Кіріспе

Филипп аралы (Boonwurrung: Corriong, Worne немесе Millowl) – Австралиядағы арал, Мельбурннің оңтүстік-оңтүстік-шығысында орналасқан. Аралға Нью-Саут Уэльстің алғашқы губернаторы Артур Филипптің құрметіне, барлаушы және теңізші Джордж Басс, 1798 жылдың 5 қаңтарында Сиднейден кит қайығымен келген кезде есім берілген. Филипп аралы Батыс портының жақын сулары үшін табиғи жартас қалқан болып табылады. Оның ұзындығы және ені шамамен 26 шақырым, ал ауданы – 100 шаршы километр. Жағалау сызығының ұзындығы 400 шақырымға жуық, және ол Басс жағалауы аймағының бір бөлігі болып табылады. Құрлықтағы Сан-Ремо қаласын аралдағы Ньюхейвен қаласымен бетон көпір (алғашқыда ағаш көпір) жалғастырады. 2001 жылы халық саны 7 071 адамды құрады, ал қазір ол артқан. Жаз айларында халық саны 40 мыңға жетеді. Аралдың 60 пайызы қой және мал жаюға арналған жерлерді құрайды.

Тарих

Бұл аймақтың алғашқы тұрғындары Кулин тайпасының Бунуронг халқының Ялок Булук руы болды. Бунвурунг тілінде арал corriong немесе millowl деп аталады. 1801 жылы теңізші Джеймс Грант жақын орналасқан Черчилль аралына (оның атымен аталған) барып, жүгері мен бидай егістігін отырғызды. 1826 жылы "Астроляб" корветімен басқаратын Дюмон д'Урвиллдің ғылыми сапары Батыс Портта француздықтардың колония құруға тырысуынан британдықтардың алаңдаушылығын тудырды. Бұл Сиднейден капитан Ветэралл басшылығымен, губернатор Дарлингтің "Дракон" және "Амити" бригтерімен жіберілгеніне себеп болды. Француздық отарлау орындалмағандықтан, Ветэралл тұңғиық аулаушылар лагерін, сондай-ақ екі акр бидай мен жүгері тапқанын хабарлады. Риллдің жанында бекініс салынды және ол губернатордың жеке хатшысы Думареск атымен аталады. Газеттерде ағаш қорының көптігі, топырақтың сапасы және Вулламай мүйісінде көмірдің табылуы туралы жазылған. Ветэралл сонымен қатар аралдың батыс шетіндегі "Пайнт Грант" (қазіргі Nobbies) деп белгілі жартасқа портқа кірудің белгісі ретінде жалау тірегін орнатты. 1839 жылы "Кейінгі" кемесі үшінші сапарында аралдың солтүстік-шығыс шетіндегі нүктедегі бұталардың арасында қазып су тапты, ол жабық су кезінде аралға айналды, [және] кейде суды кермек етті, бірақ "жағалауға жақын жерде көптеген бұталар мен судың басқа белгілері болғандықтан, жақын маңда су табуға болар еді" деп атап өтті. 1840 жылы геодезист Роберт Ходдлмен бірге келген капитан Мур су мәселесіне қайта тоқталды, ол "Филипп аралында, ең жақсы тіреуіш орнына жақын, Сэнди Пойнттен су алуға болады" деді. 1835 жылы Сэмюэл Андерсон Филипп аралынан шығанақтың арғы жағындағы Бастың материктегі жерінде Викторияда үшінші тұрақты елді мекенді құрды. 1841 жылы ағайынды Джон Дэвид пен Уильям МакХаффиге Филипп аралын мал өсіру үшін берді және 1842 жылы иелікке алды. МакХаффилер және кейінгі қоныс аударушылар Викториялық акклиматизациялық қоғамға (Мельбурн зообагын құрған комитеттің алдағысы) Филипп аралына фазан, бұғы және валлаби сияқты жануарларды әкелу арқылы көмектесті. Сан-Ремодан Ньюхейвенге аралға дейінгі алғашқы көпірдің жоспарлары 1938 жылы 50 000 фунт стерлингке басталды, ал премьер-министр Альберт Данстанның ресми ашылуы 1940 жылдың қараша айында өтті. Мерекеге орай аралда толық мереке жарияланды. Аралдың оңтүстік және батыс жағалаулары Филипп аралының маңызды құс аймағының ішінде орналасқан, оны BirdLife International шағын пингвиндердің, қысқа құйрықты сулы құстардың және Тынық мұхит құсбақтарының маңызды популяцияларын қолдаудағы маңыздылығы үшін анықтады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша аралдағы кішкентай пингвиндердің саны шамамен 40 000-ға жетеді, құстар Саммерленд түбегіндегі Саммерленд иелігінде тұрады (оны Виктория үкіметі 1980 жылдары жабайы табиғат қорығы ретінде пайдалану үшін сатып алған). 2019 жылғы ыстық толқында көптеген пингвиндер өлгеннен кейін, оларды оқшаулау үшін пингвин қораптарының айналасына боуэр шпинаты сияқты жергілікті өсімдіктер отырғызылды. Қоныстанудан бері нашар тәжірибелерге байланысты және климаттың өзгеруі салдарынан жиірек болатын өрттер пингвиндердің тіршілік ету ортасына қауіп төндіреді және олардың өрттен қашып кетпейтіні байқалды. Қазіргі уақытта өртке қарсы табиғи кедергілерді құру мақсатында өте қауіпті интродукцияланған өсімдіктерді аз тұтанатын эндемикалық түрлерге ауыстыру жобасы жүргізілуде. Сонымен қатар, жануарлар паркі бар, онда валлабилер мен кенгурулар келушілер арасында еркін жүріп, оларды қолмен тамақтандыруға болады. Аралдың батыс шетіндегі Тюльпан тастары Австралиядағы ең үлкен терілі тұяқтардың колониясын қамтиды (2008 жылы 16 000-ға дейін). Соңғы жылдары, жергілікті тұрғындардан басқа, өте қауіпті эндемиялық Буррунан дельфиндері немесе көшіп-қонушы киттер, оңтүстік оң жақ кит және дөңгелек кит 1970 жылдары Жапонияның көмегімен Кеңес Одағының коммерциялық және заңсыз аңшылықтарынан кейін осы аймақта қалпына келе бастады. Бұл аймақты балабақша ретінде пайдаланатын сандар 2014 жылдың қазан айына қарай тез өсіп, арал маңында коммерциялық киттерді бақылау қызметін құруға үміттендірді.

Климат

Климаттық жіктелу бойынша Филипп аралы мұхиттық климатқа ие, сонымен қатар салқын жазғы және Жерорта теңізі климатының сипаттамаларына ие, мысалы, салыстырмалы түрде құрғақ жаз. Треварта жүйесінде Филипп аралы ылғалды субтропикалық климат аймағында орналасқан, себебі барлық айлар 10 °C-тан (50 °F) жоғары температураны көрсетеді, ал кемінде сегіз ай осы шартқа сай келуі керек. Филипп аралында Мельбурнге қарағанда ауа райы жұмсақ, және мұхит желдерінің әсерінен температура жайлы болады. Орташа температура бойынша, бұл климат Австралияның көп бөлігінен гөрі Жаңа Зеландияның солтүстік аймақтарының климатына көбірек ұқсас. Ақпан айындағы орташа күндізгі ең жоғары температура 23,8 °C (75 °F), ал шілде айындағы орташа температура 13,7 °C (57 °F) құрайды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , ал маусым айы ең жауынды ай болып табылады (88,1 мм / 3,5 дюйм). Жылдың көп бөлігінде Басс бұғазынан оңтүстік-батыс жел соғады. Филипп аралындағы Гран-при мотоцикл жарысы дәстүрлі түрде қазан айында өтеді, көбінесе ауа райының тұрақсыз және болжамсыз жағдайлары байқалады, мысалы, өте суық беттік температура және күшті жел. 2005 жылдың 10 тамызында аралда қар жауғаны анықталды, бұл өте сирек кездесетін құбылыс.

Туризм

Филипп аралы - жыл сайын 3,5 миллион адам барып, тамашалайтын туристік мекен. Филипп аралында шамамен 40 000 пингвин мекендейді, оларды туристер күн бату кезінде жыл бойы көре алады. Арал елдегі ең тұрақты және әртүрлі серфинг жағдайларымен танымал. Бұрын аралда Rip Curl Pro және Roxy Pro әйелдер серфинг фестивалі сияқты түрлі серфинг жарыстары өткізілген. Басқа шараларға Черчилль аралының жұмысшы аттары мен пионерлер фестивалі де кіреді. 2023 жылдың қыркүйегінде билік, 22 жастағы әйел әлеуметтік желілерге сурет түсіру үшін Вулмай мүйісіндегі Пиннаклс қарау тұғырынан жартасқа 50 метрдей құлағаннан кейін қауіпсіздік ескерту жасады.

Автоспорт

Филипп аралы Австралия автоспорт тарихымен тығыз байланысты. 1928 жылы аралдың ішкі аумағындағы қоғамдық жолдарды пайдаланатын уақытша трасса алғашқы Австралия Гран-присі үшін қолданылды және 1935 жылға дейін жарыстар өткізіліп келді. Қоғамдық жолдардағы жарыстар 1940 жылға дейін жалғасты. 1952 жылы Филипп аралы автожарыс клубы құрылып, 1956 жылы ашылған тұрақты Филипп аралы Гран-при трассасының құрылысын бастады. 1960 жылы алғашқы Армстронг 500 жарысы өтті, бірақ материкке апаратын көпір ауыр ыстық битум құю машиналарын көтере алмағандықтан, 1962 жылы жарыстың үшінші кезеңінде трасса қирады. Бұл зақым трассаны жарысқа жарамсыз етті, ал 1963 жылы Армстронг 500 жарысы Маунт Панорама трассасына көшіріліп, кейіннен бүгінгі Батерст 1000 жарысына айналды. Трасса жаңартылып, 1967 жылдың қазан айында қайта ашылды. 1978 жылы жабылып, қайта құрылып, 1988 жылы қайта ашылды, ал келесі жылы Австралия мотоциклдер Гран-присінің алғашқы халықаралық жарысын қабылдады. Бүгінгі күні де жарыстар өткізіліп келеді, сонымен қатар Супербайк әлем чемпионаты, Moto GP чемпионаты, V8 Supercars чемпионаты және Австралия жүргізушілер чемпионатының кезеңдері де осы трассада өтеді.