Кіріспе

1213 - 1221 жылдардағы Бретань герцогы Петр I (1187 - 26 мамыр 1250), сонымен қатар Петр Моклерк деп те белгілі, 1213 - 1221 жылдарда әйелі арқылы Бретань герцогы болды және 1221 - 1237 жылдардағы кіші ұлы Иоанн I үшін герцогтіктің регенті қызметін атқарды. Герцог ретінде ол 1218 - 1235 жылдары Ричмондтың 1-ші графы болды.

Шығу тегі

Петр Роберт ІІ, Дрю графы мен Йоланде де Кусидің екінші ұлы болды. Бұл Роберт ІІ Франция королі Людовик VII-нің кіші інісі Роберт I-нің ұлы еді. Осылайша Петр Капетия әулетінен, Франция королі Людовик VIII-нің екінші туысы болды. Патшалық тегінен болғанына қарамастан, Петр кіші ұл болғандықтан, бастапқыда оның болашағы шашыраңқы феодтармен, шағын ақсүйек ретінде көрінді. Ол бастапқыда дін қызметкері болуға тағайындалған, бірақ кейіннен одан бас тартты, соның салдарынан Мауклерк (француз тілінде: mauvais clerc, «жаман дін қызметкері») деген лақап атқа ие болды. Ол шіркеу геральдикасының қағидаларын бұзып, әкесінің гербінің сол жақ төменгі бөлігіне (кантонға) ерміндік бейнесін орналастырды, ол бұл кезде тек дін қызметкерлеріне ғана арналған еді.

Кiру

1212 жылы Франция королі Филипп II Бретань үшін әлсіз және адал билеуші табу қажеттігіне келді. Герцогтық Англия мен Гаскониядағы ағылшын иеліктері арасындағы теңіз жолдарының бағытында жатқан еді. Бұдан бөлек, ол Анжу және Нормандиямен шектесетін, ағылшындар он немесе он екі жыл бұрын жоғалтқан және қайтаруға асыққан аймақтар еді. Ол жас қызы Аликс үшін регент ретінде Гай Туарспен тиісінше билік етіп жатқан. Сонымен қатар, Аликстің үлкен жарты қарындасы, Бриттанияның әдемі қызы Элеонораның ағылшын түрмесінде тұтқынға алынуы да алаңдау тудырды. Сондықтан король Филипп Аликс пен пентеврлік Генрихтің никесін бұзып, француз туысы Петерге, сол кезде жиырма жасқа жуық болған, жүгінді. Петер Аликске үйленді және 1213 жылдың 27 қаңтарында корольге Бретань үшін құрмет көрсетті. Петердің герцог немесе граф саналатындығына қатысты белгісіздік бар. Герцогтықтың заңды иесі оның әйелі болды. Франция королі мен Папа (және олардың соттары) оны әрқашан граф деп атады, бірақ Петер өзінің жарлықтарында өзін герцог деп атады.

Ағылшындармен қарым-қатынас

1214 жылы Англия королі Джон француздарға қарсы күшті коалиция құрды. Ол Пуатуға қонды, ал Германия королі Оттон солтүстіктен шабуылға дайындалып жатқанда. Джон Пуатудың солтүстігіндегі француз күштерінің бір бөлігін ығыстырып, содан кейін Бреттаньнің оңтүстік жиегіне, Нант қаласының қарсы жағына жылжыды. Пётр оны қысқаша шайқастан кейін кері шегіндірді, бірақ Джонның Луара аңғарымен жоғалы қарай жылжуына кедергі келтірмеді, онда ол бірнеше бретондық бекіністерін басып алып, содан кейін Ла Рош-о-Мойнді қоршады. Алайда, Джонның Пуату вассалдары Франция королінің ұлы Луи бастаған француз күштеріне қарсы соғысудан бас тартты. Темірде Оттонның әскері Бувинде талқандалып, тұтас шабуыл сәтсіз аяқталды. Джонның Нантты басып алуға тырысқан себебі, тіпті Луара өзені арқылы өте жақсы қорғалған көпір арқылы басып алуға тырысқан себебі түсініксіз. Джон шығысқа қарай жорық жасағанда Пётртің оның әскерін артынан қумайтыны да түсініксіз. Ұсынылған түсіндірме бойынша, екеуі келісімге келді: Джон Бреттаньді уақытша тастап кетеді, ал бретондықтар оған басқа жерде кедергі келтірмейді. Джон Пётрге ұсынып тұрарлық сыйлыққа ие болды: Ричмонд графының титулы. Бұл құрметті ағылшын жері дәстүрлі түрде Бреттань герцогтарының қолында болды, ал Пётрдің саяси мақсатындағы тұрақты тақырып – Ричмондтан түсетін ағылшын табысын сақтап қалу болды. Пётр король Джонның ағылшын барондарымен болған қақтығысында оның жағына қосылып, графтық атағын қабылдау туралы ұсынысын қабылдамады, мүмкін, корольдің болашағына сенімсіздік білдіргендіктен. Сонымен қатар, Луи тағы да ағылшындарға қарсы соғысып жатты. Бірақ Луи жеңілгеннен кейін Пётр бейбіт келісімге келіссөз жүргізушілердің бірі ретінде жіберілді. Келіссөздер аяқталғаннан кейін (1218 жылы), жас Генрих III-тің регенті Уильям Маршал, ағылшын түрмесінде қамалған Бреттаньдық Элеонораның орнына Пётрді Ричмонд графы ретінде мойындады. Графтықтың Йоркширдегі жерлері Честер графының қолында болды, оны регент қарсыластыруға батылмады, бірақ Пётр Йоркширден тыс графтықтың жерлерін алды, ол графтықтың табысының көп бөлігін құрады. 1219 жылы ол Альбигой крест жорығы кезінде Марманды басып алуға және Тулузаны қоршауға қатысты.

Билікті біріктіру

Пётр назарын келесі мақсатына бұрды. Бриттания герцогтарының билігі дәстүрлі түрде солтүстік Францияның ірі феодалдарымен салыстырғанда әлсіз болған. Мысалы, герцог өзінің графтарының қамал салуын шектей алмады. Сондай-ақ, ол өзінің вассалдарының кәмелетке толмаған мұрагерлерін қамқорлыққа алуға құқығы болмады. Пётр вассалдарымен (немесе бағыныстарымен) Капетиялық корольдік сарайынан таныс болған қарым-қатынасты қайта орнатуды көздеді. Осы мақсатта Пётр жаңа ережелерді жарлық арқылы жариялады, содан кейін барондарының наразылығынан туындаған болашақ алапатты қабылдады. Одан кейін бірнеше шағын азамат соғыстары мен саяси маневрлер орын алды. 1222 жылы ол Шато-Убриан шайқасында бретондық барондардың көтерілісін басып тастады. 1223 жылға қарай барондардың бәрі өзгерістерге мойынсұнып, немесе иеліктерінен айырылды. Бреттонның алты епископы герцогтық билікке тағы бір қауіп төндірді, себебі олардың кең аумақты жерлері болды (оның ішінде Бреттаниядағы барлық немесе бір бөлігі қалаларды бақылау құқығы), және Пётрдің салықтарды арттыру арқылы немесе жай ғана епископтық иеліктерін иелену арқылы кірістерді көбейту әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Осыдан ол 1219–1221 жылдары уақытша қауымнан шеттетілді. Пётр соңында мойынсұнды, бірақ бұл епископтармен болған соңғы жанжалы емес еді.

Регенттік

1221 жылы 21 қазанда Петрдің әйелі қайтыс болып, төрт кішкентай баласын қалдырды. Ол кезде оның жасы жиырма бірге толған еді, оның өмірі туралы негізгі генеалогиялық мәліметтерден басқа ештеңе белгісіз. Оның өлімі Петрдің енді герцог емес екенін білдірді, бірақ ол ұлы Джонның регенті ретінде, төрт жасар баласы үшін, өз билігін қысқартусыз герцогтікті басқаруын жалғастырды. Аликс қайтыс болғаннан кейін Петрдің мақсаттары екі жағынан өзгерді. Біріншіден, ол ұлы есейгеннен кейін зейнеткерлікке шығуын қамтамасыз ету үшін герцогтікке жатпайтын қосымша территорияларды иемденуді көздеді. Екіншіден, Францияда мұрагер есейген кезде оның мүлігі мұрагерлікке алғандағы күйінде болуы керек деген берік дәстүр қалыптасқан. Осылайша, Петр енді ұлының болашағына зиян келтірмей, тәуекелге баруға батыл болмады. Петр Филипп II-нің мұрагері Людовик VIII-ге Англияның Генрих III-іне қарсы күресте көмектесті (1224 жылы Ниорт және Ла-Рошель қамалдарының қоршауында). Ол сондай-ақ Людовик VIII-ге Альбигендік крест жорығына қатысты. Николай Брейдің сөзіне сүйенсек, ол маусым мен қыркүйек айлары аралығында Авиньон қамалын қоршауға қатысқан. Людовик қарашада қайтыс болғаннан кейін, ол Шампан графы Теобальд IV және Ла-Марш графы Хьюмен бірге Кастилияның регенті Бланшаға қарсы бүлікке қатысты, ол 1227 жылдан 1234 жылға дейін созылды. 1235 жылы Петр Англия короліне адалдығын жоққа шығарды және ағылшын графтығынан айырылды, ал Генрих III Элеонораға жақсы қарауды бастады, оған графтықтан Суаффэм иелігін берді. Бірақ Папа Григорий IX Петр мен Аликс ұрпақтарын ғана Бретаньдің заңды мұрагерлері деп жариялады; Генрихтің ниеті қандай болғанымен, Элеонораға ешқандай лауазым қайтарылмады және ол 1241 жылы қайтыс болғанға дейін тұтқындықта қалды.

Крест жорықтары мен өлім

1237 жылы Петрдің ұлы Иоанн ересекке толды. Содан кейін Петр Моклерк 1239 жылы барондардың қасиетті жерге жасаған крест жорығына қатысты. Сол жерде Петрдің әскеріне, жергілікті сарбаздармен бірге, қарулы мамлюк атты әскері шабуыл жасады, садақтарын атып, бірақ крестшілер оларды жақтап, жеңіске жетіп, бірнеше тұтқынды Яффаға алып оралды. Қараша айының басында, Акрадан Аскалонға екі күндік сапар басталғанда, Петр және оның лейтенанты Рауль де Суассон басты күштен бөлініп, шабуыл жасады. Олар күштерін екіге бөліп, әрқайсысы Иорданнан Дамаскқа қарай жылжып келе жатқан мұсылман керуенін күту үшін мүмкін болатын жолдарда тығырыққа түсті. Петрдің тобы мұсылмандармен қамалдың сыртында шайқасты, біраз шайқасқаннан кейін Раульді шақыру үшін дауыс берді. Мұсылмандар қамалға қашып кірді, Петрдің әскері олардың ізінен кіріп, көптерін өлтіріп, тұтқынға алып, керуеннің олжасын және малын тартып алды. Бұл шағын жеңіс Газадағы ауыр жеңіліспен тез ұмытылды. Францияға оралған соң, 1242 және 1243 жылдары теңізде ағылшындарға қарсы бірнеше жеңіске жетті. 1249 жылы король Людовик IX басшылығымен Египетке жетінші крест жорығына қатысты. Ол үйіне қайта алмай теңізде қайтыс болды. Ол Франциядағы Брэйн қаласына жерленді.