Кіріспе
Нортумберлендтегі қала, Англия
Прудхоу ( /p//r//ʌ//d//ə/ PRUDə) – Англияның Нортумберленд аймағының оңтүстігіндегі қала. Ол Ньюкасл-апон-Тайн қаласынан батысқа қарай 18 шақырым және Тайн өзенінен оңтүстікке қарай орналасқан. Тайн аңғарындағы тік, солтүстік беткейлі төбеде орналасқан Прудхоудың 2011 жылғы халық санауы бойынша 11 675 тұрғыны бар. Жақын жердегі ауылдарға Овингем, Овингтон, Уайлам, Стоксфилд, Кроукрук, Хедли-он-Хилл және Микли кіреді.
Тарих
Атауы англосаксондық Prud (prūd, «мақтаншақ» дегенді білдіреді) және hoe немесе haugh, «жер тілі» деген сөздерінен шыққан. Прудхода Англия мен Шотландия соғыста болған ежелгі заманнан бері қамал болған. Қазіргі Каслфилдс аймағы бұрын жеміс бақшасы болды, ал шотландтар Прудхо қамалын басып алуға тырысқанда осы бақшаны өртеп жіберген деген әңгіме тарады. Бастапқыда д’Умфравилл отбасына, содан кейін Персилерге, ал қазір Англия мұрасына тиесілі қамал Нортумберлендтегі шотландтар басып алмай кеткен жалғыз ортағасырлық бекініс саналады.
1914 жылы Свалвелл Клоузде Территориялық армияның жаттығу залы салынды, онда Нортумберленд фюзилерлерінің 4-ші батальонының ротасы орналасты. Бұл жаттығу залы (қазір пайдаланылмайды) 2018 жылдан бастап қайта құрылуы жоспарланған, бірақ 2021 жылы иесінің сегіз жылға сотталуынан кейін жоспар кешіктіріліп, күрделенді. Суық соғыс кезінде Хайфилд паркіне қарсы Корольдік бақылаушылар корпусының жер асты бақылау бекеті орналасқан; жер бетіндегі құрылыстар бұзылды. Бұл – Суық соғыс кезінде ядролық соққының салдарына бақылау жүргізу үшін Ұлыбритания бойынша салынған 1563-ке жуық ұқсас жер асты бақылау бекеттерінің бірі. Оларды негізінен азаматтық еріктілер, үш адамнан тұратын топтарда жұмыс істейтін Корольдік бақылаушылар корпусы (ROC) басқарды. Прудхо ROC бекеті 1962 жылдың маусымында ашылып, 1991 жылдың қыркүйегінде Кеңес Одағының ыдырауынан кейін, Суық соғыстың аяқталуымен жабылды.
Басқару
Прудхоудағы жергілікті мемлекеттік қызметтерді Нортумберленд округі кеңесі көрсетеді. Қала Хексам парламенттік округінің құрамында. Прудхоу – Тайнеделде орналасқан Прудхоу азаматтық приходының негізгі елді мекені. Қалалық кеңес Фронт-стриттегі "Спечеллс" орталығында отырыс өткізеді. Дәстүрлі түрде Прудхоу саяси тұрғыдан Хексам округінің қалған бөлігіне қарағанда Блейдон сияқты жерлермен көбірек байланысты болған. Мысалы, 2013 жылы Прудхоудағы екі округтен де Лейбористік партиядан кеңесшілер сайланды, ал консерваторлар тек үшінші орынды иеленді. Бұл Хексам және әсіресе басқа ауылдық аймақтармен күрт қайшы келеді. Дегенмен, 2017 жылы екі Прудхоу округінде де консерваторлар жеңіске жетті, осылайша Нортумберленд округі кеңесіндегі ең ірі фракцияға айналды. 2021 жылы Прудхоу Солтүстік округі Лейбористік партияға қайта оралды, осы округтен Энджи Скотт жеңіске жетті.
География
Прудхо қаласы тік, солтүстікке қарай беткейлі төбеде салынған, қаланың оңтүстік бөлігінде биіктігі 200 метрге жетеді. Тине өзенінің айқын иілісі бар, оған қамал қарап тұр. Прудходан оңтүстікке қарай Прудхоу Моор – қаланың ең жоғары нүктесі, одан кейін Прудхоу ауруханасы мен Хумблс Вуд орналасқан кішкентай аңғар жатыр. Прудхоның оңтүстігіндегі жер тік әрі биік, тығыз орманды және ауылдық жер. Одан әрі оңтүстікке қарай Хедли-он-те-Хилл, сосын Дарем графтығының шекарасынан өтетін Эбчестер жатыр. Прудхо азаматтық округінің солтүстік-шығысында тік Хэгг Банк орналасқан, ол өзен жағасындағы Пойнтс көпіріне жақын Хэгг Банк фермасына дейін төмен түседі. Батыс Уайлам және Иствуд паркі, сондай-ақ Дукешагг және Лоу Гвардс Вуд арқылы қаланың шығыс жағы Гейтсхед, Тайн және Уэрдің қалалық округімен шектеседі; A695 айналма жолының жанында Стэнли Берн ағысы орналасқан, ол Уайламда Тине өзеніне құяды.
Өнеркәсіп
Прудхо бір кезде көмір өндіру қаласы болған. Вест-Уайламдағы ескі көмір кенішінің іздері әлі де бар, ол Каслфилдсқа Cockshot Dean арқылы кіре бергенде шахтерлер арбасымен белгіленеді. Арбаны жақын жердегі бұталардан бұрынғы кенші тауып алған. Осы жерде Батыс Уайлам кеніші орналасқан. Кеніштің негізгі кіреберісі қазіргі заманғы жолдың астында қалған. Қаланың А695 тас жолының бойында Лоу Прудхо деп аталатын өнеркәсіптік аймағы бар, ол қазір қаланы солтүстік жағынан айналып өтеді. Бұл жолдың бойында бірнеше зауыттар мен көптеген шағын кәсіпорындар орналасқан. Прудхода Essity басқаратын бір ірі зауыт бар. Бұл зауыт бастапқыда Kimberly Clark компаниясымен салынған, бірақ Монополиялар комиссиясы Kimberly Clark компаниясын сатуға мәжбүрлегеннен кейін SCA сатып алды. Зауытқа қағаз өндіру фабрикасы, қағаз машиналары, конвертерлік желілер, қойма және Unifibres кіреді, ол қағаз өнімдерін, мысалы, салфеткаларды шығарады. SCA орналасқан жерді алғаш рет ICI ауыл шаруашылығына арналған тыңайтқыштар (сульфат және аммоний сульфаты) өндіру үшін пайдаланған. 1963 жылы бұл зауыт жабылып, "Спечеллс" әктас таулары қалды – бұл өндіріс қалдықтарынан жасалған үйінділер, кейіннен олар топырақпен жабылған. ICI жабылғаннан кейін, бұл жер Cleveland Engineering компаниясына тиесілі болды, ол автомобиль бөліктерін өндірді, ал 1969 жылы ол жабылғаннан кейін Kimberly Clark ашылды.
Денсаулық сақтау мекемесі
Бір кезде Прудхо Холл орнында 1200 науқасқа арналған психикалық денсаулық сақтау ауруханасы болған Прудходе, кейіннен Камбрия, Нортумберленд және Тайн-Уэр NHS Foundation Trust басқаратын, балалар мен жастарға арналған 40 төсектік Ферндене мамандандырылған психикалық денсаулық орталығы орналасқан.
Прудхо қамалы
Прудхо қамалы – Нормандық қамал, ол ұзақ жылдар бойы Англия мен Шотландия арасындағы шекара соғыстарына қатысты. Оны де Умфравилль әулеті салған: Нормандық сэр Роберт де Умфравилльге Вильгельм Жеңімпаз Редсдейлді иелену құқығын берген. Қамалдың тарихының көп бөлігінде Перси әулеті оған ие болған. Қазір оны "Англия мұрасы" ұйымы басқарады. Бұл қамал Нортумбрияның (қазіргі Нортумберленд, Тайн және Уэр және оңтүстікке қарай Дарем графтықтары) жалғыз ортағасырлық қорғаныс құрылысы болып ерекшеленеді, оны шотландтар басып ала алмаған. Сақталған құрылыс жұмыстарының көп бөлігі 12 ғасырға жатады, бірақ Прудхо қамалының орны терең Норман тамырларына ие. 14-15 ғасырларда мұнараға қосымша қабат пен мұнаралар қосылып, кеңейтілген. Бүгінгі күні тек оңтүстік-батыс мұнарасы ғана сақталған.
Маңызды діни орындар
Прудхо залы (1868–70 ж.ж. салынған) және Прудходағы Анамыз және Әйен Құтбаның католик шіркеуі (1890–91 ж.ж. салынған, бірақ 1868–70 ж.ж. салынған кішігірім шіркеуден Коттье терезелерін қамтыған) Даниэль Коттьедің ең алғашқы витраждарының біріне ие. Мэтью Лидделл, сәулетшісі Арчибальд Даннның 1867 жылғы Париж халықаралық көрмесінде Коттье герб терезесінің түстерінің керемет үйлесімділігі үшін алған жүлдесіне тәнті болғандықтан, Коттьеге бас зал мен бастапқы шіркеудің боялған шыны терезелерін жобалауға тапсырыс берген болуы мүмкін. Расында, Даниэль Коттье өзінің Париж жүлдесін Прудхо залының бас залындағы үлкен терезедегі графит жиегінде атап көрсеткен. 1870 жылдың 19 қазанында ашылған кішкентай бастапқы шіркеудегі витраждар ақырында 1891 жылғы кеңейтілген шіркеуге енгізілді, содан кейін 1904–05 ж.ж. Лидделл отбасы аймақтан кеткендіктен және католик миссиясын, Мэтью Лидделл 1870 ж. бастаған, енді қолдау көрсете алмайтындықтан, Прудхо қаласына бір шақырымға көшірілді. Пол Зелинскидің «Көшіп кеткен шіркеу» кітабындағы Прудхо залындағы алғашқы шіркеудің қара-ақ фотосуреттері, оны алмастырған үлкен шіркеуде сақталған Коттье шынысы бар дәл сол терезелерді көрсетеді. Бұл Коттье терезелері бастапқы орнынан екі рет жылжытылғанын білдіреді, және бұл шыны панельдерінің кейбіреулеріндегі көптеген қосымша жөндеу жұмыстарының қажеттілігін түсіндіреді, бұл екі ауысу мен екі қайта орнатудан туған зақымды қалпына келтіруге қатысты. Прудхо залындағы өзен үстінде күннің шығуының табиғат көрінісін бейнелейтін шағын терезелер әсіресе әдемі және Луи Комфорт Тиффанидің жұмысына ұқсас. Шамамен 1870 ж. жасалған, олар Америкадағы 1880 жылдардағы Коттье мен Тиффанидің ынтымақтастығынан он жылға жуық бұрын жасалған. Әсіресе, желмен тербеліп тұрған қамыстар Тиффанидің мақтауына жауап ретінде емес, Коттье Тиффаниге елеулі әсер еткен болуы мүмкін екенін көрсетеді, содан кейін Коттье өз шығармашылық туындыларына Шотландиядағы кейбір идеяларын енгізген. Қаланың бұрынғы басты көшесінде, Оңтүстік жолда (бұрынғы Прудхо кеңесі кеңселерінің сыртында) Джон Уэслиге арналған ескерткіш тас орналасқан, ол қалаға жасаған сапарларын еске салады.
Батыс Уайлам
Прудхоудың шығыс шетінде Батыс Уайлам орналасқан, бұл аудан көбінесе әлеуметтік тұрғын үйлерден тұрады. Мұнда қарттарға арналған үй, "Прудхо Таун АФК" футбол клубы, бірнеше тамақ дайындау орындары, сондай-ақ жергілікті "NISA" дүкені мен Иствуд паркі бар; осы паркте бірнеше жергілікті футбол командалары өз лигасының ойындарын өткізеді. Ауданда жеке бағшалар да бар, және 1978 жылы ашылған Адерлейн бастауыш мектебі де осы жерде. Ауданның соңғы шіркеуі – Батыс Уайлам Эбенезер методистік шіркеуі 2014 жылы жабылды.
Жол
Прудхоу Ньюкасл-апон-Тайн және A1 тас жолымен A695 тас жолы арқылы байланысты, бұл тас жол бұрын қала орталығынан Фронт-стрит бойымен өтіп кеткен. A695 тас жолы қазір қаланың солтүстігінен Лоу-Прудхоудағы индустриалдық аймақ арқылы айналып өтеді. Жаңа айналма жолдың көлік байланысының жақсарғандығы индустриалдық аймақтың жаңа тас жолмен бірге шығысқа қарай кеңейе түсуіне мүмкіндік берді, бұл тас жол SCA Hygiene компаниясын ашқан ханшайымның құрметіне Princess Way деп аталды. Нортумберленд округі кеңесі жаңа айналма жолдың жанындағы маңызды ескерткіш іздеді және «өнерге жұмсалатын қаражаттың пайызы» саясаты бойынша Прудхо Баджер мүсінін жасауға тапсырыс берді. Мүсіннің ұзындығы 30 метр, ол құрғақ тас қабырға салушылардың көмегімен тас және мәрмәрден салынған. Ол ауылдық ортамен үйлесімді болуы, экология туралы хабардарлықты арттыруы және жақын жердегі Табиғат орталығымен байланыс орнатуы үшін жасалған. Бұл баджер мүсіні Лоу-Прудхоудағы A695 тас жолындағы айналма жолдың жанында орналасқан.
Теміржол
Қалаға Ньюкасл мен Карлайл темір жолындағы Прудхо темір жол станциясы қызмет көрсетеді, ол Тайн аңғары желісі деп те аталады. Бұл желі 1838 жылы ашылып, Ньюкасл-апон-Тайн қаласын Карлайлмен байланыстырады. Желі Нортумберленд аймағында Тен өзенінің бойымен өтеді. 2022 жылдың мамыр айындағы кесте өзгерісінен бастап, Тайн аңғары желісіндегі жолаушылар тасымалын Northern компаниясы жүзеге асырады. Сондай-ақ, бұл желі жүк тасымалы үшін де кеңінен қолданылады. Ал келесі темір жол станциялары – Уайлам және Стоксфилд.
Автобус
Қала Ньюкасл, Хексем және Метроцентрге тікелей автобус қатынасымен байланысқан.
Медиа
Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC North East and Cumbria және ITV Tyne Tees ұсынады. Теледидар сигналдары Pontop Pike теледидар таратушысынан, сондай-ақ Ньютон мен Фенхам релелік таратушыларының біреуінен қабылданады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Newcastle, Heart North East, Capital North East, Smooth Radio North East, Greatest Hits Radio North East, Metro Radio, Koast Radio және қоғамдық радиостанция Radio Prudhoe. Қалаға Hexham Courant және Chronicle Extra жергілікті газеттері қызмет көрсетеді.
Спорт
Прудхоудың өзінің ересектер футбол клубы бар, Прудхоу Таун АФК, ол бұрын Кимберли Паркінде, Батыс Уайламда орналасқан.
Демалыс
Тен өзенінің оңтүстік жағалауында, Лоу Прудхоуда Тайн Риверсайд ауылдық паркі орналасқан. Паркке "Спечелл" деп аталатын жасанды борлы төбелер кіреді, олар бұл аймақта кездеспейтін борды жақсы көретін өсімдіктер мен жануарлардың әртүрлі түрлерін тартқан. Оларды ғылыми маңызы бар орындар деп жариялау ұсынылып отыр. Ауылдық парктен Хагг Банкіне, Пойнтс көпірі арқылы Уайламға дейін жалғасатын қоғамдық ат жолы бар. Қазір ол 72-ші ұлттық велосипед жолының көлік қозғалысы жоқ бөлігі болып табылады және Ньюберн, Тайн және Уэр, Ньюкасл-апон-Тайн және Тинемут жағалауына дейін бұрынғы пайдаланылмаған теміржолдың арнасымен өтеді. Прудхо Таун футбол клубы қазіргі уақытта Уэрсайд футбол лигасының құрамында, Англия футбол лигасы жүйесінің он бірінші лигасынан өнер таныстыруда. Клубтың болашағы жақында оның Кимберли Парк алаңының батыс Уайламда жоғалтылуынан күмәнді болып тұр. Prudhoe Waterworld жүзу және басқа да фитнес-жаттығуларын ұсынады және Prudhoe Millennium Tapestry-нің үйі болып табылады. Қалада Прудхоның жоғарғы бөлігінде орналасқан Highfield Park скейтпаркі де бар.
Мемлекеттік қызметтер
Прудхоуда Солтүстік-Шығыс тояқтыларды құтқару орталығы жұмыс істейді, ол қаламаған және тастап кеткен тояқтарға көмектеседі. Бұл Солтүстік-Шығыс Англиядағы жалғыз белсенді тояқтыларды құтқару орталығы. Қараңыз: https://web.archive.org/web/20180718132105/http://www.northeastferretrescue.co.uk/
Танымал мәдениет
Прудхо – ұзақ жылдар бойы BBC радиосындағы "Архерлер" радиосериалында Рут Арчер мен оның анасы Хизер Притчардтың туған жері.
Халықаралық байланыстар
Прудхо Франциядағы Парижге жақын Митри Мори қаласымен байланыс орнатқан. Бұл серіктестіктің куәлігі қалаға кіре бергенде көрініс береді және туыстық қарым-қатынасты бейнелейтін бірнеше қабырға суреттері бар. Алясканың солтүстігіндегі Прудхо шығанағы – АҚШ-тағы ең ірі мұнай кен орны, ол Прудхоның құрметіне аталған. Бұл аймақты ашқан саяхатшы Джон Франклин оны жақын досы, Прудхо баронының есімімен атаған.