Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан империясының монетасы
Coin of the Spanish Empire
Испан доллары, сондай-ақ «сегіздік» (ланг ес, доллар, песо дуро, песо форте немесе песо) деп те аталады, диаметрі шамамен болатын күміс монета, құны сегіз испандық реальге тең. Ол 1497 жылғы ақша реформасынан кейін Испания империясында, құрамында таза күміс бар монета ретінде соғылды. Стандарттылығы мен қалыптау ерекшеліктерінің біркелкілігіне байланысты ол алғашқы халықаралық валюта ретінде кеңінен қолданылды. Кейбір елдер испан долларына өздерінің жергілікті валютасы ретінде қолдану үшін белгі салды. Испан доллары Еуропа, Америка және Алыс Шығыста кеңінен қолданылғандықтан, 16 ғасырда ол әлемдегі алғашқы валютаға айналды. Испан доллары – бастапқы АҚШ долларының негізі болған монета ( ), және ол 1857 жылғы Монета заңына дейін АҚШ-та заңды төлем құралы болып қала берді. Әлемдегі көптеген басқа валюталар, мысалы, жапондық иена және қытайлық юань бастапқыда испан доллары мен басқа 8 реальдық монеталарға негізделген. Көптеген теориялар "$" символының шығу тегін, бастапқыда екі тік сызықтан тұратын, испан долларының артқы жағында бейнеленген ленталармен оралған Геркулес бағаналарымен байланыстырады. «Песо» термині осы атауды білдіру үшін испан тілінде қолданылды және ол бұрынғы испан колонияларындағы көптеген валюталардың негізі болды, соның ішінде Аргентина, Боливия, Чили, Колумбия, Коста-Рика, Куба, Доминикан, Эквадор, Гватемала, Гондурас, Мексика, Никарагуа, Парагвай, Филиппин, Пуэрто-Рико, Перу, Сальвадор, Уругвай және Венесуэла песолары. Олардың ішінде «песо» Филиппин, Мексика, Куба, Доминикан Республикасы, Колумбия, Чили, Аргентина және Уругвайдың ресми валютасының атауы болып табылады.
The Spanish dollar, also known as the piece of eight (lang es, dólar, peso duro, peso fuerte or peso), is a silver coin of approximately diameter worth eight Spanish reales. It was minted in the Spanish Empire following a monetary reform in 1497 with content fine silver. It was widely used as the first international currency because of its uniformity in standard and milling characteristics. Some countries countermarked the Spanish dollar so it could be used as their local currency. Because the Spanish dollar was widely used in Europe, America, and the Far East, it became the first world currency by the 16th century. The Spanish dollar was the coin upon which the original United States dollar was based (at ), and it remained legal tender in the United States until the Coinage Act of 1857. Many other currencies around the world, such as the Japanese yen and the Chinese yuan, were initially based on the Spanish dollar and other 8 real coins. Most theories trace the origin of the "$" symbol, which originally had two vertical bars, to the pillars of Hercules wrapped in ribbons that appear on the reverse side of the Spanish dollar. The term peso was used in Spanish to refer to this denomination, and it became the basis for many of the currencies in the former Spanish colonies, including the Argentine, Bolivian, Chilean, Colombian, Costa Rican, Cuban, Dominican, Ecuadorian, Guatemalan, Honduran, Mexican, Nicaraguan, Paraguayan, Philippine, Puerto Rican, Peruvian, Salvadoran, Uruguayan, and Venezuelan pesos. Of these, "peso" remains the name of the official currency in the Philippines, Mexico, Cuba, the Dominican Republic, Colombia, Chile, Argentina, and Uruguay.
Этимология
XVI ғасырда Богемия графы Иероним Шлик [[Яхимов]] аңғарының атымен аталған "Йоахимшталер" деп аталатын күміс монетаны шығара бастады, ол аңғардағы күміс кенішінің орналасқан жерімен байланысты болды. Кейіннен Йоахимшталер талер немесе талер деп қысқартылды, бұл сөз испан тіліндегі "талеро" және ағылшын тіліндегі "доллар" сияқты көптеген еуропалық тілдерге енді. Алайда, Солтүстік Америкадағы британдық отаршылдар үшін испандық песо немесе "сегіздік" әрқашан басымдыққа ие болды, және бұл монета 1581 жылдан бастап "доллар" деп аталды. Америка Тәуелсіздігі Декларациясынан кейін, 1792 жылы АҚШ доллары осы монетамен тең шартта 371,25 грамм = 0,7735 троялық унция = 24,0566 г мөлшерде енгізілді. Александр Гамильтон бұл көрсеткіштерге қазыналықтың таңдамалы ескі испан долларларының күміс құрамын сараптап анықтаған орташа мәніне сүйенді. "Коб" термині Ирландияда және британдық колонияларда "сегіздік" немесе испандық америкалық долларды білдірді, себебі испандық алтын және күміс монеталар 1732 жылы машинамен соғылған доллар пайда болғанға дейін дөңгелек емес, қадісіз пішінде соғылған.
In the 16th century, Count Hieronymus Schlick of Bohemia began minting a silver coin known as a Joachimsthaler, named after [[Jáchymov, the valley in the Ore Mountains where the silver was mined. Joachimsthaler was later shortened to thaler or taler, a word that eventually found its way into many European languages including the Spanish tálero and English as dollar. For the English North American colonists, however, the Spanish peso or "piece of eight" has always held first place, and this coin was also called the "dollar" as early as 1581. After the Declaration of American Independence, the United States dollar was introduced in 1792 at par with this coin at 371.25 grains = 0.7735 troy ounces = 24.0566 g. Alexander Hamilton arrived at these numbers based on a treasury assay of the average fine silver content of a selection of worn Spanish dollars. The term cob was used in Ireland and the British colonies to mean a piece of eight or a Spanish American dollar, because Spanish gold and silver coins were irregularly shaped and crudely struck before the machine milled dollar was introduced in 1732.
Мексика
1821 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін мексикалық күміс реал және алтын эскудо монеталары испан үлгілері бойынша соғыла берді, ондық жүйеге көшірілгенше және 8 реалға немесе 100 сентавоға тең песо енгізілгенше. 19 ғасыр бойы испан стандарттарымен соғыла берді, онда песо 0,9028 пробалы күмістен 27,07 грамм, ал эскудо 0,875 пробалы алтыннан 3,383 грамм болды. Мексикалық песо немесе 8 реал монетасы 19 ғасыр бойы халықаралық саудада кең таралған валюта болып қала берді. 1918 жылдан кейін песоның салмағы мен тазалығы азайды, ал 1940 және 1950 жылдары одан да азайды. Дегенмен, сол кезеңде 2 (1921), 5 (1947) және 10 песо (1955) монеталары ескі песоға ұқсас өлшемдермен және тазалық деңгейімен соғылды.
Following independence in 1821, Mexican coinage of silver reales and gold escudos followed that of Spanish lines until decimalization and the introduction of the peso worth 8 reales or 100 centavos. It continued to be minted to Spanish standards throughout the 19th century, with the peso at 27.07 g of 0.9028 fine silver, and the escudo at 3.383 g of 0.875 fine gold. The Mexican peso or 8 real coin continued to be a popular international trading coin throughout the 19th century. After 1918, the peso was reduced in size and fineness, with further reductions in the 1940s and 1950s. However, 2 (1921), 5 (1947) and 10 peso (1955) coins were minted during the same period with sizes and fineness similar to the old peso.
Австралия
1788 жылы Австралияда Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясы құрылғаннан кейін, ол монета тапшылығы мәселесіне тап болды, әсіресе сауда кемелері жүктемесі үшін колониядан монеталарды шығарып алып кеткендіктен. 1813 жылы губернатор Лаклан Маккуори британ үкіметі жіберген 10 000 фунт стерлинг испан долларын тапқыр пайдаланды. Монеталарды колониядан алып кетуді қиындату және олардың санын екі есеге арттыру үшін монеталардың ортасы тесілді. Тесілген ортасы, "дамп" деп аталатын, 15 пенске бағаланды, ал сыртқы шеті, "тесік доллар" деп аталатын, бес шиллингке тең болды. Бұл екі жаңа монетаның үстіне мөр басылып белгіленді. Тесік доллардың бет жағында "Жаңа Оңтүстік Уэльс" деген жазу және 1813 жылы, ал арт жағында "бес шиллинг" деп жазылды. Дамптың бет жағында "Жаңа Оңтүстік Уэльс" деген сөз, 1813 жылы, ал арт жағында "он бес пенс" деп жазылды. Бұл монеталар Австралияда айналымға шығарылған алғашқы ресми валюта болды. Бұл шара салыстырмалы түрде қысқа мерзімді болды. 1825 жылы британ Парламенті стерлинг күміс ақша туралы заң қабылдады, ол британдық монеталарды ғана мойындалған валюта түрі етіп белгіледі және Австралия колонияларында тесік доллар мен дампты заңды түрде қолдануға тыйым салды.
After the colony of New South Wales was founded in Australia in 1788, it ran into the problem of a lack of coinage, particularly since trading vessels took coins out of the colony in exchange for their cargo. In 1813, Governor Lachlan Macquarie made creative use of £10,000 in Spanish dollars sent by the British government. To make it difficult to take the coins out of the colony, and to double their number, the centres of the coins were punched out. The punched centre, known as the "dump", was valued at 15 pence, and the outer rim, known as the "holey dollar", was worth five shillings. This was indicated by overstamping the two new coins. The obverse of the holey dollar was stamped the words "New South Wales" and the date, 1813, and the reverse with the words "five shillings". The obverse of the dump was stamped with a crown, the words "New South Wales" and the date, 1813, and the reverse with the words "fifteen pence". The mutilated coins became the first official currency produced specifically for circulation in Australia. The expedient was relatively short lived. The British Parliament passed the Sterling Silver Money Act in 1825, which made British coins the only recognised form of currency and ended any legitimate use of the holey dollar and dump in the Australian colonies.
Азия
Көптен бері қаңсықтар туралы аңызбен байланысты "сегіздің бір бөлігі" испандық Америкада өндіріліп, Испанияға көптеп тасымалданды, осылайша теңіз қаңсықтары үшін өте тартымды нысанаға айналды. Қиыр Шығыста ол Филиппинге филиппин песосы түрінде келді, испандық колониялық империяның испандық Шығыс Үндістанының бір бөлігі ретінде, Манила галеондары арқылы мексикалық күміс песосын Манилаға Манила-Акапулько галеон саудасы арқылы тасымалдады. Мұнда ол филиппин және қытай тауарларына айырбасталатын, себебі күміс – Қытай қабылдайтын жалғыз шетелдік тауар еді. Шығыс саудасында испан долларына көбінесе "мөр белгілері" деп аталатын қытай әріптері басылды, бұл белгілі бір монетаны белгілі саудагер тексеріп, оның нақты екеніне көз жеткізгенін көрсетеді. Испан долларының сипаттамалары Қиыр Шығыстағы сауда үшін стандартқа айналды, кейін батыс елдері сауда долларын және Гонконг доллары сияқты отарлық валюталарды осы сипаттамаларға сәйкес шығарды. Қытайдың алғашқы юань монеталары испан долларымен бірдей сипаттамаға ие болды, бұл қытай тілінде "юань" және "доллар" атауларының кейбір жағынан сәйкес келуіне әкелді. Доллардан туындаған басқа валюталар: жапон иены, корей воны, филиппин песосы, малайзия ринггиті, француз Индоқытай пиастры және т.б., себебі ол алыс Шығыс, Шығыс Үндістан және Шығыс Азияда кеңінен таралды. Цин династиясының Қытайында испан доллары үшін қолданылған қазіргі атаулар: běnyáng (本洋), shuāngzhù (双柱), zhùyáng (柱洋), fóyáng (佛洋), fótóu (佛頭), fóyín (佛銀) және fótóuyín (佛頭銀). Бұл қытайша атаулардағы "fó" сөзі монетадағы Испания короліне сілтеме жасайды, өйткені оның жүзі Будданың (佛 қытайша) суретіне ұқсайтын еді; ал осы атаулардың "zhù" бөлігі испан елтаңбасындағы екі бағанаға сілтеме жасайды.
Long tied to the lore of piracy, "pieces of eight" were manufactured in the Spanish Americas and transported in bulk back to Spain, making them a very tempting target for seagoing pirates. In the Far East, it also arrived in the form of the Philippine peso in the Philippines as part of the Spanish East Indies of the Spanish colonial empire through the Manila galleons that transported Mexican silver peso to Manila in the Manila Acapulco Galleon Trade, where it would be exchanged for Philippine and Chinese goods, since silver was the only foreign commodity China would accept. In Oriental trade, Spanish dollars were often stamped with Chinese characters known as "chop marks" which indicated that particular coin had been assayed by a well known merchant and determined to be genuine. The specifications of the Spanish dollar became a standard for trade in the Far East, with later Western powers issuing trade dollars, and colonial currencies such as the Hong Kong dollar, to the same specifications. The first Chinese yuan coins had the same specification as a Spanish dollar, leading to a continuing equivalence in some respects between the names "yuan" and "dollar" in the Chinese language. Other currencies also derived from the dollar include the Japanese yen, Korean won, Philippine peso, Malaysian ringgit, French Indochinese piastre, etc. since it was widely traded across the Far East in the East Indies and the East Asia. Contemporary names used for Spanish dollars in Qing dynasty China include běnyáng (本洋), shuāngzhù (双柱), zhùyáng (柱洋), fóyáng (佛洋), fótóu (佛頭), fóyín (佛銀), and fótóuyín (佛頭銀). The "fó" element in those Chinese names referred to the King of Spain in those coins, as his face resembled that of images of the Buddha (佛 in Chinese); and the "zhù" part of those names referred to the two pillars in the Spanish coat of arms.
Көркем әдебиет
Қазіргі заманғы поп-мәдениет пен көркем әдебиеттерде сегіздің бөлшектері көбінесе қарақшылар туралы танымал түсінікпен байланысты. Роберт Луис Стивенсонның "Қазына аралы" романында Лонг Джон Сильвердің попугайы "Сегіздің бөлшектері!" деп айқайлауға үйренді. Бұл қолданыс монетаны (және тотықтарды) пираттардың көркем бейнелерімен байланыстырды. Осы кітаптың кең танылуының арқасында "сегіздің бір бөлігі" кейде "ақша" немесе "көп ақша" деген мағынада қолданылады, нақты сомасына қарамастан, сондай-ақ жалпы қазынаның синонимі ретінде де қолданылады. "Кариб теңізінің қарақшылары: Әлемнің соңы" фильмінде қарақшылардың басшылары Калипсо құдайын алғашқы Бауырлар соты адам түрінде мөрлеген "Сегіздің тоғыз бөлшегін" ұсыну арқылы кездесуі керек. Джек Спароудың "сегіздің тоғызыншы бөлігі" барлық фильмдерде оның банданасына ілінген, үшінші фильмде жойылғанға дейін. Pieces of Eight – Styx тобының 1978 жылдың 1 қыркүйегінде шыққан сегізінші студиялық және екінші концептуалдық альбомы. Терри Пратчеттің "Поштаға бара жатыр" романында қарсыласы Ричер Гилт (стереотиптік қарақшыға ұқсайтын) Альфонс есімді какадуды ұстайды, оған "Он екі жарым пайыз!" деуге үйреткен, яғни сегіздіктің бір бөлігі.
In modern pop culture and fiction, pieces of eight are most often associated with the popular notion of pirates. In Robert Louis Stevenson's Treasure Island, Long John Silver's parrot has learned to cry out "Pieces of eight!" This use tied the coin (and parrots) to fictional depictions of pirates. Deriving from the wide popularity of this book, "pieces of eight" is sometimes used to mean "money" or "a lot of money", regardless of specific denomination, and also as a synonym for treasure in general. In the film Pirates of the Caribbean: At World's End the Pirate Lords must meet together by presenting the "Nine Pieces of Eight", since these Pieces were used to seal the goddess Calypso in her human form by the first Brethren Court. The "ninth piece of eight" (Jack Sparrow's) hangs off his bandana in all films, up to its destruction in the third film. Pieces of Eight is the eighth studio album and second concept album by Styx, released on 1 September 1978. In Terry Pratchett's Going Postal, the antagonist Reacher Gilt (who physically resembles a stereotypical pirate) has a cockatoo named Alphonse which has been trained to say "Twelve and half percent! ", that is to say a single piece of eight.