Кіріспе

Француз заңгері және Нобель сыйлығының лауреаты Рене Кассин

Рене Самуэль Кассин (5 қазан 1887 – 20 ақпан 1976) – Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясын жасауға бірлесіп авторлық еткен және Нобель бейбіт сыйлығын алған француз заңгері. Байон қаласында туған Кассин Бірінші дүниежүзілік соғыста әскер қызметін өткерді, онда ауыр жарақат алды. Ол португалдық еврей тегінен шыққан. 1940 жылдың 24 маусымында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кассин генерал Шарль де Гольдің радио үндеуіне құлақ қойып, Лондонда оған қосылды. Кассин өз заң білімін де Гольдің «Тәуелсіз Франция» қозғалысына көмектесу үшін пайдаланды. 1944 жылдан 1959 жылға дейін Кассин Мемлекеттік кеңес мүшесі болды. Соғыстан кейін БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына жіберілген ол 1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясын жасауға зор үлес қосты. Осы еңбегі үшін ол 1968 жылы Нобель бейбіт сыйлығын алды. Сол жылы ол БҰҰ Бас Ассамблеясының Адам құқықтары сыйлығының бірін де иеленді.

Ерте өмір

Кассен 1887 жылы 5 қазанда Байон қаласында сефард еврей отбасында дүниеге келген. Ол Ниццада өсті, онда білім алып, 17 жасында бакалавр дәрежесін алды. Прованс университетінде саяси экономика, конституциялық тарих және рим құқығын оқыды. Ол заң саласындағы ерекше білімі үшін марапатталды, университеттік дипломмен үздік бітіріп, заң факультетіндегі конкурстық емтихандарда бірінші орынды жеңіп алды. Халықаралық бейбітшілік конференцияларында шақырылған спикер ретінде қатысты. 1914 жылы Парижде заң ғылымдары, экономика және саясат ғылымдары бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Кассен 1916 жылы Мейза шайқасында Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті. Бір операция кезінде ол жаудың бекіністеріне шабуылға жетекшілік етті және пулеметтен қолға, қабырғасына және қарнына ауыр жарақат алды. Фельдшер оның өмірін сақтап қалды, бірақ он күннен кейін ғана Антиб қаласында хирургиялық ем қабылданды. Ол көрсеткен ерлігі үшін «Круа-де-Герр» орденімен марапатталды, бірақ жарақатының салдарынан қайта әскери қызметке араласа алмады және соғысқа байланысты мүгедек ретінде запасқа шығарылды.

Соғыс аралық кезең

Ол "Федеральдық одақ" деген солшыл пацифистік ардагерлер ұйымын құруға көмектесті. Кассен сонымен қатар көптеген үкіметтік емес ұйымдарды (ҮЕҰ) басқарды және 1918 жылы Францияның соғыс ардагерлері мүгедектері федерациясын құрды, 1940 жылға дейін оның президенті, кейін құрметті президенті болды. 1920 жылы Кассен Лилльде заң профессоры болып тағайындалды, ал 1929 жылы Парижде, онда ол 1960 жылға дейін оқытумен айналысты. Одан бөлек, ол Гаага Халықаралық құқық академиясында және Женева Халықаралық жоғары білім беру институтында сабақ берді. 1924 жылдан 1938 жылға дейін Ұлттар Лигасына Франция делегаты ретінде Кассен қаруды төмендету ісіндегі прогреске және халықаралық дауларды реттеуге көмектесетін институттарды дамытуға ұмтылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Қарулестің шартына бас тартып, Кассен 1940 жылдың 24 маусымында Сен-Жан-де-Люз қаласында британдық "SS Ettrick" кемесіне мінді және Германияға қарсы соғысты жалғастыруға көмектесу үшін Лондонға генерал Шарль де Голльге қосылды. Осылайша, Кассен де Голльге қосылған алғашқылардың бірі болды. Де Голльге "Еркін Франция" заңдарын жасау үшін заңгерлік көмек қажет болды, сондықтан Кассеннің Лондонға келуіне өте қуанды. Рене Кассен ағылшын тілін білмегенімен, британдық сыртқы істер министрі Энтони Иден сияқты белгілі ғалымдар мен саяси қайраткерлерді жақсы білген. 1941 жылдың сәуір айында Кассен Лондоннан радио арқылы сөйлеген сөзінде, әсіресе француз еврейлеріне діни көзқарассыз үндеп, Франция революциясынан бері еврейлерге берген толық және тең қорғауды еске салды. Ол оларды "Еркін Франция" күштеріне қосылып, осы қарызды өтеуге шақырды. Мамыр айында Виши Франциясы Кассенді француз азаматтығынан айырып, 1942 жылы оны қатысқан жоқ кезде өлім жазасына кесті.

Кейінгі өмірі мен мансабы

Соғыстан кейін Кассен Біріккен Ұлттар Ұйымына Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияны жасауға көмектесу үшін тағайындалды. Кассин канадалық заң ғалымы және профессоры Джон Хамфри жасаған құқықтар тізіміне сүйене отырып, мәтіннің жаңа жобасын жасап, оны кеңейтті. Ол БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясында және Гаага төрелік сотында қызмет етті. Сонымен қатар, ол Еуропалық адам құқықтары сотының мүшесі (1959–1965) және президенті (1965–1968) болды. Сот ғимараты қазір Страсбургтегі Рене Кассен аллеясында орналасқан. 1945 жылы генерал де Голль Кассинге француз халқы үшін көп істегендіктен, еврей халқына да көмектесу үшін бірдеңе жасауды ұсынды. Кассен негізінен Осман империясында тұратын сефард яһудилерін қазіргі француз үлгісінде білім беруге арналған Француз еврей альянсы Израиль Универсалының (AIU) президенті болды. AIU президенті ретінде Кассен Америка еврей комитеті және Англо-еврей қауымдастығымен бірлесіп, еврей ұйымдарының консультативтік кеңесін құрды. Бұл кеңес БҰҰ-ның адам құқықтары жүйесінің даму кезеңінде Кассиннің адам құқықтары платформасын еврей көзқарасынан қолдау көрсетуге бағытталған желі болды. 1947 жылы Кассен Француз әкімшілік ғылымдары институтын (IFSA) құрды. Ол әкімшілік құқық саласындағы француз доктринасын дамытуға көмектесетін көптеген конференцияларды ұйымдастырған осы қауымдастықтың алғашқы президенті болды. 1950 жылдың 10 қарашасында ол Карим Азкуль, Жорж Дей және Херальд КЛ Роймен бірге БҰҰ радиосында француз тілді елдердің пайдалануы үшін дөңгелек үстел талқылауына қатысты. Бұл одан да қызықты, себебі Азкуль мен Кассин сионизм саясаты бойынша өте әртүрлі көзқарастарға ие болды. Кассен 1976 жылы Парижде қайтыс болды және бастапқыда Париждегі Монпарнас зиратына жерленді. 1987 жылы оның денесі эксгумацияланып, Париждегі Пантеонның криптасына қойылды.

Мұра

2001 жылы Рене Кассиннің есімін мәңгі есте сақтау және еврей көзқарасынан жалпыға бірдей адам құқықтарын қолдау мақсатында CCJO René Cassin құрылды. Рене Кассин медалі – адам құқықтарына ерекше үлес қосқан адамдарға CCJO тарапынан табыс етіледі. Кассин Франциядағы Израиль альянсының төрағасы ретінде еврейлердің азаматтық құқықтары үшін күресті және белсенді сионист болды. Иерусалимдегі бір мектеп оның құрметіне аталды. 2003 жылы Баск үкіметі "Адам құқықтарын насихаттау, қорғау және тарату жолында жеке және кәсіби өмірінде белсенділік танытқан тұлғалар мен ұжымдарды танып, марапаттау мақсатымен" Рене Кассин сыйлығын тағайындады. Сыйлық Халықаралық адам құқықтары күні – 10 желтоқсанда тапсырылады. Париж 1 Пантеон-Сорбонна университетінің құқық факультеті оның есімімен аталады.