Кіріспе

Каскадер – тәуекелді әрекеттерді орындауға жаттығудан өткен маман, көбінесе бұл олардың кәсібі. Каскадерлер әдетте фильмдерде немесе теледидарда көрінеді, ал аудитория алдында тікелей эфирде өнер көрсететін дердевильге қарама-қарсы. Олар басқа актердің орнын басқанда, каскадерлық дублер деп аталады.

Шолу

Каскадер – экранда қауіпті, тәуекелді, тіпті өлімге әкелуі мүмкін әрекеттерді хореографиялау және қауіпсіз түрде көрсетуге дағдылы актер. Көбінесе орындалатын трюктерге автомобиль апаттары, үлкен биіктіктен құлау, сүйрелеу (мысалы, жылқының артынан) және жарылыстардың салдары жатады. Кейіннен неміс және голланд цирктерде «Kaskadeur» сөзі орындаушыға ешқандай жарақат келтірмей, қатарынан бірнеше қауіпті секірулер мен домалақтарды орындауды білдірді. Бұл акробатикалық шеберлік рингте ұзақ жаттығуды және көрерменге керемет қойылым көрсету үшін денені толық бақылауды қажет етті.

Ертедегі кино

1900-шы жылдардың басында Атлант мұхитының екі жағында да киноиндустрия дами бастады, бірақ кәсіби каскадерлерге қажеттілік болмады. Кәсіби батыл, Родман Лоу, мыңдаған адамға танымал парашютші болды, ол ғимараттардың қабырғаларына өрмелеп, ұшақтардан парашютпен секіріп, бостандық мүсіні сияқты биік нысандардан құлап түсті. Оның кейбір трюктерін жаңалықтар киножурналдары мен фотографтар түсірді. 1912 жылы Лоу киноға кейіпкер ретінде шақырылып, өзінің кейбір трюктерін орындады. Голливудтың батыс жағалауында, Калифорнияда индустрия дамыған кезде, алғашқы кәсіби каскадерлер клоундар мен комедия актерлері болды, мысалы Чарли Чаплин, Бастер Китон және Кистоун Копс. Бұл көбінесе батыс тақырыбындағы сценарийлерге көптеген қосымша актерлар қажет болды, мысалы, шапшаң кавалерия, үндістер тобы немесе жылдам аттанған шерифтің жасағы; олардың барлығы да атқа мінуге, оқ атуға және камераға жарасымды көрінуге тиіс болды. Сондай-ақ, продюсерлер режиссерлерді қайта-қайта актерлерді пайдалану арқылы қауіпті трюктар жасауға итермеледі, бұл көптеген киножұлдыздар үшін арнайы каскадерлерді пайдалану қажеттігін тудырды. Нью-Йорк кинокомпаниясының продюсері Томас Х. Инс шоудың барлық актерлерін қысқы маусымға аптасына 2500 долларға жалдады. Актерлерге аптасына 8 доллар төленіп, жылқылары қорасында тұратын Венецияда орналастырылды. Содан кейін олар Топанга каньонына, фильмдер түсірілетін жерге, күн сайын 8 шақырымдық қашықтықты жүріп жұмысқа барды. 1912 жылы Хелен "Ранч қыздары" фильмінде Рут Роланның қарындасы рөлінде алғашқы рет түскені үшін аптасына 15 доллар табады. 1913 жылдың маусымында Эдмунд Ричард "Хут" Гибсонға үйленгеннен кейін, олар жазда родеода, ал қыста Калифорнияда каскадерлер ретінде жұмыс істей берді, көбінесе Калифорнияның Глендейл қаласындағы Калем студиясында. 1915 жылдың сәуір айында Хелен Холмс үшін "Хеленнің қауіптері" приключенелік фильмдер сериясында Калемнің жалақысы еселенген кезде, Хелен өзінің ең қауіпті трюгін орындады: станция төбесінен қозғалып келе жатқан пойыздың үстіне секіру, "Қыздың табандылығы" эпизодында. Станция шатыры мен пойыздың үстіндегі арақашықтық дәл өлшенді, және ол пойыз тоқтағанда секіруді жаттықты. Нақты түсірілімде, пойыздың жылдамдығы секундына дейін есептелгенде, ол ойланбастан секіріп, дұрыс қонды, бірақ инерциядан алға жылып, жарақаттан сақтап, ауа тартуынан ұстап алып, кадрды жақсартты. Ол тек бірнеше көгерулер алды. Соңында жұмыссыз қалған ковбойлар мен маусымдық емес родео аттестаттары, сондай-ақ режиссерлер мен продюсерлер қосымша актерлерді қамтамасыз ету жүйесін ойлап тапты. "Суар ойығы" деп аталатын спикизи Лос-Анджелестегі "Сансет Коррал" деп аталатын қоршаудың жанында орналасқан. Каскадерлер енді фильмдердің тартымдылығының маңызды бөлігіне айналды, кинотеатрларды жаңа сенбілік сеанстарды көруге асыққан көрермендермен толтыруға көмектесті.

Сушбуклер фильмдері

Сушбаклер фильмдері – кинода бұрын дамыған фехтование өнерін пайдаланған, сахналық төбелес пен фехтованиенің үйлесімінен құралған экшн фильмдерінің ерекше жанры. Олардың ең танымалдары – Дуглас Фэрбенкс фильмдері, олар осы жанрды қалыптастырды. Мұндай оқиғалар романтикалық костюмді романдардан, әсіресе Александр Дюма мен Рафаэль Сабатинидің туындыларынан алынды, және оларға керемет, қызықты музыка қосылды. Сушбаклер фильмдерінің үш маңызды кезеңі болды: 1920-1929 жылдар аралығындағы Дуглас Фэрбенкс кезеңі; 1935-1941 жылдар аралығындағы Эррол Флинн кезеңі; және 1950-ші жылдардағы «Иванхо» (1952) және «Баллантра шебері» (1953) сияқты фильмдермен және «Робин Гудтың оқиғалары» (1955–1959) британдық телесериалының танымалдылығымен белгіленген кезең.

Әрекеттік фильмдер

Киноиндустриясының сыртынан кәсіби мамандарды орындаушылар немесе дублерлер ретінде жұмысқа алуға басымдық беру Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін де, одан кейін де жалғасты. Сол кезде индустрия жұмыс іздеген, жас және денелі жігіттерге толы болды. Каскадерлерді үйлестіруші Кэри Лофтин және Рей Остин, Нил Каст аға, Роберт Хой және Дейл Ван Сиккль сияқты каскадерлер тобымен бірге автомобиль қуу фильмдерінің дәуірін бастады. Қазіргі заманғы әрекет фильмдерінің дамуымен бірге каскадерлердің де, киножұлдыздардың да жазаға ұшу көрсеткіші тез өсе бастады. 1960 жылдары ауалық тақталар, ауалық қаптар және оқ атқыштар сияқты заманауи каскадерлік технологиялар пайда болды. Дар Робинсон осы кезеңде деселераторды ойлап тапты, ол биік жерден секіруді қажет ететін трюктер үшін ауалық қаптардың орнына тартылатын кабельдерді пайдаланды. Бұл технологияның және кәсіби орындаушылықты дамытудың бірлескен процесі қазіргі уақытқа дейін жалғасуда, бұл қазіргі әрекет фильмдерінің дәуірінде экранда көбірек визуалды әсер ету қажеттілігімен байланысты. Фильмде пирамидадағы төбелес сахнасы бар, ол бір сахна үшін ең көп түсірілген кадрлар рекордын сақтайды – 2900 кадр. Соңғы төбелес сахнасында ол түрлі трюктар орындайды, соның ішінде жоғарыдан артқа қарай секіріп, төменгі қабатқа құлайды. 1983 жылы «А жобасы» Джеки Чанның каскадерлер тобының ресми құрылуын көрді және төбелес сахналарына күрделі, қауіпті трюктар мен әдеттегі комедиялық элементтерді қосты (бір сәтте Чан сағат мұнарасының жоғарғы жағынан матадан жасалған шатырлар арқылы құлады). «Полиция оқиғасы» (1985) фильмдерінде көптеген кең ауқымды әрекет сахналары бар, соның ішінде шалап салынған қала арқылы машина қууды көрсететін бастапқы сахна, Чанның қызметтік револьверімен екі қабатты автобусты тоқтатуы және сауда орталығындағы төбелес сахнасы. Бұл соңғы сахна фильмге экипаж тарапынан «Шыны оқиғасы» деген лақап ат берді, себебі көптеген шыны панельдер сынды. Осы соңғы сахнада Чан бірнеше қабаттан бағанадан сырғып түсетін трюк орындағанда, бағананы жауып тұрған шамдар оны қатты қыздырып, Чанның екінші дәрежелі күйіктерге ұшырауына, әсіресе қолына, сондай-ақ жерге түскенде арқасына жарақат алып, жамбас сүйегі шығуына себеп болды. Чан «Полиция оқиғасы» сияқты көптеген фильмдерде де осындай күрделі трюктар орындады, соның ішінде «А жобасының» екінші бөлімі, «Құдайдың қару-жарағы» сериясы, «Аждаһалар мәңгілік», «Мас шебер II» және «Бронкстегі төбелес» фильмдері бар. Чанның Пекин опера мектебіндегі достары Саммо Хунг және Юэнь Бяо, сондай-ақ Мишель Йео және Мун Ли сияқты «оқпен қаруланған әйелдер» жұлдыздары да күрделі трюктар орындағаны үшін танымал болды. Күрделі трюктар орындағаны үшін танымал басқа азиялық киножұлдыздарының ішінде тайлық актер Тони Жа, индонезиялық актерлер Ико Уэвис және Яян Рухиан, сондай-ақ үнді актерлері Джаян, Ажит Кумар, Аксэй Кумар, Пунейт Раджкумар, Видют Джамвал және Тайгер Шрофф бар.

Марапаттар

Каскадерлік өнер үшін Оскар категориясы жоқ, бірақ 1967 жылы Якима Канут өзінің каскадерлік мансабы үшін академиялық құрмет сыйлығымен марапатталды. 2012 жылы Хэл Нидхэм оған қосылды, ал Джеки Чан 2016 жылы "ерекше ойлап табылған каскадерлік жұмысы" үшін марапатталды. 1980-ші жылдардағы Иллинойс университетінің зерттеуі сол дәуірдегі фильмдердегі апаттар мен қаза болғандардың тізімін келтіреді және фильм көрермендерінің үнемі қауіпті каскадтарға қызығушылық танытуы қаза болғандардың санының артуына әкелуі мүмкін деген қорытындыға келді. +Каскадерлердің қаза табу тізімі, орындау кезінде қаза болғандар Жыл Туынды Стант орындаушысы Ескермелер 1959 жыл «Ат әскерлері» Фред Кеннеди Фильмнің соңында Джон Уэйннің әскері Конфедерация әскерінен қашып бара жатқанда, каскадер көпір жарылған сәтте атынан құлайды. Өлімнің себебі жарылыстан емес, құлаудан болды. Кеннеди режиссер Джон Фордтың жақын досы болды, ол оның өліміне қатты қайғырды. 1965 жыл «Феникс ұшқыны» Пол Манц Голливуд тарихындағы ең жақсы каскадер-ұшқыш ретінде танылды. 1966 жыл «Le Saint prend l'affût» Жил Деламар Жолдың құрылыс кезінде түсірілім кезінде Жан Маре үшін дубляж жасап жүрген Деламар Renault Caravelle кабриолетінде айналып, көлік аударылып, қаза тапты. 1967 жыл «Ұлы демалыс» Жан Фаллу Әуедегі каскадты түсіріп жатқанда қаза тапты. Фильм оның есіміне арналған. 1969 жыл «Акула!» Жозе Марко Берт Рейнольдс үшін дубляж жасап, седацияланған акулаға жақындағанда, акула шабуыл жасап, ол алған жарақаттарынан қайтыс болды. Продюсерлік компания оның өлімін фильмді жарнамалау үшін пайдаланды (тіпті фильмнің атауын «Акула!» деп өзгертті). 1978 жыл «Steel» A. J. Bakunas Kincaid Towers-тен құлап қаза тапты. Бакунас каскадты өте жақсы орындады, бірақ ол қонған ауа қаптамасы жарылып, ол қаза болды. Ол келесі күні ауруханада қайтыс болды. 1980 жыл «Kolilakkam» Джаян Ченнаи маңындағы Шолаварамдағы төбелес сахнасын түсіріп жатқанда қаза тапты. Ол қозғалып жатқан мотоциклден тікұшаққа отырып, қажетті үш кадрды сәтті түсіргеннен кейін, Джаян тағы бір рет түсіруді талап етті, сол кезде тікұшақ тепе-теңдігінен шығып, құлады. Кейін ол алған жарақаттарынан қайтыс болды. 1982 жыл «Твилайт зонасы: Фильм» Вик Морроу Майка Дин Ле Реней Шин И Чен 1982 жылдың 23 шілдесінде актер Морроу және екі бала, жеті жасар Майка Дин Ле және алты жасар Реней Шин И Чен, режиссер Джон Лэндиспен бірге Калифорния штатының Вентура округінде Санта-Кларита мен Пиру арасында түсірілімде болды. Оларды қуған тікұшақ пиротехникалық жарылыстардан зақымданып, құлады, нәтижесінде үшеуі де бірден қаза тапты. 1985 жыл «Airwolf» (Телесериал) Рид Ронделл 1985 жылдың 18 қаңтарында шоуда жұмыс істеп жатқанда тікұшақ жарылысынан қаза тапты. 1985 жыл «Top Gun» Арт Шолл Әйгілі акробатикалық ұшқыш ұшу камерасы жұмысына шақырылды. Бастапқы сценарийде Шолл орындауы керек және ұшақтағы камерада түсіруі керек болған тік айналыс қарастырылған. Ұшақ қалпына келтіру биіктігіне айналып, сол кезде Шолл радио арқылы «Менде проблема бар, шынымен проблема бар» деп хабарлады. Ол айналыстан қалпына келе алмады және 1985 жылдың 16 қыркүйегінде Карлсбад маңында Тынық мұхитына құлады. Шоллдың денесі де, ұшағы да табылған жоқ, апаттың ресми себебі белгісіз қалды. «Топ Ган» фильмі Арт Шоллдың естелігіне арналды. 1986 жыл «Million Dollar Mystery» Дар Робинсон Басты каскадты аяқтағаннан кейін, Робинсон жедел медициналық қызметкерлерді түсірілім алаңынан босатты. Содан кейін, әдеттегі жылдамдықпен жүріп жатқанда, ол каскадтық мотоциклімен бұрылыстың тежеу нүктесінен өтіп, тік жардан құлап кетті. 1987 жыл «Skip Tracer» Вик Магнотта Гудзон өзеніне машинаны айдап жібергеннен кейін, алдыңғы әйнек құлап, ол ішке қамалып қалып, қаза тапты. 1993 жыл «The Crow» Брэндон Ли Актер Майкл Массидің кейіпкері атып жіберген .44 Магнум тапаншасынан қателікпен оқ тиіп қаза тапты. Оның өлімінің бейнесі келесі полиция тергеуінде дәлел ретінде пайдаланылды, содан кейін сот ісінің аясында жойылды. 1993 жыл «999» (Телесериал) Тип Типпинг BBC сериалы үшін парашютшінің қауіптен құтылуын қайта жасау кезінде Типпинг Нортумберлендтің Брантон қаласындағы апатта қаза тапты. 1994 жыл «Vampire in Brooklyn» Соня Дэвис Студия ішіндегі 42 фут (13 м) қабырғадан артқа құлап қаза тапты. Ауа қаптамасы шары сияқты ісіп, ол қабырғадан студия еденіне секіріп түсті. Ол 13 күн ауруханада комада жатып, жарақаттарынан қайтыс болды. 1997 жыл «Gone Fishin'» Жанет Уайлдер Жанет Уайлдер пандустан секіріп өтуге тиіс болған сахнада қайтыс болды. Оның күйеуі мен қайнағасы да жарақат алды. 1998 жыл «The Crow: Stairway to Heaven» Марк Акерстрим Минати шығанағында, Британдық Колумбиядағы Ванкуверде жарылысты бақылап тұрғанда, қайық жарылысынан шыққан сынықтарға шалынып, басы ауыр жарақат алды. Кейін алған жарақаттарынан қайтыс болды. 2000 жыл «I Dare You: The Ultimate Challenge» Брэди Майклс 20 фут (6 м) биіктіктен бағанадан құлап, каскад жасауға арналған платформаны орнату кезінде қаза тапты. 2000 жыл «Exit Wounds» Крис Ламон Қуғын сахнасының бөлігі ретінде аударылған фургоннан секірген кезде басына жарақат алды. Ол тепе-теңдігін жойып, тротуарға басымен соқтығысты. Осы оқиғада тағы бір каскадер шайқап алды. Ламон алты күннен кейін Торонто ауруханасында қайтыс болды. 2002 жыл «XXX» Гарри О’Коннор Вин Дизельдің дублері ретінде Прагадағы Палацкий көпірінің тірегіне шағылысып, парашютпен секірген кезде қаза тапты. Апат осы каскадтың екінші әрекетін түсіру кезінде болды. О’Коннордың алғашқы әрекеті сәтті аяқталды және фильмде көрінеді. 2009 жыл «Red Cliff: Part II» Лу Яньцин Өртейтін шағын қайық үлкен қайыққа шабуылдауға тиіс болған сахнаны түсіру кезінде өрт бақылаудан шығып, каскадер Лу Яньцин қаза тапты, ал алтауы жарақат алды. 2009 жыл «Invisible Eyes» Пейман Абади 2009 жылы «Invisible Eyes» фильмін түсіру кезінде апатқа ұшырап қаза тапты. 2012 жыл «The Expendables 2» Кун Лю Резеңке қайықта жасалған жарылыста қаза тапты, ал тағы бір каскадер (Нуо Сун) ауыр жарақат алды. 2017 жыл «Deadpool 2» Джой Харрис «Домино» рөлін орындағанда мотоциклде каскад жасап жатқанда, мотоциклі Шон тауэрінің жанында құлап, қаза тапты. 2017 жыл «The Walking Dead» Джон Бернекер Биік сахнада каскад жасап, құлап кетті. Ол қауіпсіздік желісінен бірнеше дюйм қашықтықта қалды.