electric fire engines, talking films, the telegraphone (the first magnetic audio recorder), the galalith and the matryoshka dolls. It also brought international attention to the Art Nouveau style. Additionally, it showcased France as a major colonial power through numerous pavilions built on the hill of the Trocadéro Palace. Major structures built for the exposition include the Grand Palais, the Petit Palais, the Pont Alexandre III, the Gare d'Orsay railroad station and the Paris Métro Line 1 with its entrances by Hector Guimard; all of them remaining today, including two original canopied entrances by Guimard.
Ұйым
Алғашқы халықаралық көрме 1851 жылы Лондонда өтті. Француз императоры Наполеон III оған қатысып, үлкен әсер алды. Ол 1855 жылы Париждегі алғашқы дүниежүзілік көрмені ұйымдастыруды тапсырды. Оның мақсаты француз саудасын, технологиясын және мәдениетін ілгерілету болды. 1867 жылы тағы бір көрме өтті, ал 1870 жылы император құлағаннан кейін 1878 жылы тағы бір көрме ұйымдастырылды, ол Париж коммунасының жеңілісінен кейін ұлттық бірлікті тойлауға арналды, содан кейін 1889 жылы Француз революциясының жүз жылдығы тойланды. 1900 жылғы көрмені жоспарлау 1892 жылы президент Карно басшылығымен, бас комиссар ретінде Альфред Пикардты тағайындап басталды. Ол аяқталғанға дейін үш француз президенті және он сауда министрі қызмет етті. Президент Карно көрме аяқталуға аздан кейін қайтыс болды. Көптеген ғимараттар аяқталмаған болса да, көрме 1900 жылдың 14 сәуірінде президент Эмиль Лубе тарапынан ашылды. Көрмеге қатысқан колониялар мен протектораттардың ішінде француз Алжирі, Камбоджа, Конго, Дагомея, Гваделупа, Гвиана, Гвинея, Үндістан, Индокитай, Филдікті құрт, Лаос, Мадагаскар, Мартиника, Майотта, Жаңа Каледония, Океания, Реюньон, Сенегал, Сомалиленд, Судан, Тонкин, Тунис, Батыс Африка, Сент-Пьер және Микелон, Голланд Шығыс Индиясы, Британ Канадасы, Цейлон, Үндістан және Батыс Австралия, сондай-ақ португалдық колониялар бар еді. Көрме ғимараттары уақытша болуы тиіс еді; олар темір қаңқадан жасалып, гипс және арзан жасанды таспен қапталған. Көптеген ғимараттар көрме ашылған кезде аяқталмаған еді, ал көпшілігі жабылуымен бірден бұзылды.
Ескерткіш қақпасы
Конкорд алаңында орналасқан Париждің монументальді қақпасы – көрменің басты кіреберісі болды. Монументтің бас сәулетшісі Рене Бине болды, алайда оның құрамына көптеген басқа да сәулетшілер үлес қосты. Оның жалпы дизайны Эрнст Геккельдің биологиялық зерттеулерінен шабыт алды. Ол биік, византиялық мотивтердегі түрлі түсті керамикалық әшекейлеуден тұрады, ал басында «Ла Паризианна» аталған алып мүсін орнатылған. Классикалық мүсіндерден айырмашылығы, ол заманауи парижтік киім киген. «Ла Паризианна» мүсінін скульптор Пол Моро Вотье жасады, ол сол кездегі Париждің танымал haute couture дизайнері Жанна Пакинмен бірлесіп жұмыс істеді, ол мүсіннің сәнді киімін жасады. Мүсіннің астында Париждің символы – қайықтың мүсіні және көрмені салған жұмысшыларды бейнелейтін фриздер орналасқан. Орталық арканың екі жағында екі жіңішке, шам тәрізді мұнаралар бой көтерген, олар минареттерге ұқсас. Қақпа түнде 3200 шам мен 40 аркалық шаммен жарқырап тұрды. Сағатына қырық мың адам арканың астынан өтіп, билет сататын жиырма алты кабинаға жақындап бара алатын. Билет кабиналарының терезелерінің үстіне провинциялық қалалардың аттары жазылған, бұл Париж бен провинциялар арасындағы иерархиялық қатынасты көрсетеді. Кіреберіс мұнарасының құрылымы византиялық мотивтермен және парсы керамикалық өрнектерімен әшекейленген, бірақ бұл туындының нағыз шабыты мәдени тұрғыдан болмады. Орталық бөлігінде Ресей империясының алтынмен қапталған мөрін ұстап тұрған Нева өзенінің нимфаларының мүсіні орналасқан. Александр III көпірі салынып біткен кезде Санкт-Петербургте де ұқсас көпір – Троицкий көпірі салынды, және Франция президенті Феликс Форе оны француз-ресейлік достыққа арнады.
Тематикалық павильондар
Өнеркәсіптік, коммерциялық, ғылыми, технологиялық және мәдени көрмелерді өткізу үшін француз ұйымы "Инвалидтер" және "Марс алаңы" эспланадасында үлкен тақырыптық павильондар салды және 1889 жылғы көрмеден "Машиналар галереясын" қайта қолданды. Сень өзенінің екінші жағасында олар көркем өнер көрмелері үшін Grand Palais және Petit Palais сарайларын тұрғызды.
Оптика, иллюзия және аквариум сарайлары
Отыз үш ресми павильонның жиырма бірі технология мен ғылымға арналды. Ең танымал ғимараттардың бірі – Оптика сарайы. Оның басты көрнекілігі – Айды он мың есеге үлкейткен Ұлы Париж экспозициялық телескопы. Кескін екі мыңға жуық адам сыйымды залдың экранына проекцияланды. Бұл сол кездегі ең үлкен линзалық телескоп болды. Оптикалық түтік құралы ұзын және диаметрі үлкен болатын, ал ауырлығына байланысты бекітілген. Аспаннан түскен жарық қозғалмалы айна арқылы түтікке бағытталды. Оптикалық сарайдың тағы бір танымал ерекшелігі – үш миллион адамды қызықтырған алып калейдоскоп. Оптика павильонында рентген сәулелерін көрсету және фосфоресцентті костюмдерде билеушілер де болды. Оптикалық сарайға жапсарлас орналасқан "Иллюзиялар сарайы" (Palais des Illusions) өте танымал көрме болды. Бұл үлкен зал айналар мен электр жарығын пайдаланып түрлі-түсті және керемет оптикалық иллюзиялар жасады. Ол Гревин мұражайында экспозициядан кейін сақталды. Тағы бір ғылыми көрініс – сол кездегі әлемдегі ең үлкен аквариум, оны жер асты галереясынан көруге болады. Су резервуарлары ұзын, ені және тереңдігі белгілі болды, және экзотикалық теңіз жануарларының көптеген түрлерін қамтыды.
Электр және су сарайы
Электр сарайы мен оған іргелес Су сарайы (Chateau d'Eau) архитекторлар Эжен Хенард пен Эдмонд Паулиннің жобалауымен салынды. Сарайдың және Су сарайының қасбеттері қосымша 7200 шам мен он жеті доға шамдарымен жарықтандырылды. Фасад безбендеулі Beaux-Arts стилінде немесе нео-барокко стилінде болды. Көбірек заманауи ішкі темір конструкциясы, үлкен люкстер мен баспалдақтар жаңа модерн стиліндегі сәндік элементтерді ұсынды. Palais d'Antin, яғни батыс қанатында 1800-1889 жылдар аралығындағы француз өнерінің жүз жылдық көрмесі (Exposition centennale de l'art français de 1800 à 1889) орналасқан. Үлкен сарайға қарама-қарсы орналасқан Petit Palais-ті Шарль Жиро жобалаған.
Өнеркәсіп, сән және ауыл шаруашылығы сарайлары
Өнеркәсіптік және сауда көрмелері Инвалидтер мен Александр III көпірі арасындағы эспланададағы бірнеше ірі сарайларда орналасқан. Ең ірі және әсем сарайлардың бірі – "Палас де Мануфактуры Насьональ" болды, оның фасадында мүсінші Жюль Кутан мен сәулетші Шарль Рислер жобалаған және Севр порцелин фабрикасы жасаған түрлі-түсті керамикалық қақпа орналасқан. Көрмеден кейін ол Феликс Дезруль алаңының қабырғасына, Сен-Жермен-дес-Пре аббаттығының жанына көшірілді, қазір оны көруге болады. Жиһаз және әшекейлеу сарайы ерекше сәнді болды және жаңа модерн стилінің көптеген үлгілерін ұсынды. Ауыл шаруашылығы және азық-түлік сарайы 1889 жылғы көрмеден қалған үлкен темір конструкциялы ғимарат – бұрынғы "Галери де Машин" ғимаратының ішінде орналасқан. Оның ең танымал бөлігі – француз шампанының көрсетілімдері мен сынамаларын ұсынатын Шампан сарайы болды.
Ұлттық павильондар
Көрмеге 56 ел шақырылды, олардың 40-ы қабылдады. Ірі елдердің ұлттық павильондары үшін Сена жағасында Лес-Инвалидтар эспланадасы мен Марс алаңы арасында «Ұлттар көшесі» құрылды. Әр ел өзінің павильонын өзі төледі. Павильондар уақытша, металл қаңқаға орнатылған гипстен жасалған, ел тарихының бір кезеңін көрсететін архитектуралық стильде салынды, көбінесе танымал ұлттық ескерткіштерді еліктеді. АҚШ павильоны қарапайым болды, Чарльз Аллертон Кулидж және Жорж Морин Густио жобалаған АҚШ Капитолий ғимаратының нұсқасы. АҚШ-тың басты өкілдігі сауда және өнеркәсіп сарайларында болды. АҚШ қатысуының ерекше жағы – Дэниел Мюррей (Конгресс кітапханасының көмекшісі), Томас Дж. Каллоуэй (заңгер және көрменің бас ұйымдастырушысы) және У.Е.Б. Дю Буаның бірлескен жобасы – «Әлеуметтік экономика сарайындағы Америкалық негрлер көрмесі». Көрменің мақсаты – ғасыр басында афроамерикалықтардың өмірін көрсету және олардың жетістіктерін атап өту болды. Көрмеге Фредерик Дугластың мүсіні, афроамерикалықтардың 400-ге жуық ресми патенттерінен тұратын төрт томдық жинақ, бірнеше білім беру орталықтарының (Фиск университеті, Говард университеті, Роджер Уильямс университеті, Таскеги институты, Клэфлин университеті, Берея колледжі, Солтүстік Каролина A&T) фотосуреттері, сондай-ақ ең есте қаларлық, афроамерикалық ерлер мен әйелдердің, үйлердің, шіркеулердің, кәсіпорындардың және пейзаждардың бес жүздей суреті, оның ішінде Томас Э. Аскеу түсірген фотосуреттер қойылды. Балқандағы, Босния мен Герцеговинадағы австро-венгрлік аймақтардың павильондарында олардың тұрмыс салты, фольклорлық дәстүрлер, шаруалардың өмірі және елде жасалған кесте бұйымдары көрсетілді. Швецияның қарағай тақталармен жабылған сары және қызыл құрылысы жарқын түстерімен назар аударды. Оны Фердинанд Боберг жобалаған. Гезеллиус, Линдгрен, Сааринен жобалаған Финляндия павильоны таза, қазіргі заманғы архитектураға ие болды. Эжен Ферре жобалаған Корея павильоны негізінен француздық шығыс коллекционерлері, оның ішінде Виктор Коллин де Планси жинаған заттармен толтырылды, сондай-ақ Кореядан әкелінген тауарлар да қосылды. Көрмедегі ерекше заттардың бірі – жылжымалы металл қаріптермен басылған ең көне кітап – «Джикджи» болды. Марокконың павильоны Эйфель мұнарасының жанында орналасқан, оны Анри Жюль Саладин жобалаған. Солтүстік Африканың француз колониялары ерекше көзге түсті; Тунис павильоны Тунистің Сиди Махрез мешітінің кішігірім көшірмесі болды. Алжир, Судан, Дагоме, Гвинея және басқа француздық Африка колониялары өздерінің дәстүрлі діни архитектурасы мен базарларын бейнелейтін павильондар ұсынды, ал кейіпкерлер костюм киген.
Париждің Гранде-Руэі
Гранде-Ру де-Париж өте танымал орын болды. Бұл биік, алып айналмалы дөңгелек, оның аты 1893 жылы Чикагода өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде Джордж Вашингтон Гейл Феррис кіші жасаған ұқсас дөңгелектен алынған. Ол бір рет айналғанда қырық вагонында 1600 жолаушыны тасымалдайтын. Екінші сынып вагонына сапар құны бір франк, ал көбірек орын бар бірінші сынып вагонына екі франк тұратын. Бағасы жоғары болғанына қарамастан, жолаушылар көбінесе орын алу үшін бір сағаттап күтуге мәжбүр болар еді.
Жылжымалы жаяу жүргінші, электр пойызы мен электробусы
Rue de l'Avenir қозғалмалы жаяу жолы, экспозицияның үлкен аумағын ескере отырып, өте танымал және пайдалы аттракцион болды. Ол экспозицияның жиегімен, Инвалидтер алаңынан Марс алаңына дейін созылып, жолаушыларға мінуге болатын тоғыз станциядан өтті. Бағасы шамамен елу сантимді құрады. Жаяу жолына жерден жоғары тұрған платформадан кіруге болады. Жолаушылар платформадан жылдамдығы бар қозғалмалы жаяу жолына, содан кейін жылдамдығы жоғарырақ жаяу жолына көшеді. Жаяу жолдарында жолаушылар ұстап тұруға немесе жүруге мүмкіндік беретін тұтқалары бар тіреулер орналасқан. Оны архитектор Джозеф Лайман Силсби және инженер Макс Э. Шмидт жобалаған. Декавиль электр поезді де солайша, қозғалмалы жаяу жолына қарама-қарсы бағытта, орташа жылдамдықпен жүрді. Теміржол кейде қозғалмалы жаяу жолдары сияқты биік, кейде жер бетінде, ал кейде жер астында орналасқан. Луи Ломбард Герин жобалаған тәжірибелік жолаушылар электробусы 1900 жылдың 2 тамызынан 12 қарашасына дейін Винсенс орманында істеді. Бұл жаңа ашылған Порт-де-Винсен метро стансасын Лак-Дауменнил көлімен байланыстыратын ұзын, шеңберлі маршрут болды. Бұл тарихта жолаушыларға үздіксіз қызмет көрсеткен алғашқы троллейбус еді.
Аспан шары
Globe Céleste – түнгі аспанды көрсеткен үлкен шар тәрізді планетарий болды. Бұл шарды Наполеон де Тедеско жасаған. Оның диаметрі – [диаметрінің нақты саны] метр, ал сырты көк және алтын түстес, шоқжұлдыздар мен зодиак белгілерімен суреттелген. Ол төрт бағанамен тіреліп, [биіктігінің нақты саны] метрлік тас тіреуге орнатылған. Тіреудің үстінде гүлдер бақшасы шарды қоршап тұрды. Көрермендер орындықтарда отырып, жоғарыда көрсетілген жұлдыздар мен планеталар туралы көрсетілімді тамашалады. 1900 жылдың 29 сәуірінде шардың маңындағы кіру пандусының бірі, асығыс түрде жаңадан қолданыла бастаған темір бетоннан жасалғандықтан, төмендегі көшеге құлап, тоғыз адамның қаза болуына себеп болды. Осы апаттан кейін Франция үкіметі темір бетонды пайдалану жөніндегі алғашқы ережелерді қабылдады.
Кинофильмдер
1895 жылы алғашқы қозғалыс суретін көпшілікке көрсеткен Люмьер ағайындары өз фильмдерін машиналар галереясындағы алып экранда көрсетті. Қозғалыс суреті саласындағы тағы бір жаңалық – фонокинотеатрдағы көрмеде ұсынылды; экрандағы бейне, фонографтан шыққан дыбыспен синхронды түрде көрсетілген алғашқы дыбысты фильм. Рауль Гримоан Сансонның «Синеорамасы» қозғалыс суреті саласындағы одан да амбициялы тәжірибе болды, ол ауа шарындағы саяхатты имитациялады. Он синхронды проектор арқылы дөңгелек экранға (айналымы бойынша) түсірілген фильм төменнен өтетін ландшафтті бейнеледі. Көрмеге келгендер проекторлардың үстінде, үлкен ауа шар астындағы себетке ұқсас орынға отырды.
Дүниежүзілік тікелей эфирлік ойындар
L'Andalousie au temps des Maures – испан тақырыбындағы ашық аспандағы көңіл көтеру орталығы, ол Трокадероның батыс жағында, Сене өзенінің оң жағалауындағы Quai Debilly-де орналасқан. Мұнда халықтық билер мен музыкалық қойылымдар көрсетілді, сондай-ақ Альгамбра, Кордова, Толедо, Севильяның Альказары және Жиральданың толық көшірмелері қойылды. Бұл Францияда жасалған көңіл көтеру орталығы, ол көрменің Испанияның ресми өкілдігімен ешқандай байланысы жоқ еді. Le Vieux Paris – бұл орта ғасырдан 18 ғасырға дейінгі ескі Париж көшелерінің қайта жаңғыртылған нұсқасы, онда тарихи ғимараттар мен костюмдік киім киген артистер мен музыканттармен толтырылған көшелер болды. Бұл идея Альберт Робидаға тиесілі. Сонымен қатар, Францияның көрнекті немесе туристік аймақтарын бейнелейтін бірнеше көріністер де болды, оның ішінде Прованс, Бретань, Пуату, Берри және Овернь көрмелерінде олардың департаменттері емес, революцияға дейінгі провинциялық атаулары қолданылды. Прованс екі реконструкциямен ұсынылды: провансальдық шаруа үйі немесе мас және римдік қираған жерлердің және қала соборының бір бөлігін қайта құрастырған Vieil Arles. Швейцариялық ауыл, Авеню де Суфрен және Мотте Пике маңындағы көрменің шетінде, швейцариялық таулы ауылдың қайта жаңғыртылған нұсқасы болды, онда каскад, көл және отыз бес шале орналасқан. Көрменің басқа жерлерінде костюмді сатушылар мен музыканттармен бірге Алжир, Тунис және Лаос базарлары, базарлары мен көше базарлары, гондолалары бар Венеция каналы, орыс ауылы және жапон шайханасы көрсетілді. Көрменің ең танымал актрисасы Сара Бернхардт болды, ол өзінің театрына ие болды – Сара Бернхардт театры (қазір Театр де ла Виль), және көрме кезінде өзінің ең танымал рөлдерінің бірін сахнаға қойды. Бұл Эдмонд Ростанның жаңа пьесасы "Айлон" болды, онда ол Наполеон Бонапарттың ұлы Рейхштадт герцогінің рөлін ойнады, ол өзінің сүйіспеншілігін көрсетпеген анасы мен отбасынан Венадағы Шёнбрунн сарайында қайғылы өлімге дейін тұтқындалды. Бір сыншының айтуынша, ол "өлімге ұшыраған періштелер сияқты өледі". Бұл қойылым бір жылға жуық уақыт бойы көрсетілді, ал орындықтар 600 алтын франкқа сатылды. Көрме кезінде тағы бір танымал ойын-сауық американдық биші Лои Фуллердің театры болды, ол әйгілі Серпентин биін орындады, онда ол үлкен жібек шарфтарды желбіретіп, оны бұлтқа айналдырды. Оның өнер көрсетуі суреттерде, картиналарда және суреттерде суретшілер мен мүсіншілер арқылы кеңінен көшірілді және ертедегі кинофильмдерде түсірілді. МОК мәліметінше, 997 спортшы он тоғыз түрлі спорт түріне қатысты, оның ішінде әйелдер де алғаш рет жарысқа қатысты. Олимпиада тарихында алғаш рет және жалғыз рет бірқатар жарыстар өткізілді, соның ішінде автомобиль және мотоцикл жарыстары, ауа шарымен ұшу, крикет, крокет, жүзу кедергілері жарысы және су астында жүзу. Франция барлық спортшылардың 72% -ын (720 997) ұсынды және ең көп алтын, күміс және қола медальдарды жеңіп алды. 997 спортшының тек 75-і ғана АҚШ спортшылары екінші орынды иеленді. Күгіл жарысын Парижден Лиондағы үйіне төрт жарым сағат ішінде ұшып келген құс жеңіп алды. Тегін ауа шары жарысында Парижден Ресейге отыз бес сағат қырық бес минутта ұшып келген ауа шары жеңімпаз атанды.
Қалалық қонақ
Көрменің тағы бір ерекше оқиғасы – Франция президенті Эмиль Лубеттің Франция, Алжир және француз колонияларындағы қалалардың 20 777 әкімі үшін ұйымдастырған алып мерекелік кеші болды. Бұл кеш 1900 жылдың 22 қыркүйегінде Туильри бағындағы екі үлкен шатырдың ішінде өтті.
Кіру ақысы мен құны
Кіру билетінің құны бір франк болды. Ол кезде Париж жұмысшыларының орташа сағаттық жалақысы 40 пен 50 сантим аралығында еді. Сонымен қатар, көптеген танымал көрікті орындарға кіру ақысы 50 сантим мен 1 франк аралығында болды. Көрмедегі қарапайым тамақтың орташа бағасы 2,50 франкқа тең еді, бұл жұмысшының жарты күндік жалақысынан тұратын сома. Париж көрмесінің бюджеті жүз миллион франк болды: француз мемлекетінен жиырма миллион, Париж қаласынан жиырма миллион, ал қалған алпыс миллион француз банктері мен қаржы институттарының қолдауымен, кіру билеттерінен түсетін түсімдер есебінен толықтырылуы күтілді. Ресми соңғы шығын 119 миллион франк құрады, ал кіру ақысынан түскен жалпы сома 126 миллион франкқа жетті. Дегенмен, француз мемлекеті үшін жоспарланбаған 22 миллион франк, ал Париж қаласы үшін 6 миллион франк шығын болды, нәтижесінде жалпы шығын 147 миллион франкқа жетіп, 21 миллион франк тапшылыққа әкелді. Көрме өте әсем безендірілген, шабытты көзі – табиғат әлемі, әсіресе өсімдіктер мен гүлдердің және басқа да вегетациялық формалардың иілген сызықтары болды. Көрменің архитектурасы көбінесе Белль Эпок стилі мен Бё-Арт стилінде, немесе эклектикалық ұлттық стильдерде салынған. Арт-нуво стиліндегі әрлеулер көптеген ғимараттардың интерьерінде және безендіруінде кеңінен қолданылды, атап айтқанда, көрменің монументалды қақпасының ішкі темір конструкциясы мен әрлеуі, Гранд-Пале және Пети-Пале, сондай-ақ Ұлттық индустриялар сарайының порталында. Арт-нуво стилі декоративтік өнер павильондарында ерекше танымал болды. Фуке зергерлік фирмасы мен Лалик шыны және кристалл фабрикасы Арт-нуво стиліндегі заттардың коллекцияларын ұсынды. Севр фарфор фабрикасы көрмеге арналған монументалды аққу вазалар сериясын, сондай-ақ Ұлттық өндірушілер сарайының монументалды кіреберісін жасады. Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris (CMP) 1900 және 1913 жылдар аралығында Гектор Гимардың жобалаған 141 Арт-нуво стиліндегі метро станциясының кіреберісін орнатты – шатыры бар және шатыры жоқ. 1978 жылы әлі де сақталған сексен алты кіреберіс тарихи ескерткіш ретінде қорғалып, бүгінгі күнге дейін сақталды, оның ішінде екі түпнұсқа шатыры бар: Порт-Дофенде, бастапқы орнында және қабырға панельдерімен, және Аббесста (1974 жылы [[Hôtel de Ville (Paris Métro)] станциясынан көшірілген). Шательдегі үшінші шатыры бар кіреберіс 2000 жылы қайта жаңартылды. Гимар жобалаған үш павильондық кіреберістің ешқайсысы сақталған жоқ. Севр мануфактурасы жасаған Ұлттық мануфактуралар сарайының монументалды порталы сақталды және Сен-Жермен-дес-Пре абаттығының жанындағы Феликс Десруэль алаңына көшірілді. Фредерик Огюст Бартольдидің көрмеде көрсетілген "Азаттық мүсінінің" көшірмесі 1905 жылы оның жесірінің өтініші бойынша Люксембург бағында орналастырылды. "Панорама ду Тур ду Монд" көрмесіне барғаннан кейін, Бельгия королі Леопольд II ғимараттың архитекторы Александр Марсельге Бельгияның Брюссель қаласындағы Лейкендегі Корольдік аймақта жапон мұнарасы мен қытай павильонын салуды тапсырды. Марсель мұнда "Панорама ду Тур ду Монд" (қазіргі Жапон мұнарасы) жапондық қызыл пагодасын қайта салды және мұнараға бастапқы кіру павильонын Парижден көшірді. Ол сондай-ақ Шанхайда жасалған ағаштан жасалған панельдері бар Қытай павильонын салдырды. Қазір бұл екі құрылыс Таяқ Шығыс мұражайларының құрамына кіреді. Ең қызықты қалдықтардың бірі – La Ruche, 2 Passage de Dantzig (15-ші округ). Бұл үш қабатты ғимарат, ол көрме ғимараттарының бөліктерінен құралған, оларды скульптор Альфред Бухер аукциондарда сатып алған. Гюстав Эйфель жасаған темір шатыр бастапқыда Медок шараптарының киоскін, ауыл шаруашылығы және азық-түлік сарайының ішін жауып тұрды. Алдыңғы есіктің жанындағы театрлық костюмдердегі әйелдердің мүсіндері Индокитай павильонынан алынған, ал кіреберістегі сәндік темір қақпа әйелдер сарайының бөлігі болған. Көрмеден кейінгі жылдары La Ruche ондаған жас суретшілер мен жазушылардың уақытша студиясы және үйі болды, соның ішінде Марк Шагал, Анри Матисс, Амедео Модильяни, Фернан Леже және ақын Гийом Аполлинер. 1960 жылдары оны бұзуға тырысты, бірақ мәдениет министрі Андре Малро оны құтқарып қалды. Қазір ол тарихи ескерткіш болып табылады.
Сын
Экспозицияға түрлі пікірлерден көптеген сыншылар баға берді.
Ескерткіш қақпасы
Монументалды қақпаға реакция әртүрлі болды, кейбір сыншылар оны ісіңкі пешпен салыстырды. Ол "дәмсіз" деп сипатталды және кейбір сыншылар оны барлық көрмелердің арасындағы ең жаман деп санады. La Porte Monumental Саламбо стиліндегі құрылым және "көрменің барлық ескерткіштерінің арасындағы 1900 жылғы ең типикалық ескерткіш" деп есептеледі.
Кинофильмдер
Француз режиссері Жорж Мелиестің және Edison Manufacturing Company өндірушісі Джеймс Х. Уайттың көрмесін бейнелейтін қысқа, үнсіз деректі фильмдер сақталған.