Кіріспе

Буркина-Фасо экономикасы негізінен жан бағу шаруашылығы мен мал шаруашылығына негізделген. Буркина-Фасода орташа табыс, сатып алу қабілеті паритеті бойынша жан басына шаққанда 1900 доллар, ал номиналды көрсеткіш жан басына шаққанда 790 долларды құрады (2014 жылғы мәліметтер). Халықтың 80%-дан астамы өмірлік азық-түлікпен қамтамасыз етуге бағытталған шаруашылықпен айналысады, ал өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласында тікелей қатысатындардың үлесі шамалы. Ауқымды жаңбыр мөлшерінің өзгеруі, топырақтың төмендігі, жеткілікті коммуникация және басқа да инфрақұрылымның жоқтығы, сауаттылық деңгейінің төмендігі және экономиканың тұрақсыздығы – бұл құрлықтағы елдің ұзақ жылдар бойы шешілмей келе жатқан мәселелері. Экспорттық экономика да әлемдік бағалардың құбылуына тәуелді болып келді. Елде халық тығыздығы жоғары, табиғи ресурстар шектеулі және топырақ құнарсыз. Өнеркәсіпте пайдасыз мемлекеттік корпорациялар басымдық құптайды. 1994 жылғы қаңтарда Африка франкінің құны төмендетілгеннен кейін, үкімет халықаралық ұйымдармен бірлесіп даму бағдарламасын жаңартты, нәтижесінде экспорт пен экономикалық өсім арта түсті. Макроэкономикалық жетістіктерін сақтау үшін инфляцияны төмен деңгейде ұстау, сауда дефицитін азайту және жеке инвестицияларды ынталандыруға бағытталған реформалар қажет. Буркина-Фасоның қаржы жүйесі елдің ЖІӨ-сінің 30%-ын құрайды және оның негізгі бөлігі – банктік сектор, ол қаржы жүйесінің барлық активтерінің 90%-ын құрайды. Елде 11 банк және 5 банк емес қаржы мекемесі жұмыс істейді. Банктік сектор өте шоғырланған, үш ірі банк қаржы секторының барлық активтерінің шамамен 60%-ын иеленеді. Банктердің капиталдық базасы жеткілікті деңгейде, бірақ мақта секторына тым көп қатысы бар, себебі оның бағалары айтарлықтай құбылуларға ұшырайды. Дүниежүзілік банктың 2018 жылғы желтоқсандағы есебінде мақтаның ең маңызды ақшалай дақылға айналғаны, ал алтын экспортының соңғы жылдары артып келе жатқаны көрсетілген. 2017 жылы экономикалық өсім 6,4%-ға жетті (2016 жылы 5,9% болған), бұл негізінен алтын өндірісінің және инфрақұрылымға инвестициялардың артуымен байланысты. Жалақының өсуімен байланысты тұтынудың ұлғаюы да экономикалық өсімге қолдау көрсетті. Инфляция төмен деңгейде, 0,4% деңгейінде сақталды, бірақ мемлекеттік дефицит ЖІӨ-нің 7,7%-ына дейін өсті (2016 жылы 3,5% болған). Үкімет қарызды қаржыландыру үшін қаржылық көмек пен несиелерді алуын жалғастырды. Мемлекеттік дефицитті қаржыландыру үшін үкімет жеңілдік шарттармен берілетін көмекті және аймақтық нарықтағы қарызды біріктірді. Дүниежүзілік банктың мәлімдемесіне сәйкес, экономикалық перспективалар қысқа және орта мерзімде жағымды болып қана қоймай, сонымен қатар жағымсыз факторлардың ықпалына да ұшырауы мүмкін. Тәуекелдердің қатарында мұнай бағасының жоғарылауы (импорт), алтын мен мақта бағасының төмендеуі (экспорт), террористік қауіп және жұмысшылардың наразылықтары бар.

Макроэкономикалық даму

Бұл Халықаралық валюта қоры бағамы бойынша Буркина-Фасоның жалпы ішкі өнімінің даму диаграммасы, сандары миллиондаған CFA франкпен көрсетілген. Жыл ІЖӨ АҚШ доллары Валюталық курс Инфляция индексі (2000=100) 1980 412,240 211,29 КФА франк 45 1985 642,387 449,22 КФА франк 67 1990 848,910 272,26 КФА франк 65 1995 1 330 159 499,12 КФА франк 88 2000 1 861 522 711,86 КФА франк 100 2005 3 027 196 526,56 КФА франк 115 Сатып алу қабілеті паритетімен салыстыру үшін АҚШ доллары 470,70 КФА франкпен айырбасталады. 2009 жылы орташа жалақы сағатына 0,56 долларды құрады. Буркина-Фасоның жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімі алпысыншы жылдары 13%-ға өсіп, жетпісінші жылдары 237%-ға жетті. Бірақ бұл тұрақты болмады, сондықтан өсу 80-жылдары 23%-ға дейін төмендеді. Соңында ол 90-жылдары 37%-ға қысқарды. 2007 жылы орташа жалақы күніне 2-3 долларды құрады. Өзінің ресурстары өте шектеулі ішкі экономикасымен қиындыққа тап болса да, Буркина-Фасо 1991 жылы басталған құрылымдық түзету бағдарламасына адал. 1994 жылдың қаңтар айында КФА франкінің құнсыздануынан кейін ол 5,9% өсімді қамтамасыз етті. Көптеген Буркинабелер жұмыс іздеп көршілес елдерге көшіп кетеді, ал олардың жіберген ақшасы төлем балансына маңызды үлес қосады. Буркина-Фасо экономиканы жақсарту үшін минералды ресурстарын дамытуға, инфрақұрылымын жақсартуға, ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы салаларын өнімдірек және бәсекеге қабілетті етуге, сондай-ақ астық өнімдерінің жабдықталуын және бағасын тұрақтандыруға тырысуда. Ауыл шаруашылығы экономикасы жауын-шашынның өзгеруіне өте осал. Буркина-Фасоның солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан Мосси платосы Сахараның кеңеюіне ұшырауда. Осының салдарынан оңтүстікке қарай көші-қон Мосси платосының оңтүстігіндегі шектеулі су ресурстарын бақылау үшін бәсекелестікті күшейтеді. Халықтың көп бөлігі климат, топырақ эрозиясы және қарапайым технологиялармен күресе отырып, өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруалар болып табылады. Басты егіндер – перлі арпа, сорго, жүгері және күріш. Ақшалай егіндер – мақта, жер жаңғағы, карите (ши жаңғағы) және кунжут. Бұрынғы экспорттың маңызды бөлігі болған мал шаруашылығы төмендеді. Африкалық даму банкі тобының 2018 жылғы есебінде макроэкономикалық даму туралы былай делінген: «әлеуметтік қызметтерге және қауіпсіздікке инвестициялардың артуы және шығындардың жалғасуы бюджет тапшылығын арттырады». Бұл топтың 2018 жылға жасаған болжамы бойынша бюджет тапшылығы 2018 жылы ЖІӨ-нің 4,8%-ына, ал 2019 жылы 2,9%-ына дейін төмендейді. Ұлттық экономикалық және әлеуметтік даму жоспарымен байланысты мемлекеттік қарыз 2017 жылы ЖІӨ-нің 36,9%-ын құрады.

Сыртқы сауда

Өндіріс әлі бастапқы сатысында және негізінен Бобо-Диулассо, Уагадугу, Банфора және Кудугу қалаларында орналасқан. Өндіріс көбінесе азық-түлік өңдеу, тоқыма және импортты алмастыруға бағытталған, бұл өнімдер тарифтермен қорғалады. Кейбір зауыттар жеке меншікте, ал қалғандары жекешелендіруге жоспарланған. Буркина-Фасоның пайдалануға болатын табиғи ресурстары шектеулі, бірақ солтүстік-шығыста марганец кенінің қоры бар. 1980-жылдардың ортасынан бері алтын өндірісі күрт өсті және мақтамен бірге елдің негізгі экспорттық табысын құрайды. Дегенмен, АҚШ Еңбек департаментінің соңғы есебінде алтын мен мақта еңбек құралдары ретінде балалар еңбегі мен мәжбүрлі еңбекпен өндірілетін тауарлар деп тізілген.