Кіріспе

Француз әнші-күйші (1913–2001)

Луи Шарль Огюстин Жорж Трене (; 18 мамыр 1913 – 19 ақпан 2001) – 60 жылдан астам уақытқа созылған мансабында 1000-ға жуық әннің музыкасын және сөздерін жазған танымал француз әнші-күйшісі. Оның әндерінің ішінде "Boum!" (1938), "La Mer" (1946) және "Nationale 7" (1955) бар. Трене музыканттар Мишель Эмер және Лео Шаулиакпен бірлескен жұмысымен белгілі, олармен ол "Y'a d'la joie" (1938) әнін біріншісімен, ал "La Romance de Paris" (1941) және "Douce France" (1947) әндерін екіншісімен жазды. 2000 жылы ол Құрметті Мольер сыйлығымен марапатталды.

Тарих

Тренеттің ең танымал әндеріне «Бум!», «La Mer», «Y'a d'la joie», «Que reste t-il de nos amours?», «Ménilmontant» және «Douce France» жатады. Оның әндер каталогы өте кең, шамамен 1000-ға жуық әннен тұрады. Кейбір әндерінің тақырыбы ерекше, көбінесе сюрреализмге жақын, қияли суреттермен толы. «Y'a d'la joie» әні бір-бірімен байланысы жоқ суреттер арқылы қуаныш сезімін тудырады, мысалы, метро вагоны туннельден ұшып шығып бара жатқанда, Эйфель мұнарасы көшенің ар жағына өтіп бара жатқанда және нан пісіруші тамаша нан дайындағанда. «Polka du Roi» әніндегі минуэт биін ойнаған ғашықтардың бұл ән соңында «адам емес екені» белгілі болады: олар балауызdan жасалған және Гревин мұражайында тұтқынға алынған. 1930 және 1940 жылдардағы оның көптеген хиттері француз әнінің мелодиялық және тілдік ерекшеліктерін американдық свинг ритмдерімен үйлестіреді. Оның «La Mer» әнін, аңыз бойынша, 1943 жылы Лео Шаулиакпен бірге пойызбен келе жатқанда жазған, ал 1946 жылы жазылған. Тренет бір сұхбатында «La Mer» әні хит болу үшін жеткілікті емес деп айтылғанын, сондықтан ол үш жыл бойы жазылмастан сөреде жатқанын түсіндірді. «La Mer» француз тілінде сөйлейтін елдерден тыс жерде Тренеттің ең танымал туындысы болып табылады, оның 400-ден астам жазбасы бар. Бұл әуен ағылшын тіліндегі сөздермен және «Beyond the Sea» (немесе кейде «Sailing») деген атаумен 1960 жылдардың басында Бобби Дарин үшін, ал 1980 жылдардың ортасында Джордж Бенсон үшін хитке айналды. «Beyond the Sea» «Немоны іздеу» фильмінің соңғы титрлерінде қолданылды. «La Mer» әнінен басқа, ағылшын тілінде көптеген жазбалары бар Trenet әні – «Que reste t-il de nos amours?», оның мәтінін Альберт Бич «I Wish You Love» деп өзгерткен. «I Wish You Love» әнін алғаш рет 1957 жылы Кили Смит жазды, содан кейін Фрэнк Синатра, Блоссом Дири, Сэм Кук және Дасти Спрингфилд сияқты әртістер де жазды. «Formidable» әні, Trenet-тің тағы бір әні, АҚШ-қа саяхатынан алған әсерлер негізінде жазылған. Тренет әндерін Морис Шевалье, Жан Саблон және Фрехель сияқты басқа француз әншілері де орындаған.

Ерте өмір

Тренет Францияның Окситания аймағы, Нарбонн қаласындағы Шарль Тренет аллеясында дүниеге келді. Ол 7 жасқа толғанда ата-анасы ажырасып, Безиердегі пансионға жіберілді, бірақ бірнеше айдан кейін қызбадан зардап шегіп үйіне қайтып келді. Үйде жазылған кезде ол музыкамен айналысу, сурет салу және мүсін жасау сияқты өнерлік қабілеттерін дамытты. Анасы қайтадан тұрмысқа шығып, ол анасымен және әкесінің орнына келген жазушы Бенно Виньимен бірге өмір сүрді. 1922 жылы Тренет Перпиньянға көшіп, бұл жолы күндізгі оқушы болып оқыды. Отбасының досы, "Каталондық Ренуар" атанған Андре Фон Годейл оны сурет салу сабақтарымен бірге экскурсияларға алып шықты. Оның поэзиясында суретшінің егжей-тегжейлілікке және түстерге назар салу қабілеті байқалады. Оның көптеген әндері Нарбонн маңы, Пиреней таулары және Жерорта теңізі жағалауы сияқты туған жеріне байланысты. 1927 жылы ол бакалавриатты жоғары бағамен бітірді. Мектепті бітірген соң Берлинге сапар шегіп, өнерді оқыды, кейін Франциядағы өнер мектептерінде де қысқа мерзім оқыды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Тренет әскерге шақырылды. 1940 жылдың маусымында демобилизацияланғанға дейін ол Салон-де-Прованс казармасында болды, содан кейін Парижге қайтып келді. Ол Folies Bergère немесе Gaîté Parisienne (екі танымал кабареде) көбінесе неміс офицерлері мен сарбаздарынан құралған көрермендер алдында өнер көрсетті. Ынтымақтастықшыл баспасөз "Тренеттің" оның нақты, еврей есімі деп саналатын "Неттердің" анаграммасы екенін айту арқылы оны жамандауға тырысты. Бірақ Тренет өзінің шежіресін көрсету арқылы еврей емес екенін дәлелдеді. Көптеген замандас суретшілер сияқты, ол мансабынан бас тартпау үшін оккупациялық күштерді көңілдіруді жөн көрді. Немістердің өтінішімен Германиядағы француз әскери тұтқындарына ән салуға келісті. Франция азат етілгеннен кейін және Виши режимі құлағаннан кейін өткен ресми сот процестерінің толқыны, "Épuration légale" ("заңды тазалау") кезінде сот Тренеттің ынтымақтастыққа қатысы бар-жоғын тексерді. Тергеу нәтижесінде басқа ешқандай жазасыз сөгіс берілді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Соғыс аяқталғаннан кейін ол АҚШ-қа көшіп, бірнеше жыл тұрды және тез арада сәттілікке жетті. Нью-Йорктегі «Багдадта» бірнеше концерттен кейін Тренет үлкен танымалдылыққа ие болды және Голливуд оған қызығушылық танытты. Ол Луи Армстронгпен танысып, Чарли Чаплинмен ұзақ жылға созылған достық қарым-қатынас орнатты. 1951 жылдың 14 қыркүйегінде Тренет Парижге оралып, «Театр де л’Этуальде» қайта оралды. Ол өзінің қойылымына «De la fenêtre d'en haut» және «La Folle Complainte» әндерін қоса алған 10 жаңа әнді енгізді. 1954 жылы ол алғаш рет Париждегі «Олимпия» концерт залында өнер көрсетті. Келесі жылы ол ақылы демалыс күндерінің енгізілуіне арналған танымал «Route nationale 7» әнін жазды. 1958 жылы Тренет «Бобино» және «Альгамбрада» басты рөлде өнер көрсетті. 1960 жылы ол «Театр де л’Этуальге» оралып, көп жылдан бері өзінің имиджінің бөлігі болған әйгілі трилби шляпасын кимей сахнаға шықты. 1963 жылы Тренет 28 күн Экс-ан-Прованстағы түрмеде отырды. Ол 21 жасқа толмаған төрт жігіттің (олар 19 жаста) адалдан баюына ықпал еткені үшін айыпталды. Оның жүргізушісі Тренеттің оны құтырған ретінде пайдаланғанын мәлімдеді. Айыптаулар ақырында алынып тасталды, бірақ бұл оқиға Тренеттің гомосексуал екенін жария етті. Ол бұл оқиға туралы көпшілік алдында ешқашан кеңінен сөйлемеді және оны сирек талқылады. Морис Шевалье туралы өзінің ресми өмірбаянында автор Дэвид Брет, Шевалье мен Мистингетт 1940 жылдары кәмелетке толмаған ұлдармен байланыс жасағаны үшін полицияға алғашқы болып шағымданғанын мәлімдеді. Тренет олардың бұл әрекеттерінен ешқашан хабардар болған жоқ.

1970 жылдар

1970 жылы Тренет Осакадағы Дүниежүзілік көрмеде Францияны өкілдік ету үшін Жапонияға ұшты. Келесі жылы ол ұзақ жылдар бойы ынтымақтас болған Columbia лейблінен кетіп, "Fidèle" және "Il y avait des arbres" әндерін жазды. Ол сондай-ақ Олимпиададағы есімде қаларлық өнер көрсетті. 1973 жылы 60 жылдығын тойлаған Тренет "Chansons en liberté" альбомын жазды. Бұл альбомдағы 12 ән – ескі және жаңа шығармалардың қосындысы болды. Оның 60 жылдығын француз медиасы кең маштапта тойлады. 1975 жылы Тренет музыкадан қанағаттандырып, зейнетке шығатынын күтпегендей жариялады. Олимпиададағы соңғы концертінің соңында ол көрермендерімен эмоционалды қоштасты. 1979 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, ол келесі екі жыл бойы әлемнен жасырынды.

Кейінгі мансабы және өлімі

Дегенмен, 1981 жылы Тренет балалық шағына арналған естеліктер жинағынан тұратын альбоммен қайта оралды. Содан кейін Тренет Окситаниядағы тыныш жартылай зейнеткерлікке қайтып, Францияда немесе шетелдегі арнайы гала-концерттерде сирек-сирек пайда болатын. Францияда қоштасу концерттерінен кейін, 1983 жылы француз-канадтық заңгер Гилберт Розон Тренетті Монреальде қоштасу концерті үшін зейнеттен қайта шақырды. Розон содан кейін Тренеттің менеджері болды, осының нәтижесінде Тренет көптеген концерттер берді, оның ішінде 1986 жылы Париждегі Конгресс сарайында үш апта бойы күн сайын концерттер сериясы өтті. 1999 жылдың 21 мамырында ол «Поэттер көшеге шығады» (Les poètes descendent dans la rue) альбомымен музыкалық аренаға оралды. Альбом жарық көргеннен кейін Тренет қайтадан концерттік өмірге енді. 2000 жылдың сәуір айында Тренет инсульт алғаннан кейін жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілді. Әнші сауығу үшін бірнеше апта ауруханада жатты. Сол жылдың күзінде ол 25 қазанда Конгресс сарайында Шарль Азнавурдың қойылымының репетициясына қатыса алды. Бұл оның соңғы ресми пайда болуы болды. 2000 жылдың қараша айында Тренет дүниеге келген Нарбоннадағы үй – енді 13 Шарль Тренет даңғылы – шағын музейге айналдырылды. Зияратшылар Тренеттің балалық шағы мен отбасылық өмірінен естеліктерді (әсіресе өмірінің көп бөлігін сол үйде өткізген анасына тиесілі заттарды) және оның мансабын қалыптастырған әндердің бастапқы нұсқаларын көре алды. Тренет үш айдан кейін, 2001 жылдың 19 ақпанында тағы бір инсульттан көз жұмды. 2017 жылы Нарбонна мен Безиер арасындағы A9 тас жолындағы сервистік орталық оның құрметіне қайта аталды. Онда оның өмірі мен шығармашылығына арналған көрме және Паскаль мен Тьерри Делормның мүсіндері орналасқан.