Кіріспе
Кейбір ағылшын сөздерін қолдану тәсіліне қатысты пікір таластар жиі болады. Мұндай даулы қолданыстар әсіресе ауызша тілде кең таралған, ал лингвистер көптеген тыңдаушылар оларды қабылдайтынын көрсетеді. Кейбір топтарда төмендегі қолданыстар сөйлеушіні білімсіз немесе сауатсыз деп есептеуі мүмкін, ал басқа топтарда стандартты немесе дәстүрлі қолданыс сөйлеушіні жасанды немесе мақтаншыл етіп көрсетуі мүмкін. Жеке сөз немесе сөз тіркесін қолданудан гөрі күрделі даулар тізімі үшін «Ағылшын тіліндегі қолдану даулары» деген мақаланы қараңыз. + Сөздіктер тізіміндегі аббревиатураларAbbrev. Сөздік Қосымша мәліметтер AHD4 Ағылшын тілінің американдық мұралық сөздігі, 4-ші басылым AHD5 Ағылшын тілінің американдық мұралық сөздігі, 5-ші басылым, 2013, онлайн CHAMBERS Chambers 21-ші ғасыр сөздігі, 2006 COD11 Ғылымдық Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі, 11-ші басылым COED Compact Oxford English Dictionary Lexico ENCARTA Encarta World English Dictionary, онлайн FOWLER Фаулердің жаңа қазіргі ағылшын тілінің қолданысы, 3-ші қайта қарастырылған басылым (1998) MAU Гарнердің қазіргі американдық қолданысы, 3-ші басылым (2009) M W Merriam Webster, онлайн OED Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі, онлайн RH Random House Unabridged Dictionary, 2006; Dictionary.com сайтында
English words whose valid usage is in dispute
Some English words are often used in ways that are contentious among writers on usage and prescriptive commentators. The contentious usages are especially common in spoken English, and academic linguists point out that they are accepted by many listeners. While in some circles the usages below may make the speaker sound uneducated or illiterate, in other circles the more standard or more traditional usage may make the speaker sound stilted or pretentious. For a list of disputes more complicated than the usage of a single word or phrase, see English usage controversies. + Abbreviations of dictionaries citedAbbrev. Dictionary Further details AHD4 The American Heritage Dictionary of the English Language 4th Edition AHD5 The American Heritage Dictionary of the English Language 5th Edition, 2013, online CHAMBERS Chambers 21st Century Dictionary 2006 COD11 Concise Oxford English Dictionary 11th Edition COED Compact Oxford English Dictionary Lexico ENCARTA Encarta World English Dictionary online FOWLER The New Fowler's Modern English Usage Revised 3rd Edition (1998) MAU Garner's Modern American Usage 3rd Edition (2009) M W Merriam Webster online OED Oxford English Dictionary online RH Random House Unabridged Dictionary 2006; on Dictionary. com
А
кейбіреулер бұл сөзді "қайта нашарлату" мағынасында ғана қолдану керек деп санайды, "ашуландыру" немесе "қинау" емес. AHDI мәліметінше, "нашарлату" сөзінің "ашуландыру" мағынасы 17 ғасырдан бері ағылшын тілінде қолданылып келеді. Латын тілінде, одан осы сөз алынған, екі мағынасы да қолданылған. AHD4 пайдаланушыларының 68 пайызы "Авиасапарда мені ең көп мазалайтыны – жүкті күту" деген сөйлемге келіседі. М.У. "әдетте ұсақ-түйексіз, созылмалы ренішпен ашуландыру" мағынасындағы нашарлату 17 ғасырдан бері қолданылып келеді, бірақ осы қолданысқа наразылық 1870 жылға жуық уақытта ғана пайда болды. RH "нашарлату" сөзінің ең көп қолданылатын екі мағынасы "жағдайды нашарлату" және "ашуландыру немесе қынжырландыру" екенін айтады. Екі мағына да 17 ғасырдың басында шамамен бір уақытта пайда болды; зат есімнің де екі мағынасы сол кезде пайда болды. Содан бері екі мағынасы да қалыпты жағдайға айналды. Чемберс бұл қолданысты "күнделікті" деп атайды және ол "әсіресе сөйлеу тілінде жақсы қалыптасқан, бірақ кейде дұрыс емес деп саналады" дейді. ain't – бастапқыда "am not" сөзінің қысқартылған түрі, бұл сөз "aren't", "isn't", "haven't" және "hasn't" сөздерінің орнына кеңінен қолданылады. Ain't ағылшын тілінде ұзақ жылдар бойы қолданылып келеді және Солтүстік Америка мен Британ аралдарындағы көптеген диалекттерде кең таралған, қалыпты сөз болып табылады, бірақ ол стандартты ағылшын тілінің бөлігі емес және оны ресми жазуда қолдану ұсынылмайды. Дегенмен, білімді сөйлеушілер мен жазушылар оны әдейі әсер ету үшін қолданады, Оксфорд америкалық сөздігі бұл "әзіл" немесе "қарсы снобизм" деп сипаттайды, ал Merriam Webster Collegiate "күшті әсер" немесе "бірқалыпты бейресми стиль" деп атайды. алиби – кейбіреулер бұл сөзді заңдық емес мағынада "кінәдан құтылу немесе әрекетті ақтау үшін түсіндірме немесе сылтау" ретінде қолдануға болмайды деп санайды. AHD4 бұл қолданысқа пайдалану панелінің "жартысына жуығы" келісетінін, ал көпшілігі сөзді етістік ретінде қолдануға қарсы екенін атап өтті. М.У. ешқандай мәселелерді атамайды, даулы мағынаны заңдық мағынасынан кейін екінші орынға қояды. OED заңға сәйкес емес есім мен етістікті қолдануды күнделікті тілдегі және "бастапқыда АҚШ-та" деп атайды. Чемберс бұл қолданысты "күнделікті" деп санайды. alright – "all right" сөзінің баламасы, кейбіреулер оны сауатсыз деп санайды, ал басқалары рұқсат етеді. RH бұл сөздің басқа ұқсас сөздермен, мысалы, altogether және already, ұқсастығымен пайда болғанын айтады; ол жазудағы қолданысын "бейресми" деп мойындайды және "all right" сөзі "көбірек ресми, өңделген жазуда қолданылады" дейді. AHD4 "стандартты емес" деп белгілейді және бұл қабылдамауды (барлығымен салыстырғанда және т.б.) "ерекше" деп сипаттайды, себебі ол салыстырмалы түрде жақында пайда болды (altogether және already орта ғасырларға дейін жетеді, alright тек бір ғасырдан астам уақыттан бері қолданылады). Чемберс "all right" сөзінің әртүрлі формалдылық деңгейлеріне сілтеме жасайды, alright сөзін көбірек кездейсоқ деп санайды; ол "тілді қолдану туралы нақты оқырмандар үшін жазуда" "all right" сөзін қолдануды ұсынады. also – кейбіреулер бұл сөзді сөйлемнің басында қолдануға болмайды деп санайды. AHD4 "Пайдалану панелінің 63 пайызы мысалды мақұлдады: «Гарантия барлық қуат беруші құрамдас бөліктерді қамтиды. Сонымен қатар, қатысушы дилерлер өздерінің жұмысына тегін өмір бойы қызмет көрсету кепілдігін береді». Сондай-ақ және және бірақ (төменде) қараңыз. alternative – кейбіреулер балама сөзінің тек екі таңдау болған жағдайда ғана қолданылуы керек деп санайды. AHD4 "сөздің ұзақ жылдар бойы «бір ғана таңдау жасауға болатын бірнеше нәрселердің бірі» деген мағынада қолданылуына және осы қолданысты көптеген тіл сыншыларының қабылдауына" рұқсат береді, бірақ одан әрі оның пайдалану панелінің 49 пайызы ғана "Үш баламаның ішінде біріншісі ең жағымсыз" сияқты қолданылуын мақұлдайды. М.У. және RH екі таңдауға шектеу туралы ештеңе айтпайды. Чемберс өзінің анықтамасын "қатаң түрде айтқанда, екі, бірақ көбінесе екіден астам мүмкіндіктерді" білдіреді деп сипаттайды. а. м./п. m. – Бұл латын тіліндегі adverbial сөз тіркестерінің қысқартулары ante meridiem ("түстен бұрын") және post meridiem ("түстен кейін"). Кейбіреулер оларды ағылшын тілінде "сағат" және "күнде" деген мағынадағы есімдіктер ретінде қолдануға болмайды деп санайды; дегенмен, мұндай пайдалану ағылшын тілінің қарапайым атау ерекшеліктеріне сәйкес келеді. AHD4 "А.М. кездесуі" және "П.М. кездесуі" деген атауларды келтіреді. RH "Жексенбіде кездесеміз бе? м. ? amid – кейбір тілшілер бұл amid сөзінің ескірген түрі деп санайды. Amidst американдық ағылшынға қарағанда британдық ағылшын тілінде көбірек қолданылады, бірақ оның екеуі де қолданылады. amongst – кейбір тілшілер бұл among сөзінің ескірген түрі деп санайды. "Amongst" американдық ағылшынға қарағанда британдық ағылшын тілінде көбірек қолданылады, бірақ оның екеуі де қолданылады. among/amongst және between – дәстүрлі көзқарас бойынша between сөзі тек екі нысанды (немесе адамды) салыстырғанда ғана қолданылуы керек; ал among немесе amongst сөзі екіден астам нысанды (немесе адамды) салыстырғанда қолданылуы керек. Көптеген стильдік нұсқаулықтар мен сөздіктер бұл кеңесті қолдамайды, between сөзін екіден астам нысанды бөлетін уақыт, кеңістік немесе аралыққа сілтеме жасау үшін қолдануға болады дейді. М.У. between сөзінің тек екі нысанға қатысты қолданылуы туралы идея "тұрақты, бірақ негізсіз" екенін айтады, ал AHD4 оны "көп қайталаған, бірақ негізсіз дәстүр" деп атайды. OED "барлық мағыналарында between сөзі алғашқы пайда болуынан бастап екіден астам нысанға тарады" дейді. Чемберс "between сөзін екі немесе одан да көп адамға немесе нәрсеге сілтеме жасау үшін қолдану қабылданды" дейді, бірақ кейбір жағдайларда among сөзінің көбірек сәйкес келетінін айтады. Нақты қолданылу: Мен көлікті екі телеграф бағанасының арасына қойдым. Нақты қолданылу: Менің миым құлақтарымның арасында. Даулы қолданылу: Ұсақ үйрек қамыстардың арасында жүзді. (Егер қамыстардың саны екі болса, онда бұл дұрыс) Даулы қолданылу: Олар өзен, шаруа қожалығы және орман арасын қарап шықты. Нақты қолданылу: Біз ақшаны үшеуімізге тең бөлістік. Даулы қолданылу: Біз ақшаны Том, Дик және менің арасында бөлістік. Нақты қолданылу: Менің үйім шаған ағаштарының арасында салынған. amount – кейбіреулер amount сөзін number сөзімен алмастыруға болмайды деп санайды. Есім санаулы болса number сөзін, ал санаулы емес болса amount сөзін қолдану ұсынылады. RH "amount және number арасындағы дәстүрлі айырмашылықты" мойындайды, бірақ "[қарсылық көрсетілгенімен, amount сөзінің санаулы есімдермен қолданылуы сөйлеу және жазуда болады, әсіресе есімді бірлік немесе топ ретінде қарастырғанда (қатысушылардың саны; қару-жарақ саны) немесе ақшаға қатысты болғанда (төленген доллар сомасы; сандықтардың сомасы)" дейді. (less сөзіне де қараңыз) Даулы қолданылу: Мен веб-сайтымды қанша адамның барғанына таң қалдым. Нақты қолданылу: Лифттегі адамдардың саны 10-нан аспауы керек. Нақты қолданылу: Мен пілдің қанша су ішкеніне әсер етпедім. and – кейбіреулер сөйлемдерді and сөзімен бастауға болмайды деп санайды, себебі ол сөйлемдегі клаузаларды ғана біріктіруі керек. AHD4 "бұл шектеу грамматиктер тарапынан ондаған жылдар бойы күлкіге қалдырылды және Шекспирден Джойс Кэрол Оутсқа дейін жазушылар тарапынан елеусіз қалдырылды" дейді. RH "and және but, және аз дәрежеде or және so сөздерінің барлық типтегі сөйлеу және жазуда сөйлемдердің басында ауысу сөздері ретінде қолданылуы кең таралған" дейді; ол осы қолданысқа қарсылықтың "іссіз жазушылардың мұндай сөйлемдерді тым көп қолдануынан" туындауы мүмкін екенін ұсынады. ENCARTA бұл қарсылықтың "қосылыстардың 'біріктіру' функциясын тым әдеби түсінуінен" туындайтынын айтады және кез келген шамадан тыс пайдалану жаман стиль мәселесі екенін, грамматикалық дұрыс емес екенін айтады. COED бұл қолданысты "толығымен қабылданды" дейді. Король Джеймс Библиясының көптеген тараулары and сөзімен басталады (бұл еврейлік болуы мүмкін), сондай-ақ Уильям Блэк...
Disputed usage: They searched the area between the river, the farmhouse, and the woods. Undisputed usage: We shared the money evenly amongst the three of us. Disputed usage: We shared the money between Tom, Dick, and me. Undisputed usage: My house was built among the gum trees. amount – Some argue amount should not be substituted for number. They recommend the use of number if the noun is countable and amount only if it is uncountable. While RH acknowledges the "traditional distinction between amount and number, it mentions that "[a]lthough objected to, the use of amount instead of number with countable nouns occurs in both speech and writing, especially when the noun can be considered as a unit or group (the amount of people present; the amount of weapons) or when it refers to money (the amount of dollars paid; the amount of pennies in the till). (see also less)
Disputed usage: I was amazed by the amount of people who visited my website. Undisputed usage: The number of people in the lift must not exceed 10. Undisputed usage: I was unimpressed by the amount of water consumed by the elephant. and – Some argue that sentences should not begin with the word and on the argument that as a conjunction it should only join clauses within a sentence. AHD4 states that this stricture "has been ridiculed by grammarians for decades, and ignored by writers from Shakespeare to Joyce Carol Oates." RH states "Both and and but, and to a lesser extent or and so, are common as transitional words at the beginnings of sentences in all types of speech and writing"; it goes on to suggest that opposition to this usage " probably stems from the overuse of such sentences by inexperienced writers." ENCARTA opines that said opposition comes from "too literal an understanding of the 'joining' function of conjunctions", and states that any overuse is a matter of poor style, not grammatical correctness. COED calls the usage "quite acceptable". Many verses of the King James Bible begin with and (though this could be regarded as a Hebraism), as does William Blake's poem And did those feet in ancient time (a. k. a. Jerusalem). Fowler's Modern English Usage defends this use of and. Chambers states that "Although it is sometimes regarded as poor style, it is not ungrammatical to begin a sentence with and." See also also (above) and but (below). anticipate – Although the expect sense is accepted by 87% of the Usage Panel, some prescriptivists insist that deal with in advance is the only correct use. Acceptance of the forestall sense has dropped to 57%. Undisputed usage: We anticipated the coming winter by stocking up on firewood. Disputed usage: We anticipated a pleasant sabbatical year. anxious – Some argue that this word should only be used in the sense of "worried" or "worrisome" (compare "anxiety"), but it has been used in the sense of "eager" for "over 250 years"; 52% of AHD4's Usage Panel accepts its use in the sentence "We are anxious to see the new show of contemporary sculpture at the museum." Also, it suggests that the use of anxious to mean "eager" may be mild hyperbole, as the use of dying in the sentence "I'm dying to see your new baby." RH states bluntly that "its use in the sense of 'eager' is fully standard." M W defines anxious as "3 : ardently or earnestly wishing <anxious to learn more> / synonym see EAGER" Chambers gives "3 very eager • anxious to do well."
Б
варварлық және варварлық – Варварлық варварлардың мәдениетіне қатысты және жағымды болуы мүмкін ("варварлық сән"); варварлық варварлардың стереотиптік мінез-құлқына қатысты және жағымсыз ("варварлық қатыгездік"). Бұл стандартты ағылшын тіліндегі қолданыс. Дегенмен, М. У. "варварлық" сөзінің үшінші мағынасын "варварлық" сөзінің үшінші мағынасымен үйлестіреді, яғни "аса қатал немесе қатыгез"; COD11 және Chambers "аса қатыгез" және "құрықсыз және қатыгез; тым қатал немесе зұлым" дегенді "варварлық" сөзінің алғашқы мағыналары ретінде көрсетеді. Тек AHD4 ғана осы қолданысқа қарсы тұрады, бірақ түсіндірме бермейді. Даусыз. Шара өткен орын жабайы болды. Даусыз. Терроризм – варварлық. Келіспеушіліктер бар. Өлім жазасы – ұятты, варварлық шара. Сұраққа шақыру – Логикада сұраққа шақыру – бұл petitio principii немесе дөңгелектеу аргументтеудің тағы бір атауы, яғни даулы мәселенің өзі туралы алдын ала болжамдар жасау. Бұл сондай-ақ "сұрақ қоюға әкелу" деп түсіндірілуі мүмкін, яғни сұрақтың өзін сұрауға шақыру. Қазір бұл көбінесе "сұрақ тудыру" немесе "сұраққа бағытталған" мағынасында қолданылады. Соңғы қолданыс әдеттегі үлгіге сәйкес келмейді (мысалы, "ақша сұрап жалбару", "көмек сұрап жалбару"), бұл "сұрақ сұрап жалбаруды" білдіреді. Даусыз. Сіз христиан дінінің рас болуы керек деп айтасыз, себебі Библияда осылай делінген. Бұл сұраққа шақыру емес пе? Келіспеушіліктер бар. Театрға барғыңыз келеді. Бұл қай күні баруымыз керек деген сұрақ тудырады. бірақ – Кейбіреулер егер және сөздерін сөйлемдерді бастау үшін қолданбаса, бірақ та қолданбау керек дейді. Бұл екі сөз де байланыс сөздері; сондықтан оларды сөйлемдегі тарауларды байланыстыру үшін ғана қолдану керек деп санайды. AHD4 "осы сөзді кез келген стильде сөйлемді бастауға болады" деп мәлімдейді.
С
can және may – Кейбіреулер can мүмкіндікті білдіреді, ал may рұқсат беруге сілтеме жасайды деп санайды және осы айырмашылықты сақтауға тырысады. Дегенмен, can-ның рұқсат беру мағынасында қолданылуы ауызша және жазбаша ағылшын тілінде кең таралған. M.W. былай жазады: "Can және may көбінесе мүмкіндікті білдіретін жағдайларда бір-бірімен алмастырылады; егер бір нәрсені істеу мүмкіндігі (немесе қабілеті) басқа біреудің келісіміне байланысты болса, олар рұқсат беру мағынасында да алмастырылады. Can-ды рұқсат сұрау немесе беру үшін 19-шы ғасырдан бері қолдану қалыптасқан және жиі кездеседі, бірақ кейбір тіл мамандары may-дың ресми жағдайларда қолайлырақ екенін айтады. AHD4 осы формальдылықты қолдайды, пайдалану тобының тек 21%-ы "Мен өтінімді тапсыру үшін тағы бір аптаға уақыт ала аламын ба?" деген мысалға can-ды қабылдады. Өз кезегінде, OED can-ды may-дың орнында қолдануды "сөйлеу тіліне тән" деп сипаттайды. comprise – Comprise "көшіруден тұру" дегенді білдіреді. "Құрастыру немесе құралу" екінші мағынасы, мысалы, "құралған" түрінде, кейде тіл мамандары тарапынан сынға ұшырайды. Алайда, M.W. осы мағынаны 3-ші мағына ретінде қолдайды және пайдалану туралы ескерту береді. AHD5 былай дейді: "Біздің сақсауаттық зерттеулеріміз осы қолданысқа қарсылық азайғанын, бірақ толық жойылмағанын көрсетіп тұр. 1960 жылдары пайдалану тобының 53 пайызы осы қолданысты қабылдамайтын болды; 1996 жылы наразылық білдіргендердің үлесі 35 пайызға дейін төмендеді; ал 2011 жылы ол тағы да азайып, 32 пайызға жетті". Коллинз пайдалану туралы ескерту береді: "Comprise-дан кейін 'of' сөзін қолданудан аулақ болу керек: кітапхана 500 000 кітап пен қолжазбадан тұрады (бірақ 'of' емес)". Кейбір тіл мамандары comprise-ты тек толық қамту үшін ғана қолдану керек дейді. Reuters "Тек құрамдас бөліктерінің барлығын тізімдегенде ғана қолданыңыз" деп ұсынады. Даусыз қолданыс: Ағылшын Уикипедиясы бес миллионнан астам мақаладан тұрады. Даусыз қолданыс: Бес миллионнан астам мақала Ағылшын Уикипедиясында бар. Даулы қолданыс: Ағылшын Уикипедиясы бес миллионнан астам мақаладан тұрады. Даулы қолданыс: Ағылшын Уикипедиясы бес миллионнан астам мақаладан құралған. Даулы қолданыс: Бес миллионнан астам мақала Ағылшын Уикипедиясын құрайды. Даулы қолданыс: Диатомалар барлық фитопланктонның 70%-дан астамын құрайды. Даулы қолданыс: "Бұл саладағылар негізінен жас, тәжірибесіз Картерді және компанияны құрайтын жоғары сыныптағы достарын сықақтап келеді". Даулы қолданыс: "Одақ пен лига – көптеген адамдардан тұрады". Даулы қолданыс: "Комитет – бірнеше НБА иелері, соның ішінде комитет төрағасы Оклахома Ситиден келген Клей Беннет". contact – 1920 жылдары "бір адаммен байланысқа түсу" мағынасында ауыспалы етістік ретінде алғаш рет қолданылған. AHD5 оның пайдалылығы мен танымалдылығы қарсылықты жеңгенін атап өтеді. 1969 жылы пайдалану тобының 34 пайызы ғана оны қабылдады, бірақ 1988 жылы 65 пайызы "Ол дереу Әскери-теңіз барлау қызметінің офицерін шақырды, ол өз кезегінде ФБР-мен байланысқа түсті" деген сөйлемде оны қабылдады. 2004 жылы 94% осы сөйлемде contact-ты қабылдады.
Disputed usage: "The committee is several NBA owners, including committee chair Clay Bennett of Oklahoma City." contact – First used in the 1920s as a transitive verb meaning "to get into contact or in touch with (a person)", AHD5 notes that its usefulness and popularity have worn down resistance. In 1969, only 34 percent of the Usage Panel accepted its use, but in 1988, 65 percent of the Panel accepted it in the sentence She immediately called an officer at the Naval Intelligence Service, who in turn contacted the FBI. In 2004, 94 percent accepted contact in this same sentence.
D
deprecate – Ағылшын тіліндегі түпнұсқа мағынасы "қайғыру" немесе "наразылық білдіру" (лат. сөзінің түбірі "жамандықтан сақтау үшін дұға ету" мағынасын білдіреді, яғни кейбір оқиға апатқа ұласуы мүмкін). Бұл сөз қазір "кемсіту", "басқарып айту" немесе "девальвациялау" мағынасында да қолданылады, бұл кейбіреулер мақұлдамайтын өзгеріс, себебі бұл сөз ұқсас "депресиаттау" сөзімен шатастырылуы мүмкін; шын мәнінде, AHD4 бұл мағынада "депресиаттау" сөзі "депрекаттау" сөзін толыққанды ығыстырды деп мәлімдейді; алайда, сөздіктің Пайдалану тобының көпшілігі бұл мағынаны қолдады. Компьютерлік жаргонда ескірген деп жариялау мағынында қолданылуы кейде сынға ұшырайды. diagnose – Кокрейн (2004) "ауруды диагностикалау" фразасының диагностикалау етістігін дұрыс қолдану еместігін айтады, себебі диагностикалау етістігі дәрігерді субъекі ретінде және ауруды объекті ретінде қабылдайды (мысалы, "қатерлі ісікті диагностикалау"). Американдық ағылшын тілінде, AHD4 және M W бойынша, "аурумен диагностикалау" мағынасы ешқандай түсініктемесіз немесе белгісіз тізімделеді; алайда, RH мұндай қолданысты түсініктемемен немесе түсініктемесіз тізімдемейді. Британдық ағылшын тілінде COD11 "(біреудің) медициналық жағдайын анықтауды" ұсынады: "оған эпилепсия диагнозы қойылды (2004); бұл қолданыс, алайда, 1990 жылдардағы басылымдарда кездеспеген. Чемберс бұл мағынаны мүлдем ұсынбайды. Даулы қолданыс: Мырза Смит диабетке шалдықты. Дұрыс қолданыс: Дәрігер диабетке шалдықты. different – Ұлыбритания мен АҚШ-та стандартты қолданыс "әртүрлі" (аналогия бойынша "әртүрлі болу"). Ұлыбританияда бұл "ұқсасқа" аналогия бойынша "әртүрлі" деген сөзбен бәсекелеседі. Америкада ол "басқаша" аналогиясы бойынша "әртүрлі" деген сөзбен бәсекелеседі. "Different to" сөзін ирланд, Оңтүстік Африка, Австралия және Жаңа Зеландия ағылшын тілдерінде де кездестіруге болады. Дұрыс қолданыс: Ағылшын тілінің американдық айтылуы британдықтан әртүрлі. Даулы қолданыс: Ағылшын тілінің американдық айтылуы британдыққа қарағанда әртүрлі. Даулы қолданыс: Ағылшын тілінің американдық айтылуы британдықтан өзгеше. disinterested – Стандартты қолданыс "бейтарап" деген мағынада, бірақ кейбіреулер оны "қызығушылық танытпау" деген сөздің синонимі ретінде де қарастырады. Дұрыс қолданыс: Олардың ең жақсы досы ретінде, мен олардың дауларына араласпауға тырыстым, ешқайсысын ашуландырмас үшін. Даулы қолданыс: Қарсы жынысты адамды тартудың кілті - оған назар беру мен қызығушылық танытпау арасындағы тепелдік. due to – "due to" сөзінің сын есім ретінде қолданылуы даусыз. Алайда, оның себептік сөз ретінде қолданылуы көптеген жылдар бойы дау-дамай тудырды, бұл туралы көптеген (әсіресе АҚШ) сөздіктерде жазылған, олар оны "стандарт" деп белгілейді. Уильям Стрэнк өзінің "Стиль элементтері" еңбегінде "due to" сөзінің себептік сөз ретінде қолданылуын "қате" деп атады. Фоулердің бірінші (1926) басылымында бұл қолданыс "білімсіздердің арасында ғана таралған" деп айыпталса, үшінші (1996) басылымында "пікірлер қатты бөлініп тұр, бірақ бұл қолданыс 21-ғасырдың тілінің бір бөлігі болуы мүмкін, ұмытылған шайқастың тағы бір мысалы ретінде" делінген. "Due to" сөзі жиі "by", "from", "for", "with", "of", "because of" және басқа да сөз тіркестерінің орнына қолданылады. "Due to" сөзінің талассыз синонимдері – "caused by" және "attributable to". Даулы қолданыс: Ол қатерлі ісіктен қайтыс болды. (Ол қатерлі ісіктен қайтыс болды.) Даулы қолданыс: Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін жағдай түбегейлі өзгерді. (Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін жағдай өзгерді.) Дұрыс қолданыс: Оның өлімі қатерлі ісіктен болды. Дұрыс қолданыс: Көптеген адамдар проблеманы нашар басқарудан туындады деп ойлады.
Е
enormity – Көбінесе "өте үлкендік" немесе "қиындық" синонимі ретінде қолданылады, бірақ дәстүрлі мағынасы – "өте зұлымдық". AHD4 деректері бойынша, бұл ерекшелік тарихи тұрғыдан әрдайым болмаған, бірақ қазір сөздіктің Пайдалану тобының 59% осы пікірді қолдайды. COD11 мәлімдемесінде "үлкендіктің синонимі ретіндегі enormity қазіргі стандартты ағылшын тілінде кеңінен қабылданады" делінген. Чеймберс сөздігі "өте үлкен немесе кең" дегенді мағына ретінде көрсетсе де, оны "осы мағынада қолданбау керек" дейді, себебі "үлкендік" сөзінің қолданылуы "дұрыс емес" болып саналады; оның орнына үлкендік, ұлылық сияқты басқа сөздерді қолдану ұсынылады. Даулы қолданылуы: Пілдің өлшемі мені таңқалдырды. Дәстүрлі қолданылуы: Сталиннің тазарту науқанының ауырлығы мені таңқалдырады.
F
алыс және одан әрі – Көптеген адамдар "алыс" сөзінің физикалық қашықтық немесе орналасу мәселелеріне ғана қатысты қолданылуы керек, ал "одан әрі" сөзі уақыт немесе дәреже туралы мәселелерде қолданылуы тиіс деген ережені ұстанады (сондай-ақ, "одан әрі" және "қосымша" сөздерінің даусыз мағыналары). Даулы қолданыс: Сан-Хосе, Лос-Анджелестен Санта-Барбарадан гөрі алыс. Даулы қолданыс: Лос-Анджелес үйден күткеннен бірнеше сағатқа алыс болды. Даулы қолданыс: Егер оның қызуы одан әрі көтерілсе, дәрігерді шақырамын. Даусыз қолданыс: Бұл мәселені кейінірек одан әрі талқылағым келеді. сәттілікпен – Кейбір адамдар оны "бақытты" сөзімен алмастырып қолданады, бірақ нақты айтқанда, сәттілік – бұл жай ғана кездейсоқтыққа байланысты оқиға. М.В. бұл сөзді "бақытты" мағынасында қолдану кем дегенде 70 жылдан бері қалыпты екенін және "сәттілікпен орын алу" мағынасы пайдалану сыншыларының назарынан тыс қалғанын атап өтті.
G
гендер Гендер көбінесе биологиялық немесе әлеуметтік ерекшеліктер – еркек және әйел мағынасында жыныс ұғымымен шатастырылып қолданылады. Бұл термин ешқашан жыныстық қатынасқа қатысты қолданылмайды. Гендер дәстүрлі түрде грамматикалық гендерді білдіреді, ол көптеген тілдердің грамматикалық құрылымында кездесетін ерекшелік. Кейбір мамандар оның жынысқа деген эвфемизм ретінде қолданылуын дұрыс емес деп санайды; Фаулер (211-бет) оны «әдепсіз әзіл немесе қателік ретінде» қолдануға болатынын айтады. Жыныс және гендер әр түрлі, бірақ байланысты мағыналарда қолданылуы мүмкін, мұнда жыныс – биологиялық ерекшеліктерді, ал гендер – жынысқа негізделген әлеуметтік рөлдер мен күтулерді білдіреді. Гендерді жыныспен алмастырып немесе оның орнына қолдану, осы екі ұғымды ажырата білетін оқырмандарды жаңылыстыруы мүмкін. Гендерлік идентичность, гендерлік рөлдер.
H
hoi polloi – hoi polloi сөзіне қатысты мәселе – сөз тіркесінің алдындағы артикльдің қолданылуының орындылығы; себебі «hoi» (οἱ) грек тілінде «the» деген сөзді білдіреді және классикалық пуристер бұл сөз тіркесін артық деп санайды: «the қарапайым халық». Ағылшын тіліне ауысқан шетел тіліндегі сөз тіркестері көбінесе бір грамматикалық бірлік ретінде қайта қарастырылады, сондықтан оларға тиісті контексте ағылшын артиклі қажет. AHD4 былай дейді: «Араб тіліндегі «al» элементі «the» дегенді білдіреді және алкоголь, алхимия сияқты ағылшын есімдерінде кездеседі. Ешкім «the alcohol» фразасын артық деп санамайды, сондықтан «hoi polloi» фразасын осыған ұқсас себептермен сынау шамадан тыс сыншылдық болып көрінеді». үміттенемін – Кейбір адамдар бұл сөзді нәтижеге деген сенімді білдіру үшін қолдануға болмайды деп санайды; алайда, M W бұл сөзді қызықты, ашық және өкінішке орай сияқты басқа сөздермен (олар ұқсас қолданылады) бірге жіктейді және бұл қолданысты «толыққанды стандартты» деп сипаттайды. Дегенмен, AHD4 пайдалану комиссиясының осы қолданысқа қарсылығы 56%-дан 73%-ға дейін өскенін атап өтеді, ұқсас сөздерге қолдау көрсетілгеніне қарамастан (мысалы, «Шүкір, ойын қарсыластар есепті одан әрі ұлғайтуға үлкермей тұрып аяқталды» деген фразаға 60% қолдау көрсетілген). AHD4 бұл қарсылықтың бұл сөздердің жалпы қолданысына емес, «үміттенемін» сөзінің осы қолданысы «шибболет» болып кеткеніне байланысты деп санайды. OED бұл қолданысты «көптеген жазушылар аулақ салады» деген белгісіз тізімдемейді. Сондай-ақ, «үміттенемін» сөзінің дұрыс емес қолданылуына қатысты талқылауды қараңыз. Language Log журналындағы қазіргі заманғы мәтіндерді зерттеу көрсеткендей, көркем әдебиеттен тыс, ол әлі де барлық қолданыстың 40%-ын құрайды (қалғаны негізінен сөйлеу мен көзқарасты білдіреді), сөздің басым көпшілігі (90%-дан астамы) сөз тіркесі ретінде қолданылады. Дұрыс емес қолданылуы: «Мен гильотинадан құтыламын деп үміттенемін», - деп ойлады тұтқын. Дұрыс қолданылуы: Тұтқын үмітпен гильотинаға жақындады. Оның үміті бекер болды. гуманитарлық – 1996 жылғы Oxford сөздігінде гуманитарлық сөзінің гуманитарлық апат ретінде қолданылуын сынға алған түсіндірме бар, онда «гуманитарлық деген сөзді репортерлер жиі дұрыс қолданбайды, мысалы, бұл тірі естеліктегі ең ауыр гуманитарлық апат, себебі гуманитарлық дегеніміз адамзатқа қатысты деген ұғым қалыптасқан, бірақ OxfordDictionaries.com сайтындағы ағымдағы жазбада былай делінген: «Гуманитарлық сөзінің негізгі мағынасы – 'адамның әл-ауқатын жақсартуға ұмтылу немесе оған қамқорлық жасау'. 1930 жылдан бері, «осы елдегі ең ауыр гуманитарлық апат» сияқты жаңа мағына пайда болып, қазір кеңінен қалыптасқан, әсіресе журналистикада, бірақ оны бәрі жақсы стиль деп есептемейді». Көптеген сөздіктер бейтарапты сақтайды, бұл қолданысқа қатысты ешқандай түсіндірме бермейді және оны сынамайды. Алайда, OxfordDictionaries.com сайтындағы ағымдағы жазбадан басқа, Random House Dictionary, Longman Contemporary English Dictionary және Macmillan Dictionary сөздіктері гуманитарлық апат кезінде қолдану үшін мағына береді.
Мен
әсер ету – АХД пайдалану тобының көп бөлігі 1980 жылдардың басынан бері "әсер жасау" мағынасындағы етістіктің қолданылуын жақтырмады. Тіпті 2001 жылғы сауалнамада, Панельдің 85 пайызы "Бұл саясат біздің табысқа жету мүмкіндігімізге әсер етеді" деген сөйлемдегі жіктеусіз қолданысын қабылдамады, ал 80 пайызы "Сот шешімі аз ұлтты студенттердің біліміне әсер етеді" деген сөйлемдегі баяндауышты қолданысын қабылдамады. ирониялық – Ирония – күтілген нәрсе мен шындықта орын алған нәрсе арасындағы қайшылық, әсіресе егер шындықта орын алған нәрсе адамның тілектеріне немесе жоспарларына кедері келтірсе. Адамдар көбінесе ирония сөзін дұрыс қолданбайды, оны жай ғана кездейсоқ, ықтималсыз немесе өкінішті оқиғалар мен жағдайларға қатысты қолданады. AHD-нің 1987 жылғы сауалнамасында, Пайдалану тобының 78 пайызы "1969 жылы Сьюзан Итакадан Калифорнияға көшіп, болашақ күйеуімен танысты, ол, әрине, Нью-Йорк штатының солтүстігінен келді" деген сөйлемдегі "ирониялық" сөзін қабылдамады. Ал, керісінше, 73 пайызы "Қызығы, үкімет американдық саясатқа қарсы болған кезде, американдық джинсы мен бейнекассеталар базардағы ең танымал тауарларға айналды, мұндағы қайшылықты адамның тұрақсыздығының мысалы ретінде қарастыруға болады" деген сөйлемді қабылдады.
L
lay and lie – Lay – тікелей толықтығышты талап ететін транзитивті етістік. Lay және оның негізгі туындылары (laid, laying) мына мысалдарда дұрыс қолданылады: Енді мен ұйықтап жатырмын. Тауық жұмыртқа салады. Lie – бұл интранзитивті етістік және ол толықтығышты қабылдамайды. Lie және оның негізгі туындылары (lay, lain, lying) мына мысалдарда дұрыс қолданылады: Менің анам тамақтан кейін [жатып] жатпайды. Мен құмға [жатып] жатқанда ұйықтап қалдым. Ақшалар бір апта бойы сол жерде жатты. Мен ұяда жатып [отырған жоқпын], ол қоңырау шалды.
less – Some argue that less should not be substituted for fewer. Merriam Webster notes "The traditional view is that less applies to matters of degree, value, or amount and modifies collective nouns, mass nouns, or nouns denoting an abstract whole while fewer applies to matters of number and modifies plural nouns. Less has been used to modify plural nouns since the days of King Alfred and the usage, though roundly decried, appears to be increasing. Less is more likely than fewer to modify plural nouns when distances, sums of money, and a few fixed phrases are involved <less than 100 miles> <an investment of less than $2000> <in 25 words or less> and as likely as fewer to modify periods of time <in less (or fewer) than four hours>." Disputed usage: This lane 12 items or less. Undisputed usage: We had fewer players on the team this season. Undisputed usage: There is less water in the tank now. like and as – Some object to the use of like as a conjunction, stating it is rather a preposition and that only as would be appropriate in this circumstance. M W, however, cites like use as a conjunction as standard since the 14th century, and opines that opposition to it is "perhaps more heated than rational" (see M W's entry "like [7, conjunction]"). AHD4 says "Writers since Chaucer's time have used like as a conjunction, but 19th century and 20th century critics have been so vehement in their condemnations of this usage that a writer who uses the construction in formal style risks being accused of illiteracy or worse", and recommends using as in formal speech and writing. OED does not tag it as colloquial or nonstandard, but notes, "Used as conj[unction]: = 'like as', as. Now generally condemned as vulgar or slovenly, though examples may be found in many recent writers of standing." Chambers lists the conjunctive use as "colloquial". Undisputed usage. He is an American as am I. Undisputed usage. He is an American like me. Undisputed usage. It looks as if this play will be a flop. Undisputed usage. This play looks like a flop. Disputed usage. He is an American like I am. Disputed usage. It looks like this play will be a flop. literally – Some argue literally should not be used as a mere emphatic, unless the thing to which it refers is actually true. It is used to disambiguate a possible metaphorical interpretation of a phrase. M W does not condemn the second use, which means "in effect" or "virtually", but says "the use is pure hyperbole intended to gain emphasis, but it often appears in contexts where no additional emphasis is necessary". Disputed usage: The party literally went off with a bang. [No, it did not, unless there was an actual loud noise.] Undisputed usage: I literally ran more than 25 miles today. I ran a marathon. loan – The use of loan as a verb meaning "to give out a loan" is disputed, with lend being preferred for the verb form. AHD4 flatly states "[t]he verb loan is well established in American usage and cannot be considered incorrect"; M W states " loan is entirely standard as a verb". RH says "Sometimes mistakenly identified as an Americanism, loan as a verb meaning "to lend" has been used in English for nearly 800 years"; it further states that objections to this use "are comparatively recent". Chambers defines the verb loan as "to lend (especially money)". OED merely states "Now chiefly U. S.", and COD11 includes the meaning without tag or comment. Undisputed usage: I lent him some money. Undisputed usage: Fill out the paperwork for a loan. Disputed usage: I loaned him some money.
less – Кейбір мамандар less сөзін fewer орнына қолдану дұрыс емес деп санайды. Merriam Webster былай түсіндіреді: "Дәстүрлі көзқарас бойынша, less дәреже, құн немесе мөлшер туралы мәселелерге қатысты және жиын есімдерді, массалық есімдерді немесе абстрактілі бүтінді білдіретін есімдерді өзгертеді, ал fewer – сан туралы мәселелерге қатысты және көпше есімдерді өзгертеді. Less көпше есімдерді өзгерту үшін король Альфред заманынан бері қолданылып келеді және бұл қолданыс, қатты сынға алынғанымен, көбейіп бара жатқан сияқты. Less қашықтықтар, ақша сомалары және бірнеше тұрақты тіркестерде көпше есімдерді өзгертуге көбірек мүмкіндік береді <100 мильден аз> <2000 доллардан аз инвестиция> <25 сөз немесе одан аз> және уақыт кезеңдерін өзгертуге fewer-мен шамалас мүмкіндік береді <4 сағаттан аз (немесе одан аз)>." Даулы қолданылуы: Бұл қысқа тізімде 12 немесе одан аз зат бар. Даусыз қолданылуы: Биылғы маусымда командада ойыншылар аз болды. Даусыз қолданылуы: Резервуарда су аз.
less – Some argue that less should not be substituted for fewer. Merriam Webster notes "The traditional view is that less applies to matters of degree, value, or amount and modifies collective nouns, mass nouns, or nouns denoting an abstract whole while fewer applies to matters of number and modifies plural nouns. Less has been used to modify plural nouns since the days of King Alfred and the usage, though roundly decried, appears to be increasing. Less is more likely than fewer to modify plural nouns when distances, sums of money, and a few fixed phrases are involved <less than 100 miles> <an investment of less than $2000> <in 25 words or less> and as likely as fewer to modify periods of time <in less (or fewer) than four hours>." Disputed usage: This lane 12 items or less. Undisputed usage: We had fewer players on the team this season. Undisputed usage: There is less water in the tank now. like and as – Some object to the use of like as a conjunction, stating it is rather a preposition and that only as would be appropriate in this circumstance. M W, however, cites like use as a conjunction as standard since the 14th century, and opines that opposition to it is "perhaps more heated than rational" (see M W's entry "like [7, conjunction]"). AHD4 says "Writers since Chaucer's time have used like as a conjunction, but 19th century and 20th century critics have been so vehement in their condemnations of this usage that a writer who uses the construction in formal style risks being accused of illiteracy or worse", and recommends using as in formal speech and writing. OED does not tag it as colloquial or nonstandard, but notes, "Used as conj[unction]: = 'like as', as. Now generally condemned as vulgar or slovenly, though examples may be found in many recent writers of standing." Chambers lists the conjunctive use as "colloquial". Undisputed usage. He is an American as am I. Undisputed usage. He is an American like me. Undisputed usage. It looks as if this play will be a flop. Undisputed usage. This play looks like a flop. Disputed usage. He is an American like I am. Disputed usage. It looks like this play will be a flop. literally – Some argue literally should not be used as a mere emphatic, unless the thing to which it refers is actually true. It is used to disambiguate a possible metaphorical interpretation of a phrase. M W does not condemn the second use, which means "in effect" or "virtually", but says "the use is pure hyperbole intended to gain emphasis, but it often appears in contexts where no additional emphasis is necessary". Disputed usage: The party literally went off with a bang. [No, it did not, unless there was an actual loud noise.] Undisputed usage: I literally ran more than 25 miles today. I ran a marathon. loan – The use of loan as a verb meaning "to give out a loan" is disputed, with lend being preferred for the verb form. AHD4 flatly states "[t]he verb loan is well established in American usage and cannot be considered incorrect"; M W states " loan is entirely standard as a verb". RH says "Sometimes mistakenly identified as an Americanism, loan as a verb meaning "to lend" has been used in English for nearly 800 years"; it further states that objections to this use "are comparatively recent". Chambers defines the verb loan as "to lend (especially money)". OED merely states "Now chiefly U. S.", and COD11 includes the meaning without tag or comment. Undisputed usage: I lent him some money. Undisputed usage: Fill out the paperwork for a loan. Disputed usage: I loaned him some money.
like және as – Кейбір мамандар like сөзін жалғау ретінде қолдануға қарсылық білдіріп, оның тек сөз тіркесінің алдындағы сөйлем екенін және осы жағдайда ғана қолданылуы керек екенін айтады. Алайда, Merriam Webster 14-ші ғасырдан бері like сөзін жалғау ретінде стандартты деп санайды және оған қарсылық "бәлкім, рационалдыдан гөрі қызу" деп бағалайды (Merriam Webster-дің "like [7, conjunction]" деген жазбасын қараңыз). AHD4 былай дейді: "Чосер заманынан бері жазушылар like сөзін жалғау ретінде қолданған, бірақ 19-шы және 20-шы ғасырлардағы сыншылар осы қолданысты айыптауда соншалықты қатал болды, сондықтан ресми стильде осы құрылымды қолданатын жазушы сауатсыздыққа немесе одан да жаман нәрсеге кінәлі деп танылуы мүмкін" және ресми сөйлеу мен жазуда as сөзін қолдануды ұсынады. OED оны тұрмыстық немесе стандартты емес деп белгілемейді, бірақ "Жалғау ретінде қолданылады: = 'like as', as. Қазіргі кезде көбінесе бұқаралық ақпарат құралдары бұрыс немесе әдепсіз деп айыптайды, бірақ көптеген танымал жазушылардың мысалдарын табуға болады". Chambers конъюнктивті қолдануды "сөйлеу" деп атайды. Даусыз қолданылуы: Ол мен сияқты америкалық. Даусыз қолданылуы: Ол мен сияқты америкалық. Даусыз қолданылуы: Бұл ойын сәтсіз аяқталып жатқан сияқты. Даусыз қолданылуы: Бұл ойын сәтсіз болып көрінеді. Даулы қолданылуы: Ол мен сияқты америкалық. Даулы қолданылуы: Бұл ойын сәтсіз аяқталады.
less – Some argue that less should not be substituted for fewer. Merriam Webster notes "The traditional view is that less applies to matters of degree, value, or amount and modifies collective nouns, mass nouns, or nouns denoting an abstract whole while fewer applies to matters of number and modifies plural nouns. Less has been used to modify plural nouns since the days of King Alfred and the usage, though roundly decried, appears to be increasing. Less is more likely than fewer to modify plural nouns when distances, sums of money, and a few fixed phrases are involved <less than 100 miles> <an investment of less than $2000> <in 25 words or less> and as likely as fewer to modify periods of time <in less (or fewer) than four hours>." Disputed usage: This lane 12 items or less. Undisputed usage: We had fewer players on the team this season. Undisputed usage: There is less water in the tank now. like and as – Some object to the use of like as a conjunction, stating it is rather a preposition and that only as would be appropriate in this circumstance. M W, however, cites like use as a conjunction as standard since the 14th century, and opines that opposition to it is "perhaps more heated than rational" (see M W's entry "like [7, conjunction]"). AHD4 says "Writers since Chaucer's time have used like as a conjunction, but 19th century and 20th century critics have been so vehement in their condemnations of this usage that a writer who uses the construction in formal style risks being accused of illiteracy or worse", and recommends using as in formal speech and writing. OED does not tag it as colloquial or nonstandard, but notes, "Used as conj[unction]: = 'like as', as. Now generally condemned as vulgar or slovenly, though examples may be found in many recent writers of standing." Chambers lists the conjunctive use as "colloquial". Undisputed usage. He is an American as am I. Undisputed usage. He is an American like me. Undisputed usage. It looks as if this play will be a flop. Undisputed usage. This play looks like a flop. Disputed usage. He is an American like I am. Disputed usage. It looks like this play will be a flop. literally – Some argue literally should not be used as a mere emphatic, unless the thing to which it refers is actually true. It is used to disambiguate a possible metaphorical interpretation of a phrase. M W does not condemn the second use, which means "in effect" or "virtually", but says "the use is pure hyperbole intended to gain emphasis, but it often appears in contexts where no additional emphasis is necessary". Disputed usage: The party literally went off with a bang. [No, it did not, unless there was an actual loud noise.] Undisputed usage: I literally ran more than 25 miles today. I ran a marathon. loan – The use of loan as a verb meaning "to give out a loan" is disputed, with lend being preferred for the verb form. AHD4 flatly states "[t]he verb loan is well established in American usage and cannot be considered incorrect"; M W states " loan is entirely standard as a verb". RH says "Sometimes mistakenly identified as an Americanism, loan as a verb meaning "to lend" has been used in English for nearly 800 years"; it further states that objections to this use "are comparatively recent". Chambers defines the verb loan as "to lend (especially money)". OED merely states "Now chiefly U. S.", and COD11 includes the meaning without tag or comment. Undisputed usage: I lent him some money. Undisputed usage: Fill out the paperwork for a loan. Disputed usage: I loaned him some money.
literally – Кейбір мамандар literally сөзін тек қана баса көрсету үшін қолдануға қарсылық білдіріп, егер ол нақты айтылған нәрсе шындық болмаса, оны қолдану дұрыс емес дейді. Ол сөз тіркесінің ықтимал метафоралық түсіндіруін анықтайтын ретінде де қолданылады. Merriam Webster екінші қолданысты айыптамайды, ол "ысынында" немесе "шамамен" дегенді білдіреді, бірақ "қолдану – бұл баса назар аудару үшін жасалған таза гипербола, бірақ ол көбінесе қосымша назар аудару қажет емес жағдайларда пайда болады" дейді. Даулы қолданылуы: Той сөзбе-сөз қатты жарылды. [Жоқ, ол жоқ, нақты қатты шу болған кезде, жоқ.] Даусыз қолданылуы: Бүгін мен сөзбе-сөз 40 шақырымнан астам жүгірдім. Мен марафонға қатыстым.
less – Some argue that less should not be substituted for fewer. Merriam Webster notes "The traditional view is that less applies to matters of degree, value, or amount and modifies collective nouns, mass nouns, or nouns denoting an abstract whole while fewer applies to matters of number and modifies plural nouns. Less has been used to modify plural nouns since the days of King Alfred and the usage, though roundly decried, appears to be increasing. Less is more likely than fewer to modify plural nouns when distances, sums of money, and a few fixed phrases are involved <less than 100 miles> <an investment of less than $2000> <in 25 words or less> and as likely as fewer to modify periods of time <in less (or fewer) than four hours>." Disputed usage: This lane 12 items or less. Undisputed usage: We had fewer players on the team this season. Undisputed usage: There is less water in the tank now. like and as – Some object to the use of like as a conjunction, stating it is rather a preposition and that only as would be appropriate in this circumstance. M W, however, cites like use as a conjunction as standard since the 14th century, and opines that opposition to it is "perhaps more heated than rational" (see M W's entry "like [7, conjunction]"). AHD4 says "Writers since Chaucer's time have used like as a conjunction, but 19th century and 20th century critics have been so vehement in their condemnations of this usage that a writer who uses the construction in formal style risks being accused of illiteracy or worse", and recommends using as in formal speech and writing. OED does not tag it as colloquial or nonstandard, but notes, "Used as conj[unction]: = 'like as', as. Now generally condemned as vulgar or slovenly, though examples may be found in many recent writers of standing." Chambers lists the conjunctive use as "colloquial". Undisputed usage. He is an American as am I. Undisputed usage. He is an American like me. Undisputed usage. It looks as if this play will be a flop. Undisputed usage. This play looks like a flop. Disputed usage. He is an American like I am. Disputed usage. It looks like this play will be a flop. literally – Some argue literally should not be used as a mere emphatic, unless the thing to which it refers is actually true. It is used to disambiguate a possible metaphorical interpretation of a phrase. M W does not condemn the second use, which means "in effect" or "virtually", but says "the use is pure hyperbole intended to gain emphasis, but it often appears in contexts where no additional emphasis is necessary". Disputed usage: The party literally went off with a bang. [No, it did not, unless there was an actual loud noise.] Undisputed usage: I literally ran more than 25 miles today. I ran a marathon. loan – The use of loan as a verb meaning "to give out a loan" is disputed, with lend being preferred for the verb form. AHD4 flatly states "[t]he verb loan is well established in American usage and cannot be considered incorrect"; M W states " loan is entirely standard as a verb". RH says "Sometimes mistakenly identified as an Americanism, loan as a verb meaning "to lend" has been used in English for nearly 800 years"; it further states that objections to this use "are comparatively recent". Chambers defines the verb loan as "to lend (especially money)". OED merely states "Now chiefly U. S.", and COD11 includes the meaning without tag or comment. Undisputed usage: I lent him some money. Undisputed usage: Fill out the paperwork for a loan. Disputed usage: I loaned him some money.
loan – loan сөзін "қаржы беру" деген мағынаны білдіретін етістік ретінде қолдану даулы, өйткені lend етістік түрінде артықшылық беріледі. AHD4 былай анық айтады: "дегенді беру" деген сөз американдықтар арасында кеңінен таралған және дұрыс емес деп қарастырылмайды"; Merriam Webster "дегенді беру" деген сөзді "дегенді беру" деп қарастырады. RH былай дейді: "Кейде қате американизация ретінде танылады, қарыз беру "салым беру" деген мағынаны білдіретін етістік ретінде ағылшын тілінде 800 жылға жуық уақыт бойы қолданылып келеді"; ол сондай-ақ бұл пайдалануға қарсылық білдіру "салыстырмалы түрде жақында" деп мәлімдейді. Chambers қарыз беру етістігін "салым беру (әсіресе ақша)" деп анықтайды. OED тек "Қазір негізінен АҚШ" деп айтады, ал COD11 белгісі немесе түсініктемесіз мағынаны қамтиды. Даусыз қолданылуы: Мен оған ақша бердім. Даусыз қолданылуы: Қарыз алу үшін қажетті құжаттарды толтырыңыз. Даулы қолданылуы: Мен оған ақша бердім.
less – Some argue that less should not be substituted for fewer. Merriam Webster notes "The traditional view is that less applies to matters of degree, value, or amount and modifies collective nouns, mass nouns, or nouns denoting an abstract whole while fewer applies to matters of number and modifies plural nouns. Less has been used to modify plural nouns since the days of King Alfred and the usage, though roundly decried, appears to be increasing. Less is more likely than fewer to modify plural nouns when distances, sums of money, and a few fixed phrases are involved <less than 100 miles> <an investment of less than $2000> <in 25 words or less> and as likely as fewer to modify periods of time <in less (or fewer) than four hours>." Disputed usage: This lane 12 items or less. Undisputed usage: We had fewer players on the team this season. Undisputed usage: There is less water in the tank now. like and as – Some object to the use of like as a conjunction, stating it is rather a preposition and that only as would be appropriate in this circumstance. M W, however, cites like use as a conjunction as standard since the 14th century, and opines that opposition to it is "perhaps more heated than rational" (see M W's entry "like [7, conjunction]"). AHD4 says "Writers since Chaucer's time have used like as a conjunction, but 19th century and 20th century critics have been so vehement in their condemnations of this usage that a writer who uses the construction in formal style risks being accused of illiteracy or worse", and recommends using as in formal speech and writing. OED does not tag it as colloquial or nonstandard, but notes, "Used as conj[unction]: = 'like as', as. Now generally condemned as vulgar or slovenly, though examples may be found in many recent writers of standing." Chambers lists the conjunctive use as "colloquial". Undisputed usage. He is an American as am I. Undisputed usage. He is an American like me. Undisputed usage. It looks as if this play will be a flop. Undisputed usage. This play looks like a flop. Disputed usage. He is an American like I am. Disputed usage. It looks like this play will be a flop. literally – Some argue literally should not be used as a mere emphatic, unless the thing to which it refers is actually true. It is used to disambiguate a possible metaphorical interpretation of a phrase. M W does not condemn the second use, which means "in effect" or "virtually", but says "the use is pure hyperbole intended to gain emphasis, but it often appears in contexts where no additional emphasis is necessary". Disputed usage: The party literally went off with a bang. [No, it did not, unless there was an actual loud noise.] Undisputed usage: I literally ran more than 25 miles today. I ran a marathon. loan – The use of loan as a verb meaning "to give out a loan" is disputed, with lend being preferred for the verb form. AHD4 flatly states "[t]he verb loan is well established in American usage and cannot be considered incorrect"; M W states " loan is entirely standard as a verb". RH says "Sometimes mistakenly identified as an Americanism, loan as a verb meaning "to lend" has been used in English for nearly 800 years"; it further states that objections to this use "are comparatively recent". Chambers defines the verb loan as "to lend (especially money)". OED merely states "Now chiefly U. S.", and COD11 includes the meaning without tag or comment. Undisputed usage: I lent him some money. Undisputed usage: Fill out the paperwork for a loan. Disputed usage: I loaned him some money.
М
кездесу – Кейбіреулер «қажеттілікпен немесе келісіммен кездесу» контекстіндегі өткішті етістік ретінде кездесу (мысалы, біреумен кездесу) етістік пен толықтырышы арасында сөздік қосымшаны қажет етпейді; «біреумен кездесу» тіркесі дұрыс емес деп есептеледі. Chambers мұндай қолданысты «АҚШ» деп көрсетеді; RH «жиналыс немесе оқыту үшін қосылу» мағынасында рұқсат береді: «Біз мәселені шешкенше, мен онымен күніне бір сағат кездестім». Ал M W, AHD4 және COD11 ешқайсысы бұл қолданысты қолдамайды. ЕСКЕРТУ: Егер алдын ала талаптарды немесе критерийлерді орындау (Біз кіру талаптарына сай келдік) немесе кездесу (Біздің ұсыныстарымыз қарсылыққа ұшырауы мүмкін; әскерлер пулеметтен оқтарға тап болды) туралы болса, «кездесу» етістік тіркесі дау тудырмайды. Даулы қолдану: Мен сізбен бүгін кешке кездесемін. Даусыз қолдану: Мен сізбен бүгін кешке кездесемін. сәтте – Дәстүрлі түрде «бір сәт үшін» дегенді білдіреді, бірақ оны «бір сәтте» деген мағынада қолдану даулы. M W және RH бұл соңғы қолданысқа түсіндірмесіз стандартты жазу береді, ал OED және Chambers оны «Солтүстік Америка» деп белгілейді. AHD5 пайдалану туралы ескертуде олардың Панелінің 68% осы қолданысты «қабылдауға болады» деп санайды. Сондай-ақ, ағылшын тілінде жиі қате қолданылатын сөздер тізілімін қараңыз#M. Даулы қолдану: Айтылған сөз: Капитан ұшақтың бір сәтте ұшып кететінін хабарлағысы келеді. Даусыз қолдану: Атом бомбасының жарқыны түнгі аспанды бір сәтте жарық етті.
N
науқастың тудырушысы – Дәстүрлі түрде науқастың тудырушысы "науқасты тудыратын" (синоним "науқасты қоздыратын") мағынасында қолданылады; қазіргі кезде ол "қуып жететін", яғни науқастың сезімін тудыратын синоним ретінде жиі қолданылады. AHD4 дәстүрлі көзқарасты атап өтеді, яғни 72% пайдаланушылар "науқастың әсерінен зардап шегуші" мағынасында "науқас" сөзін "науқастанған" сөзінен артық көреді; алайда, сол топтың 88% "науқасты тудыратын" мағынасында "науқасты қоздыратын" сөзін "науқас" сөзінен артық көреді; яғни, ең көп дегенде 28% екі жағдайда да "науқас" сөзін артық көреді. Сондай-ақ, ол жалпы қолданыста "науқас" сөзі "науқастанған" сөзімен синоним екенін айтады. Бірақ M W "науқас" сөзінің "науқастанған" сөзінің қатесі екенін қатыстыратындар қателеседі" деп мәлімдейді. M W және AHD4 екеуі де "науқас сезімі" үшін "науқас" сөзінің "науқастанған" сөзін ығыстырып шығарып, ал "науқасты тудыратын" үшін "науқасты қоздыратын" сөзінің ығыстырылуын қабылдайды; олар тек өзгерістің дұрыстығы туралы пікірде ғана ерекшеленеді. Р.Х. былай дейді: "Ағылшын тілінде 17 ғасырдың басында пайда болған "науқас" сөзінің екі мағынасы бар, және олардың екеуі де қазіргі уақытта стандартты түрде қолданылады. "Науқас" сөзі "науқастың әсерінен зардап шегуші" мағынасында, соңғы уақытта осы мағынаны жаңа деп санағандардың қарсылығына қарамастан, "науқастанған" сөзінен жиірек кездеседі". CHAMBERS алғашқыда науқасты тудыратын сезімді, ал екінші кезекте науқасқа шалдыққандарды, ал COD11 алғашқыда науқасты, екінші кезекте себепті атайды; екі сөздікте де жазбалар түсініктемесіз тізімделеді. OED одан әрі барып, оның "науқастанған" қолданылуын "Түпнұсқасы АҚШ" деп белгілейді, бірақ оның "науқасты қоздыратын" қолданылуын "әдеби" деп төмендетті. OED сондай-ақ, сөздің ағылшын тіліндегі бастапқы (қазір ескірген) мағынасы "ауруға немесе науқасқа бейім; сезімтал" екенін атап көрсетеді. Қызығы, осы ең көне 17 ғасыр мағынасы (науқасқа бейім), егер 20 ғасырдың даулы қолданысынан (науқасқа шалдыққан) ерекшеленсе де, соңғысына қарағанда (науқасты тудыратын) белгіленген мағынаға көбірек ұқсайды. Даусыз қолданылуы: Бұл иіс науқастың тудыруына себеп болады. Даулы қолданылуы: Бұл иіс мені науқас етеді. Даусыз қолданылуы: Бұл иіс науқасты қоздырады. Даусыз қолданылуы: Бұл иіс мені науқас қылады. Ескірген қолданылуы: Келесі аптада балық аулауға шақырмаңыз, себебі ол өте науқас. Ескірген қолданылуы: Табиғатынан науқасқа бейім әйел болғандықтан, ол балық сатушылар мен ет сатушылардың дүкендеріне бармайды.
О
Фаулер кейбір редакторлар оны американизм деп санайтынын айтады. Америкалық дереккөз М.В. Вебстердің 1989 жылғы ағылшын тіліндегі сөздігі ақырында оны қабылдауға келіседі, бірақ былай дейді: «Баше 1869 ж. және Айрес 1881 ж. бұл сөзді қолданған замандастарын осы сөзді қолдану арқылы әдепсіз және білімсіз деп қысқаша айыптаған. Уақыт өтті: қазіргі сыншылар сөздің өзін сынап бағалайды. Мысалы, Фоллетт 1966 ж. «overly» сөзінің қажетсіз, артық және сәйкес келмейтін сөз екенін, оны «over» префиксімен алмастыру керек деп мәлімдейді. Брайсон 1984 ж. «Бұл сөз тым әдепсіз болған жағдайда, басқа бір сөзді табу керек» деп қосады. «Over» префиксі қауіпсіз және барлығымен келісіледі: «Ол тым алаңдаулы көрінді». М.В., AHD4 және RH сөзді түсініктемесіз қамтиды, ал OED тек «Ескі ағылшын кезеңінен кейін, 20 ғасырға дейін сирек (Шотландия мен Солтүстік Америкадан басқа жерлерде)» деп көрсетеді. Көп жағдайларда «тымық» немесе «артық» сөздері «overly» сөзінен гөрі жақсы таңдау болар еді.
P
pleasantry бастапқыда әзіл немесе әзіл-қалжыңды білдіреді (француз тілінде plaisanterie). Қазіргі кезде бұл сөз көбінесе жалпы әдепті әңгімелесуді білдіреді ("әдептілік алмасу" тіркесінде қолданылады). Адамдар мен тұлғалар – Бүгінде барлық стильдік нұсқаулықтар «адамдар» сөзін қолдануды ұсынады. Мысалы, Associated Press және New York Times «адамдар» сөзін, цитаталар мен орнықты тіркестерден басқа жағдайларда қолдануды ұсынады. Гарнердің айтуынша, дәстүрлі түсінік бойынша «тұлғалар» сөзі белгілі бір санды адамдарды, ал «адамдар» – ұжымдық атауды білдіреді. Бұл пікірталас 19 ғасырдың соңында қызу жүрді. «Тұлғалар» сөзі техникалық және құқықтық контексттерде дұрыс. Даулы қолданыс: Іс-шараға қатысуға 15 адам тіркелді. Даусыз қолданыс: Қазіргі уақытта интернетте сансыз адам бар. Даусыз қолданыс: Заң балалар мен жасөспірімдер үшін ерекше ережелер қарастырады. Даусыз қолданыс: Христиан дінтануында үш тұлға бар. Presently – Дәстүрлі түрде, presently сөзі «қысқа уақыттан кейін» немесе «жақын арада» деген мағынаны білдіреді. Ол сондай-ақ «қазіргі уақытта» немесе «қазір» мағынасында да қолданылады, бірақ көптеген адамдар бұл қолданысты жақтырмайды. Орта ғасырлар мен Елизавета дәуірінде «presently» сөзі «қазір» дегенді білдірген, бірақ «бірден» мағынасында емес, «қазіргі уақытта» мағынасында қолданылған. RH бұл «қазір» мағынасының 15 ғасырға дейін барып жететінін, және ол «Ұлыбритания мен АҚШ-тың барлық сөйлеу және жазу түрлерінде стандартты түрде қолданылатынын» айтады, ал «жақын арада» мағынасы 16 ғасырда пайда болған. Ол ескі мағынаға қарсы қазіргі қарсылықты «таңғажайып» деп санайды және екі мағынаның «нақты тәжірибеде сирек шатасатынын» айтады. Presently сөзі «қазір» мағынасында көбінесе қазіргі уақытпен (Мысалы: профессор қазір демалыста) және «жақын арада» мағынасында болашақ уақытпен (Мысалы: бақылаушы жақын арада оралады) қолданылады. M W да «қазір» мағынасының сол дәуірге дейінділігін атап өтеді және «бұл неге жағымсыз екені белгісіз» дейді. AHD4 басылымында «қазіргі уақытта оқыған адамдардың сөйлеуі мен жазуында» қолданылғанына қарамастан, «осы қолданысқа қатысты әлі де кейбір наразылық бар» делінген. 1980 жылдардың соңында сөздіктің Пайдалану тобының тек 50%-ы генерал Уолтерс қазіргі уақытта Біріккен Ұлттар Ұйымында АҚШ елшісі деген сөйлемді мақұлдады. COD11 екі қолданысты да түсіндірмей тізімдейді; CHAMBERS тек «қазір» мағынасын «Солтүстік Америка, әсіресе АҚШ» деп белгілейді. Даулы қолданыс: Мен қазір Википедияны оқып жатырмын. Даусыз қолданыс: Мен бұл істі жақын арада бітіремін.
Q
Төртінші және төрттік. Квартарий (квартариус сөзінен) – (бірінші, екінші, үшінші) сөздерімен басталатын және (бесінші, алтыншы) сөздерімен жалғасатын реттік сандар тізбегінің төртінші мүшесі. Квартерлік (квартернариус сөзінен) – (бірлік, екілік, үштік) сөздерімен басталатын және (бестік, алтылық, жетілік, сегіздік, жүздік) сөздерімен жалғасатын таратушы сандар тізбегінің төртінші мүшесі. Биологияда "квартерлік құрылым" термині қалыптасқандықтан, "квартарий құрылым" деген түсінік бөгде болар еді. Сол сияқты геологияда да Үштік және Төрттік кезеңдері тікелей кезеңдік геологиялық мерзімдер ретінде қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар Біріншілік және Екіншілік кезеңдерінің жалғасы болған, сондықтан Төрттік стандартты емес, бірақ кеңінен қолданылады.
R
көтеру және тәрбиелеу – Кейбір адамдар тәрбиелеуді тірі нәрсені тәрбиелеу үшін қолдануға болмайды деп санайды, себебі көтеру сөзі бастапқыда бір нәрсені немесе біреуді жоғары көтеруді білдірген, ал тәрбиелеу – бір нәрсені немесе біреуді өсіруді. Алайда, олардың мағыналары ұқсас болғандықтан, көптеген бейресми сөйлейтіндер оларды бір-бірінің орнына қолдануы мүмкін. Даулы қолданылуы: Лифт көтеріліп барады. Даулы қолданылуы: Лифт көтеріліп тұрды. Даусыз қолданылуы: Лифт жоғары көтерілуде. Даусыз қолданылуы: Лифт көтеріліп тұр. жоққа шығару – Жоққа шығару сөзінің дәстүрлі мағынасы – «дәлелсіз ету» немесе «нақты аргументтермен тарату». Қазір бұл сөз көбінесе «жоққа шығару» сөзінің синонимі ретінде қолданылады. Соңғы мағына M W және AHD4 тізімінде ешқандай түсіндірмесіз келтірілген, ал CHAMBERS оны әдеби тіл ретінде белгілейді. COD11 «Традиционалистер [жоққа шығаруды жоққа шығару ретінде қолдануға] қарсы, бірақ ол қазір стандартты ағылшын тілінде кеңінен қабылданды» дейді. Алайда, RH бұл қолданыс туралы мүлдем айтпайды. Жоққа шығару жиі қайта жоққа шығарумен шатастырылады; ресми пікірталас терминдері бойынша қайта жоққа шығару – қарсы жоққа шығару, сонымен қатар нақты құқықтық мағынасы бар, бірақ жоққа шығару сияқты, бұл сөздің бейресми және даулы мағынасы жоққа шығарылу болып табылады. салыстырмалы түрде – Сөзбе-сөз «салыстырғанда» деген мағынаны білдіреді, кейбіреулер қазір салыстырмалы түрде «шамалы» немесе «біршама» деген мағынада қолданады (әлдебір орташамен немесе күтіліммен салыстырғанда). AHD4 бұл қолданысты мүлдем тізімдемейді; M W екі қолданысты біріктірген сияқты. Даулы қолданылуы: Сол адам салыстырмалы түрде жақтырмасыз болды. Даусыз қолданылуы: Диметил сынапқа қарағанда салыстырмалы түрде зиянсыз болса да, сынап (II) оксиді әлі де өте улы.
Т
than – Than – бұл препозиция немесе жалғау ретінде оның мәртебесіне қатысты ұзақ жылдардан бері даулы мәселе болып келген. they – Бастапқыда үшінші тұлға көпше түріндегі есімдік, бірақ кейде жекеше мағынада да қолданылады. Ол белгісіз бір адамды немесе жынысы белгісіз, нақтыланбаған немесе бинарлық емес адамды көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Бұл жекеше қолданылу дәстүрлі түрде бейресми деп есептелген, бірақ ресми жазуда көбірек қабылдануда. 2017 жылы «Чикаго стилі туралы нұсқаулық» оның танымалдылығы артып келе жатыр екенін мойындады, бірақ мүмкіндігінше одан аулақ болуды ұсынды. Даулы қолданылуы: Адам қонақжайлылық көрсететін жандарға құрмет көрсетпесе, ол әдепсіз. Даусыз қолданылуы: Бір адам қонақжайлылық көрсететін жандарға құрмет көрсетпесе, ол әдепсіз. Даусыз қолданылуы: Қонақжайлылық көрсететін жандарға құрмет көрсетпеу – әдепсіздік. thusly – Thusly (AHD4 бойынша) сөзі бастапқыда білімді жазушылардың білімсіз адамдардың сыпайы сөйлеуге тырысуын қызықтап, мазақтап айтуынан пайда болған. «Thusly» сөзі M W сөздігінде ешқандай түсіндірмелермен келмейді; COD11 оны «бейресми» деп белгілейді, ал сөздіктегі жазба «әдеби немесе ресми» деп таңбаланған. CHAMBERS сөздігінде мүлдем тізімдемеген, ал бұл сөз британдық тілде белгісіз. MAU оны жасанды сөз деп санайды және оның құрметті жазуларда кездесуіне өкініш білдіреді. Дегенмен, thusly сөзі кеңінен қолданысқа енген. Кейбір адамдар оны дербес сөз ретінде қабылдаса, ал басқалары оны барлық жағдайда «thus» сөзімен алмастыру керек деп санайды.