Кіріспе

Рухани соғыс – христиандық ұғым, ол табиғаттан тыс жаман күштердің іс-әрекетіне қарсы күресті білдіреді. Ол зұлым рухтарға, яғни демонға сенуге негізделген, олардың адам ісіне түрлі жолдармен араласады деп есептеледі. Рухани соғыс неохаризматикалық шіркеулерде кең таралған болғанымен, басқа да христиандық конфессиялар мен топтар да рухани соғыс тұжырымдамаларына негізделген тәжірибелерді қабылдады, мұнда христиандық демонология осы тәжірибелер мен сенімдерде маңызды рөл атқарады, немесе неохаризматикалық қозғалысқа байланыссыз, католик және түрлі шығыс православие шіркеулерінің экзорцизм дұғалары сияқты, осы ұғымның көне дәстүрлері болды. Дұға – осы христиандардың арасындағы "рухани соғыс" жүргізудің ең көп таралған түрі. Басқа тәжірибелерге демонды қуу, қол қою, ораза ұстап дұға ету, мадақтау мен құлшылық ету, май жағу кіреді.

Негізгі христиандық демонология

Негізгі христиандық дін көбінесе жын-шайтандардың, құлаған періштелердің, Ібіліс пен Шайтанның бар екендігіне (немесе онтологиялық бар екендігіне) сенуді қабылдайды. Христиандық евангелизмде демонологияның ілімдері Жаңа Өсиеттің, әсіресе, Евангелияның түсіндірмелерімен байланысты, себебі рухтармен күресу Исаның місіондық қызметінің қалыпты бөлігіне айналған. Евангелист Марқ: «Ол бүкіл Ғалилеяны аралап, синагогтарда уағыз айтып, жын-шайтандарды қуып шығарды» деп жазды.

Елші Пауылдың рухани соғысы

Елші Пауылға дәстүрлі түрде Жаңа Келісімнің оныншы кітабы – Ефестіктерге арналған хатты жазғандықтарын айтады, бірақ бұл оның шәкірттерінің бірінің еңбегі болуы ықтимал. Ефестіктер 6:10–12-де Пауыл рухани соғысқа және рухани шабуылдарға қарсы қалай күресуге болатыны туралы айтады: «Соңында, Құдайдың күшті күшінде нығайыңдар. Ібілістің хикаяларына қарсы тұру үшін Құдайдың толық қару-жарағын киіңдер. Өйткені біздің күресіміз ет пен қанға қарсы емес, осы қараңғы әлемнің билеушілеріне, биліктеріне, күштеріне және аспан әлеміндегі зұлымдық рухтарына қарсы».

Евангелистік христиандық демонология

Евангелистік христиандық ағымдар Шайтан мен оның өкілдерінің әлемге және оның билік құрылымдарына маңызды ықпал ететініне сенімді. Олар территориялық рухтар немесе басқа да жауырық рухтар күштері арасындағы қақтығыс бар деп санайды, мысалы ("бүкіл әлем зұлымның билігінде") және , және , Иса Шайтанды "осы әлемнің билеушісі" деп атаған жерлерде. Евангелистік христиандар Исаның: "Егер мен Құдайдың рухымен шайтандарды қусам, онда Құдайдың Патшалығы сіздерге келді" деген мәлімдемесіне сүйене отырып, экзорцизм амалын қолдайды.

Католиктік дәстүрлер

Католик дәстүріндегі ең белгілі рухани соғыс дұғасы Архангел Михаилға арналған дұға деп танылады. Рим папасы Иоанн Павел II: "Рухани күрес – құпия және ішкі өнер, монахтар күн сайын азғыруларға қарсы жүргізетін көрінбейтін күрес", – деп мәлімдеді. Қазіргі заманда жеке католиктердің рухани соғысқа қатысты көзқарастары көбінесе дәстүрлі және заманауи түсініктерге бөлінеді. Демоникалық көзқарасқа қазіргі заманғы мысал доминикандық ғалым Ричард Вудстың "Шайтан" еңбегінде кездеседі. Дәстүрлі көзқарасты Ватикан үшін экзорцист қызметін атқарған және жеке тәжірибесі туралы үш кітап жазған Әке Габриэль Аморт көрсетеді: "Экзорцист өз оқиғасын айтады", "Экзорцист: тағы да оқиғалар" және "Экзорцист жын-перілерді түсіндіреді: шайтанның қияметтері мен оның құлаған періштелер әскері". Рим-католик харизматикалық қозғалысының діни қызметкері Фрэнсис МакНатт емдеу туралы жазбаларында жын-перілер тақырыбына да тоқталған.

Лютерандық, англикандық және реформацияланған христиандық

Дұшпандарды қуып шығару тәжірибесі лютерандық реформациядағы алғашқы ұрпақ мұғалімдері мен пасторлары арасында да белгілі болды. Иоганнес Бугенхаген Виттенберг қалалық шіркеуінің пасторы болды және Мартин Лютердің үйлену рәсімін өткізді. 1530 жылдың қарашасында Лютер мен Меланктонға жазған хатында Померан жынға биленген жас қызбен болған тәжірибесін айтты. Померанның әдісі қызға оның бұрынғы крещениелік уәделері туралы кеңес беруді, Мәсіхтің атын шақырып, онымен бірге дұға етуді қамтиды. (Монтгомеридің "Княжествалар мен билік" еңбегінде жарияланған хат). Англиялық пуритан жазушысы Уильям Гурналл 1662-1665 жылдар аралығында жарық көрген үш томдық "The Christian in Complete Armour" атты еңбегін жазды. Бұл еңбегінде Гурналл Киелі кітапты оқудың, дұға етудің және Мәсіхтің атын атаудың маңыздылығын баса көрсетті.

Евангелизм

"Рухани соғыс" христиандық дәстүрлерде әртүрлі жолдармен жүзеге асырылады. Рухани соғыс тактикасының дамуы христиандық миссионерлік ортада көптеген пікірталастарға себеп болды. Мұндай сынды пікір алмасулар "Евангелиелік миссионерлік тоқсандық" сияқты мерзімді басылымдарда және Евангелиелік миссионерлік қоғамның демеушілігімен өткізілетін конференцияларда кездеседі. 2000 жылы Лозанна Комитетіндегі евангелистер мен харизматиктер рухани соғыс мәселесінде ортақ келісімге келуге тырысты. Конференция Найробиде (Кения) өтті, нәтижесінде кеңес құжаты және "Бізді жамандықтан сақта" атты кітапқа енген көптеген техникалық еңбектер жарық көрді. Рухани соғыс туралы түсіндіретіндердің қатарында 1903 жылы "Пайғамбарларға қарсы соғыс" атты кітабын жариялаған Джесси Пенн Льюис бар. Көп оқылатын автор, пастор Уин Уорли 1976 жылы "Тозақтың әскерлері" сериясын жариялауды бастады, ал Курт Е. Кох 1973 жылы "Оккультизм ABC" кітабын шығарды; олардың барлығы рухани соғыс тұжырымдамасының элементтерін қамтиды, тікелей осы терминді қолданбаса да. 1991 жылы К. Питер Вагнер "Күштерге қарсы тұру: Жаңа өсиет шіркеуі стратегиялық деңгейдегі рухани соғыстың күшін қалай сезінді" және "Аумақтық рухтар" кітабын жариялады. 1992 жылы доктор Эд Мерфи осы тақырыпта 600 беттік "Рухани соғыс нұсқаулығы" атты кітап жазды, ол құтқару қызметінің көзқарасынан қарастырылған. Мэрилин Эллсворттың "Құтқарылу заңдары" (1980, 1983, 1995, 2000, 2003 жж.) – тағы бір маңызды Библиялық еңбек. Америкадағы евангелистік жаңару дәстүрінде Д.Л. Муди, Билли Сандей, Р.А. Торри және Билли Грэм сияқты көрнекті уағыздаушылар шайтанның бар екеніне сенетіндерін растады және өздерінің рухани соғысқа қатысты кейбір тәжірибелерін баяндады. 19 ғасырда Қытайға миссионерлік сапармен барған Джон Ливингстон Невиус шайтанға билік ету туралы евангелистік пікірдің маңызды өкілі болды. 20 ғасырдың соңында Марк Бьюбек және Меррилл Унгер сияқты евангелистік авторлар шайтандық құбылыстарға қатысты теологиялық және пасторлық жауаптарын ұсынды. 1975 жылы Христиан медицина қауымдастығының симпозиумында шайтанға билік ету және рухани соғыс мәселесі талқыланды. Симпозиумда Библиялық зерттеулер, теология, психология, антропология және миссиология салаларындағы евангелистік ғалымдар қатысты. Неміс авторларының ішінде ерекше орынды лютеран Курт Э. Кох алады, оның еңбектері 20 ғасырдың соңында евангелистік және харизматикалық ой-пікірге зор әсер етті. Оның идеяларының әсерін жақында фольклор маманы Билл Эллис зерттеді.

Пятидесятничество

Рухани соғыс пентекстілік дәстүрлерде маңызды орын алған. Бұл тұжырым Елуінші күн мейрамы тарихында, әсіресе Джесси Пенн Льюистің ХХ ғасыр басындағы Уэльс қайта жандануынан туындаған «Құдайдың қасиеттілеріне қарсы соғыс» кітабы арқылы жақсы қалыптасқан. Дегенмен, Джесси Пенн Льюис қазіргі үшінші толқын харизматикалық қозғалысы – әсіресе С. Питер Вагнер және Синди Джейкобс – уағыздаған рухани соғыстан өзгеше нәрсені уағыздайды. Дон Башам, Дерек Принс, Вин Уорли, Епископ Ларри Гейтерс, пастор Мигель Бустиллос, доктор Маркус Хаггард және миссионер Норман Париш сияқты басқа да пентекстілік және харизматикалық пасторлар құтқару қызметінде Мәсіхтің қанының күшін пайдалануға баса мән берді.

Рухани карта және харизматикалық қозғалыс

Рухани карталау – 21-ші ғасырдағы евангелистік сенім, онда бүкіл тарих – Сатан мен Құдай арасындағы күрес, ал қазіргі уақытта нақты бір жерлермен байланысты нақты шайтандар бар. Рухани карта жасау қозғалысын ұстанған неоевангелистер бұл шайтандардың христиан миссионерлерінің сәтсіздігіне себеп болатынына сенеді және олар дұға мен басқа да евангелистік діни амалдарды қолданып, осы шайтандарға қарсы тұрып, оларды қууға болады деп санайды. Бұл өз кезегінде, Мәсіхтің екінші келуін жеделдетуге мүмкіндік береді. Вагнер және оның серіктестері мен ізбасарларының рухани соғыс түсінігінде "рухани карталау" немесе "карталау" зерттеу және дұға етуді қамтиды, мақсаты – содан кейін колдовствода айыпталар нақты адамдарды табу немесе колдовствоның құрбаны болған немесе шайтандар басып алған деп есептелетін адамдарды, топтарды немесе жерлерді анықтау, оларға қарсы рухани соғыс жүргізу үшін. Питер Вагнердің сөзіне қарағанда, рухани соғыстың осы түрі "1990 жылдарға дейін көптеген христиандарға дерлік белгісіз болған". Вагнердің рухани карталау туралы ұғымдарына оның әріптесі Джон Уимбер қарсылық білдірді, ол оның көптеген алғашқы рухани соғыс тұжырымдамаларын дамытуға көмектескен.

Ехоба куәгерлері

Ехоба куәгерлері жалған ілімдер мен зұлым рухтарға қарсы "рухани, теократиялық соғыс" жүргізіп жатқандарын айтады. Олардың діни сенімдері ұлттық заңдармен немесе басқа билік органдарымен қақтығысқа келген жағдайларда – әсіресе олардың қызметіне тыйым салынған елдерде – өз мүдделерін қорғау үшін "теократиялық соғыс стратегиясын" қолдануды жақтады, Құдайдың "дұшпандарынан" шындықты жасыру, жалғанды айту немесе кінәлі ақпаратты жасыру арқылы. "Құдайға біз тапсырған жұмыстың жолдарын жасыру дұрыс. Егер қасқыр сияқты жауларымыз біздің оларды шатастыру үшін жасаған амалдарымыздан бұрыс түсінік алса, онда біздің әрекетімізден оларға еш зиян келмейді, себебі біздің ниетіміз таза, көгершіндей."

Христиандық ілімдер оккультизм туралы

2021 жылдың мамыр айында Ұлыбритания баптистер одағының Баптисттер құтқарылу зерттеу тобы, христиан дінінің бір тармағы, "өлістермен байланысуға тырысушылардың көбеюіне байланысты эзотерикалық руханилыққа қарсы ескерту" жариялады.

Сын

Евангелизмнен тыс көптеген христиандар рухани соғыс тұжырымын ашық түрде жоққа шығарады. Германияда Евангелиелік лютеран шіркеуі және Евангелиелік неміс евангелиелік альянсы оны «Библиялық емес» деп санайды, айтады: «Агрессивті көзқарас және зұлымдықпен күресуге тырысу, тіпті Мәсіхтің орнына, Ізгі хабардың рухына қайшы келеді». Евангелизм және дүниежүзілік христиандық миссионерлік қызметте, Чарльз Крафт және К. Питер Вагнер сияқты бұрынғы миссионерлер әлемдік миссионерлік өрістердегі зұлым күштердің ықпалы және оларды қуу қажеттігі мәселелерін атап көрсетті. Фуллер теологиялық семинариясының профессоры Роберт Гюлич рухани соғыстың бастапқы мағынасынан, христиан өмірінің метафорасы болудан қаншалықты ауытқығанын сұрақ қояды. Ол рухани соғыстың қалай «рухани күрес» тактикасына айналғанын, христиандардың зұлым күштерге үстемдік етуге тырысуын атап көрсетеді. Гюлич, апостол Пауылдың Ефестіктерге жолдаған хатында Құдайдың бейбітшілігін жариялауға баса назар аударылғанын, ал зұлым күштермен күресудің ешқандай әдістері нақтыланбағанын айтады. Ол сондай-ақ Франк Переттидің романдары зұлым күштер туралы жазбаларға және Пауылдың үйретіктеріне қатысты елеулі қайшылықтарды тудырады деп санайды. Миссия мамандары Скотт Мороу және Пол Хиберт евангелистік және харизматикалық дискорстарға еніп жатқан анимистік ойдың іздерін анықтады. Хиберт кейбір рухани соғыс мәтіндерінде дуалистік космология пайда болатынын және оның грек-рим мистириялық діндері мен зороастрия мифтеріне негізделгенін көрсетеді. Алайда, Хиберт заманауи секулярлық көзқарасты қабылдап, зұлым күштерді елеусіз қалдыратын немесе азайтатын басқа евангелистерді де сынға алады. Хиберт кейбір евангелистердің Құдайдың көкте, ал адамдардың жерде деген космологиясы бар екенін, бірақ періштелер мен зұлым күштердің «орталық» әлемін елемегенін айтады. Кейбір сыншылар дұғаның агрессивті формаларының өсуін 20 ғасырдағы мәдени өзгерістермен байланыстырып, күнделікті өмірдің әскериленуіне және әскериленген дискорс нормаларының кең таралғанына, әсіресе діни дұға мен түрлендірудің тәжірибелері мен рәсімдеріндегі өзгерістерге байланыстырады.

Христиандық қарсы-культтік қозғалысы

1980 және 1990 жылдардағы шайтандық ритуалдық зәбірлеу құбылысындағы айыптаулардың артық шегі рухани соғыс туралы ойлар мен тәжірибені қайта қарауға себеп болды. Христиандық культқа қарсы қозғалыстағы кейбір жақтаушылар рухани соғыс тактикасы кейде мұқият зерделеусіз және ойластырылмаған түрде, негізсіз әңгімелер мен оқиғаларға негізделген сияқты алаңдаушылық білдірді. Эллиот Миллер (Christian Research Institute) және Боб пен Гретчен Пассантино сияқтылар осы жалпы алаңдаушылықты Christian Research Journal журналында жарияланған мақалаларында жеткізді. Майк Хертенштейн мен Джон Тротт сияқты басқалар Майк Уорнке және Лорен Стратфорд сияқты бұрынғы сатанистердің мәлімдемелерін күмәнді етіп қарады, олардың әңгімелері кейіннен рухани соғыс және оккультизм туралы көптеген танымал кітаптарға ықпал етті. Билл Эллистің "Иблисті шақыру" атты еңбегінде евангелистік және харизматикалық ағымдарда тараған оккультизм мен демон туралы халықтық әңгімелердің кездесетіні анықталды, бұл әңгімелер кейіннен сөзсіз шындық ретінде қабылданып алынды.

Мәдениеттің әсері

Рухани соғыстың танымал көркем бейнелеулері Фрэнк Э. Переттидің "Осы қазіргі қараңғылық" және "Қараңғылықты жару" романдары мен Даррин Джей Мейсонның "Қауіпті" шығармаларында кездеседі.

Түсініктемелер

Жозе Франсиско Сикияның "Паранормальды және оккульттік құбылыстармен жын-шайтан қуу" атты кітабының қайта жаңартылған басылымы. Манила архиепископтығының жын-шайтан қуу кеңсесінің директоры.