Кіріспе

21 ғасырдағы көрме (Сейатл әлемдік көрмесі деп те белгілі) – 1962 жылдың 21 сәуірінен 1962 жылдың 21 қазанына дейін АҚШ-тың Вашингтон штатындағы Сейатл қаласында өткен дүниежүзілік көрме. Алты ай бойы өткен көрмеге шамамен 10 миллион адам келді. Жоспарланғандай, көрмеден кейін көрме алаңы және көптеген қоғамдық ғимараттар мен инфрақұрылымдық нысандар қалды; кейбірлер оны Сейатлдің экономикалық және мәдени өмірін жаңартуға ықпал еткен деп санайды (1940 жылдан бергі Сейатл тарихы). Көрме барысында Space Needle және Alweg монорельстік жолы салынды, сондай-ақ бірнеше спорт аренасы (Вашингтон штатының Колизеуі, қазір Climate Pledge Arena) және өнер орталықтары (Playhouse, қазір Cornish Playhouse) бой көтерді, олардың көпшілігі уақыт өте келе жаңартылды немесе толығымен ауыстырылды. Сол дәуірдегі басқа дүниежүзілік көрмелерден өзгеше, 21 ғасыр көрмесі пайда тапты.

Салқын соғыс және ғарыш жарысының контексі

Көрме алғаш рет 1955 жылы Вашингтон Атлетикалық клубындағы түскі ас мәжілісінде 1909 жылғы Аляска-Юкон-Тынық мұхиты көрмесінің 50 жылдығын атап өту үшін жоспарланған, бірақ бұл мерзім тым амбициялық екені көп ұзамай анық болды. Ғарыш жарысы басталғанда және Боинг компаниясы Сиэтлді «әуе-ғарыш қаласы» ретінде «картаға» енгізгеннен кейін, көрменің басты тақырыбы – «АҚШ ғылым мен ғарыш саласында Кеңес Одағынан қалып қоймағанын көрсету» болды. Нәтижесінде, ғарыш, ғылым және болашақ тақырыптары бұрынғы «Америкалық Батыстың фестивалі» идеясын толығымен жойды. Соғыс салдарынан көрмеге қосымша әсер етті. Президент Джон Ф. Кеннеди 1962 жылғы 21 қазандағы көрменің жабылу салтанатына қатысуы тиіс болған. Ол «ауыр суық тигенімді» айтып, қатысудан бас тартты; кейін ол Куба ракеталық дағдарысын шешіп жатқаны белгілі болды. Көрме көрсеткен болашақ туралы көзқарас технологияға негізделген оптимизмді білдірді, ол 1960-шы жылдарда пайда болатын әлеуметтік өзгерістерді ескермей, 1950-ші жылдардағы көзқарастың негізінде құрылды. Әулет, автоматтандыру, тұтыну және американдық күш арта түсті; әлеуметтік теңдік молшылықтың өсуімен бірге өзінен-өзі шешілетіндей болды; адамзат табиғатты экологиялық тұрғыдан қарастырмай, технология арқылы бағындыруға тырысты.

Ғылым әлемі

[[File:Science pavilion at Century 21 Exposition, 1962. jpg|thumb|Федералды ғылым павильоны, "ғылымның виртуалды соборы". Бұл көрмелер федералды үкіметтің жәрмеңкеге қосқан маңызды үлесі болды. "Шегі және қауіп" атты экспозицияда келушілер "Баблеатор" көмегімен "ертеңгі әлемге" саяхаттайтын. "Басқа планетадан" естілген музыка мен жарықтардың алмасуы оларды 40 секундтық, алтын түспен боялған жұлдызды кеңістікке қарай көтерілген сапарда сүйемелдеді. Содан кейін олар қысқа ғана уақытқа радиациялық бомбалаудан қорғалған отбасының суретімен бетпе-бет келді, ол сурет жойылып, Акропольден басталып Мэрилин Монроның суретімен аяқталатын тарихтың кескіндерінің тізбесімен ауыстырылды.

Сауда және өнеркәсіп әлемі

Сауда-өндірістік әлем ішкі және сыртқы аймақтарға бөлінді. Алғашқысы негізінен Америка жолының оңтүстігінде (Томас көшесінің жалғасы) орналасқан, бұл аймақты ғылым әлемімен бірге пайдаланды. Оның құрамында Space Needle, қазіргі Broad Street Green және Mural амфитеатры болды. Екіншісіне 15 үкіметтік экспонент қатысты, олар «Ертеңгі әлемді» қоршап, жәрмеңкенің солтүстік жиегіне дейін созылды. Ішкі сауда және өнеркәсіптің ерекшеліктерінің ішінде 500 фут (152 м) – дерлік бүкіл Broad Street жағын алып жатқан, ішкі әлем, сән және сауда ғимараты орналасқан. Онда 32 жеке жиһаз компаниясынан бастап «Британ энциклопедиясына» дейінгі экспонаттар ұсынылды. «Vogue» журналы күн сайын төрт сән көрсетілімін ұйымдастырды, ал оның жанында хош иісті бассейін орналастырды. Калифорнияның «Standard Oil» компаниясы, басқа нәрселермен қатар, әлемдегі алғашқы сервистік станцияның 1907 жылы Сиэтлде ашылғанын атап өтті, бұл кейіннен «Mystery Science Theater 3000» бағдарламасында көрсетілді. Сондай-ақ, бірнеше діни павильондар да болды.

Көңіл көтеру әлемі

Көрмедегі 15 миллион АҚШ доллары көлеміндегі сахналық өнер бағдарламасы бокс чемпионатынан халықаралық айналымдар бәйгесіне дейін қамтыды, бірақ ұлттық және халықаралық деңгейде танымал өнерпаздардың көптігі байқалды, әсіресе жаңа Опера үйі мен Ойын үйінде. Көрме аяқталғаннан кейін Ойын үйі Сиэтл репертуарлық театрына айналды, ал 1980 жылдардың ортасында ол Интиман Ойын үйі болды. Интиман театрының қаржылық тұрақсыздығына байланысты Корниш өнер колледжі Сиэтл қаласынан жалға алып, қазір оны Сиэтл орталығындағы Корниш Ойын үйі ретінде пайдалануда.

Шоу көшесі

Ауланың солтүстік-шығыс бұрышында (қазіргі KCTS телестудиясы) Тамер ойын-сауықтары Париждің керемет балауыз мұражайы, әсем жапон ауылы және Гавай павильоны сияқты түрлерде ұсынылды. 2011 жылы "Көңілді орманы" жабылып, оның орнына "Чихули бақшасы мен шыны" ашылды. "Дүниежүзілік бульварлар" – жәрмеңкенің "сауда орталығы" болды. Онда Штаттар алаңы мен Халықаралық фонтанның алғашқы нұсқасы да орналасқан. "Көрме жәрмеңкесі" Мемориал стадионының солтүстік трибуналарының астында тағы бір сауда ауданын ұсынды. "Тамақ және сыйлықтар", ресми түрде жәрмеңкенің "аймақтарының" бірі, ауланың әртүрлі мейрамханалары, тамақ стендтері және т.б. қамтитын кең аумақ болды. Бұл автоматтары мен тамақ стендтерінен бастап, "Ғарыш инесінің" үстіндегі "Ине көзінен" және жеке "Century 21 клубына" дейін әртүрлі нұсқаларды қамтыды. "Тамақ циркі" бұрынғы қару-жарақ қоймасындағы тамақ залы болды, кейін "Орталық үй" деп аталды, ал 2012 жылы ғимараттың жөнделуіне байланысты қайтадан "Қару-жарақ қоймасы" деп аталды. Қазіргідей сахнасы мен би, шаралар және уақытша стендтерге арналған үлкен ашық кеңістікпен салыстырғанда, көптеген тамақ стендтері бөлменің ортасында да, шеттерінде де орналасқан. Барлығы 52 концессионер болды, олардың тоғызы сатуға арналған тамақтан өзге экспонаттарды да ұсынды. 1963 жылдан бастап "Тамақ циркінде" Джонстың тамаша шоуы, Жюль Шарбноның миниатюралар әлемі және Пулленнің Клондайк мұражайы сияқты әртүрлі мұражайлар да орналасқан.

Жарнамалық бейне

Файл: 1962 жылғы Сиэтл әлемдік көрмесінің жарнамасы. ogv