Уильям Шекспир: «Екі джентльмен Веронадан»

Кіріспе

Уильям Шекспирдің пьесасы

«Вероналық екі джентльмен» – Уильям Шекспирдің 1589 және 1593 жылдар аралығында жазылған деп саналатын комедиясы. Кейбіреулер бұл пьесаны Шекспирдің алғашқы туындысы деп есептейді және оның кейінірек толығырақ зерттейтін тақырыптары мен мотивтерін қалыптастырудағы алғашқы әрекеттері ретінде қарастырады. Мысалы, бұл оның кейіпкердің жігіт киімінде ойнайтын пьесаларының біріншісі. Пьеса достық пен адалдықсыздық, достық пен махаббат арасындағы қайшылық, сондай-ақ ғашық адамдардың ақымақтығы тақырыптарын қамтиды. Кейбіреулер үшін пьесаның ең жарқын бөлігі – Протейдің клоундық қызметшісі Ланс пен оның иті Краб, оларға «барлық пьесалардың ішіндегі ең көп назар аударатын сөйлемейтін рөл» деген атақ берілген. «Вероналық екі джентльмен» пьесасы Шекспирдің ең нашар пьесаларының бірі саналады. Бұл Шекспирдің пьесалары арасындағы ең аз актерлік құрамға ие.

Қорытынды

Валентин, Веронаның мырзасы, Милан герцогінің сарайында өзінің көкжиегін кеңейту үшін, оның қызметшісі Спидпен бірге Миланға кетуге дайындалуда. Ол өзінің ең жақын досы Протейдің келуі мүмкін деп үміттеніп отыр, бірақ Протей өзінің сүйіктісі Джулиядан кетуге дайын емес. Ұятқа қалады, Валентин жалғыз кетеді. Алайда, Протейдің әкесі оның да еркек білімін арттыруға мұқтаж екеніне сенді. Ол ұлына келесі күні Миланға кетуге бұйрық береді. Бұл Джулиямен көз жасын төгіп қоштасуды талап етеді. Ерлі-зайыптылар бір-біріне жүзік салып, ант береді. Протей өзінің қызметшісі Ланс пен Ланстың иті Крабпен бірге жолға шығады. Миланда Валентина герцогтің қызы Сильвияға ғашық болады, ол бұл жігітті бай, бірақ әуесқой Тюриоға қарағанда жақсы көреді, бірақ әкесі оны үйленуге ниетті. Протей келгеннен кейін ол да Сильвияға ғашық болады. Оны жеңуге бел буған және досы мен сүйіктісіне сатқындық жасау туралы қысқаша ғана уайымдап, Протей герцогке Валентин Сильвиямен қашып кетуді жоспарлап отырғанын, оны әр түнде тұтқындалған мұнара бөлмесінен құтқару үшін сымдық сатыны пайдаланғанын айтады. Герцог Валентинді елден қуып шығады. Орман ішінде қаңғып жүрген Валентин заңсыздардың тобына тап болады, олар оны өздерінің басшысы етіп сайлайды. Веронаға оралғанда Джулия өзінің сүйіктісіне Миланда қосылуға шешім қабылдайды және оның қызметші қызын Люсеттаны оны еркек киіммен киюге сендіреді. Миланға келгеннен кейін Джулия Протейдің Сильвияға деген махаббатын байқайды және оған серенада оқып береді. Көбірек білу үшін, ол өзін Себастьян деп атай отырып, оның парадшысына айналады. Протей Юлия/Себастианды Сильвияға Юлияның Веронадан кетер алдында берген сақинасы сыйлығын жіберді. Сильвия Proteus-тің махаббатын жек көреді, ол артында қалдырған сүйіктісіне деген тұрақтылығынан бас тартады. Өкінішке орай, Сильвия орманға қашады, онда оны тез арада заңсыздар тұтқынға алады. Олар жаңа басшылары Валентинге қарай жүреді, жолшыбай олар Протей мен Джулия/Себастьянмен кездеседі. Протей Сильвияны құтқарады, бірақ Валентин жасырын байқап, өзінің қаламаған костюмін басып отырады. Протей Сильвияға өзін оған күштеп ұрыстыратынын айтса, Валентин араласады. Протей өзінің мінез-құлқынан қорқатынын айтады. Протейдің өкінгеніне сенімді болған Валентин оны кешіреді және "Силвиядағы менің барлығын саған беремін" дейді. Осы кезде Джулия қатты күйзеліп, шын мәнінде кім екенін айтып, есінен танып қалады. Протей кенеттен оған деген сүйіспеншілігін еске алып, тағы да адал болуға ант береді. Герцог пен Тюрионы заңсыздар әкелді. Тюрио Сильвияны өзінің баласы деп есептейді, бірақ Валентин егер ол оған қарай қозғалса, оны өлтіреді деп ескертеді. Үрейленіп, Тюрио өз құқығынан бас тартады. Тюрионың қорқыныштылығына ренжіген герцог Валентиннің әрекеттеріне таңғалып, Валентин мен Сильвияның махаббатын мақұлдап, олардың некелеріне келісім береді. Екі жұп, Валентин мен Сильвия, Протей мен Джулия, бақытты түрде бірікті. Герцог заңсыздарды кешіріп, Миланға оралуға рұқсат береді.

Valentine, a gentleman of Verona, is preparing to leave for Milan, accompanied by his servant, Speed, in order to expand his horizons at the Duke of Milan's court. He hopes that his best friend, Proteus, will come, but Proteus is unwilling to leave his love, Julia. Disappointed, Valentine departs alone. Proteus's father, however, has been persuaded that Proteus too needs to further his gentlemanly education, and he orders his son to leave for Milan the very next day, prompting a tearful farewell with Julia, to whom Proteus swears eternal love. The couple exchange rings and vows. Proteus sets off accompanied by his own servant, Launce, and Launce's dog, Crab. In Milan, Valentine has fallen in love with the Duke's daughter, Silvia, who clearly prefers this suitor to the wealthy but foppish Thurio who her father intends she should marry. As soon as Proteus arrives, he too falls in love with Silvia. Determined to win her, and agonising only briefly about betraying both his friend and his lover, Proteus slyly tells the Duke that Valentine plans to elope with Silvia, using a corded ladder to rescue her from the tower room in which she is imprisoned each night. The Duke banishes Valentine. Wandering in the forest, Valentine runs into a band of outlaws, who elect him their leader. Back in Verona, Julia decides to join her lover in Milan, and convinces her maid Lucetta to dress her in boy's clothes. On arrival in Milan, Julia discovers Proteus's love for Silvia, and watches him serenade her. To learn more, she contrives to become his page boy, calling herself Sebastian. Proteus sends Julia/Sebastian to Silvia with a gift of a ring that Julia had given him before he left Verona. Silvia scorns Proteus's affections, repelled by his inconstancy to the lover he has left behind. In despair, Silvia flees into the forest, where she is quickly taken prisoner by the outlaws. They head to their new leader, Valentine, on the way encountering Proteus and Julia/Sebastian. Proteus rescues Silvia but, secretly observed by Valentine, continues to press his unwanted suit. When Proteus tells Silvia that he intends to force himself on her, Valentine intervenes. Proteus professes to be horrified by his own behaviour. Convinced that Proteus's repentance is genuine, Valentine forgives him and says "All that was mine in Silvia I give thee". At this point, overwhelmed, Julia swoons, revealing her true identity. Proteus suddenly recalls his love for her and vows fidelity once again. The Duke and Thurio are brought in by the outlaws. Thurio claims Silvia as his, but Valentine warns that if he makes a move toward her, he will kill him. Terrified, Thurio renounces his claim. The Duke, disgusted by Thurio's cowardice and impressed by Valentine's actions, approves Valentine's and Silvia's love and consents to their marriage. The two couples, Valentine and Silvia, and Proteus and Julia, are happily united. The Duke pardons the outlaws and permits their return to Milan.

Күні

"Веронаның екі джентльмені" пьесасының нақты жазылған күні белгісіз, бірақ ол Шекспирдің ерте туындыларының бірі саналады. Оның бар екендігіне алғашқы дәлел 1598 жылы жарияланған Франсис Мерестің "Палладис Тамия" еңбегіндегі Шекспирдің пьесаларының тізімінде кездеседі, алайда ол 1590-шы жылдардың басында жазылған деп есептеледі. Мысалы, Клиффорд Лич 1592/1593 жылдарды көрсетеді; Г. Блейкмор Эванс 1590–1593 жылдарды, Гари Тейлор 1590–1591 жылдарды, Курт Шлютер 1580-ші жылдардың соңында, Уильям К. Кэрролл 1590–1592 жылдарды ұсынады; Роджер Уоррен 1587 жылды ұсынады, бірақ 1590/1591 жылдар ықтимал екенін мойындайды. "Екі джентльмен" Шекспирдің сахнаға арналған алғашқы туындысы болуы мүмкін деген пікірлер де бар. Бұл теорияны алғаш рет 1821 жылы Эдмонд Малоун ұсынды, ол Джеймс Босвеллтің Малоунның жазбаларына негізделген Шекспирдің пьесаларының үшінші вариорум басылымын шығарды. Малоун пьесаны 1591 жылға датарлады, бұл Уильям Шекспирдің пьесаларының үшінші басылымындағы 1595 жылғы күнді түзету болды. Сол кезде Генрих VI трилогиясы Шекспирдің алғашқы туындысы болды деген басым теория қалыптасқан. Соңғы кезде бұл пьеса 1986 жылғы "Оксфорд Шекспирі: Толық туындылар" кітабында, 2005 жылғы екінші басылымда, 2016 жылғы "Жаңа Оксфорд Шекспирі" кітабында, 1997 жылғы "Нортон Шекспирі" кітабында, 2008 жылғы екінші басылымда және 2002 жылғы "Толық Пеликан Шекспирі" кітабында алғашқы орынға ие болды. Бұл пьесаның Шекспирдің алғашқы туындысы болуы мүмкін деген теорияның маңызды бөлігі – оның сапасы. 1968 жылы Норман Сандерс "барлығы пьесаның дайын еместігіне келіседі" деп жазды. Пьеса Шекспирдің практикалық театрлық тәжірибесінің жетіспеуін көрсетеді, сондықтан ол оның мансабының басында жазылған болуы керек. Мысалы, Стэнли Уэллс "драмалық құрылымы салыстырмалы түрде қарапайым, және оның кейбір көріністері шебер жасалған болса да, ең көп дегенде төрт кейіпкер қатысатын көріністер тәжірибесіздікке байланысты техникалық белгісіздікті көрсетеді" деп жазды. Бұл белгісіздікті Шекспирдің осындай көріністердегі диалогты қалай бөлуінен көруге болады. Сахнада үштен астам кейіпкер болғанда, кем дегенде біреуі үнсіз қалады. Мысалы, Speed 2.4 көрінісінің көп бөлігінде үнсіз, сондай-ақ соңғы көріністің соңғы жартысында Thurio, Silvia және Julia да үнсіз болады. Сондай-ақ, адал махаббат өзінің сүйіктісін зорлауға тырысқан адамға кешірімнің белгісі ретінде ұсынатын соңғы көріністің жалпы сипаты Шекспирдің драматург ретінде жетілмегендігінің белгісі деп саналады. Роджер Уоррен Оксфорд Шекспирінің 2008 жылғы басылымында бұл пьесаның Шекспир әдебиетінің ең көне сақталған туындысы екенін айтады, оның жазылу мерзімін 1587 және 1591 жылдар аралығында деп көрсетеді. Ол пьесаның, мүмкін, Шекспир Лондонға келгенге дейін жазылған болуы мүмкін екенін болжайды, бұл танымал комедиялық актер Ричард Тарлтонды Ланс рөлінде пайдалану идеясымен байланысты (бұл теория Тарлтонның иттермен бірнеше өте танымал және әйгілі сахналарды орындағанынан туындайды). Алайда Тарлтон 1588 жылдың қыркүйегінде қайтыс болды, ал Уоррен "Екі джентльмен" пьесасының бірнеше үзінділері Джон Лайлидің "Мидасынан" алынған сияқты екенін атап өтеді, ол кем дегенде 1589 жылдың соңына дейін жазылмаған. Осылайша, Уоррен 1590/1591 жылдардың пьесаның жазылу күні екенін мойындайды.

The exact date of composition of The Two Gentlemen of Verona is unknown, but it is generally believed to have been one of Shakespeare's earliest works. The first evidence of its existence is in a list of Shakespeare's plays in Francis Meres's Palladis Tamia, published in 1598, but it is thought to have been written in the early 1590s. Clifford Leech, for example, argues for 1592/1593; G. Blakemore Evans places the date at 1590–1593; Gary Taylor suggests 1590–1591; Kurt Schlueter posits the late 1580s; William C. Carroll suggests 1590–1592; Roger Warren tentatively suggests 1587, but acknowledges 1590/1591 as more likely. It has been argued that Two Gentlemen may have been Shakespeare's first work for the stage. This theory was first suggested by Edmond Malone in 1821, in the Third Variorum edition of Shakespeare's plays, edited by James Boswell based on Malone's notes. Malone dated the play 1591, a modification of his earlier 1595 date from the third edition of The Plays of William Shakespeare. At this time, the dominant theory was that the Henry VI trilogy had been Shakespeare's first work. More recently, the play was placed first in The Oxford Shakespeare: The Complete Works of 1986, again in the 2nd edition of 2005, and again in the New Oxford Shakespeare edition of 2016, in The Norton Shakespeare of 1997, and again in the 2nd edition of 2008, and in The Complete Pelican Shakespeare of 2002. A large part of the theory that this may be Shakespeare's first play is the quality of the work itself. Writing in 1968, Norman Sanders argued "all are agreed on the play's immaturity." The argument is that the play betrays a lack of practical theatrical experience on Shakespeare's part, and as such, it must have come extremely early in his career. Stanley Wells, for example, has written the "dramatic structure is comparatively unambitious, and while some of its scenes are expertly constructed, those involving more than, at the most, four characters betray an uncertainty of technique suggestive of inexperience." This uncertainty can be seen in how Shakespeare handles the distribution of dialogue in such scenes. Whenever there are more than three characters on stage, at least one of those characters tends to fall silent. For example, Speed is silent for almost all of 2.4, as are Thurio, Silvia and Julia for most of the last half of the final scene. It has also been suggested that the handling of the final scene in general, in which the faithful lover seemingly offers his beloved as a token of his forgiveness to the man who has just attempted to rape her, is a sign of Shakespeare's lack of maturity as a dramatist. In his 2008 edition of the play for the Oxford Shakespeare, Roger Warren argues that the play is the oldest surviving piece of Shakespearean literature, suggesting a date of composition as somewhere between 1587 and 1591. He hypothesizes that the play was perhaps written before Shakespeare came to London, with an idea towards using the famous comic actor Richard Tarlton in the role of Launce (this theory stems from the fact that Tarlton had performed several extremely popular and well known scenes with dogs). However, Tarlton died in September 1588, and Warren notes several passages in Two Gentlemen which seem to borrow from John Lyly's Midas, which wasn't written until at least late 1589. As such, Warren acknowledges that 1590/1591 is most likely the correct date of composition.

Мәтін

Бұл пьеса 1623 жылға дейін басылмаған, ол Шекспирдің пьесаларының бірінші фолиосында жарық көрген.

Тарихи сын

Пьесадағы ең көп талқыланған мәселе – 5.4-тегі, қазіргі батыс стандарттары бойынша ерекше, Валентиннің достығының белгісі ретінде Сильвияны Протейге "ұсынғандай" болатын жағдай. Көп жылдар бойы бұл мәселеге қатысты басым сын пікірі – мәтіндегі әйелге деген жек көрушіліктің көрінісі. Мысалы, 1970 жылы Хилари Сперлинг: «Валентин Протейдің кешірім сұрауынан соншалықты әсерленгендіктен, бірден сүйіктісін, үш минут бұрын зорламақ болған адамға тапсыруды ұсынады» деп жазды. Дегенмен, қазіргі зерттеулер Валентиннің пьеса соңындағы әрекеттеріне қатысты екіге бөлінген. Кейбір сыншылар оның Сильвияны Протейге беруді ұсынбағанын айтады. Бұл жердегі екіұштылық «Силвиядағы менің барлығымді саған беремін» (5.4.83) деген сөздерде жатыр. Кейбір сыншылар (мысалы, Стэнли Уэллс) мұны Валентиннің Сильвияны оған зорлауға мүмкіндік беруі ретінде түсіндіреді, ал басқалары Валентиннің «Мен сені [Протейсті] Сильвияны жақсы көретіндей жақсы көремін» дегенді білдіргенін болжайды, осылайша пьесадағы басқа жерлерде бейнеленген достық пен махаббаттың қарама-қайшылығын шешеді. Мысалы, Джеффри Мастен бұл пьесаны тұтастай алғанда «ерлер достығы мен Петраркалық махаббаттың қарама-қарсылығын емес, олардың өзара байланыстылығын көрсетеді» деп есептейді. Осылайша, соңғы сахна «ерлер достығының соңғы бірлескен жұмысын сахналап, біздің «гетеросексуалдық» деп атайтын сюжетті қосады». Роджер Уоррен соңғы сахнаны осылай түсіндіреді. Уоррен бұл пікірді қолдау үшін пьесаның көптеген қойылымдарын келтіреді, соның ішінде Робин Филлипстің 1970 жылғы Корольдік Шекспир компаниясының (RSC) қойылымы, онда Валентин Сильвияны сүйеді, ұсынысын жасайды, содан кейін Протейді сүйеді. Уоррен сонымен қатар Эдвард Холлдың 1998 жылғы «Лебедь театры» қойылымын да келтіреді. Холлдың нұсқасында Валентин даулы сөйлемді айтқаннан кейін, Сильвия оған жақындап, қолынан ұстайды. Олар пьесаның соңына дейін қол ұстасып тұрады, бұл Валентин оны «бермегенін» анық көрсетеді. Уоррен Леон Рубиннің 1984 жылғы Стратфорд Шекспир фестиваліндегі қойылымын (онда даулы сөздер «Силвияға деген барлық махаббатымды да саған беремін» деп өзгертілді), Дэвид Таккердің 1991 жылғы «Лебедь театры» қойылымын және 1983 жылғы BBC Television Shakespeare бейімделуін Валентин Сильвияны бермейді, бірақ ол Протейге Сильвияны жақсы көретіндей жақсы көретінін уәделейді деген теорияны қолдайды. Патти С. Деррик BBC-нің өндірісін де осылай түсіндіреді, ол «Протеус ұсынысты достықтың асыл белгісі ретінде қабылдайды, нақты ұсыныс емес, өйткені ол тіпті Сильвияға қарамайды, керісінше Валентинмен құшақтасады» (бірақ Деррик сұрақ қояды, егер Валентин Сильвияны Протейге ұсынбаса, неге Джулия есінен айырылады?). Дегенмен, осы соңғы сахнаға қатысты басқа да теориялар бар. Мысалы, Курт Шлютер 1990 жылғы «Жаңа Кембридж Шекспирі» пьесасының басылымында Валентиннің Сильвияны Протейге беруі мүмкін екенін, бірақ көрермендер оны сөзбе-сөз қабылдамауы керек екенін айтады; оқиға әзіл-қалжыңды, осылай түсіндіру керек. Шлютер пьесаның негізінен жас көрермендер үшін жазылғанын және университет театрларында қойылатынын көрсететін дәлелдер келтіреді. Мұндай көрермендер сахнаның әзіл-қалжыңды сипатын қабылдауға және Валентиннің сыйлығының абсурдтылығын күлкілі деп табуға бейім. Шлютердің теориясында сахна оның бейнелегенін бейнелейді; Валентин Сильвияны зорлауға мүмкіндік береді, бірақ бұл тек комедиялық эффект үшін жасалады. Уильям К. Кэрролл 2004 жылғы «Арден Шекспирінің үшінші сериясы» басылымында тағы бір теория ұсынады. Кэрролл, Шлютер сияқты, Валентиннің Сильвияны Протейге беруі мүмкін екенін айтады, бірақ Шлютерден айырмашылығы, Кэрролл фарс сезімін байқамайды. Керісінше, ол бұл әрекетті сол кездегі достық туралы түсініктер тұрғысынан толыққанды логикалық деп санайды: Шлютердегідей, Кэрролл да Валентиннің әрекеттерін Протейге сый ретінде түсіндіреді, бірақ Шлютерден айырмашылығы, және пьесаның дәстүрлі сынға сәйкес, Кэрролл сондай-ақ мұндай сыйлық, қазіргі көзге қабылдамас сияқты, пьесаның мәдени және әлеуметтік ортасын ескергенде толыққанды түсінікті деп санайды.

Perhaps the most critically discussed issue in the play is the sequence, bizarre by modern Western standards, in 5.4, in which Valentine seems to 'give' Silvia to Proteus as a sign of his friendship. For many years, the general critical consensus on this issue was that the incident revealed an inherent misogyny in the text. For example, Hilary Spurling wrote in 1970, "Valentine is so overcome [by Proteus's apology] that he promptly offers to hand over his beloved to the man who, not three minutes before, had meant to rape her." Modern scholarship, however, is much more divided about Valentine's actions at the end of the play, with some critics arguing that he does not offer to give Silvia to Proteus at all. The ambiguity lies in the line "All that was mine in Silvia I give thee" (5.4.83). Some critics (such as Stanley Wells, for example) interpret this to mean that Valentine is indeed handing Silvia over to her would be rapist, but another school of thought suggests that Valentine simply means "I will love you [Proteus] with as much love as I love Silvia," thus reconciling the dichotomy of friendship and love as depicted elsewhere in the play. This is certainly how Jeffrey Masten, for example, sees it, arguing that the play as a whole "reveals not the opposition of male friendship and Petrarchan love but rather their interdependence." As such, the final scene "stages the play's ultimate collaboration of male friendship and its incorporation of the plot we would label "heterosexual"." This is also how Roger Warren interprets the final scene. Warren cites a number of productions of the play as evidence for this argument, including Robin Phillips' Royal Shakespeare Company (RSC) production in 1970, where Valentine kisses Silvia, makes his offer and then kisses Proteus. Another staging cited by Warren is Edward Hall's 1998 Swan Theatre production. In Hall's version of the scene, after Valentine says the controversial line, Silvia approaches him and takes him by the hand. They remain holding hands for the rest of the play, clearly suggesting that Valentine has not 'given' her away. Warren also mentions Leon Rubin's 1984 Stratford Shakespeare Festival production (where the controversial line was altered to "All my love to Silvia I also give to thee"), David Thacker's 1991 Swan Theatre production, and the 1983 BBC Television Shakespeare adaptation as supporting the theory that Valentine is not giving Silvia away, but is simply promising to love Proteus as much as he loves Silvia. Patty S. Derrick also interprets the BBC production in this manner, arguing that "Proteus clearly perceives the offer as a noble gesture of friendship, not an actual offer, because he does not even look towards Silvia but rather falls into an embrace with Valentine" (although Derrick does raise the question that if Valentine is not offering Silvia to Proteus, why does Julia swoon?). There are other theories regarding this final scene, however. For example, in his 1990 edition of the play for the New Cambridge Shakespeare, Kurt Schlueter suggests that Valentine is indeed handing Silvia over to Proteus, but the audience is not supposed to take it literally; the incident is farcical, and should be interpreted as such. Schlueter argues that the play provides possible evidence it was written to be performed and viewed primarily by a young audience, and as such, to be staged at university theatres, as opposed to public playhouses. Such an audience would be more predisposed to accepting the farcical nature of the scene, and more likely to find humorous the absurdity of Valentine's gift. As such, in Schlueter's theory, the scene does represent what it appears to represent; Valentine does give Silvia to her would be rapist, but it is done purely for comic effect. Another theory is provided by William C. Carroll in his 2004 edition for the Arden Shakespeare, Third Series. Carroll argues, like Schlueter, that Valentine is indeed giving Silvia to Proteus, but unlike Schlueter, Carroll detects no sense of farce. Instead, he sees the action as a perfectly logical one in terms of the notions of friendship which were prevalent at the time:

As in Schlueter, Carroll here interprets Valentine's actions as a gift to Proteus, but unlike Schlueter, and more in line with traditional criticism of the play, Carroll also argues that such a gift, as unacceptable as it is to modern eyes, is perfectly understandable when one considers the cultural and social milieu of the play itself.

Тіл

Пьесада тіл ең маңызды роль атқарады, себебі Валентин мен Протей бос өлеңмен сөйлейді, ал Ланс пен Спид (көбінесе) қара тілде сөйлейді. Көптеген сөздердің мазмұны Валентин мен Протейдің мақтандығын, ал қызметшілердің реалистік және практикалық көзқарасын көрсетеді. Бұл 3.1-ші көріністе ең анық байқалады. Валентин қуғынға салынуын жоқтап, Сильвиясыз өмір сүре алмайтыны туралы ұзақ сөз сөйлейді: «Егер түнде Сильвиямен бірге болмасам, бұлбұлдың әні жоқ; егер күндіз Сильвияға қарамасам, мен үшін күн де жоқ» (жолдар 178–181). Бірақ, бірнеше жол өткен соң Ланс кіріп, өзі де ғашық екенін жариялайды, сосын Спидпен бірге болашақ әйелінің барлық жақсы қасиеттерін («Жақсы сыра қайнатады»; «Тоқуды біледі»; «Жуа да, тазарта да біледі») және кемшіліктерін («Аузы тәтті»; «Ұйықтағанда сөйлейді»; «Сөйлегенде баяу») тізімдейді. Лаунс ойланып, әйелдің ең маңызды қасиеті – «оның ақыл-ойынан гөрі шашы көп, шашынан гөрі кемшілігі көп, ал кемшіліктерінен гөрі байлығы көп» (жолдар 343–344) деген шешімге келеді. Ол оның байлығы «кемшіліктерді кешіреді» (жол 356) дейді және соның үшін оған үйленуді жөн көреді. Осы таза материалдық ойлау, тіл арқылы көрініс тапқан, сахнаның басында Валентиннің қолдаған рухани және идеалданған махаббатына қарама-қарсы келеді.

Тақырыптар

Бірқатар басым теориялардың бірі – «Екі мырзаның» құндылығы оның тақырыптық жағынан бір түрлі «сынақ» екендігі, онда Шекспир кейін тереңірек зерттейтін тақырыптарды қысқаша қарастырады. Мысалы, Э.К. Чемберс пьесаны Шекспирдің маңызды тақырыптық ойларының бастапқы нұсқасы деп есептеді. 1905 жылы Чемберс «Екі мырзаның» Шекспирдің өзіне тән романтикалық немесе трагикомедиялық үлгінің жобасын жасаған алғашқы тәжірибесі екенін жазды. Бұл трагедия да, комедия да емес, ол сезімнің шарықталу және құлдырауын көрсетеді, адам жүрегінің құпиясын ашады, бірақ ауыртпалықты сезімді толыққанды бейнелеуге уақыт жетпейді. Бұл – махаббат тарихы, бір сәтте адалдықсыздық пен тұрақсыздық, айла-шарғылық салдарынан құлап, кейін үйлену салтанатының әуенімен қайта жанданады. Сондықтан, сыншылар үшін пьесаның ең қызықты жағы – Шекспирдің кейінірек шебер драматург болғанға дейін, белгілі бір тақырыптарды қалай түсінгенін көрсетуі. Мысалы, 1879 жылы А. Свинберн «Бұл – ең жоғары және ең нәзік юмордың алғашқы шуағы, Шекспирге ғана берілген кемелділік» деді. Сол сияқты, 1906 жылы Уорвик Р. Бонд «Шекспир алғаш рет кейіннен өте бай жұмыс істеген тамырды ашады – жомарт сезімдермен қатар жүретін бағаналанған махаббат, қашу және жер аудару, жасырылған кейіпкерлер, олардың кейпінде көтерілген азаптар мен қасиеттер, және өмірден де мейірімді, қателіктерді кешіріп, күнәларды жойарлық Тағдыр» деп жазды. Соңғы кезде Стэнли Уэллс пьесаны «Шекспирдің романтикалық комедияның канондарын алғаш рет тәжірибеге салған драмалық зертханасы» деп атады, ол кейіннен күрделірек қарастырылды, бірақ өзіне тән тартымдылығы бар. Дегенмен, кейбір сыншылар оған онша жақсы баға бермеді, кейінірек жазылған пьесалар адам жүрегінің терең мәселелерін зерттейтін шебер және сенімді жазушыны көрсетсе, «Екі мырза» – осыған ұқсас алғашқы, көбінесе сәтсіз әрекет екенін айтты. Мысалы, 1921 жылы Дж. Довер Уилсон мен Артур Куиллер Коуч Кембридждік Шекспирдің басылымында Валентиннің Сильвияны Протейге ұсынғанын естігеннен кейін «осы мәлімдемеден кейін Веронада джентльмендер жоқ сияқты» деп ескертті. 1938 жылы жазған Х.Б. Чарлтонның пікірінше, «Шекспирдің романтикалық комедия жасауға жасаған алғашқы әрекеті романсты күтпеген жерден және байқамай комедиялыққа айналдырғандықтан ғана сәтті болды». 1968 жылы Норман Сандерс осыған ұқсас аргумент келтірді: «Пьеса салыстырмалы түрде сенімсіз драматургті және тироның тәжірибесіздігімен жасалған көптеген эффекттерді көрсетеді, сондықтан біз канонның басқа жерлеріне қарағанда, сипатты техникаға айналатын нәрсені анық көре аламыз. Ол Шекспирдің комедиялық өнерінің «анатомиясы» немесе көрінісі ретінде тұр». Ал Курт Шлютер сыншылар пьесаға тым қатал болды деп санайды, өйткені кейінірек жазылған пьесалар одан әлдеқайда жоғары. Ол Шекспирдің ертедегі шығармаларын қарастырғанда, ғалымдар олардың кейінірек жазылған пьесалармен салыстырғанда кемшіліктерін табуға тым көп мән береді, олардың өзіндік құндылығын ескермейді: «біз оның ерте бастамаларымен айналысқанда оның кейінгі жетістіктерін оған қарсы қоюды тоқтатуымыз керек».

One of the dominant theories as regards the value of Two Gentlemen is that thematically, it represents a 'trial run' of sorts, in which Shakespeare deals briefly with themes which he would examine in more detail in later works. E. K. Chambers, for example, believed that the play represents something of a gestation of Shakespeare's great thematic concerns. Writing in 1905, Chambers stated that Two Gentlemen

was Shakespeare's first essay at originality, at fashioning for himself the outlines of that romantic or tragicomic formula in which so many of his most characteristic dramas were afterwards to be cast. Something which is neither quite tragedy nor quite comedy, something which touches the heights and depths of sentiment and reveals the dark places of the human heart without lingering long enough there to crystallise the painful impression, a love story broken for a moment into passionate chords by absence and inconstancy and intrigue, and then reunited to the music of wedding bells. As such, the play's primary interest for critics has tended to lie in relation to what it reveals about Shakespeare's conception of certain themes before he became the accomplished playwright of later years. Writing in 1879, A. C. Swinburne, for example, states "here is the first dawn of that higher and more tender humour that was never given in such perfection to any man as ultimately to Shakespeare." Similarly, in 1906, Warwick R. Bond writes "Shakespeare first opens the vein he worked so richly afterwards – the vein of crossed love, of flight and exile under the escort of the generous sentiments; of disguised heroines, and sufferings endured and virtues exhibited under their disguise; and of the Providence, kinder than life, that annuls the errors and forgives the sin." More recently, Stanley Wells has referred to the play as a "dramatic laboratory in which Shakespeare first experimented with the conventions of romantic comedy which he would later treat with a more subtle complexity, but it has its own charm." Other critics have been less kind however, arguing that if the later plays show a skilled and confident writer exploring serious issues of the human heart, Two Gentlemen represents the initial, primarily unsuccessful attempt to do likewise. In 1921, for example, J. Dover Wilson and Arthur Quiller Couch, in their edition of the play for the Cambridge Shakespeare, famously stated that after hearing Valentine offer Silvia to Proteus "one's impulse, upon this declaration, is to remark that there are, by this time, no gentlemen in Verona." H. B. Charlton, writing in 1938, argues that "clearly, Shakespeare's first attempt to make romantic comedy had only succeeded so far as it had unexpectedly and inadvertently made romance comic." Another such argument is provided by Norman Sanders in 1968; "because the play reveals a relatively unsure dramatist and many effects managed with a tiro's lack of expertise, it offers us an opportunity to see more clearly than anywhere else in the canon what were to become characteristic techniques. It stands as an 'anatomie' or show through version, as it were, of Shakespeare's comic art." Kurt Schlueter, on the other hand, argues that critics have been too harsh on the play precisely because the later plays are so much superior. He suggests that when looking at Shakespeare's earlier works, scholars put too much emphasis on how they fail to measure up to the later works, rather than looking at them for their own intrinsic merits; "we should not continue the practice of holding his later achievements against him when dealing with his early beginnings."

Махаббат пен достық

Норман Сандерс пьесаны «осы дәуірдегі поэзиялық және прозалық романдарын шабыттандырған романтикалық махаббат доктринасының практикалық тәжірибелерінің дерлік толық антологиясы» деп атайды. Бұл тұста махаббат пен достық арасындағы күрес орталық орын алады; «Веронаның екі джентльменінің комедиялық әсерінің маңызды бөлігі – махаббат пен достыққа қатысты жоғары стильденген түсініктер арасындағы қажетті қайшылықтан туындайды». Бұл мәселе екі ер адам арасындағы қарым-қатынастың, махаббаттағы жұптар арасындағы байланыстан артық-көтерік пе деген сұрақ арқылы көрінеді, бұл сұрақ Протейдің 5.4.54-ші тармақтағы риторикалық сұрағында бейнеленген: «Махаббатта / Досқа кім құрмет етеді?» Бұл сұрақ «орталық қарым-қатынастардың ядросындағы шикі нервті, пьесаның көбінесе ғашықтар мінез-құлқын бейнелейтін әзіл мен лирика астында жасырылған қараңғы шындықты ашады». Джон Бартонның 1981 жылғы Корольдік Шекспир театрындағы RSC қойылымының бағдарламалық жазбасында оның әйелі Энн Бартон пьесаның басты тақырыбының «махаббат пен достықты құрылымдық және өзара күшейтетін қарым-қатынасқа қалай жеткізуге болады» екенін жазды. Уильям К. Кэрролл атап өткендей, бұл Ренессанс әдебиетінде жиі кездесетін тақырып, ол көбінесе достықты маңыздырақ қарым-қатынас ретінде мойындайды (өйткені ол таза және жыныстық тартымға қатысы жоқ), сондай-ақ махаббат пен достық бірге өмір сүре алмайды деген пікірді қолдайды. Актер Алекс Эверидің айтуынша, «Екі ер адам арасындағы махаббат кейбір себептермен одан да ұлы махаббат. Ер адам мен әйел арасындағы қарым-қатынастың мақсаты – отбасы құру, ұрпақ жалғастыру, балалы болу деген түсінік бар. Бірақ екі ер адам арасындағы махаббат – бұл таңдау жасау. Сіздер некелесуді жоспарлайсыздар, [бірақ] екі ер адам арасындағы достық осы екі адамның тілектері мен еркімен құрылады, ал ер адам мен әйел арасындағы қарым-қатынас, шын мәнінде, аталған жігіт пен қыздың сезімдеріне қарамастан, сырттан құрылады». Кэрролл бұл қоғамдық сенімді пьесаның соңғы көрінісін түсіндіруде маңызды деп санайды, Валентин Сильвияны Протейге береді, яғни ол сол заманғы әдет-ғұрыптарға сәйкес әрекет етеді деп дәлелдейді. Дегенмен, егер Валентин Сильвияны Протейге бермейді, Джеффри Мастен сияқты сыншылардың пікірінше, оның орнына Протейді Сильвияны жақсы көретіндей жақсы көруге ұсыныс жасаса, пьесаның соңы достық пен махаббаттың толыққанды татуласуы ретінде түсіндірілуі мүмкін; Валентин өзінің досын өзінің болашақ әйелін жақсы көретіндей жақсы көруге ниетті. Махаббат пен достық өзара байланысты, бірін-бірі жоққа шығармайды.

Norman Sanders calls the play "almost a complete anthology of the practices of the doctrine of romantic love which inspired the poetic and prose Romances of the period." At the very centre of this is the contest between love and friendship; "an essential part of the comicality of The Two Gentlemen of Verona is created by the necessary conflict between highly stylised concepts of love and friendship." This is manifested in the question of whether the relationship between two male friends is more important than that between lovers, encapsulated by Proteus's rhetorical question at 5.4.54; "In love/Who respects friend?" This question "exposes the raw nerve at the heart of the central relationships, the dark reality lurking beneath the wit and lyricism with which the play has in general presented lovers' behaviour." In the program notes for John Barton's 1981 RSC production at the Royal Shakespeare Theatre, Anne Barton, his wife, wrote that the central theme of the play was "how to bring love and friendship into a constructive and mutually enhancing relationship." As William C. Carroll points out, this is a common theme in Renaissance literature, which often celebrates friendship as the more important relationship (because it is pure and unconcerned with sexual attraction), and contends that love and friendship cannot co exist. As actor Alex Avery argues, "The love between two men is a greater love for some reason. There seems to be a sense that the function of a male/female relationship is purely for the family and to procreate, to have a family. But a love between two men is something that you choose. You have arranged marriages, [but] a friendship between two men is created by the desires and wills of those two men, whereas a relationship between a man and a girl is actually constructed completely peripheral to whatever the feelings of the said boy and girl are." Carroll sees this societal belief as vital in interpreting the final scene of the play, arguing that Valentine does give Silvia to Proteus, and in so doing, he is merely acting in accordance with the practices of the day. However, if one accepts that Valentine does not give Silvia to Proteus, as critics such as Jeffrey Masten argue, but instead offers to love Proteus as much as he loves Silvia, then the conclusion of the play can be read as a final triumphant reconciliation between friendship and love; Valentine intends to love his friend as much as he does his betrothed. Love and friendship are shown to be co existent, not exclusive.

Ғашықтар ақымақтығы

Тағы бір маңызды тақырып – ғашықтардың ақымақтығы, Роджер Уоррен бұл тұрғыны "дәстүрлі ғашықтар мінез-құлқының абсурдтығын мазақтау" деп сипаттайды. Мысалы, Валентин махаббаттың артық қимылдарын мазақтап, пьесаға енгізіледі: "Махаббатқа түсу, онда жек көрушілікті ақымен алуға болады / Ұялмаған қараулармен жүрек ауруымен, бір сәттік қуанышпен / Жиырма ұйқысыз, шаршаған, көңілсіз түнмен" (1.1.29–31). Бірақ кейін ол Протей сияқты махаббаттың құлына айналады, "Махаббатты жек көргенімнің кек алу үшін / Махаббат менің таңғалған көздерімнен ұйқыны қуды / Олар менің жүрегімнің қайғысын бақылаушыға айналды" (2.4.131–133). Дегенмен, дәстүрлі ғашықтарды күлімсірету мен мазақтаудың көп бөлігі екі басты кейіпкерге қарсы тұратын Лаунс пен Спидтен келеді, олар "Протей мен Валентиннің қиялдарының идеалистік ұшуларын шындыққа қайтарады". Пьесада бірнеше рет Валентин немесе Протей махаббат туралы әсем сөз сөйлегеннен кейін, Шекспир Лаунс немесе Спидті (немесе екеуін де) енгізеді, олардың қарапайым мәселелері жаңа айтылғандарды жоққа шығарып, Протей мен Валентинді мазаққа ұшыратады. Он жыл өткен соң, 1970 жылы Робин Филлипстің RSC қойылымында Питер Эган Валентин, Ян Ричардсон Протей, Хелен Миррен Джулия, Эстель Колер Сильвия және Патрик Стюарт Ланс рөлінде ойнады. Бұл қойылым достық пен сатқындық мәселелеріне назар аударды және пьесаны әлеуметтік элитаның құлдыраған әлемінде қойды. Валентин мен Протей аристократиялық студенттер ретінде таныстырылды, герцог Дон болды, ал Эгламур – ескі скаут жетекшісі. Ал кедейлікпен күрескен заңсыздықтар мал терісін киді. RSC 1981 жылы Корольдік Шекспир театрында "Тит Андроникпен" бірге қойылымды қайтадан сахналады, екі пьеса да ауыр өңделді. Джон Бартонның режиссерлігімен, қойылымда Валентин рөлінде Питер Челсом, Протей рөлінде Питер Лэнд, Джулия рөлінде Джулия Свифт және Сильвия рөлінде Диана Хардкасл ойнады. Бұл қойылымда сахнаға қатысы жоқ актерлер сахнаның алдыңғы жағында отырып, қойылымды тамашалады. Леон Рубин 1984 жылы Стратфорд Шекспир фестивалінде қойылымның режиссері болды, онда актерлер заманауи киім киіп, қазіргі заманғы поп музыкасы пьесада ойнатылды (мысалы, заңсыздықтар анархиялық рок тобы ретінде бейнеленді). 1991 жылы "Лебедь" театрында RSC қойылымында режиссер Дэвид Таккер пьесаның барлық уақытында сахнадағы оркестрді пайдаланды, олар Коул Портер мен Джордж Гершвин сияқты 1930 жылдардағы музыканы орындады. Тэкердің қойылымында Валентин рөлінде Хью Бонневилл (кейін Ричард Бонневилл деп аталды), Протей рөлінде Финбар Линч, Джулия рөлінде Клэр Холман және Сильвия рөлінде Саския Ривз ойнады. 1992 жылы Тэкердің қойылымы Барбикан орталығына көшірілді, ал 1993 жылы аймақтық турнеге шықты. 1996 жылы Джек Шепард Шекспирдің Глобусының "Пролог маусымы" аясында Корольдік Ұлттық театрда заманауи киім нұсқасын режиссерлік етті. Бұл қойылымда Ленни Джеймс Валентин, Марк Райланс Протей, Стефани Рот Хаберл Джулия және Анастасия Хилл Сильвия рөлінде ойнады. 1998 жылы Эдвард Холлдың режиссерлігімен "Лебедь" театрында тағы бір RSC қойылымы өтті, оның басты рөлдерін Том Гудман Хилл Валентин, Доминик Роуэн Протей, Лесли Виккерадж Джулия және Поппи Миллер Сильвия ойнады. Бұл қойылымның оқиғасы белгісіз, шаңды қалалық ортада өрбіді, онда материалдық құштарлық басым болды. 2004 жылы Фиона Буффини RSC үшін гастрольдік қойылымды режиссерлік етті. "Лебедь" театрында премьерасы өткен қойылымда Алекс Эвери Валентин, Лоуренс Митчелл Протей, Ванесса Акерман Джулия және Рейчел Пикап Сильвия рөлінде ойнады. Буффини пьесаны 1930 жылдардың көңілді ортасына орналастырды және көптеген би нөмірлерін қосты. Сонымен қатар, Верона мен Милан Лондон мен Нью-Йоркпен ауыстырылды; бастапқыда Валентин мен Протей ағылшын ауылдарында, кез келген шынайы өмір сүру қабілеті жоқ ауылдық жұмақта, қаладан зейнеткерлікке шыққан бай отбасылардың ұлдары ретінде көрсетілді. Валентин кеткеннен кейін ол Нью-Йоркке Америка арманының жолын қуу үшін барады және Сильвияға ғашық болады, ол – ықпалды медиа-магнаттың әйгілі актриса қызы. Пьесадағы тағы бір өзгеріс – заңсыздықтардың (осында папарацци тобы ретінде бейнеленген) рөлдері айтарлықтай ұлғайтылды. Пьесаға қосылған көріністерде олар Нью-Йоркке келіп, күнделікті істерін істеп жатқан көрінеді, бірақ жаңа көріністердің ешқайсысында ешқандай диалог болған жоқ. Тағы бір ерекшелігі – 2006 жылы Стратфордтың Кортярд театрында өткен қойылым. Бразилиядан Nós do Morro атты кәсіби емес актерлік компания Бирмингемдегі Gallery 37 тобымен бірлесіп, RSC-нің толық шығармалар ұсынылымы кезінде Guti Fraga режиссерлігімен пьесаның бір реттік көрсетілімін ұсынды. Қойылым португал тілінде ойналды, ал түпнұсқа ағылшын мәтіні сахнаның арт жағына проекцияланған субтитрлер түрінде көрсетілді. Сондай-ақ, Валентин мен Протей рөлінде әдетте 20 жастағы актерлердің орнына 17 жастағы екі актер ойнады, ал Крабты ит емес, ит костюмі киген адам ойнады. 2009 жылы Джо Даулинг пьесаны Гутри театрында режиссерлік етті, онда Сэм Бардвелл Валентин, Йонас Гослоу Протей, Сан Ми Чомет Джулия және Валерия Мудек Сильвия рөлінде ойнады. 1950 жылдардағы тікелей теледидарлық қойылым ретінде сахнаның екі жағына үлкен қара-ақ мониторлар орнатылды, камералар осы мониторларға оқиғаны жіберді. Сонымен қатар, көрсетілімге дейін және антракт кезінде кезеңдік жарнамалар көрсетілді. Актерлер түпнұсқа диалогты айтты, бірақ 1950 жылдардың киімдерін киді. Рок-н-ролл музыкасы мен би сахналары кейде оқиғамен араластырылды. 2011 жылы Лаура Коул Шекспир тавернасында қойылымды режиссерлік етті. "Репертуарда" қойылым ретінде, "Ақылға келмейтін әйелді жарау" және "Қателіктер комедиясымен" бірге, қойылымда Кеннет Вигли Валентин, Джонатан Хорн Протей, Ами Вияс Джулия және Кати Грейс Мортон Сильвия рөлінде ойнады. 2012 жылы П.Дж. Папарелли Лансбург театрында Шекспир театр компаниясының қойылымын режиссерлік етті, онда Эндрю Винстра Валентин, Ник Дилленбург Протей, Натали Митчелл Сильвия және Мириам Сильверман Джулия рөлінде ойнады. 1990 жылдардағы оқиғада, заманауи саундтрек, ұялы телефондар мен тапаншалармен, қойылым комедиялық элементтерді азайтып, оның орнына пьесаны жартылай трагикалық ересек болу оқиғасы ретінде ұсынды. Пікірлер әртүрлі болды, көптеген сыншылар пьесамен жаңа нәрсе жасауға жасалған әрекеттерге риза болды, бірақ жаңа идеялардың барлығына көз жеткізбеді. Сондай-ақ 2012 жылы Ұлыбританиядағы әртүрлі жерлерде, соның ішінде Глобу театрында Глобуға Глобу фестивалі аясында "Вакомана Вавири Ве Зимбабве" (Зимбабведен келген екі джентльмен) деген атпен гастрольдік қойылым өтті. Арне Польмайер режиссерлігімен және шона тілінде ойналған қойылымда екі актер – Дентон Чикура және Тондерай Муньеву ойнады. 2014 жылы Робин Филлипстің 1970 жылғы қойылымынан бері алғаш рет RSC пьесаны Корольдік Шекспир театрында толық қойылыммен сахналады. Саймон Годвин режиссерлігімен қойылымда Майкл Маркус Валентин, Марк Арендс Протей, Перл Чанда Джулия және Сара Макрей Сильвия рөлінде ойнады. 3 қыркүйекте пьеса "Стратфорд-Апон-Эйвоннан тікелей эфирде" сериясының аясында әлемнің әртүрлі кинотеатрларына тікелей эфирде таратылды. Қойылым көбінесе сыншылардың жағымды пікірлерін алды, көптеген сыншылар оның RSC сахнасына оралғанына қуанды.

Another major theme is the foolishness of lovers, what Roger Warren refers to as "mockery of the absurdity of conventional lovers' behaviour." Valentine for example, is introduced into the play mocking the excesses of love; "To be in love, where scorn is bought with groans/Coy looks with heart sore sighs, one fading moment's mirth/With twenty watchful, weary, tedious nights" (1.1.29–31). Later, however, he becomes as much a prisoner of love as Proteus, exclaiming, "For in revenge of my contempt for love/Love hath chased sleep from my enthrall'd eyes/And made them watchers of my own heart's sorrow" (2.4.131–133). The majority of the cynicism and mockery as regards conventional lovers, however, comes from Launce and Speed, who serve as foils for the two protagonists, and "supply a mundane view of the idealistic flights of fancy indulged in by Proteus and Valentine." Several times in the play, after either Valentine or Proteus has made an eloquent speech about love, Shakespeare introduces either Launce or Speed (or both), whose more mundane concerns serve to undercut what has just been said, thus exposing Proteus and Valentine to mockery. Ten years later, in 1970, Robin Phillips' RSC production starred Peter Egan as Valentine, Ian Richardson as Proteus, Helen Mirren as Julia, Estelle Kohler as Silvia, and Patrick Stewart as Launce. This production concentrated on the issues of friendship and treachery, and set the play in a decadent world of social elitism. Valentine and Proteus were presented as aristocratic students, the Duke was a Don, and Eglamour an old scout master. On the other hand, the poverty stricken outlaws were dressed in animal skins. The RSC again staged the play at the Royal Shakespeare Theatre in 1981, as a double bill with Titus Andronicus, with both plays heavily edited. Directed by John Barton, the production starred Peter Chelsom as Valentine, Peter Land as Proteus, Julia Swift as Julia and Diana Hardcastle as Silvia. This production saw the actors not involved in the current on stage scene sit at the front of the stage and watch the performance. Leon Rubin directed a performance at the Stratford Shakespeare Festival in 1984, where the actors were dressed in modern clothes and contemporary pop music was featured within the play (for example, the outlaws are portrayed as an anarchic rock group). A 1991 RSC production at the Swan Theatre saw director David Thacker use an on stage band for the duration of the play, playing music from the 1930s, such as Cole Porter and George Gershwin. Thacker's production featured Hugh Bonneville (then billed as Richard Bonneville) as Valentine, Finbar Lynch as Proteus, Clare Holman as Julia and Saskia Reeves as Silvia. In 1992, Thacker's production moved to the Barbican Centre, and in 1993 went on regional tour. In 1996, Jack Shepherd directed a modern dress version at the Royal National Theatre as part of Shakespeare's Globe's "Prologue Season". The production starred Lenny James as Valentine, Mark Rylance as Proteus, Stephanie Roth Haberle as Julia and Anastasia Hille as Silvia. Another RSC production took place at the Swan in 1998, under the direction of Edward Hall, and starring Tom Goodman Hill as Valentine, Dominic Rowan as Proteus, Lesley Vickerage as Julia and Poppy Miller as Silvia. This production set the play in a grimy unnamed contemporary city where material obsession was all encompassing. In 2004, Fiona Buffini directed a touring production for the RSC. Premiering at the Swan, the production starred Alex Avery as Valentine, Laurence Mitchell as Proteus, Vanessa Ackerman as Julia and Rachel Pickup as Silvia. Buffini set the play in a swinging 1930s milieu, and featuring numerous dance numbers. Additionally, London and New York replaced Verona and Milan; initially, Valentine and Proteus are shown as living in the English countryside, in a rural paradise devoid of any real vitality, the sons of wealthy families who have retired from the city. When Valentine leaves, he heads to New York to pursue the American Dream and falls in love with Silvia, the famous actress daughter of a powerful media magnate. Another change to the play was that the roles of the outlaws (represented here as a group of paparazzi) were increased considerably. Scenes added to the play show them arriving in New York and going about their daily business, although none of the new scenes featured any dialogue. Another performance worth noting occurred at the Courtyard Theatre in Stratford in 2006. A non professional acting company from Brazil, named Nós do Morro, in collaboration with a Gallery 37 group from Birmingham, gave a single performance of the play during the RSC's presentation of the Complete Works, directed by Guti Fraga. The production was spoken in Portuguese, with the original English text projected as surtitles onto the back of the stage. It also featured two 17 year olds in the roles of Valentine and Proteus (usually, actors in their 20s are cast), and Crab was played not by a dog, but by a human actor in a dog costume. In 2009, Joe Dowling directed the play at the Guthrie Theater, starring Sam Bardwell as Valentine, Jonas Goslow as Proteus, Sun Mee Chomet as Julia and Valeri Mudek as Silvia. Staged as a 1950s live television production, large black and white monitors were set on either side of the stage, with cameras feeding the action to them. Additionally, period advertisements appeared both before the show and during the intermission. The actors spoke the original dialogue, but wore 1950s clothing. Rock and roll music and dance sequences were occasionally mixed with the action. In 2011, Laura Cole directed a production at the Shakespeare Tavern. Presented as an "in repertory" production, alongside The Taming of the Shrew and The Comedy of Errors, it starred Kenneth Wigley as Valentine, Jonathan Horne as Proteus, Amee Vyas as Julia and Kati Grace Morton as Silvia. In 2012, P. J. Paparelli directed a Shakespeare Theatre Company production at the Lansburgh Theatre, starring Andrew Veenstra as Valentine, Nick Dillenburg as Proteus, Natalie Mitchell as Silvia and Miriam Silverman as Julia. Set in the 1990s, and featuring a contemporary soundtrack, mobile phones and guns, the production downplayed the comedy, and instead presented the play as a semi tragic coming of age story. Reviews were mixed, with most critics impressed with the attempts to do something new with the play, but not universally sure the new ideas worked. Also in 2012, a touring production was staged at various venues throughout the UK, including a performance at the Globe Theatre as part of the Globe to Globe Festival, under the name Vakomana Vaviri Ve Zimbabwe (The Two Gentlemen from Zimbabwe). Directed by Arne Pohlmeier, and spoken in Shona, the entire play was performed with a cast of two; Denton Chikura and Tonderai Munyevu. In 2014, for the first time since Robin Phillips' 1970 production, the RSC performed the play in a full production at the Royal Shakespeare Theatre. Directed by Simon Godwin, the production starred Michael Marcus as Valentine, Mark Arends as Proteus, Pearl Chanda as Julia and Sarah MacRae as Silvia. On 3 September, the play was broadcast live to cinemas around the world as part of the "Live from Stratford upon Avon" series. The production received generally positive reviews, with most critics happy to see it back on the RSC stage.

Театрлық

Бенджамин Виктор пьесаны 1762 жылы Драри-Лейндегі Корольдік театрда сахнаға қою үшін қайта жазды (пьесаның бізге белгілі ең ерте сахналанған нұсқасы). Ричард Йейтс Ланс, оның әйелі Мэри Энн Йейтс Джулия және Элизабет Поуп Сильвия рөлінде ойнады. Виктор барлық Верона сахналарын біріктіріп, Валентиннің Сильвияны Протейге "сыйлаған" эпизодын алып тастады, сондай-ақ Ланс пен Крабтың рөлін кеңейтті (әсіресе заңнан тыс сахналарда, екі кейіпкер де оқиғаға тікелей қатысады). Ол сонымен қатар пьесаның негізгі мәнін махаббат пен достық арасындағы қарама-қайшылықтан ауыстырып, адалдық мәселесіне назар аударды, пьесаның соңғы сөзі "Махаббаттағылар бақытқа ие болу үшін адал болуы керек" деп өзгертілді. Бұл Валентинді адалдықтың өзін көрсететін, мінсіз кейіпкер ретінде қайта жазуды қажет етті, ал Протейді мұндай ұғымдарға мән бермейтін дәстүрлі жау ретінде бейнеледі. Олар ескі достас емес, жай ғана таныстар ретінде көрсетіледі. Тюрио да Лаунс пен Спид сияқты, зиянсыз, бірақ сүйкімді ақымақ ретінде қайта жазылды. Пьеса үлкен жетістікке жете қоймағанмен (бастапқыда тек алты рет сахналанды), 1895 жылға дейін сахнада қойылды. 1790 жылы Джон Филип Кембл Драри-Лейнде өзінің қойылымын сахнаға қойды, Виктордың көптеген өзгерістерін сақтап, сонымен қатар өзінің көптеген қосымшаларын енгізді. Бұл қойылымда Ричард Враутон Протей, ал Елизавета Сатчелл Сильвия рөлінде ойнады. Пьеса 1808 жылы Ковент-Гарденде қайта сахналанды, онда Кембл (сол кезде елу жаста болған) Валентин рөлін ойнады. Эдвард Альбидің 2002 жылы Бродвейде сахналанған "Ешкі, немесе Сильвия кім?" атты пьесасының аты Протейдің Сильвияға арнаған әніне сілтеме жасайды.

Опера/музыкалық

Фредерик Рейнольдс 1821 жылы Ковент-Гарденде Шекспирдің шығармаларын бейімдеу сериясының бір бөлігі ретінде опералық нұсқасын қойды. Рейнольдс либретто авторы болды, ал Генри Бишоп музыкасын жазды. Бұл қойылым жиырма тоғыз рет көрсетілді, және Шекспирдің бірнеше сонеттері музыкаға қосылды. Аугустин Дейли 1895 жылы Дейли театрында Ада Реханның Джулия рөлінде ойнаған әсем қойылымда операны қайта жаңғыртты. 1826 жылы Франц Шуберт Эдуард фон Бауернфельдтің "Силвияға серенадасы" ("Силвия кім? Ол кім, /Барлық жандар оны мақтайды?") атты шығармасының неміс тіліне аудармасын музыкаға қосты. Бұл ән ағылшын тілінде "Who is Sylvia?" деп белгілі, ал неміс тілінде "An Sylvia" ("Vier Lieder", opus 106, №4, D. 891) деп аталады. 1909 жылы Эрик Коутстың "Төрт ескі ағылшын әні" жинағына "Who is Sylvia?" әні енді. 1942 жылы Джеральд Финци Шекспирдің мәтіндеріне арналған ән циклында "Who Is Silvia?" әнін пайдаланды; шығарманың атауы – әннің соңғы шумағы. 1971 жылы Галт МакДермот, Джон Гуаре және Мел Шапиро осы атпен рок-музыкалдық нұсқасын жасады. Гуаре мен Шапиро пьесаның либреттосын, Гуаре – ән сөздерін, ал МакДермот – музыкасын жазды. 1971 жылғы 1 желтоқсанда Сент-Джеймс театрында ашылған, Шапиро режиссерлік еткен және Жан Эрдман хореограф болған қойылым 614 рет көрсетілді және 1973 жылғы 20 мамырда жабылды. Алғашқы қойылым кезінде пьеса екі "Тони" сыйлығын жеңіп алды: "Ең үздік мюзикл" және "Ең үздік либретто". Басты рөлдерде Клифтон Дэвис (Валентин), Рауль Джулия (Протей), Джонелл Аллен (Силвия) және Диана Давила (Джулия) ойнады. 1973 жылы пьеса Вест-Эндке көшіріліп, 26 сәуірден бастап Феникс театрында 237 рет көрсетілді. Ол 1996 жылы Роберт Дьюктің режиссерлігімен Нью-Джерсидегі Шекспир фестивалінде қайта қойылды, ал 2005 жылы Кэтлин Маршалл режиссерлік етіп, хореографиясын қойып, Шекспир паркі фестивалінің аясында қайта жаңғыртты. Маршаллдың қойылымы Орталық парктегі Делакорте театрында орындалды, онда Норм Льюис (Валентин), Оскар Исаак (Протей), Рене Элиз Голдсберри (Силвия) және Розарио Доусон (Джулия) рөлдерін сомдады.

Frederic Reynolds staged an operatic version in 1821 at Covent Garden as part of his series of adaptations of the works of Shakespeare. Reynolds wrote the lyrics, with Henry Bishop writing the music. The production ran for twenty nine performances, and included some of Shakespeare's sonnets set to music. Augustin Daly revived the opera in 1895 at Daly's Theatre, in an elaborate production starring Ada Rehan as Julia. In 1826, Franz Schubert set a German translation by Eduard von Bauernfeld of Proteus's serenade to Silvia ("Who is Silvia? What is she,/That all our swains commend her?") to music. This song is usually known in English as "Who is Sylvia?," but in German it is known as "An Sylvia" ("Vier Lieder", opus 106, number 4, D. 891). In 1909, Eric Coates's "Four Old English Songs" included a setting of "Who is Sylvia". In 1942, Gerald Finzi included a setting of "Who Is Silvia?" in his song cycle on Shakespearean texts Let Us Garlands Bring; the title of the work is the last line of the song. In 1971, Galt MacDermot, John Guare and Mel Shapiro adapted the show into a rock musical under the same name as the play. Guare and Shapiro wrote the book, Guare the lyrics, and MacDermot the music. Opening at the St. James Theatre on 1 December 1971, with Shapiro directing and Jean Erdman as choreographer, it ran for 614 performances, closing on 20 May 1973. During its initial run, the play won two Tony Awards; Best Musical and Best Book. The original cast included Clifton Davis as Valentine, Raul Julia as Proteus, Jonelle Allen as Silvia and Diana Dávila as Julia. The play moved to the West End in 1973, playing at the Phoenix Theatre from 26 April, and running for 237 performances. It was revived in 1996 at the New Jersey Shakespeare Festival, directed by Robert Duke, and again in 2005, directed and choreographed by Kathleen Marshall as part of the Shakespeare in the Park festival. Marshall's production was performed at the Delacorte Theater in Central Park, and starred Norm Lewis as Valentine, Oscar Isaac as Proteus, Renée Elise Goldsberry as Silvia and Rosario Dawson as Julia.

Фильм

Пьесаның жалғыз киноға бейімделуі – Бу Ванчан режиссерлік еткен және Хуан Икуо сценарий жазған 1931 жылғы қытай үнсіз фильмі – Yī jiǎn méi (көбінесе ағылшын тіліндегі атауымен белгілі – A Spray of Plum Blossoms). Фильмде Бай Леде (Ван Чилонг) мен Ху Лутинг (Джин Ян) туралы әңгіме айтылады. Олар мектепті бітіргеннен кейін Ху, махаббатқа қызығушылық танытпаған плейбой, Гуандунға капитан болып тағайындалады және туған қаласы Шанхайды тастап кетеді. Ал Бай Худың әпкесі Ху Жулиге (Руан Лингю) терең ғашық болғандықтан, қалып қояды. Гуандунға келген Ху жергілікті генералдың қызы Ши Луохуаға (Лим Чо Чо) ғашық болады, бірақ генерал Ши (Уан Гуилин) олардың қарым-қатынасынан бейхабар және қызының ақымақ Ляо Диаоға (Као Чиен Фэй) үйленуін қалайды. Сонымен қатар, Байдың әкесі өзінің ықпалын пайдаланып, Байды Гуандунға жіберуге тырысады. Бай Жулимен қайғылы қоштасқаннан кейін жаңа қызмет орнына келіп, бірден Луохуаға ғашық болады. Оны өзіне алу үшін Бай досына опасыздық жасайды, генерал Шиге қызының Хумен қашып кету жоспарын айтады, нәтижесінде Ши Худы қызметтен шығарып жібереді. Бай Луохуаны ұнатуға тырысады, бірақ ол қызығушылық танытпайды, тек Худы жоғалтқанына өкінеді. Осы уақытта Ху қарақшылар тобымен кездеседі, олар оны өздерінің басшысы болуын сұрайды, ол келіседі және болашақта Луохуаға оралуды жоспарлайды. Біраз уақыт өткен соң, бір күні Луохуа, Бай және Ляо орманнан өтіп бара жатқанда шабуылға ұшырайды. Луохуа қашып құтылады, ал Бай оны орманға қуып жетеді. Олар араздасады, бірақ Бай ашуға берілгендей көрінеді, Ху араласады және олар Луохуамен қайта қосылады. Генерал Ши Ляоның оқиға орнынан қашып кеткенін көреді және Ху мен қызының арасындағы қарым-қатынасқа кедергі келтіргеніне өкінетінін түсінеді. Ху Байдың сатқындығын кешіреді, ал Бай өзінің жалғыз, шынайы махаббатының Шанхай қаласындағы Жули екенін айтады. Фильм сол кезеңдегі көптеген қытай фильмдерінің бірі болып ерекшеленеді, ол түсірілім кезінде мандарин тілінде орындалса да, бастапқы көрсетілімінде ағылшын тіліндегі субтитрлерді пайдаланған. Ағылшын тіліндегі субтитрлер мен титрлерде кейіпкерлер пьесадағы әріптестерінің есімдерімен аталады: Ху – Валентин, Бай – Протей, Жули – Джулия, ал Луохуа – Сильвия. Ляо Тибурио деп аталған, ал емес Тюрио. "Екі мырза" (Two Gentlemen) 1998 жылғы "Шекспирге ғашық" (Shakespeare in Love) фильмінде де пайда болады. Джон Филипп Мэдден режиссерлік еткен және Марк Норман мен Том Стоппард сценарий жазған бұл фильм Уильям Шекспирдің (Джозеф Файнс) "Ромео мен Джульетта" шығармасын жазу туралы ойдан шығарылған оқияны баяндайды. Фильмнің басында Елизавета (Джуди Денч) "Екі мырза" қойылымын тамашалайды, Уильям Кемппенің (Патрик Барлоу) Крэбтен басым түскенін қатты ұнатады, содан кейін Генри Конделлдің (Николас Болтон) Протейдің 2.1 әрекетінен монологын оқығанда ұйықтап қалады. Кейін, "Ромео мен Этельдің" алғашқы нұсқасын оқығаннан кейін, театр директоры Филип Хенслоу (Джеффри Раш) Шекспирге пьесаны жандандыру үшін ит қосуды ұсынады.

The only cinematic adaptation of the play is Yī jiǎn méi (more commonly known by its English title A Spray of Plum Blossoms), a 1931 silent film from China, directed by Bu Wancang and written by Huang Yicuo. A loose adaptation of the play, the film tells the story of Bai Lede (Wang Chilong) and Hu Luting (Jin Yan), two military cadets who have been friends since they were children. After graduating, Hu, a playboy uninterested in love, is appointed as a captain in Guangdong and leaves his home town in Shanghai. Bai however, deeply in love with Hu's sister, Hu Zhuli (Ruan Lingyu) stays behind. At Guangdong, Hu falls in love with the local general's daughter, Shi Luohua (Lim Cho cho), although the general, Shi (Wang Guilin), is unaware of the relationship, and instead wants his daughter to marry the foolish Liao Di'ao (Kao Chien Fei). Meanwhile, Bai's father uses his influence to get Bai posted to Guangdong, and after a sorrowful farewell between himself and Zhuli, he arrives at his new post and instantly falls in love with Luohua. In an effort to have her for himself, Bai betrays his friend, by informing General Shi of his daughter's plans to elope with Hu, leading to Shi dishonourably discharging Hu. Bai tries to win Luohua over, but she is uninterested, only concerned with lamenting the loss of Hu. In the meantime, Hu encounters a group of bandits who ask him to be their leader, to which he agrees, planning on returning for Luohua at some point in the future. Some time passes, and one day, as Luohua, Bai and Liao are passing through the forest, they are attacked. Luohua manages to flee, and Bai pursues her into the forest. They engage in an argument, but just as Bai seems about to lose his temper, Hu intervenes, and he and Luohua are reunited. General Shi arrives in time to see Liao flee the scene, and he now realises that he was wrong to get in the way of the relationship between Hu and his daughter. Hu then forgives Bai his betrayal, and Bai reveals that he has discovered that his only true love is in fact Zhuli back in Shanghai. The film is notable for being one of many Chinese films of the period which, although performed in Mandarin when filming, used English intertitles upon its original release. In the English intertitles and credits, the characters are named after their counterparts in the play; Hu is Valentine, Bai is Proteus, Zhuli is Julia and Luohua is Silvia. Liao is named Tiburio rather than Thurio. Two Gentlemen is also featured in Shakespeare in Love (1998). Directed by John Philip Madden and written by Marc Norman and Tom Stoppard, the film tells the fictional story of William Shakespeare's (Joseph Fiennes) composition of Romeo and Juliet. Early in the film, Queen Elizabeth (Judi Dench) attends a production of Two Gentlemen, greatly enjoying William Kempe (Patrick Barlow) being thoroughly outperformed by Crab, and then falling asleep during Henry Condell's (Nicholas Boulton) recitation of Proteus's soliloquy from 2.1. Later, after reading the first draft of Romeo and Ethel, theatre manager Philip Henslowe (Geoffrey Rush) suggests that Shakespeare add a dog to liven the play up.

Теледидар

Бірінші теледидарлық бейімдеу 1952 жылы болды, BBC Теледидар қызметі пьесаның 1-ші актісін Бристольдің Ескі Вик театрынан тікелей эфирде көрсетті. Денис Кэри режиссерлік еткен фильмде Джон Невилл Валентин, Лоуренс Пэйн Протей, Гудрун Уре Сильвия және Памела Энн Джулия ролдерін ойнады. 1956 жылы бүкіл пьеса Батыс Германияның Das Erste телеарнасында Мюнхендегі Kammerspiele спектакльінен Zwei herren aus Verona деген атпен көрсетілді. Театрлық қойылымның режиссері Ханс Шалла, теледидарлық бейімделудің режиссері Эрнст Маркварт болды. Орындаушылар құрамында Валентин рөлін Рольф Шульт, Протей рөлін Ханнес Райзенбергер, Юлия рөлін Хельга Симерс және Сильвия рөлін Изольда Члапек болды. 1964 жылы бұл пьеса Батыс Германияда телефильмге айналдырылды, тағы да Zwei herren aus Verona деген атаумен. ZDF телеарнасында көрсетіліп, режиссері Ханс Дитер Шварце, актерлік құрамда Норберт Хансинг Валентин, Рольф Беккер Протей, Катинка Хоффман Джулия және Хайдельинде Вайс Сильвия ролдерін ойнады. 1966 жылы Das Erste телеарнасында Die zwei herren aus Verona деген атаумен тағы бір Батыс Германия телефильмі көрсетілді. Режиссері Харальд Бенеш, оның басты рөлдерін Юрген Клот Валентин, Лотар Берг Протей, Энн Мари Лермон Джулия және Карола Ренье Сильвия ойнады. 1969 жылы бүкіл спектакль Австрияның ORF eins телеарнасында Zwei aus Verona деген атпен Йозефштадт театрында көрсетілді. Театрлық қойылымның режиссері Эдвин Збонек, теледидарлық бейімделуін Вольфганг Лесовский басқарды. Орындаушылар құрамында Валентин рөлінде Клаус Мария Брандауэр, Протей рөлінде Альберт Руэпрехт, Джулия рөлінде Китти Шпейзер және Сильвия рөлінде Бриджит Ноймейстер болды. 1983 жылы пьеса BBC теледидарының Шекспир сериясына алтыншы маусымның төртінші эпизоды ретінде бейімделді. Режиссері Дон Тейлор, оның басты рөлдерін Тайлер Баттерворт - Протей, Джон Хадсон - Валентин, Тесса Пик Джонс - Джулия және Джоанн Пирс - Сильвия ойнады. Көбінесе, бейімделу Бірінші фолиодан сөзбе-сөз алынған, кейбір өте кішігірім айырмашылықтар бар. Мысалы, алынып тасталған жолдарға герцогтың "Жас жастықты білгенде тез арада ұсынылады" (3.1.34) және Джулияның "Оның көзі шыныдай сұр, менің де" (4.4.189) дегендері жатады. Басқа айырмашылықтарға мәтінде көрсетілгеннен сәл өзгеше ашылу көрінісі кіреді. Пьеса Валентин мен Протейдің әңгімелесуімен ашылғандай көрінсе, бейімделу Меркацио мен Эгламурдың Джулияға ресми түрде құмарлық танытуға тырысуымен басталады; Меркацио оған алтын монеталармен толған сандықты көрсетіп, Эгламур өзінің ата-бабаларын егжей-тегжейлі баяндаған пергаментті көрсетіп. Егламур да, Меркацио да мәтінде кездеспейді. Алайда, бұл сахнада диалог жоқ, ал айтылған алғашқы сөздер мәтіндегідей ("Махаббат Протейімді көндіруді тоқтатыңыз"). Эгламур соңғы сахнада да бар, бірақ тағы да ешқандай диалогсыз, сонымен қатар Сильвияның тұтқындалуы мен Эгламурдың қашуы көрсетіліп, тек сипатталғаннан басқа. Эпизодтың музыкасын Энтони Рули жазды, ол Шекспирдің өз заманынан шыққан шығармалардың жаңа баптауларын жазды, мысалы Джон Даулендтің "Лакримей". Музыканың Консорт орындаған, оның музыкасын қолданған музыканттар Уильям Бёрд, Томас Кампион, Энтони Холборн, Джон Джонсон, Томас Морли және Орацио Векки. Тейлор фильмге бастапқыда бейнелеулік жағдайды жоспарлаған; Верона, Милан және орман бәрі де реалистік болуы керек еді. Алайда ол алдын ала өндірістің басында өз ойын өзгертті және продюсер Барбара Госнольдқа кері бағытта - стильді орнатуды тапсырды. Осы мақсатта орман металл бағаналардан тұрады, оларға жасыл шағылғыш пен қоңыр таяқтар жабысады (каст пен экипаж бұл жиынты "Селфридждегі Рождество" деп атады). Веронаның түсірілімдері салыстырмалы түрде шынайы болғанымен, Миланның түсірілімінде керуб сияқты киінген жас актерлер қосымша ретінде болды. Бұл кейіпкерлер "Соттық махаббат бағында" өмір сүргенін білдірді, бұл Веронаның күнделікті өмірінен сәл ажыратылған. Бұл идеямен қатар, Миланға келген Протей, Сильвиямен кездескеннен кейін, ол экранға жалғыз қалды, ауа райы кенеттен тыныш және күндізгіден бұлтты және желлі, күн күркірегенге дейін өзгеріп кетеді. Бұл дегеніміз, Протей өзінің ішіндегі қараңғылықты Сильвияның бұрыннан бастан кешкен сарайлық ләззаттың бағына әкелді. Өнім әдеттегідей монтаждалғанмен, оның көп бөлігі өте ұзақ түсірілімдерде түсірілді, содан кейін бөлімдерге бөлініп, бөлімдерге түсірілмеді. Режиссер Дон Тейлор көптеген сахналарды бір ретімен түсіреді, өйткені ол бұл спектакльдерді жақсартады және актерлерге барлық нәрсе бөліктерге бөлінгенде ешқашан біле алмайтын аспектілерді ашуға мүмкіндік береді. 1995 жылы бұл пьеса Польшаның TVP1 телеарнасында Dwaj panowie z Werony деген атпен көрсетілді, режиссері Роланд Ровински, ал Протей рөлінде Рафал Кроликовски, Валентин рөлінде Марек Буковски, Джулия рөлінде Агнешка Круковна және Сильвия рөлінде Эдита Юнговска ойнады. 2000 жылы Доусон Крик төртінші маусымның үшінші эпизоды "Two Gentlemen of Capeside" пьесаның сюжетін еркін бейімдеді. Крис Левинсон мен Джеффри Степакофф жазған, ал Сэнди Смолан режиссерлік еткен эпизод, бұрынғы жақын достар болған Доусон Лири (Джеймс Ван Дер Бик) мен Пейси Уиттер (Джошуа Джексон) бір әйелге деген махаббаттарынан қалай ажырасып қалғанын көрсетеді. Пьеса эпизодтың басында кейіпкерлер оны ағылшын тілі сабағы үшін оқып жатқанда айтылады.

The first television adaptation was in 1952, when BBC Television Service broadcast Act 1 of the play live from the Bristol Old Vic. Directed by Denis Carey, the production starred John Neville as Valentine, Laurence Payne as Proteus, Gudrun Ure as Silvia and Pamela Ann as Julia. In 1956, the entire play was broadcast on West German TV channel Das Erste from a performance at the Munich Kammerspiele, under the title Zwei herren aus Verona. The theatrical production was directed by Hans Schalla, with the TV adaptation directed by Ernst Markwardt. The cast included Rolf Schult as Valentine, Hannes Riesenberger as Proteus, Helga Siemers as Julia and Isolde Chlapek as Silvia. In 1964, the play was made into a TV movie in West Germany, again using the title Zwei herren aus Verona. Screened on ZDF, it was directed by Hans Dieter Schwarze and starred Norbert Hansing as Valentine, Rolf Becker as Proteus, Katinka Hoffman as Julia and Heidelinde Weis as Silvia. Another West German TV movie, under the title Die zwei herren aus Verona, was screened on Das Erste in 1966. Directed by Harald Benesch, it starred Jürgen Kloth as Valentine, Lothar Berg as Proteus, Anne Marie Lermon as Julia and Carola Regnier as Silvia. In 1969, the entire play was broadcast on Austrian TV channel ORF eins from a performance at the Theater in der Josefstadt, under the title Zwei aus Verona. The theatrical production was directed by Edwin Zbonek, with the TV adaptation directed by Wolfgang Lesowsky. The cast included Klaus Maria Brandauer as Valentine, Albert Rueprecht as Proteus, Kitty Speiser as Julia and Brigitte Neumeister as Silvia. In 1983, the play was adapted for the BBC Television Shakespeare series, as the fourth episode of the sixth season. Directed by Don Taylor, it starred Tyler Butterworth as Proteus, John Hudson as Valentine, Tessa Peake Jones as Julia and Joanne Pearce as Silvia. For the most part, the adaptation is taken verbatim from the First Folio, with some very minor differences. For example, omitted lines include the Duke's "Knowing that tender youth is soon suggested" (3.1.34), and Julia's "Her eyes are grey as glass, and so are mine" (4.4.189). Other differences include a slightly different opening scene to that indicated in the text. Whereas the play seems to open with Valentine and Proteus in mid conversation, the adaptation begins with Mercatio and Eglamour attempting to formally woo Julia; Mercatio by showing her a coffer overflowing with gold coins, Eglamour by displaying a parchment detailing his ancestry. Neither Eglamour nor Mercatio appear in the text. However, there is no dialogue in this scene, and the first words spoken are the same as in the text ("Cease to persuade my loving Proteus"). Eglamour is also present in the final scene, albeit once again without any dialogue, and, additionally, the capture of Silvia and the flight of Eglamour is seen, as opposed to merely being described. The music for the episode was created by Anthony Rooley, who wrote new arrangements of works from Shakespeare's own time, such as John Dowland's "Lachrimae". Performed by The Consort of Musicke, other musicians whose music was used include William Byrd, Thomas Campion, Anthony Holborne, John Johnson, Thomas Morley and Orazio Vecchi. Taylor initially planned a representational setting for the film; Verona, Milan and the forest were all to be realistic. However, he changed his mind early in preproduction and had production designer Barbara Gosnold go in the opposite direction – a stylised setting. To this end, the forest is composed of metal poles with bits of green tinsel and brown sticks stuck to them (the cast and crew referred to the set as "Christmas at Selfridges"). Whilst the set for Verona remained relatively realistic, that for Milan featured young actors dressed like cherubs as extras. This was to convey the idea that the characters lived in a 'Garden of Courtly Love', which was slightly divorced from the everyday reality represented by Verona. Working in tandem with this idea, upon Proteus's arrival in Milan, after meeting Silvia, he is left alone on screen, and the weather suddenly changes from calm and sunny to cloudy and windy, accompanied by a thunderclap. The implication being that Proteus has brought a darkness within him into the garden of courtly delights previously experienced by Silvia. Although the production is edited in a fairly conventional manner, much of it was shot in extremely long takes, and then edited into sections, rather than actually shooting in sections. Director Don Taylor would shoot most of the scenes in single takes, as he felt this enhanced performances and allowed actors to discover aspects which they never would were everything broken up into pieces. In 1995, a production of the play aired on Polish TV channel TVP1 under the title Dwaj panowie z Werony, directed by Roland Rowiński and starring Rafal Krolikowski as Proteus, Marek Bukowski as Valentine, Agnieszka Krukówna as Julia and Edyta Jungowska as Sylvia. In 2000, episode three of season four of Dawson's Creek, "Two Gentlemen of Capeside" loosely adapted the plot of the play. Written by Chris Levinson and Jeffrey Stepakoff, and directed by Sandy Smolan, the episode depicts how Dawson Leery (James Van Der Beek) and Pacey Witter (Joshua Jackson), formerly best friends, have been driven apart over their love for the same woman. The play is referenced early in the episode as the characters are reading it for their English class.

Радио

1923 жылы пьесаның үзінділері BBC радиосында эфирге шықты, Кардифф станциясының репертуарлық труппасы Шекспирдің пьесаларын таныстыратын «Шекспир түні» атты бағдарламалар сериясының бірінші бөлімі ретінде орындалды. 1924 жылы пьесаның толық нұсқасы Джойс Тремейн мен Р. Е. Джеффридің режиссерлігімен 2BD арнасында көрсетілді, Тремейн Сильвия рөлін, ал Джеффри Валентин рөлін сомдады, сондай-ақ Г. Р. Харви Протей рөлінде, ал Дэйзи Монкур Джулия рөлінде ойнады. 1927 жылы Джулия мен Лучетта арасындағы көріністер BBC радиосында «Гринвич театрынан эхолар» сериясының бөлігі ретінде эфирге шықты. Бетти Рейнер Джулияны, ал Джоан Рейнер Лучеттаны ойнады. 1934 жылы BBC Ұлттық бағдарламасы Барбара Бернхам радиоға бейімдеген және Ланс Сивекинг продюсерлік еткен пьесаның толық нұсқасын көрсетті. Ион Свинли Валентин, Роберт Крейвен Протей, Хелен Хорси Сильвия, ал Лидия Шервуд Джулия рөлінде ойнады. 1958 жылы пьесаның толық нұсқасы BBC-нің Үшінші бағдарламасында көрсетілді. Оны Раймонд Райкс продюсерлік және режиссерлік етті, ал басты рөлдерде Джон Уэстбрук (Валентин), Чарльз Ходжсон (Протей), Каролина Ли (Сильвия), Перлита Нилсон (Джулия) және Фрэнки Ховерд (Ланс) ойнады. 1968 жылы BBC Third Programme R.D. Смит түсірген және режиссерлік еткен пьесаның тағы бір толық қойылымын көрсетті, онда басты рөлдерде Денис Хоторн (Валентин), Майкл Н. Харбор (Протей), Джуди Денч (Джулия) және Кейт Колеридж (Сильвия) ойнады. 2007 жылы продюсер Роджер Элсгуд пен режиссер Вилли Ричардс пьесаны «Валаснаның екі джентльмені» атты радиодрамаға бейімдеді. 1857 жылғы Үндістан көтерілісіне дейінгі апталарда Малпур және Валасна деп аталатын екі үнділік княздық мемлекеттерде өтетін бұл пьеса алғаш рет 2007 жылдың 29 шілдесінде BBC Radio 3-те көрсетілді. Ол 2007 жылдың басында Үндістанның Махараштра штатында түсірілді, актерлер құрамы Болливуд, үнді теледидары және Мумбайдағы ағылшын тіліндегі театр дәстүрлерінен шақырылды. Актерлер қатарында Надир Хан (Вишвадев, яғни Валентин), Аргья Лахири (Парминдр, Протей), Анурада Менон (Сьони, Сильвия), Авантика Акеркар (Жумаана/Серви, Джулия/Себастьян), Сохраб Ардишир (Милан герцогы) және Зафар Карачивала (Тақиб, Тхурио) болды.

In 1923, extracts from the play were broadcast on BBC Radio, performed by the Cardiff Station Repertory Company as the first episode of a series of programs showcasing Shakespeare's plays, entitled Shakespeare Night. In 1924, the entire play was broadcast by 2BD, directed by Joyce Tremayne and R. E. Jeffrey, with Treymane playing Silvia and Jeffrey playing Valentine, alongside G. R. Harvey as Proteus and Daisy Moncur as Julia. In 1927, the scenes between Julia and Lucetta were broadcast on BBC Radio as part of the Echoes from Greenwich Theatre series. Betty Rayner played Julia and Joan Rayner played Lucetta. BBC National Programme broadcast the full play in 1934, adapted for radio by Barbara Burnham and produced by Lance Sieveking. Ion Swinley played Valentine, Robert Craven was Proteus, Helen Horsey was Silvia and Lydia Sherwood played Julia. In 1958, the entire play was broadcast on BBC Third Programme. Produced and directed by Raymond Raikes, it starred John Westbrook as Valentine, Charles Hodgson as Proteus, Caroline Leigh as Silvia, Perlita Neilson as Julia, and Frankie Howerd as Launce. BBC Third Programme aired another full production of the play in 1968, produced and directed by R. D. Smith and starring Denys Hawthorne as Valentine, Michael N. Harbour as Proteus, Judi Dench as Julia and Kate Coleridge as Silvia. In 2007, producer Roger Elsgood and director Willi Richards adapted the play into a radio drama called The Two Gentlemen of Valasna. Set in two Indian princely states called Malpur and Valasna in the weeks leading up to the Indian Rebellion of 1857, the play was first broadcast on BBC Radio 3 on 29 July 2007. It was recorded on location in Maharashtra, India earlier in 2007 with a cast drawn from Bollywood, Indian television and the Mumbai English speaking theatre traditions; actors included Nadir Khan as Vishvadev (i. e. Valentine), Arghya Lahiri as Parminder (Proteus), Anuradha Menon as Syoni (Silvia), Avantika Akerkar as Jumaana/Servi (Julia/Sebastian), Sohrab Ardishir as The Maharaja (Duke of Milan) and Zafar Karachiwala as Thaqib (Thurio).

Цитаталар

Егер басқаша көрсетілмесе, "Веронаның екі джентльмені" туралы барлық сілтемелер 1623 жылғы Бірінші Фолио мәтініне негізделген Оксфорд Шекспирінен (Уоррен) алынған. 2.3.14 – екінші актінің үшінші көрінісінің 14-жолы.