Фридрих Крейслер: Австриялық-американдық скрипкашы және композитор

Кіріспе

Фридрих "Фриц" Крайслер (2 ақпан 1875 – 29 қаңтар 1962) – австриялық-американдық скрипкашы және композитор. Ол еврей тегінен шыққан, бірақ 12 жасында крещение рәсімінен өтті. 1882-1885 жылдары Антон Брукнер, Якоб Дюнт және Жозеф Хеллмесбергердің басшылығымен Вена консерваториясында, ал 1885-1887 жылдары Париж консерваториясында оқыды, онда оның ұстаздары Лео Делиб, Ламберт Массар және Жюль Массне болды. 12 жасында Париж консерваториясын "Premier Prix" алтын медалімен бітірді, кемінде 20 жастағы 40 музыканттан басым түсті. 1888 жылдың 10 қарашасында Нью-Йорктегі Стейнвей-холлда АҚШ-тағы тұңғыш концертін өткізді. Содан кейін Австрияға оралып, Вена филармониясына өтініш білдірді, бірақ концертмейстер Арнольд Розе оны қабылдамады. Осыдан кейін ол музыканы тастап, медицинаны оқыды. 1899 жылы скрипкаға оралғанға дейін армияда қысқа уақыт қызмет етті, ол Берлин филармониясымен концерт берді. Осы концерт және 1901-1903 жылдар аралығындағы американдық турнелер оған нағыз даңқ әкелді. Крайслер сонымен қатар өте жақсы пианист болды, оның фортепианода ойнауы Ampico тіркегіш роликтерінде сақталған. 1901 жылы АҚШ-тағы концерттік турне кезінде Крайслер Харриет Лайзбен танысты, ол Нью-Йоркте туған, Вассар колледжін бітірген және неміс-американдық темекі саудагерінің қызы болған ажырасқан әйел еді. Олар бірден ғашық болып, бір жылдан кейін үйленді, бірақ заңдық себептерге байланысты осы рәсімді тағы үш рет қайталады. Олардың балалары болмады, ал Харриет өмірін оның мансабына арнады. Олар 1962 жылы қайтыс болғанға дейін 60 жыл бірге өмір сүрді. 1910 жылы Крайслер сэр Эдвард Элгардың скрипкалық концертінің премьерасын өткізді, бұл концерт оған арналып, тапсырыс берілген еді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Австрия армиясында қысқа уақыт қызмет еткен, жараланғаннан кейін құрметпен зейнетке шығарылды. 1914 жылдың 24 қарашасында Нью-Йоркке келді және соғыстың қалған бөлігін Америкада өткізді. 1924 жылы Еуропаға оралып, алдымен Берлинде тұрды, содан кейін 1938 жылы Францияға көшіп келді. Ұзақ өтпей, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол тағы да АҚШ-қа қоныстанды, 1943 жылы азаматтыққа қабылданды. Өмірінің соңына дейін онда тұрып, 1947 жылы соңғы рет концерт берді, содан кейін бірнеше жыл бойы радиода өнер көрсетті. 1941 жылдың 26 сәуірінде ол ауыр жол апатына ұшырады. Нью-Йоркте көшеден өтіп бара жатқанда жүк көлігімен соқтығысып, бас сүйегі сынып, бір аптадан астам уақыт комада жатты. Өмірінің соңғы жылдары ол есіту қабілетінің нашарлауымен қатар, катаракта салдарынан көру қабілеті де нашарлады. Крайслер 1962 жылы Нью-Йоркте қартаюға байланысты асқынған жүрек ауруынан қайтыс болды. Ол Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданындағы Вудлон зиратындағы жеке мавзолейге жерленді.

Austrian American violinist and composer

Friedrich "Fritz" Kreisler (February 2, 1875 – January 29, 1962) was an Austrian born American violinist and composer. Of Jewish descent, he was however baptised at the age of 12. He studied at the Vienna Conservatory between 1882 and 1885 under Anton Bruckner, Jakob Dont and Joseph Hellmesberger Jr., and in Paris Conservatory between 1885 and 1887, where his teachers included Léo Delibes, Lambert Massart and Jules Massenet. He graduated from Paris Conservatory with a degree of "Premier Prix" gold medal at the age of 12, competing against 40 other players, all of whom were at least 20 years of age. He made his United States debut at the Steinway Hall in New York City on November 10, 1888, and his first tour of the United States in 1888–1889 with Moriz Rosenthal. He then returned to Austria and applied for a position in the Vienna Philharmonic, but was turned down by the concertmaster Arnold Rosé. As a result, he left music to study medicine. He spent a brief time in the army before returning to the violin in 1899, when he gave a concert with the Berlin Philharmonic conducted by Arthur Nikisch. It was this concert and a series of American tours from 1901 to 1903 that brought him real acclaim. Kreisler was also an excellent pianist, and his piano playing is preserved on Ampico reproducing piano rolls. During a concert tour of the United States in 1901, Kreisler met Harriet Lies, a New York born divorcée who was a Vassar graduate and the daughter of a German American tobacco merchant. They fell in love immediately and were married a year later, though they repeated the ceremony three more times because of legal technicalities. They had no children, and Harriet devoted her life to his career. They were married for 60 years, until his death in 1962. In 1910, Kreisler gave the premiere of Sir Edward Elgar's Violin Concerto, a work commissioned by and dedicated to him. He served briefly in the Austrian Army in World War I before being honourably discharged after he was wounded. He arrived in New York on November 24, 1914, and spent the remainder of the war in America. He returned to Europe in 1924, living first in Berlin, then moving to France in 1938. Shortly thereafter, at the outbreak of World War II, he settled once again in the United States, becoming a naturalized citizen in 1943. He lived there for the rest of his life, giving his last public concert in 1947, and broadcasting performances for a few years after that. On April 26, 1941, he was involved in a serious traffic accident. Struck by a truck while crossing a street in New York, he suffered a fractured skull and was in a coma for over a week. In his later years, he suffered from not only some hearing loss but also sight deterioration due to cataracts. Kreisler died of a heart condition aggravated by old age in New York City in 1962. He was interred in a private mausoleum in Woodlawn Cemetery, the Bronx, New York City.

Мұра

Крайслер скрипкаға арналған көптеген шығармалар жазды, оның ішінде "Liebesleid" және "Liebesfreud" сияқты концерттерге арналған сололар. Крайслердің кейбір композициялары басқа композиторлардың стилінде жасалған пастиштер болды. Олар бастапқыда Гаэтано Пугани, Джузеппе Тартини және Антонио Вивальди сияқты ертерек композиторларға жатқызылды, содан кейін 1935 жылы Крайслер осы шығармалардың авторы өзі екенін мәлімдеді. Сынаушылар наразылық білдіргенде, Крайслер композициялардың құндылығын мойындағандарын айтты: "Аты өзгерді, құндылығы сақталды", - деді ол. Ол сондай-ақ 1919 жылы "Apple Blossoms" және 1932 жылы "Sissy" атты оперетталар, скрипкалық квартет, сонымен қатар Брамстың скрипкалық концерті, Паганинидің ре мажорлы скрипкалық концерті және Бетховеннің скрипкалық концерті үшін каденциялар жазды. Бетховеннің концертіне арналған оның каденциялары бүгінгі күні скрипкашылар арасында ең көп орындалатындары. Ол 1936 жылы Йозеф фон Штернберг режиссерлік еткен "Патша шығады" фильміне музыка жазды, ол Австрия императрицасы Элизабеттің жас кезіндегі өміріне негіделген. Крайслер Паганинидің ре мажорлы скрипкалық концертінің бірінші бөлімін орындап, өзінің нұсқасын жазды. Бұл бөлім қайта жазылып, кейбір жерлерде қайта үйлесімделген, ал оркестрлік кіріспе кейбір жерлерде толығымен жаңадан жазылған. Жалпы әсері – 19 ғасырдың соңындағы туынды. Крайслер Антонио Страдивари, Пьетро Гуарнери, Джузеппе Гуарнери және Карло Бергонци жасаған бірнеше антикалық скрипкаларға ие болды, олардың көпшілігі кейін оның атымен аталатын болды. Ол сондай-ақ 1860 жылғы Жан Батист Вуйом скрипкасына ие болды, оны көбінесе екінші скрипка ретінде пайдаланды және оны жас дарынды Йозеф Хассидке жиі қарызға берді. 1952 жылы ол өзінің Джузеппе Гуарнери скрипкасын Вашингтондағы Конгресс кітапханасына сыйға тартты, ол кітапханада өтетін концерттерде қолданылуда. Жазбалардағы Крайслер стилі оның жас замандасы Миша Элман стиліне ұқсас, экспансивті темп, үздіксіз және әртүрлі вибрато, экспрессивті фразеология және мелодиялық ойынға бейімділік сипаттайды. Крайслер портманто мен рубатодан жиі пайдаланады. Екі скрипкашының орындау тәсілдері Феликс Мендельсонның скрипкалық концерті сияқты стандартты репертуардың ірі туындыларында, кішкентай шығармаларға қарағанда аз ұқсас. Крайслер концертіне жасаған саяхат Зигфрид Сассонның 1928 жылғы "Түлкі аулаушының естеліктері" атты автобиографиялық романында баяндалған. Австралиялық электроника және тұтыну тауарларын өндіруші Kriesler (кейін Philips еншілес компаниясы) өзінің атын Фриц Крайслерден алған, бірақ басқа тараптардан сот шараларын болдырмау үшін атауды қасақана қате жазған.

Kreisler wrote a number of pieces for the violin, including solos for encores, such as "Liebesleid" and "Liebesfreud". Some of Kreisler's compositions were pastiches ostensibly in the style of other composers. They were originally ascribed to earlier composers, such as Gaetano Pugnani, Giuseppe Tartini and Antonio Vivaldi, and then, in 1935, Kreisler revealed that it was he who wrote the pieces. When critics complained, Kreisler replied that they had already deemed the compositions worthy: "The name changes, the value remains", he said. He also wrote operettas, including Apple Blossoms in 1919 and lt=Sissy in 1932, a string quartet, and cadenzas, including ones for Brahms's Violin Concerto, Paganini's D major Violin Concerto, and Beethoven's Violin Concerto. His cadenzas for the Beethoven concerto are the ones most often played by violinists today. He wrote the music for the 1936 movie The King Steps Out directed by Josef von Sternberg, based on the early years of Empress Elisabeth of Austria. Kreisler performed and recorded his own version of the first movement of Paganini's D major Violin Concerto. The movement is rescored and in some places reharmonised, and the orchestral introduction is completely rewritten in some places. The overall effect is of a late nineteenth century work. Kreisler owned several antique violins made by luthiers Antonio Stradivari, Pietro Guarneri, Giuseppe Guarneri, and Carlo Bergonzi, most of which eventually came to bear his name. He also owned a Jean Baptiste Vuillaume violin of 1860, which he often used as his second violin, and which he often loaned to the young prodigy Josef Hassid. In 1952 he donated his Giuseppe Guarneri to the Library of Congress in Washington, D. C. where it remains in use for performances given in the library. On recordings, Kreisler's style resembles that of his younger contemporary Mischa Elman, with a tendency toward expansive tempi, a continuous and varied vibrato, expressive phrasing, and a melodic approach to passage work. Kreisler makes considerable use of portamento and rubato. The two violinists' approaches are less similar in big works of the standard repertoire, such as Felix Mendelssohn's Violin Concerto, than in smaller pieces. A trip to a Kreisler concert is recounted in Siegfried Sassoon's 1928 autobiographical novel Memoirs of a Fox Hunting Man. The Australian manufacturer of electronics and consumer goods Kriesler (later a subsidiary of Philips) supposedly took its name after Fritz Kreisler but had intentionally misspelled the name as to avoid possible juristical actions from other parties.

Жазбалар

Крайслер Victor/RCA Victor және HMV үшін көп жазды. Оның жазбалары LP және CD қайта шығарылымдарында жақсы ұсынылған. Оның соңғы жазбалары 1950 жылы жасалған. Бахтың екі скрипкаға арналған концерті D минорында, BWV 1043, Ефрем Зимбалистпен (екінші скрипка) және струнный квартетімен. Жазылған: 1915 жылдың 4 қаңтары;
Бетховеннің ре мажордағы скрипкалық концерті, Op. 61, Лео Блехпен, Берлин мемлекеттік опера оркестрімен. Жазылған: 1926 жылдың 15 желтоқсаны;
Бетховеннің ре мажордағы скрипкалық концерті, Op. 61, Джон Барбироллимен, Лондон филармониялық оркестрімен. Жазылған: 1936 жылдың 16 маусымы;
Бетховеннің 8-ші сонатасы, G мажор, Op. 30, No. 3, Сергей Рахманиновпен, пф. Жазылған: 1928 жылдың 22 наурызы;
Бетховеннің 9-шы сонатасы, A мажор, Op. 47, Франц Руппен, пф. Жазылған: 1936 жылдың 17-19 маусымы;
Брамстың ре мажордағы скрипкалық концерті, Op. 77, Лео Блехпен, Берлин мемлекеттік опера оркестрімен. Жазылған: 1927 жылдың 21 қарашасы;
Брамстың ре мажордағы скрипкалық концерті, Op. 77, Джон Барбироллимен, Лондон симфониялық оркестрімен. Жазылған: 1936 жылдың 18 маусымы;
Григтің 3-ші сонатасы, до минорында, Op. 45, Сергей Рахманиновпен, пф. Жазылған: 1928 жылдың 14-15 желтоқсаны;
Мендельсонның ми минорындағы скрипкалық концерті, Op. 64, Лео Блехпен, Берлин мемлекеттік опера оркестрімен. Жазылған: 1926 жылдың 9 желтоқсаны;
Мендельсонның ми минорындағы скрипкалық концерті, Op. 64, Лэндон Рональдпен, Лондон симфониялық оркестрімен. Жазылған: 1935 жылдың 8 сәуірі;
Моцарттың ре мажордағы скрипкалық концерті, K. 218, Лэндон Рональдпен, Лондон симфониялық оркестрімен. Жазылған: 1924 жылдың 1 желтоқсаны;
Паганинидің ре мажордағы скрипкалық концерті, Op. 6 (Крайслер қайта құрастырған), Юджин Ормандимен, Филадельфия оркестрімен. Жазылған: 1936 жылдың 13 желтоқсаны;
Шуберттің 5-ші сонатасы, A мажор, D. 574, Сергей Рахманиновпен, пф. Жазылған: 1928 жылдың 20 желтоқсаны;
авторы белгісіз. Вивальди, RV Anh. 62 (Крайслер жазған) До мажордағы скрипкалық концерті, Дональд Вурхиспен, RCA Victor оркестрімен. Жазылған: 1945 жылдың 2 мамыры.