Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кремний карбиді минералы
Silicon carbide mineral
Моиссанит (/mɔɪsənaɪt/) – табиғатта кездесетін кремний карбиді және оның әртүрлі кристалдық полиморфтары. Оның химиялық формуласы SiC, және ол 1893 жылы француз химигі Анри Мойсан ашқан сирек минерал. Кремний карбиді немесе моиссанит өте қатты, оптикалық қасиеттері жақсы және жылуды жақсы өткізетіндіктен, коммерциялық және өнеркәсіптік салаларда қолданылады.
Moissanite ('/m//ɔɪ//s//ə/,/n//aɪ//t/) is naturally occurring silicon carbide and its various crystalline polymorphs. It has the chemical formula SiC and is a rare mineral, discovered by the French chemist Henri Moissan in 1893. Silicon carbide or moissanite is useful for commercial and industrial applications due to its hardness, optical properties and thermal conductivity.
Өмірбаян
Моисанит минералын Анри Моисан 1893 жылы Аризона штатындағы Каньон-Диабло метеор кратерінен алынған тау жыныстарының үлгілерін зерттеу барысында тапты. Бастапқыда ол кристалдарды алмаз деп жаңылыстырды, бірақ 1904 жылы олар кремний карбиді екенін анықтады. Эдвард Г. Эчесон 1891 жылы, Моисанның ашылуынан екі жыл бұрын, зертханада жасанды кремний карбидін синтездеген болатын. Кремний карбидінің табиғи түрі кейіннен Моисанның құрметіне аталды.
The mineral moissanite was discovered by Henri Moissan while examining rock samples from a meteor crater located in Canyon Diablo, Arizona, in 1893. At first, he mistakenly identified the crystals as diamonds, but in 1904 he identified the crystals as silicon carbide. Artificial silicon carbide had been synthesized in the lab by Edward G. Acheson in 1891, just two years before Moissan's discovery. The mineral form of silicon carbide was named in honor of Moissan later on in his life.
Геологиялық құбылыс
Табиғи күйінде мойсанит өте сирек кездеседі. 1950 жылға дейін көміртекті хондрит метеориттеріндегі пресолярлық түйіршіктерден басқа мойсаниттің тағы бір көзі табылмаған. 1958 жылы Вайоминг штатындағы Грин-Ривер формациясының жоғарғы мантиясында мойсанит табылды, ал келесі жылы Ресейдің Шығыс аймағындағы Якутиядағы алмастың кен орнынан алынған ультрамафикалық кимберлит тау жынысының ішінен инклюзиялар түрінде кездесті. Дегенмен, 1986 жылға дейін американдық геолог Чарльз Милтон мойсаниттің табиғатта бар екендігіне күмән келтірді. Жаңа жаңалыстар мойсаниттің алмаздардың, ксенолиттердің және лампроит сияқты басқа да ультрамафикалық тау жыныстардың ішінде табиғи түрде кездесетінін көрсетеді.
In its natural form, moissanite remains very rare. Until the 1950s, no other source for moissanite other than as presolar grains in carbonaceous chondrite meteorites had been encountered. Then, in 1958, moissanite was found in the upper mantle Green River Formation in Wyoming and, the following year, as inclusions in the ultramafic rock kimberlite from a diamond mine in Yakutia in the Russian Far East. Yet the existence of moissanite in nature was questioned as late as 1986 by the American geologist Charles Milton. Discoveries show that it occurs naturally as inclusions in diamonds, xenoliths, and such other ultramafic rock such as lamproite.
Метеориттер
Мерчисон метеоритінде табылған кремний карбиді түйіршіктерін талдау көміртек пен кремнийдің аномальды изотоптық қатынастарын көрсетті, бұл олардың Күн жүйесінің сыртында пайда болғандығын көрсетеді. Бұл кремний карбиді түйіршіктерінің 99%-ы көміртегіге бай асимптотикалық алып жұлдыздардың маңында пайда болады. Осы жұлдыздардың инфрақызыл спектрлерінен дәлелденгендей, кремний карбиді олардың айналасында жиі кездеседі. Каньон Диабло метеоритінде және басқа да жерлерде кремний карбидінің табылуы ұзақ уақытқа кешікті, себебі адам жасаған абразивті құралдардан карборундом (SiC) қосылған болатын. Түстері әртүрлі болып келеді және алмаз түсінің бағалау шкаласында D-ден K-ға дейін бағаланады.
Analysis of silicon carbide grains found in the Murchison meteorite has revealed anomalous isotopic ratios of carbon and silicon, indicating an extraterrestrial origin from outside the Solar System. 99% of these silicon carbide grains originate around carbon rich asymptotic giant branch stars. Silicon carbide is commonly found around these stars, as deduced from their infrared spectra. The discovery of silicon carbide in the Canyon Diablo meteorite and other places was delayed for a long time as carborundum (SiC) contamination had occurred from man made abrasive tools. Colors vary widely and are graded from D to K range on the diamond color grading scale.
Қолданбалар
Моисанит 1998 жылы Чарльз & Колвард (бұрын C3 Inc. деп аталған) компаниясы зертханада өсірілген кремний карбидінен жасалған әшекей тастарды жасау және сатуға патент алғаннан кейін, алмасқа балама ретінде зергерлік нарыққа енгізілді. Бұл компания мұндай жасалған әшекей тастарды бірінші болып жасап, сатуға шығарды. 2018 жылға қарай әлем бойынша бастапқы процеске алынған барлық патенттердің мерзімі бітті. Қазіргі уақытта Charles & Colvard Forever One, Forever Brilliant және Forever Classic тауарлық белгілерімен моисаниттен жасалған әшекей бұйымдар мен бос тастарды өндіріп, таратуда. Басқа өндірушілер кремний карбидінен жасалған әшекей тастарды Amora сияқты тауарлық атаулармен сатады. Мосс шкаласы бойынша минералдың қаттылығы (алмас ең жоғары деңгейде, 10) моисанитке 9.25 балл берілген. Оның қаттылығының арқасында, ол жоғары қысымдағы тәжірибелерде алмастыру үшін қолданылуы мүмкін (алмаз ұялы құрылымы). Сондай-ақ, ол термолюминесценцияны көрсетеді, бұл оны радиациялық дозиметрияда пайдалануға мүмкіндік береді.
Moissanite was introduced to the jewelry market as a diamond alternative in 1998 after Charles & Colvard (formerly known as C3 Inc.) received patents to create and market lab grown silicon carbide gemstones, becoming the first firm to do so. By 2018 all patents on the original process world wide had expired. Charles & Colvard currently makes and distributes moissanite jewelry and loose gems under the trademarks Forever One, Forever Brilliant, and Forever Classic. Other manufacturers market silicon carbide gemstones under trademarked names such as Amora. On the Mohs scale of mineral hardness (with diamond as the upper extreme, 10) moissanite is rated as 9.25. Because of its hardness, it can be used in high pressure experiments, as a replacement for diamond (see diamond anvil cell). It also exhibits thermoluminescence, making it useful in radiation dosimetry.