Кіріспе

Азаматтық құқық қозғалысының наразылық әні
наразылық әні

"We Shall Overcome" – АҚШ-тың азаматтық құқық қозғалысымен тығыз байланысты госпел ән. Әннің шығу тегі нақты белгісіз; ол Чарльз Альберт Тиндлидің "I'll Overcome Some Day" гимнінен тараған деп есептелген, ал әннің қазіргі нұсқасы алғаш рет 1945-1946 жылдары Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Чарльстон сигаро фабрикасының ереуілі кезінде Люсиль Симмонс басқаратын темекі жұмысшыларымен орындалған. 1947 жылы ән "We Will Overcome" деген атаумен People's Songs Bulletin басылымында жарияланды, сол кездегі Теннесси штатының Монтеагл қаласындағы Highlander Folk School музыка директоры Зильфия Хортонның кіріспесімен және үлесімен. Ол оны көптеген басқаларға үйретті, соның ішінде People's Songs директоры Пит Сигерге, ол оны өзінің репертуарына қосты, сондай-ақ Фрэнк Гамильтон және Джо Глейзер сияқты көптеген басқа белсенді әншілер де орындады. 1959 жылы ән Гай Карауанның және Сигердің Highlander-де ән жетекшісі ретіндегі нұсқасымен азаматтық құқық қозғалысымен наразылық әні ретінде байланыстыра бастады, ол бұл кезде зорлық-зомбылықсыз азаматтық құқықтарды қорғауға бағытталған. Ән қозғалыстың ресми емес әнұранына айналды. 1960-шы жылдардың басында Джоан Баиз сияқты Сигер және басқа да танымал халық әншілері солтүстіктегі митингтерде, халық фестивальдерінде және концерттерде орындап, оны кеңінен танымал етті. Әннің танымал болғанынан бері, ән және оған негізделген әндер әлем бойынша түрлі наразылықтарда қолданылып келеді. People's Songs Bulletin басылымындағы "We Will Overcome" әнінің авторлық құқығы 1976 жылы аяқталды, бірақ The Richmond Organization (TRO) 1960 жылы тіркелген "We Shall Overcome" әнінің мәтініне авторлық құқық талап етті. 2017 жылы TRO-ға қарсы жалған авторлық құқық талаптары бойынша сотқа жауап ретінде АҚШ судьясы тіркелген жұмыстың "We Will Overcome" әнінің мәтінінен жеткілікті ерекшеленбейтінін мәлімдеді, себебі ол жаңарусыз қоғамдық доменге өткен. 2018 жылдың қаңтар айында компания әнге қатысты авторлық құқық талаптарын тоқтату туралы келісімге келді.

Азаматтық құқықтар және басқа да наразылық қозғалыстарында қолданылуы

1963 жылдың тамызында 22 жасар халық әншісі Джоан Баиз Линкольн мемориалінде А. Филипп Рэндольфтың Вашингтонға жасаған науқаны барысында "Біз жеңеміз" әнін 3000 адамдық жұртшылықпен бірге шырқап, оларға жетекшілік етті. Президент Линдон Джонсон, өзі оңтүстік аймағынан шыққан адам болатын, 1965 жылдың 15 наурызында Конгреске сөз сөйлегенде "Біз жеңеміз" деген тіркесті қолданды. Бұл сөздерді ол "Қанды жексенбі" күні азаматтық құқықтарды қорғаушыларға жасалған шабуылдан кейін айтқан сөзінде пайдаланды. 1968 жылдың 4 сәуірінде Мартин Лютер Кингтің қаза болуына төрт күн бұрын, 31 наурызда Мемфисте өткен соңғы уағызында Кинг "Біз жеңеміз" деген сөздерді жеткізді. Ол 1965 жылы Калифорния штатының Голливуд қаласындағы Израиль ғибадатханасында түрлі дін өкілдерінің алдында сөйлеген ұқсас уағызында былай деген болатын: "Біз жеңеміз". "Біз жеңеміз" әні Мартин Лютер Кингтің қосылуына келген елу мыңнан астам адам тарапынан бірнеше күннен кейін оның жерлеу рәсімінде орындалды.

АҚШ-тағы шаруалар кейіннен 1960 жылдардың соңындағы ереуілдер мен жүзімді бойкоттау кезінде осы әнді испан тілінде шырқады. Бұл әнді Нью-Йорк штатының сенаторы Роберт Ф. Кеннеди 1966 жылы Оңтүстік Африкаға саяхат жасағанда, апартеидке қарсы наразылық білдірген көпшілікке көлігінің шатырынан хор жетекшісі ретінде орындады. Сондай-ақ, 1993 жылдың 1 қазанында Әби Натан бұл әнді "Тыныштық дауысы" радиостанциясының әнұраны ретінде таратты, нәтижесінде ол апартеидке қарсы қозғалыстың соңғы жылдарында Оңтүстік Африкаға қайта оралды. Солтүстік Ирландияның Азаматтық құқықтар қауымдастығы "Біз жеңеміз" деген ұранды қабылдап, оны өзінің ретроспективті басылымының атауына қолданды: "Біз жеңеміз – Солтүстік Ирландиядағы азаматтық құқықтар үшін күрес тарихы (1968–1978)". "Қанды жексенбі" фильмінде жүріс жетекшісі және Парламент депутаты Иван Купердің 1972 жылғы "Қанды жексенбі" оқиғасына дейін әнді бастағаны көрсетілген. 1997 жылы Promise Keepers ерлер қауымы әнді сол жылғы "Құдайға адал адамның қалыптасуы" (The Making of a Godly Man) атты құлшылық CD-сіне енгізді, оны құлшылық жетекшісі Донн Томас және Maranatha! Promise Band орындады. Брюс Спрингстиннің осы әнді жаңаша орындауы 1998 жылғы "Гүлдер қайда кетті?" (Where Have All the Flowers Gone): Пит Сигер әндері" атты құрмет альбомына, сондай-ақ Спрингстиннің 2006 жылғы "Біз жеңеміз: Сигер сессиялары" (We Shall Overcome: The Seeger Sessions) альбомына енгізілді.

Кең таралған бейімделу

"Біз жеңеміз" әні түрлі еңбек, ұлтшылдық және саяси қозғалыстармен Соғыс кезінде де, одан кейін де қабылданып, қолданылды. Марк Аллен Чехословакияда ағылшын тілін оқытқан жылдары туралы естеліктерінде былай деп жазды: 1989 жылы Прагада, Ақбарлы революцияның қарқынды апталарында жүздеген мың адам Венцелас алаңында осы әнді ағылшын және чех тілдерінде шырқады, "Мен сенемін" деген сөз тіркесіне ерекше мән берді. Бұл әннің үміт сырғаған хабары наразылыққа қатысушыларға билік иелері үмітінен айнылғанша күш берді. 1964 жылы Прагада Сигер Вьетнам соғысына қарсы сөйлеген кезде чех жұртшылығы оны ысқырып, наразылық білдірді. Бірақ осы жұртшылық оның "Біз жеңеміз" әнін жақсы көріп, қабылдаған еді. Тарих мұндай иронияларға толы, оларды көруге дайын болсаңыз ғана байқап аласыз. Солтүстік Ирландиядағы қозғалыстар АҚШ-тағы қозғалыстарды үлгі етіп, жиі "Біз жеңеміз" деп ән шырқады. Мелодия американдық композитор Уильям Роулендтің симфониясында да қолданылды (авторы Тиндли ретінде көрсетілген). 1999 жылы Ұлттық қоғамдық радио "We Shall Overcome" әнін "NPR 100" тізіміне енгізді. 2009 жылы Барак Обаманың АҚШ-тың 44-ші президенті ретінде тұңғыш рет инаугурациясынан кейін Капитолий жанында "БІЗ ЖЕҢДІК" деп жазылған баннерді ұстаған адамды көруге болады. Бұл Мартин Лютер Кинг күнінде жүздеген адам осы баннермен суретке түскеннен кейін болды. 1992 жылы "Лазерманн" сериялық кісі өлтіруші Стокгольм маңында бірнеше иммигранттарды атқан кезде премьер-министр Карл Бильдт пен иммиграция министрі Биргит Фриггебо Ринкебиде өткен кездесуге қатысты. Кездесуге келгендер ашуланып, Фриггебо оларды тыныштандыру үшін "Біз жеңеміз" әнін шырқауды ұсынды. Бұл мәлімдеме швед саясатындағы ең ұятты сәттердің бірі ретінде танылды. 2008 жылы Svenska Dagbladet газеті Sveriges Television-нің оқиға туралы түсірген видеосын YouTube-тағы ең жақсы саяси видео деп атады. 2010 жылы 7 маусымда Pink Floyd тобының әншісі Роджер Уотерс әннің жаңа нұсқасын Израильдің Газаны блокадалауына қарсы наразылық ретінде шығарды. 2012 жылы 22 шілдеде Брюс Спрингстин 2011 жылы 22 шілдеде Норвегиядағы терактіден кейін Ослодағы естелік концертте әнді орындады. Үндістанда танымал ақын Гириджа Кумар Матур әнді хинди тіліне "Хум Хонге Камаяб" деп аударды. Бұл ән 1970-80 жылдары, әсіресе мектептерде патриоттық және рухани ән ретінде танымал болды. "Көк пилигримдер" бұл әнді Үндістанның ұлттық футбол құрамасын халықаралық матчтарда қолдау үшін де пайдаланды. Бенгалия тілінде сөйлейтін Үндістан мен Бангладеште екі нұсқасы бар, екеуі де мектеп оқушылары мен саяси белсенділер арасында кең таралған. "Amra Korbo Joy" (আমরা করবো জয়, сөзбе-сөз аударма) бенгал халық әншісі Хеманга Бисвастың аудармасымен Бхупен Хазарика қайта жазды. АҚШ-та болған кезде әнді естіген Хазарика оны "Ami hom xophol" (আমি হ'ম সফল) деп аударды. Шибдас Бандиопадхьяй аударған "Ek Din Shurjer Bhor" (এক দিন সূর্যের ভোর, сөзбе-сөз "Бір күні күн шығады") атты тағы бір нұсқасын Калькутта жастар хоры жазды және 1971 жылғы Бангладештің тәуелсіздік соғысы кезінде Рума Гуха Такурта ұйымдастырды. Бұл ән бенгал тіліндегі ең көп сатылатын жазбалардың бірі болды. Бангладеш премьер-министрі шейх Мүжибур Рахманның сүйікті әні болды және Бангладеш тәуелсіздік алғаннан кейін 1970-ші жылдардың басында қоғамдық іс-шараларда жиі орындалды. Үндістанның коммунистік бекінісі Керала штатында 1970 жылдардың аяғында колледж кампустарында ән танымал болды. Бұл ән елдегі ең ірі студенттік ұйым - Үндістан студенттік федерациясының (SFI) күрес әні болды. Әнді аймақтық тілге малаялам тіліне SFI белсендісі Н. П. Чандрасехаран аударды. Аударма түпнұсқа әннің "Nammal Vijayikkum" деген күйіне сәйкес келді. Кейіннен ол SFI-нің ай сайынғы журналы "Student" және халықаралық күрес әндерінің аудармасы "Сарвадешея Ганганал" (Mythri Books, Тхеруваннатпурам) журналында жарияланды. "We Shall Overcome" 2010 жылы шыққан "Менің атым - Хан" фильміндегі маңызды ән болды. Бұл фильмде қазіргі Америкадағы мұсылмандардың күресі мен африкалық американдықтардың күресі салыстырылды. Ән Каджол мен Шахрух Ханның қатысуымен фильмде ағылшын және хинди тілдерінде орындалды. 2014 жылы композитор Нолан Уильямс-младшийдің әуенін жазған және меццо-сопрано Денис Грейвспен бірге орындалған "We Shall Overcome" әнінің жазбасы Майя Анжелудың "Құрметті және таңғажайып шындық" поэмасымен бірге ғарышқа, Orion ғарыш кемесінің алғашқы сынақ рейсінде жіберілді. Аргентиналық жазушы және әнші Мария Елена Уолш испан тілінде "Venceremos" әнін жазды. Celtic punk тобы Dropkick Murphys 2022 жылы әннің өзіндік нұсқасын сингл және музыкалық бейне түрінде шығарды. Олардың нұсқасы сондай-ақ 2021 жылғы "Turn Up That Dial" альбомының кеңейтілген нұсқасында қол жетімді.

Авторлық құқық мәртебесі

2010 жылдардың соңында "We Shall Overcome" әнінің авторлық құқығына қатысты дау туды. 1960 жылы әнге авторлық құқық тіркелді, ол Зильфия Хортон, Гай Караван, Фрэнк Гамильтон және Пит Сигердің "I'll Overcome" атты шығармасының аранжировкасы ретінде көрсетілді, ал бастапқы авторы белгісіз. Олардың авторлық төлемдері "Біз жеңеміз" қорына түседі, оны "жазушылардың" сенімді басқаруымен "Гайленд" басқарады. Мұндай қаражат АҚШ-тың оңтүстігінде африкалық американдықтардың мәдени өркендеуін қолдау үшін шағын гранттар беруге жұмсалады. 2016 жылдың сәуір айында "We Shall Overcome Foundation" (WSOF) тобы ТРО және Лудлоуға қарсы сотқа жүгінді. Бұл топты продюсер Исаия Гамбоа басқарды, оларға әннің тарихына арналған деректі фильмде оны пайдалануға рұқсат берілмеді. Сотта ТРО Лудлоудың авторлық құқықтарының жарамсыздығы туралы талап айтылды, себебі авторлық құқық сол кездегі АҚШ авторлық құқық заңнамасының талабына сәйкес жаңартылмаған, ал 1948 жылғы "Халық әндері" жинағындағы авторлық құқық 1976 жылы аяқталған. Сонымен қатар, тіркелген авторлық құқықтар тек әннің нақты аранжировкаларын және "сирек кездесетін баламалы жолдарды" қамтиды, тіркелген шығармаларда "өзіндік авторлық туындылар тек аранжировкалардың өзінің есебінен ғана болды" және АҚШ Авторлық құқық кеңсесінің дерекқорында "I'll Overcome" атты шығарма туралы жазба жоқ екені дәлелденді. WSOF ән мен оның тарихы туралы деректі фильм түсіруде болды, бірақ ТРО Лудлоу оларға әнді пайдалануға рұқсат бермеді. Сот талабы әннің авторлық құқығының мәртебесін нақтылауды және компаниялар оны пайдаланудан алған барлық авторлық төлемдерді қайтаруды көздеді. Сотта Сигердің өзі әннің авторы екенін мәлімдемегені мойындалды, ол өзінің автобиографиясында ән туралы былай деді: "Кімнің 'will' сөзін 'shall' сөзіне ауыстырғанын ешкім анық білмейді. Бұл мен болғанмын, Гарвардта білім алғандықтан. Бірақ Септима Кларк, Чарльстон мектеп мұғалімі (Highlander білім беру директоры болған және азаматтық құқық қозғалысынан кейін Чарльстон, Оңтүстік Каролина штатының Білім беру кеңесіне жыл сайын сайланды) әрқашан 'shall' сөзін артық көреді. Ол әнге жақсы үйлеседі". Ол сондай-ақ әннің авторлық құқығын тіркеу шешімінің қорғаныс шарасы болғанын растады, оның баспашысы оған ескерткендей: "Егер сіз қазір авторлық құқықты тіркемесеңіз, Голливудтан біреулер келесі жылы 'Come on Baby, We shall overcome tonight' сияқты нұсқасын шығарады". Сонымен қатар, Сигердің "Егер менде балға болғанда: үміт пен күрес әндері" жинақ альбомының линерографиясында әннің болжамды тарихы туралы қысқаша мазмұндама келтірілген, онда "We Shall Overcome" әні "вероятно, 19 ғасырдың гимнінен, 'I'll Be All Right' әнінен бейімделген" және "I'll Overcome Some Day" әні "мүмкін көз" болған, ал бастапқыда "I'll Be All Right" әнінен бейімделген болуы мүмкін екені айтылған. Гамбоа "We Shall Overcome" әнінің шығу тегін зерттеуге қызығушылық танытты; WSOF сот процесі бұл теорияны қолданбады, оның орнына әннің "We Will Overcome" әнінен шыққан деген бастапқы сенімге назар аударды. 2017 жылдың 8 қыркүйегінде Нью-Йорк штатының оңтүстік округінің судьясы Денис Кот ТРО Лудлоу тіркеген "We Shall Overcome" әнінің бірінші жолы мен "People's Songs" жинағындағы "We Will Overcome" әнінің арасындағы айырмашылықтар жеткіліксіз екенін мәлімдеді (әсіресе, жоғарыда аталған "will" сөзін "shall" сөзіне ауыстыру және "down in my heart" сөзін "deep in my heart" сөзіне ауыстыру) оны жеке авторлық құқыққа ие болатын ерекше туынды жұмыс ретінде қарастыруға болмайды. 2018 жылдың 26 қаңтарында ТРО Лудлоу соңғы келісімге келді, оған сәйкес ол енді "We Shall Overcome" әнінің әуеніне немесе сөздеріне авторлық құқық талап етпейді. Сонымен қатар, ТРО Лудлоу әуен мен сөздерді бұдан былай қоғамдық мүлікке беруге келісті.