Рут Ренделл: Британдық детектив жазушысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Ағылшын жазушысы (1930–2015)

Рут Барбара Ренделл, Бэберг баронессасы (; 17 ақпан 1930 – 2 мамыр 2015) – триллерлер мен психологиялық детективтердің ағылшын авторы. Ренделл Бас инспектор Вексфордты жасауымен ең белгілі. Оның екінші туындылары қылмыскерлер мен олардың құрбандарының психологиялық түйіндерін зерттейтін, байланыссыз қылмыстық романдар сериясы болды. Бұл тақырып Барбара Вайн псевдонімімен жарық көрген романдардың үшінші сериясында одан әрі дамытылды.

Ерте өмір

Ренделл 1930 жылы Оңтүстік Вудфордта (қазіргі Ұлы Лондон) Рут Барбара Грасманн ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы мұғалімдер болған. Оның анасы Эбба Крузе Данияда өскен, швед және дат азаматтарының қызы; ал әкесі Артур Грасманн – ағылшын. Ренделл Рождество және басқа мерекелерді Скандинавияда өткізгендіктен швед және дат тілдерін үйренді. Ренделл Эссекс округындағы Лоттон қаласындағы қыздарға арналған орта мектепте білім алды.

Жеке өмір

Ренделл күйеуі Дон Ренделлмен журналист болып жұмыс істеген кезде танысты. Қазір Коларадо штатында тұратын психиатриялық әлеуметтік жұмыскер. 1975 жылы ажырасып, екі жылдан кейін қайта үйленді. 1999 жылы Дон Ренделл простата рагынан қайтыс болды. Ал 1997 жылғы 24 қазанда Суффолк графтығындағы Альдебургтің баронессасы Ренделл ретінде өмірлік мәртебе алды. Ол Лордтар палатасында Лейборист партиясынан өкілдік етті. 1998 жылы Ренделл партияның ірі жеке қаржылық демеушілерінің тізіміне енді. Ол Лордтарға кейіннен 2003 жылғы әйелдердің жыныс мүшелерін кесіп тастауға қарсы заңға айналатын заң жобасын ұсынды (мақсаты осы әрекеттің алдын алу болды). 2014 жылдың тамызында Ренделл Шотландияның қыркүйектегі референдумда Ұлыбритания құрамында қалуына үміт білдірген «The Guardian» газетіне қол қойған 200 қоғамдық қайраткердің бірі болды. Ренделл көбінесе жеміс-жидектермен қоректенетін вегетариан болды. Ол өзін «біршама агорафобияға бейім» деп сипаттады және «өзімді қоршаған сезінуімді қалаймын» деген себеппен арнайы жасалған төрт тіректі төсекке ұйықтады. Ол сондай-ақ Дарфурдың ауылдық аймақтарындағы балаларға көмектесетін «Kids for Kids» қайырымдылық қорының меценаты болды. Оның үйлерінің бірінде, Лоттондағы 45 Миллсмид-Вейдегі көк тақта орнатылған. Бұл тақтаны оның ұлы Саймон 2016 жылғы 24 ақпанда ашты. Оның төрт романы британдық Қылмыс Жазушылар Ассоциациясының (1990) ең жақсы қылмыс романдары туралы сауалнамасына ілікті: екеуі Ренделл атымен, екеуі Барбара Вайн псевдонимдерімен. Оның Қылмыс Жазушылар Ассоциациясының қанжар сыйлықтары (төрт алтын, бір күміс және бір Картье алмаз) бұрынғыдан жоқ, сондай-ақ бірнеше псевдониммен ұсынылып, жеңген алғашқы автор ретіндегі рекорды да ерекше. Оның Эдгар және Қанжар финалистеріне ілігуі бесжылдық: «Тас үкімі» (1977 жылғы Алтын қанжар финалисі), «Ұйқыдағы өмір» (1979 жылғы Эдгар сыйлығының «Үздік роман» номинациясының финалисі), «Өлімді сүй» (1980 жылғы Эдгар сыйлығының «Үздік роман» номинациясының финалисі), «Мандариннің сөйлеушісі» (1983 жылғы Алтын қанжар финалисі), «Қара қарғалардың қаталдығы» және «Қолдар ағашы» (екі 1986 жылғы Эдгар сыйлығының «Үздік роман» номинациясының финалистері), «Қараңғы бейімделген көз» (Барбара Вайн ретінде, 1986 жылғы Алтын қанжар финалисі), «Қайтымсыз инверсия» (Барбара Вайн ретінде, 1988 жылғы Макавити сыйлығының «Үздік роман» номинациясының финалисі) және «Бұзылу» (1990 жылғы Алтын қанжар финалисі). Бұған қоса, ол Эдгар сыйлығының «Үздік қысқа әңгіме» номинациясында төрт рет ұсынылды (1976 жылы «Монетаның құлауы» және 1977 жылы «Адамдар мұндай іс жасамайды») және «Жұмған перде» (1975) және «Жаңа дос қыз» (1984) үшін екі рет жеңіске жетті.

Rendell met her husband Don Rendell when she was working as a newswriter. now a psychiatric social worker who lives in the U. S. state of Colorado. The couple divorced in 1975 but remarried two years later. Don Rendell died in 1999 from prostate cancer. and a life peer as Baroness Rendell of Babergh, of Aldeburgh in the County of Suffolk, on 24 October 1997. She sat in the House of Lords for the Labour Party. In 1998, Rendell was named in a list of the party's biggest private financial donors. She introduced into the Lords the bill that would later become the Female Genital Mutilation Act 2003 (the intent was to prevent the practice). In August 2014, Rendell was one of 200 public figures who were signatories to a letter to The Guardian expressing their hope that Scotland would vote to remain part of the United Kingdom in September's referendum on that issue. Rendell was a vegetarian who was described as living mostly on fruit. She described herself as "slightly agoraphobic" and slept in a specially made four poster bed because "I like to feel enclosed." She was also a patron of the charity Kids for Kids which helps children in rural areas of Darfur. There is a blue plaque on one of her homes, 45 Millsmead Way, in Loughton. This was unveiled by her son Simon on 24 February 2016. Four of her novels appear on the British based Crime Writers Association Poll (1990) of the best crime fiction novels ever written: two under the Rendell name and two under her pen name of Barbara Vine. Her Crime Writer’s Association Dagger wins (four Gold, one Silver and one Cartier Diamond) remains unmatched, as does her record of being the first author to be nominated and win under multiple names. Her unparalleled Edgar and Dagger finalist nominations include: A Judgement In Stone (1977 Gold Dagger finalist), A Sleeping Life (1979 Edgar finalist for Best Novel), Make Death Love Me (1980 Edgar finalist for Best Novel), The Speaker Of Mandarin (1983 Gold Dagger finalist), An Unkindness Of Ravens and The Tree Of Hands (both 1986 Edgar finalists for Best Novel), A Dark Adapted Eye (as Barbara Vine, 1986 Gold Dagger finalist), A Fatal Inversion (as Barbara Vine 1988 Macavity Award finalist for Best Novel), and Going Wrong (1990 Gold Dagger finalist.) Additionally, she was nominated four times in the Edgar “Best Short Story” category (in 1976 for The Fall Of The Coin and 1977 for People Don’t Do Such Things) winning twice for The Fallen Curtain (1975) and The New Girlfriend (1984).

Өлім

Ренделл 2015 жылдың 7 қаңтарында инсульт алды және 2 мамырда Лондонның Туттинг ауданындағы Сент-Джордж ауруханасында қайтыс болды.

Мұра

Рут Ренделл сыйлығы 2016 жылы Ұлттық сауаттылық қоры тарапынан тағайындалды. Бұл сыйлық балаларды оқуға ынталандырып, сауаттылық деңгейін жақсартатын авторларға беріледі.

Триллер жанрының дамуы

Ренделл 1964 жылы Джон Лонг 75 фунтқа сатып алған «From Doon with Death» романынан бұрын екі жарияланбаған роман жазды; бұл бас инспектор Реджинальд Вексфордты алғаш рет таныстырған детектив болды. Ренделл Вексфорд кейіпкерінің өзінің бейнесінен жасалғанын айтты. 2009 жылдың қазанында шыққан «Қораптағы монстр» Вексфордтың соңғы ісі деп жиі айтылды. Бұл дұрыс емес еді, алайда ол Вексфордты қызмет ететін полиция қызметкері ретінде көрсететін соңғы роман болды. «Күзеу» және «Ешкімнің түнгісі» деген келесі екі романында ол зейнеткерлікке шыққан, бірақ әлі де полиция тергеулеріне «консультант» ретінде қатысты. Дэниел Маллоридің «Бас инспектор Вексфордты таныстыру» кітабында (Мэрилин Стазионың 1990 жылғы Ренделлмен сұхбатына сүйене отырып) Ренделл жек көретін Агата Кристи мен сол қорқынышты Марпл әйел туралы айтады; сондай-ақ, Сент-Мэри Мид туралы, ол сол ауылдың атын айтуға тіл тимейді, онда заңды өмір сүретін, кінәсіз өмір сүретін қарапайым адамдар кенеттен өз әпкесін өлтіруге шешім қабылдайды. Мен мұндайға сенбеймін. (Дэниел Маллоридің «Бас инспектор Вексфордты таныстыруы»; 1990 жылғы Мэрилин Стазиомен сұхбаттан алынған үзінді) Вексфордты басты рөлде сомдаған осы полициялық процедуралардан басқа, Ренделл романтикалық құштарлық, қате түсінік, жағдайдың және сәйкестіктің әсері, сондай-ақ іске қатысқан қылмыскерлердің адамгершілігі сияқты тақырыптарды зерттейтін психологиялық қылмыс романдарын да жазды. Мұндай кітаптардың қатарында «Таста жасалған үкім», «Шекараның беті», «Тірі ет», «Бейтаныс адамдармен әңгімелесу», «Құнжырлы қуыршақ», «Жолдан тайып кету» және «Адам мен Хауа және қысып алу» кітаптары бар. Өмірінде жарық көрген соңғы романы «The Girl Next Door» үшін ол бала кезіндегі Лоугтонға оралды, соғыс жылдарындағы Англия мен 2014 жылғы моральдық ахуалды салыстырды. Ренделл 1986 жылы Барбара Вайн псевдонімімен («өзінің ортаңғы аты мен әжесінің бойжеткен атынан алынған») «Қараңғыға бейімделген көз» атты жаңа туындысын жариялады.

Өз шығармаларын бейімдеу

Инспектор Вексфорд сериясы 1987 жылдан 2000 жылға дейін 48 эпизодтан тұратын "Рут Ренделл құпиялары" деген атпен теледидарда сәтті көрсетілді, онда Джордж Бейкер инспектор Вексфорд рөлінде, ал Кристофер Равенскрофт детектив Майк Берден рөлінде ойнады. Ренделл Бейкердің ойынын жоғары бағалап, "Актер ретінде автордың ниеттенгенінен де артық, жақсырақ орындау – керемет жетістік" деді. Шаброл 2004 жылы "Күйеу бала" романы негізінде "Құрмет қызы" фильмін түсірді. Басқа бейімделулер: "One Across, Two Down" кітабынан "Өлілердің күнделігі" (1976); Педро Альмодовардың 1997 жылғы "Жанды ет" фильмі; Гильз Фостердің режиссерлігімен Гранада үшін түсірілген, Лорен Бакалға басты рөл берілген "Қолдар ағашы" (АҚШ атауы: "Кінәсіз құрбан"); және Клод Миллердің сценарийі мен режиссерлігімен "Қолдар ағашы", "Бетти Фишер және басқа да әңгімелер" (2001, басқа атауы – "Бетти"). Франсуа Озонның 2015 жылғы "Жаңа достасы" фильмі Ренделлдің сол аттас қысқа әңгімесіне негізделген. "Күтпеген оқиғалар" телесериалының екі эпизоды Ренделлдің "Жарқын болашақ" (4-серия, 15-эпизод) және "Адамдар мұндай іс жасамайды" (8-серия, 1-эпизод) атты әңгімелері негізінде түсірілді.

Новеллдер

Торнапл (1982). "Қызылша ағашы" жинағында жиналған. Жүрек тастары (1987). Жиналмаған. Пираньядан Скорфайға дейін (1990). "Пираньядан Скорфайға дейін" жинағында жиналған.
Жоғары Ұлы Одақ (1990). "Пираньядан Скорфайға дейін" жинағында жиналған.
Шілте ағашы (1995). "Қандықтар" жинағында жиналған. Ұры (2006). "Ақымақтардың орны" жинағында жиналған.