Монреальдегі 1967 жылғы Әлемдік көрмесі

Кіріспе

1967 жылы 28 сәуір мен 29 қазан аралығында Монреаль қаласында, Канадада дүниежүзілік көрме өтті. 1967 жылғы Халықаралық және Әлемдік көрме, көбінесе Expo 67 деп танылатын, 28 сәуірден 29 қазанға дейін жалғасқан жалпы көрме болды. Оған сол кезге дейін ең көп көрермен жиналды және 62 ел қатысты. Сондай-ақ, ол дүниежүзілік көрмелер арасында бір күндік рекордтық санды көрсетті – үшінші күні 569 500 адам келді. Expo 67 – Канаданың тәуелсіздігінің 100 жылдығын тойлаудың басты шарасы болды. Алғашқыда бұл көрмені Мәскеуде өткізу жоспарланған, бұл Кеңес Одағына Ресей революциясының 50 жылдығын тойлауға көмектесуі тиіс еді; алайда, түрлі себептерге байланысты кеңестіктер оны өткізуден бас тарды және 1962 жылдың соңында Канадаға берілді. Жоба бастапқыда Канадада кең қолдау алмады. Монреаль қаласының мэрі Жан Драпэу және жаңа менеджерлер тобының саяси, физикалық және уақыттық қиындықтарды жеңіп өтуіне олардың шешімділігі көмектесті. Компьютерлік талдау оны іске асыру мүмкін емес десе де, көрме уақытылы ашылды. 1967 жылдың қазан айында Expo 67 аяқталғаннан кейін, оның орны мен көптеген павильондар 1968 жылдан 1984 жылға дейін жаз айларында ашық болған «Адам және оның әлемі» атты көрмеге айналды. Сол кезде ғимараттардың көпшілігі – бастапқы көрмеден кейін ұзақ қызмет етуге арналмағандықтан – тозып, бөлшектелді. Бүгінде дүниежүзілік көрмені қабылдаған аралдар негізінен саябақтар мен демалыс орны ретінде пайдаланылады, ал бұл оқиғаның өткенін көрсететін Expo 67-ден қалған бірнеше құрылыстар ғана бар.

Өмірбаян

1967 жылғы Дүниежүзілік көрмені өткізу идеясы 1957 жылдан бастау алады. "Менің ойымша, 1967 жылы халықаралық көрмені өткізуге Канаданың таңдалуын қамтамасыз ету үшін қолынан келгеннің бәрін істеуді бірінші болып полковник Севиньи маған ұсынды", - деп жазды премьер-министр Джон Дифенбекер өзінің естеліктерінде. Монреаль қаласының мэрі Сарто Фурнье бұл ұсынысты қолдады, соның арқасында Канада Халықаралық көрмелер бюросына (BIE) өтініш білдіре алды. 1960 жылдың 5 мамырында Парижде өткен BIE отырысында бес раунд дауыс беруден кейін, Австрия мен Канаданың өтініштері қабылданбады және жәрмеңке Мәскеуге тапсырылды. Алайда, 1962 жылдың сәуір айында кеңестік үкімет қаржылық қиындықтар мен қауіпсіздік алаңдауларына байланысты жәрмеңке өткізу жоспарларын тоқтатты. Монреальдің жаңа мэрі Жан Драпэ, Канада үкіметін жәрмеңкеге қайтадан үміттенуге шақырды, және үкімет солай жасады. 1962 жылдың 13 қарашасында BIE Дүниежүзілік көрменің орнын Канадаға берді.

Көрменің негізгі алаңы ретінде бірнеше орын қарастырылды. Олардың бірі – қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан Маунт-Роял паркі. Бірақ Драпэнің идеясы Сент-Лоуренс өзенінде жаңа аралдар жасау және бар болған Сент-Гелен аралын кеңейту болды. Бұл шешім Монреальді қоршаған муниципалитеттердің қарсылығын жеңіп, сонымен қатар жерге құмарлық жасаудың алдын алды. 1963 жылдың 29 наурызында Дүниежүзілік көрменің өтетін орны ресми түрде Сент-Гелен аралы деп жарияланды.

Негізгі тұлғалар

Expo 67 көрмесі оңай басталмады; 1963 жылы ұйымдастыру комитетінің көптеген жоғары лауазымды шенеуніктері қызметінен кетті. Отставкалардың басты себебі – мэр Дрейпоның қолданыстағы Сен-Елен аралының маңында жаңа аралдар құру арқылы таңдалған орны, сондай-ақ компьютерлік бағдарлама шара уақытында аяқталмайтынын болжады. Көптеген отставкалардың тағы бір ықтимал себебі 1963 жылдың 22 сәуірінде премьер-министр Лестер Пирсонның либералдық федералдық үкіметі билікке келгені болды. Бұл бұрынғы премьер-министр Джон Дифенбейкердің прогрессивті консервативтік үкіметі тағайындаған 1967 жылғы Әлемдік көрмені ұйымдастыруға арналған Канада корпорациясы директорлар кеңесінің мүшелерінің отставкаға кетуге мәжбүр болғанын білдірді. Дифенбейкердің тағайындаған Пол Бьенвеню 1963 жылы қызметінен кеткеннен кейін Канадалық дипломат Пьер Дюпуй Бас комиссар болып тағайындалды. Бас комиссардың басты міндеттерінің бірі – басқа елдерді Expo-ға павильондар салуға шақыру болды. Дюпуйдің "оң қолы" – бас комиссардың орынбасары және корпорация вице-президенті Роберт Флетчер Шоу болды. Тарихшы Пьер Бертон айтқандай, Канаданың француз және ағылшын тілдерінде сөйлейтін қауымдастықтарының ынтымақтастығы "Expo табысының кілті болды – 'Квебек өнері, ағылшын канадалықтарының тәжірибелілігі'". Дегенмен, Бертон бұл ұлттық стереотиптерді әлдеқайда қарапайымдату екенін де атап өтеді. Expo, болмаса қысқа мерзімге, "Екі уединение" арасындағы көпір болды.

Құрылыс басталады

Құрылыс 1963 жылғы 13 тамызда, Мэр Дрейпо ұйымдастырған, Сент-Лоуренс өзеніндегі баржаларда өткен әсем салтанатпен басталды. Салтанатты түрде құрылыс премьер-министр Лестер Б. Пирсонның Île Sainte Hélène аралын кеңейту үшін бірінші толтыруды төгуге сигнал беретін рычагты тартқан сәтінде басталды, ал Квебек премьер-министрі Жан Лесаж бульдозермен сол толтыруды таратып берді. Аралдарды салуға қажетті 25 миллион тонна топырақтың 10-12 пайызы Монреаль метросының қазбаларынан алынды, бұл Монреальге Экспо тапсырылғанға дейін жүріп жатқан қоғамдық жұмыс жобасы еді. Қалған топырақ Монреаль және Оңтүстік жағалаудағы карьерлерден келді, бірақ одан да жеткіліксіз болды, сондықтан екі аралдағы су объектілері (көлдер мен каналдар) қажетті топырақ мөлшерін азайту үшін қосылды. Экспоның алғашқы құрылыс кезеңі негізінен Сент-Гелен аралын кеңейтуге, жасанды Île Notre Dame аралын құруға және Макей пирсін ұзарту мен кеңейтуге, ол кейін Cité du Havre аталды, бағытталды. Құрылыс жалғасқанда, Монреаль портынан көтерілген жер әлі Экспо корпорациясына тиесілі емес еді. Аралдарды топырақпен толықтырғаннан кейін, жармаңкеге арналған жерлер 1964 жылғы 20 маусымда Монреаль қаласынан корпорацияға ресми түрде берілді. 1967 жылғы 28 сәуірде, ашылу күні, барлығы дайын болды, тек бір ғана ерекшелік болды: Хабитат 67, ол сол кезде дамып жатқан жұмыс ретінде көрсетілді. Аралдарды салу және кеңейту, оларды Монреаль Экспо Экспресі деп аталатын арнайы көлік жүйесімен байланыстыру үшін салынған жаңа Конкорд көпірі, сондай-ақ қайық тұрағының құны бес жыл бұрынғы Сент-Лоуренс теңіз жолы жобасынан асып кетті – бұл тіпті ең бір ғимараттар мен инфрақұрылым салынбағанға дейін болды.

Логотип

Логотипті Монреаль суретшісі Жюльен Хеберт жасаған. Логотиптің негізгі элементі – ежелгі адам символы. Екі символ (адамның пиктограммалары) достықты бейнелеу үшін біріктірілген. Бұл белгі дөңгелек құралымда қайталанып, «әлемдік достық» символы ретінде көрсетілген. Логотипте кішкентай әріптермен жазылған Optima шрифті қолданылған. Ол федералды саясаткерлердің бірауыздан қолдауына ие болмады, себебі олардың кейбіреулері оны Канада Парламентінің Төменгі палатасындағы дауыс беру арқылы жоюға тырысты. Әннің қолайлылығына шағымдар түсті, өйткені оның мәтінінде Монреаль немесе Expo 67 туралы ештеңе айтылмаған. Дегенмен, көптеген канадалықтар Expo-мен байланыстыратын әнді Боби Гимби жазды, ол бұрынғы тәжірибелі жарнамалық әндер жазушысы және танымал Centennial әні «Ca na da» авторы. Гимби «Канаданың сыбызғышысы» деген лақап атын алды. Канада павильоны үшін пайдаланылған «Ән айтар нәрсе» тақырыпты әні 1963 жылғы телеарналық арнайы бағдарлама үшін жазылған.

Экспо ашылды

1967 жылғы 27 сәуірде бейсенбі күні түстен кейін ресми ашылу салтанаты өтті. Салтанатты шаралар тек шақырылғандар үшін арналды және Халықтар алаңында (Place des Nations) өткізілді. Канаданың генерал-губернаторы Роланд Миченер премьер-министр Пирсонның ЭКСПО отын жаққаннан кейін көрмені ашық деп жариялады. Шараға 7 мыңнан астам бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері мен шақырылған қонақтар, оның ішінде 53 мемлекет басшысы қатысты. "Құтқару алаңында" (Place d'Accueil) атом сағатымен бақыланатын кері санауға қатысу үшін көп адам жиналды, ал көрме дәл сағат 9:30-да Шығыс уақыты бойынша ашылды. ЭКСПО қақпаларынан алғаш өткен адам – 41 жастағы Чикаго қаласынан келген джаз шекертпешісі Аль Картер болды, оның жетістігін ЭКСПО-67 операциялары директоры Филипп де Гаспе Бобьен мойындады. Бобьен Картерге осы құрметтің нышаны ретінде алтын сағат сыйлады. Ашылу күні Ұлыбритания павильонының қонақтарының киімдері көп талқыланды. Көйлектер бір жыл бұрын Мэри Квант танымал еткен, сол кездегі жаңа мини-юбка стилінде жасалған еді. ЭКСПО-67 ашылуына орай, Канада почтасы Харви Томас Проссердің дизайнымен 5 центтік марка шығарды.

Көңіл көтеру, Эд Салливан шоуы және VIP

Экспо-67 көрмесінде өнер мен ойын-сауық әлемдік фестиваліне көркем галереялар, опера, балет және театр ұжымдары, оркестрлер, джаз тобы, танымал канадалық поп-музыканттар және басқа да мәдени орындар қатысты. Көптеген павильондарда музыка мен қойылымдарға арналған сахналар болды, онда келушілер тегін концерттер мен шоуларды тамашалай алды, соның ішінде украиндық «Шумка» бишілерінің өнері де көрсетілді. Мишелин Лежендре ЭКСПО аясында Канаданың алғашқы қуыршақ фестивалін ұйымдастырды. Көбінесе ойын-сауық келесі орындарда өтті: Place des Arts, Expo Theatre, Place des Nations, La Ronde және Automotive Stadium. Тағы бір қызықты оқиға – 1967 жылы Монреальдегі Автостадионда өткен Канада Қарулы Күштерінің татуировкасы. Көрмеге сол кездегі ең белгілі тұлғалар келді, олардың ішінде Канада монархы Елизавета II, Линдон Б. Джонсон, Монаконың Грейс ханшайымы, Жаклин Кеннеди, Роберт Ф. Кеннеди, Эфиопия императоры Хайле Селасси, Шарль де Голль, Бинг Кросби, Гарри Белафонте, Морис Шевалье, Махариши Махеш Йоги және Марлен Дитрих болды. Thelonious Monk, The Grateful Dead, Tiny Tim, The Tokens және Jefferson Airplane сияқты музыканттар халыққа қуаныш сыйлады.

Қиындықтар

Көрме сәтті өткенімен, қиындықтар да болды: Квебек азаттық фронтының белсенділері көрмені бұзуға әрекет етуі мүмкін деп қорқытқан, бірақ олар осы кезеңде әрекет етпеді. 28 сәуірде, ашылу күні Вьетнам соғысына қарсы наразылық білдіргендер пикет ұйымдастырды. Америка президенті Линдон Б. Джонсонның сапары соғысқа қарсы наразылардың назарына шоғырланды. Куба павильонын анти-Кастро күштерінің жоятыны туралы қауіптер орындалмады. Маусым айында Таяу Шығыста Араб-Израиль қақтығысы қайта жанданып, Алты күндік соғыс басталды, нәтижесінде Кувейт көрмеден наразылық білдіререк шығып кетті (Батыс елдері соғысқа қалай қатысқанына байланысты). Канада халқының саны 20 миллионды құраған кезде Expo 67 көрмесіне келген адамдар саны әлемдік көрмелер арасындағы рекордтық көрсеткішті орнатты, ол әлі күнге дейін сақталуда. Сағат 14:00-де Expo комиссары генерал Пьер Дюпуй медаль тапсыру рәсімін өткізді, онда қатысушы елдер мен ұйымдар алтын және күміс медальдар алды, ал ұлттық тулар көтерілген тәртіппен кері ретпен төмен түсірілді, Канада туы бірінші, ал Нигерия туы соңғы болып түсірілді. Expo 67 көрмесінде архитектор Моше Сафди жобалаған Habitat 67 модульді тұрғын үй кешені де көрсетілді, кейіннен ол жеке тұлғаларға сатылып, қазір де пайдаланылуда. Ең танымал павильон – Кеңес Одағының көрмесі болды. Оған шамамен 13 миллион адам келді. Көрермендер саны бойынша алғашқы бес павильон: Канада павильоны (11 миллион келуші), АҚШ (9 миллион), Франция (8,5 миллион) және Чехословакия (8 миллион). Африка: Алжир, Камерун, Чад, Конго, Кот-д'Ивуар, Эфиопия, Габон, Гана, Кения, Мадагаскар, Марокко, Маврикий, Нигер, Руанда, Сенегал, Танзания, Того, Тунис, Уганда және Біріккен Араб Республикасы (Мысыр); Азия: Бирма, Цейлон, Қытай (Тайвань), Корея, Кувейт, Үндістан, Иран, Израиль, Жапония және Таиланд; Австралия; Еуропа: Австрия, Бельгия, Чехословакия, Дания, Финляндия, Франция, Германия Федеративтік Республикасы, Грекия, Исландия, Италия, Монако, Нидерланды, Норвегия, Швеция, Швейцария, Ұлыбритания, КСРО және Югославия; Оңтүстік Америка: Гайана және Венесуэла; Солтүстік және Орталық Америка: Барбадос, Канада, Куба, Гренада, Гаити, Ямайка, Мексика, Тринидад және Тобаго және АҚШ. Испания, Оңтүстік Африка, Қытай Халық Республикасы және көптеген Оңтүстік Америка елдері көрмеде болмады.

Despite its successes, there were problems: Front de libération du Québec militants had threatened to disrupt the exhibition, but were inactive during this period. Vietnam war protesters picketed during the opening day, April 28. American President Lyndon B. Johnson's visit became a focus of war protesters. Threats that the Cuba pavilion would be destroyed by anti Castro forces were not carried out. In June, the Arab–Israeli conflict in the Middle East flared up again in the Six Day War, which resulted in Kuwait pulling out of the fair in protest to the way Western nations dealt with the war.) that attended Expo 67 at a time when Canada's population was only 20 million, setting a per capita record for World Exhibition attendance that still stands. Starting at 2:00 p. m., Expo Commissioner General Pierre Dupuy officiated over the medal ceremony, in which participating nations and organizations received gold and silver medallions, and over the ceremony in which national flags were lowered in the reverse order to which they had been raised, with Canada's flag lowered first and Nigeria's lowered last. Expo 67 also featured the Habitat 67 modular housing complex designed by architect Moshe Safdie, which was later purchased by private individuals and is still occupied. The most popular pavilion was the Soviet Union's exhibit. It attracted about 13 million visitors. Rounding out the top five pavilions, in terms of attendance were: the Canadian Pavilion (11 million visitors), the United States (9 million), France (8.5 million), and Czechoslovakia (8 million). Africa Algeria, Cameroun, Chad, Congo, Côte d'Ivoire, Ethiopia, Gabon, Ghana, Kenya, Madagascar, Morocco, Mauritius, Niger, Rwanda, Senegal, Tanzania, Togo, Tunisia, Uganda, and the United Arab Republic (Egypt); Asia Burma, Ceylon, China (Taiwan), Korea, Kuwait, India, Iran, Israel, Japan, and Thailand; Australia Europe Austria, Belgium, Czechoslovakia, Denmark, Finland, France, Federal Republic of Germany, Greece, Iceland, Italy, Monaco, the Netherlands, Norway, Sweden, Switzerland, United Kingdom, the USSR, and Yugoslavia; South America Guyana and Venezuela; North America & Central America Barbados, Canada, Cuba, Grenada, Haiti, Jamaica, Mexico, Trinidad and Tobago, and the United States. Countries conspicuously absent were Spain, South Africa, the People's Republic of China, and many South American countries.

Адам мен оның әлемі (1968-1984)

1967 жылдан кейін экспозиция бірнеше жазғы маусым бойы "Адам және оның әлемі" деп аталатын халықаралық павильондардың тұрақты коллекциясы ретінде қиындықтарға тап болды. Бассейн, қайық үйлері, киім ауыстыру бөлмелері және басқа да ғимараттар үшін орын алу үшін көптеген бұрынғы павильондар бұзылып, жасанды көл мен каналдардың аумағы екі есеге қысқартылды. Осы кезде, алаңның екі маңызды көлік жүйесі – Көк мини-рельс және Экспо экспресі толығымен тоқтатылды. 1976 жылы өрт Бакминстер Фуллердің күмбезінің акрил сыртқы қабығын жойды, ал бір жыл бұрын Онтарио павильоны ірі өрт салдарынан қирады. Алаңның күйреуіне байланысты, бірнеше павильондар тасталып, тонауға ұшырағандықтан, ол болашақ қаланың қираған қалдықтарына ұқсай бастады. 1980 жылы Нотр-Дам аралы қайта ашылды (негізінен Гүл фестивалі үшін), бұл екі аралға да бір уақытта қол жеткізуге мүмкіндік берді, бірақ тек қысқа мерзімге ғана. Осы кезеңде Атлантика және Квебек павильондарында шағын тақырыптық көрмелер ұйымдастырылды. 1981 жылғы маусымнан кейін Сент-Гелен аралы мұрағатталып, жабылды.

Парк және сақталған жәдігерлер

Адам мен оның әлемі жазғы көрмелері тоқтатылғаннан кейін, 1985 және 1987 жылдар аралығында көптеген павильондар мен қалдықтары бұзылғаннан соң, Expo 67-нің бұрынғы орны – Сент-Гелен және Нотр-Дам аралдары Монреаль қаласы басқаратын муниципалды парктің құрамына енді. Парк Монреальдің 350 жылдығына орай 1992 жылы ашылды. 2000 жылы Монреальге көрмені әкелген мэр Жан Драпоның құрметіне парктің атауы Парк де Айлден Жан Драпо паркі деп өзгертілді. 2006 жылы паркті басқаратын корпорация да өз атауын Société du parc des Îles-тен Société du parc Jean Drapeau деп өзгертті. Канада павильонының құрылымдық қалдықтарының бір бөлігі Ла Тундра залы ретінде сақталды. Қазір ол арнайы іс-шаралар мен банкеттерге арналған зал. (Катимавик павильонының ерекше инверттік пирамидасы және Канада павильонының көп бөлігі 1970 жылдары демонтаждалды). Ашылу және жабылу салтанаттары өткен Place des Nations тозығы жеткен және тастап кетілген күйде қалды. Ямайка, Тунис және Корея павильонының (тек шатыры) ішінара қалдықтары, сондай-ақ CIBC банктік орталығы сақталған. Cite du Havre-де Expo театры, әкімшілік және көркем өнер ғимараттары сақталды. Қалған құрылыстарға мүсіндер, шамдар мен ландшафттық дизайндар кіреді. Монреаль метросының Berri UQAM стансасында әлі де «Адам мен оның әлемі» көрмесінің логотипі бар «қош келдіңіз» тақтасы орналасқан. La Ronde сақталды және 2001 жылдан бері ол New York-тің Six Flags ойын-сауық паркі компаниясына жалға берілді. Олимпиадалық алапты көптеген жергілікті қайық спорты клубтары пайдаланады. Чехословакия павильоны демонтаждалып сатылуы тиіс еді, бұл Ньюфаундленд провинциясының қызығушылығын тудырды, бірақ Чехословакия үкіметі бастапқыда оның ұсынысын қабылдамады. 1967 жылдың 5 қыркүйегінде Ceskoslovenske Aerolinie рейсі 523 Гандр халықаралық әуежайынан ұшып келе жатып апатқа ұшырады, көптеген адамдар Гандр тұрғындарының арқасында құтқарылды, бұл Ньюфаундлендтің сатып алу ұсынымын қабылдауына себеп болуы мүмкін. Ол Grand Falls Arts and Culture Centre, қазіргі Gordon Pinsent Arts Centre ретінде қайта құрастырылды. Ньюфаундленд үкіметі Югославия павильонын да сатып алды, ол үшбұрышты ғимарат Гранд Банктегі провинциялық теңізшілер мұражайына айналдырылды. «Expo Service No. 5» бағытында паркте саяхатшыларды тасымалдаған Vaporettos-тың бірі сақталды. Ол 1971 жылы Шарлоттаунға, Принс-Эдуард аралына жеткізіліп, портты аралау экскурсияларын жүргізді. Кейіннен ол Нова-Скотияға, содан кейін Нью-Брансуикке көшірілді. Кейіннен ол жаңартылып, Шарлоттаунға қайтарылды.

After the Man and His World summer exhibitions were discontinued, with most pavilions and remnants demolished between 1985 and 1987, the former site for Expo 67 on Saint Helen's Island and Notre Dame Island was incorporated into a municipal park run by the city of Montreal. The park, named Parc des Îles, opened in 1992 during Montreal's 350th anniversary In 2000, the park was renamed from Parc des Îles to Parc Jean Drapeau, after Mayor Jean Drapeau, who had brought the exhibition to Montreal. In 2006, the corporation that runs the park also changed its name from the Société du parc des Îles to the Société du parc Jean Drapeau. Part of the structural remains of the Canadian pavilion survive as La Toundra Hall. It is now a special events and banquet hall, (Katimavik's distinctive inverted pyramid and much of the rest of the Canadian pavilion were dismantled during the 1970s). Place des Nations, where the opening and closing ceremonies were held remains, however in an abandoned and deteriorating state. The Jamaican, Tunisian and partial remains of the Korean pavilion (roof only) also survive, as well as the CIBC banking centre. In Cite du Havre the Expo Theatre, Administration and Fine Arts buildings remain. Other remaining structures include sculptures, lampposts and landscaping. The Montreal Metro subway station Berri UQAM still has an original "Man and His World" welcome sign with logo above the pedestrian tunnel entrance to the Yellow Line. La Ronde survives, and since 2001 it has been leased to the New York amusement park company Six Flags. The Olympic basin is used by many local rowing clubs. The Czechoslovakian pavilion was designed to be disassembled and sold, attracting the interest of the province of Newfoundland, though its bid was not preferred by the Czechoslovakian government at first. On September 5, 1967, Ceskoslovenske Aerolinie Flight 523 crashed during takeoff from Gander International Airport, and many people were saved by the residents of Gander, which may have led to Newfoundland's purchase offer being accepted. It was assembled as the Grand Falls Arts and Culture Centre, now the Gordon Pinsent Centre for the Arts. The government of Newfoundland also purchased the Yugoslavian pavilion, a triangular building that was converted into the Provincial Seamen's Museum in Grand Bank. One of the few Vaporettos that shuttled visitors around the park on "Expo Service No. 5" survived. After it was decommissioned it ended up in Charlottetown, Prince Edward Island in 1971 where it gave harbour tours. It was later moved to Nova Scotia and then New Brunswick. It has subsequently been renovated and returned to Charlottetown.

Экспоның ұзақ мерзімді әсері

Саяси және мәдени тұрғыдан алғанда, Expo 67 Канада тарихындағы маңызды кезең ретінде қарастырылды. 1968 жылы, көрменің қалаға тигізген мәдени әсеріне құрмет көрсету мақсатында, Монреальдің бейсбол командасы «Экспоз» (қазіргі «Вашингтон Нэшнлз») осы оқиғаның құрметіне аталды. 1967 жыл шақырылған қонақ Шарль де Голльдің 24 шілдеде Монреаль қалалық үйінің алдында мыңдаған адамға айтқан сөзімен де есте қалды: «Vive Montréal! Vive le Québec! Vive le Québec Libre!» Де Голльдің бұл сөзіне Оттавада премьер-министр Лестер Б. Пирсон жауап берді: «Канадалықтар босатылуға мұқтаж емес, Канада біртұтас болып қалады және оның бірлігін бұзуға бағытталған кез келген әрекетті қабылдамайды». Келесі жылдары ағылшын және француз тілдес қауымдастықтар арасындағы шиеленіс жалғасты. 21-ші ғасырдың басында жәрмеңкеге құрмет көрсету үшін сатириктер Боузер мен Блю «Американың Парижі» атты Expo 67-ға арналған толық метражды музыкалық қойылым жазды. Бұл қойылым 2003 жылдың сәуір және мамыр айларында Монреальдегі Centaur Theatre-да алты апта бойы толық сатылып кетті. Expo 67 – ең табысты әлемдік көрмелердің бірі және қазірге дейін канадалықтар тарапынан жылы еске алынады. Осы тұрғыдан алғанда, ол 1964–65 жылдарғы Нью-Йорк әлемдік көрмесімен көп ортақ нәрсеге ие. 2007 жылы жаңа топ, Expo 17, Expo 67-нің 50 жылдығы мен 2017 жылы Канаданың құрылғанына 150 жыл толуына орай Монреальге BIE санкциялаған, кіші масштабты көрме әкелуді көздеді. Expo 17 жаңа әлемдік көрме Канаданың маңызды 100 жылдық жобасының рухын қайта жаңғыртады деп үміттенді. 17 наурыз бен 1 қазан аралығында Маккорд мұражайы «Fashioning Expo 67» көрмесін ұсынды. Қазіргі заманғы өнер мұражайында «Expo 67 іздеуінде» көрмесінде 1967 жылғы әлемдік көрмеден кейін дүниеге келген суретшілердің он тоғыз туындысы қойылды. Олардың жұмыстары Expo 67-ден шабыт алып, осы оқиғаға жаңа көзқарас ұсынды. Стюарт мұражайы «Expo 67 – арман әлемі» көрмесін ұсынды, ол Expo 67-де көрсетілген технологиялық инновациялардан шабыттанған, көптеген мультимедиалық тәжірибелерді қамтыды. Көрмеге келгендер Expo 67-ні виртуалды шындық арқылы көру мүмкіндігіне ие болды. Монреаль тарихы орталығы «Жарылыс 67 – жастар және олардың әлемі» көрмесін ұсынды, ол жастардың Expo 67-ге қатысу тәжірибесін мұрағаттық материалдар мен сұхбаттар негізінде көрсетті. 27 сәуірде Монреаль биосферасында «Эхо 67» көрмесі ашылды. Бұл көрме Expo 67-нің экологиялық мұрасын таныстырды. Монреаль қаласының орталығында ашық аудандағы көрмелер мен іс-шаралар ұйымдастырылды. 2017 жылдың 18-30 қыркүйегінде Place des Arts орталық алаңында «Expo 67 Live» көп экранды инсталляциясы орнатылды, онда Expo 67-нің суреттері өнер кешенінің сыртқы қабырғаларына, кейбіреулері бес қабатқа дейін проекцияланды. 27 минуттық жұмысты Канаданың Ұлттық кино кеңесі жасады, оның мақсаты – әлемдік көрмеде болған сезімді қайта жаңғырту және NFB-нің Expo-дағы көп экранды өндірісінің алғашқы қадамдарын еске түсіру болды. Инсталляцияны Фр. режиссері басқарды және Рене Шенье өндірді. 2017 жылдың сәуір айында Монреаль қалалық әкімдігі келушілерге Expo 67 кезінде түсірілген фотосуреттер көрмесін ұсынды. 25 сәуірде «Майсоннеув» театрында «Expo 67: Миссия мүмкін емес» деректі триллерінің тұсаукесері өтті. Бұл фильм 1967 жылғы әлемдік көрмені іске асырған адамдардың тарихын баяндайды және мұрағаттық кадрлар мен 1967 жылғы әлемдік көрменің жасаушыларымен эксклюзивті сұхбаттарды қамтиды. Фильмнің тұсаукесері 1967 жылғы әлемдік көрменің 50 жылдығына арналған шараның бір бөлігі болды. Осы орындарға барып, іс-шараларға қатысқан келушілер электронды немесе қағаз паспорт ала алды, онда олар Expo 67-де болғандай мөрлер жинап алатын.

In a political and cultural context, Expo 67 was seen as a landmark moment in Canadian history. In 1968, as a salute to the cultural impact the exhibition had on the city, Montreal's Major League baseball team, the Expos (now the Washington Nationals), was named after the event. 1967 was also the year that invited Expo guest Charles De Gaulle, on July 24, addressed thousands at Montreal City Hall by yelling out the now famous words: "Vive Montréal Vive le Québec Vive le Québec Libre!" De Gaulle was rebutted in Ottawa by Prime Minister Lester B. Pearson: "Canadians do not need to be liberated, Canada will remain united and will reject any effort to destroy her unity." In the years that followed, the tensions between the English and French speaking communities would continue. As an early 21st century homage to the fair, satirists Bowser and Blue wrote a full length musical set at Expo 67 called The Paris of America, which ran for six sold out weeks at Centaur Theatre in Montreal in April and May 2003. Expo 67 was one of the most successful World Exhibitions, and is still regarded fondly by Canadians. In this way, it has much in common with the 1964–65 New York World's Fair. In 2007, a new group, Expo 17, was looking to bring a smaller scale — BIE sanctioned — exposition to Montreal for Expo 67's 50th anniversary and Canada's sesquicentennial in 2017. Expo 17 hoped a new world's fair would regenerate the spirit of Canada's landmark centennial project. Between March 17 and October 1, the McCord Museum presented Fashioning Expo 67, an exhibition focused on the fashion and esthetic that was put forward during the Expo. At the Museum of Contemporary Art, the exhibition In Search of Expo 67 offered nineteen works of art by artists who were born after the 1967 universal exposition. Their work was inspired by Expo 67 and shed a new light and vision on this event. The Stewart Museum presented Expo 67 – a World of Dreams, an immersive multimedia experience inspired by the technological innovations displayed during Expo 67. As part of the exhibition, visitors could experience Expo 67 through virtual reality. The Centre d'Histoire de Montréal put forward Explosion 67 – Youth and their World, which presented youth's experience of the Expo 67 and was based on archive material and interviews. Echo 67 was presented at the Montreal Biosphere starting on April 27. This exhibition presented the environmental legacy of Expo 67. Outdoors exhibitions and events were presented across downtown Montreal. From September 18 to 30, 2017, the central square of Place des Arts was the site of a multi screen installation Expo 67 Live, with images of Expo 67 projected onto exterior surfaces of arts complex, some as high as five storeys. The 27 minute work was produced by the National Film Board of Canada and was intended to create an immersive sense of being back at the world's fair, while also evoking the NFB's pioneering multi screen production at Expo, In the Labyrinth. The installation is directed by fr and produced by René Chénier. In April 2017, the city hall of Montreal offered its visitors an exhibition of photographs taken during Expo 67. On April 25, the documentary thriller Expo 67 Mission Impossible premiered at the Maisonneuve theatre. It presents the story of the men and women who made Expo 67 a reality and uses archival footage and exclusive interviews with the creators of the 1967 World Fair. The film premiere was part of an event commemorating the 50th anniversary of the 1967 universal exposition. When visiting these locations and taking part in these events, visitors had access to an electronic or paper passport in which they could collect stamps, just as it had been the case during Expo 67.

Танымал мәдениетте

1967 жылы ЭКСПО-да түсірілген "Қорықшы – ол қарақшы" фильмінің маңызды бөлігі, бұл телесериалдың пилоттық эпизоды болды. 1970-жылдардағы "Battlestar Galactica" телесериалының "Жерден сәлемдемелер, 2-бөлім" атты эпизоды 1979 жылы ЭКСПО алаңында түсірілді. ЭКСПО құрылыстары, бұрынғы соғыста халқы қырылған шетелдік әлемдегі қаланың суреті ретінде пайдаланылды. 1979 жылғы "25-ші ғасырдағы Бак Роджерс" телесериалы футуристикалық "Жаңа Чикаго" қаласындағы ғимараттар ретінде британдық павильонның кадрларын қолданды. 1979 жылы түсірілген "Квинтет" фильмі қыс айларында ЭКСПО аумағында, тасталған павильондар мен қираған ғимараттарды қолданып, соғыстан кейінгі апатты көрініс жасау үшін түсірілді. Канадалық "Alvvays" тобы "Dreams Tonite" әніне бейнеклип шығарды, онда олар көрме кезінде түсірілген кадрларға цифрлық түрде қосылды. Топ мәлімдемесінде Канаданың ең керемет кезеңі 50 жыл бұрын Монреальде өткен "Экспо '67" көрмесі болғанын айтты. 1988 жылғы "Purple Toupee" әнінде "I shouted out, "Free the Expo '67"" деген сөздер кездеседі. Тасталған британдық павильон ғимараты "Quantum Leap" телешоуының эпизодтарында "Quantum Leap" ғимаратының орны ретінде қолданылды.