Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хойкохо халқына қатысты нәсілдік термин.
Racial term for the Khoekhoe
Готтентот (британдық және Оңтүстік Африка ағылшын тілінде '/hɒtən/, /tɒt/') – еуропалықтардың Оңтүстік Африкадағы жергілікті көшпелі мал өсіруші хойкохо халқын атау үшін тарихи түрде қолданған термині. Қазіргі таңдағы Готтентот терминінің қолданылуы ұятты және орынсыз саналады, Батыс Кейп аймағындағы банту тілдерінде сөйлейтін жергілікті халықты атау үшін Хойкохо (бұрын Хойхой) деген атау қолданылады.
Hottentot (British and South African English '/h//ɒ//t//ən/,/t//ɒ//t/ ) is a term that was historically used by Europeans to refer to the Khoekhoe, the indigenous nomadic pastoralists in South Africa. Use of the term Hottentot is now considered offensive, the preferred name for the non Bantu speaking indigenous people of the Western Cape area being Khoekhoe (formerly Khoikhoi).
Этимология
Хоттентот атауы 1650 жылдары осы аймаққа келген Біріккен Шығыс Индия компаниясы (VOC) басқаратын Голландияның Кейп колониясының "ескі голланд" қоныс аударушылары арасында пайда болды және 17 ғасырда голланд тілінен ағылшын тіліне өтті. Дегенмен, терминнің нақты голландтық этимологиясы белгісіз. Жиі айтылатын этимология бойынша, бұл атау хойхой тайпаларының тіліндегі ерекше дыбыстағы дауыссыз әріптерге байланысты "сөйлеу қиындықтары бар, ұсылдайтын" деген мағына беретін голланд сөзінен шыққан. Алайда, бұл теорияны қолдайтын "hotentot" сөзінің ертерек қолданылуының куәліктері жоқ. Тағы бір мүмкіндік – бұл атау хойхой немесе сан тайпаларының билерін сүйемелдеген әндерде естілген сөзден алынған болуы мүмкін, бірақ 17 ғасырдағы осындай әндердің жазбалары бұл туралы нақты мәліметтер бермейді. Африкаанс/голландық тіліндегі қысқартылған "hotnot" түрі де Оңтүстік Африка ағылшын тіліне қара нәсілді адамдарды, оның ішінде Кейп аралық тобын қорлау үшін қолданылады.
Hottentot originated among the "old Dutch" settlers of the Dutch Cape Colony run by United East India Company (VOC), who arrived in the region in the 1650s, and it entered English usage from Dutch in the seventeenth century. However, no definitive Dutch etymology for the term is known. A widely claimed etymology is from a supposed Dutch expression equivalent to "stammerer, stutterer", applied to the Khoikhoi on account of the distinctive click consonants in their languages. There is, however, no earlier attestation of a word hottentot to support this theory. An alternative possibility is that the name derived from an overheard term in chants accompanying Khoikhoi or San dances, but seventeenth century transcriptions of such chants offer no conclusive evidence for this. The reduced Afrikaans/Dutch form hotnot has also been borrowed into South African English as a derogatory term for black people, including Cape Coloureds.
Этностық термин ретінде қолданылуы
XVII ғасырдағы голланд тілінде «готтентот» термині кейде барлық қара нәсілді адамдарды білдіру үшін қолданылған ( «каффир» сөзімен синоним ретінде, ал кейде «Кап колоридтері» мен «хоисандар» үшін де қолданылған), бірақ кем дегенде бірқатар сөйлеушілер «готтентот» терминін «каффирлер» деп аталатын қара терілі адамдардан өзгеше, дербес нәсіл деп санайтын адамдарды білдіру үшін қолданған. Банту емес «Каптік қаралар» немесе «Каптік араласқандар» мен банту арасындағы осы айырмашылықты француз антропологы Франсуа Бернье 1684 жылға дейін атап көрсеткен. «Готтентот» терминінің Оңтүстік Африканың банту емес халқына ғана қатысты деген идеясы отарлық ғылымда XVIII ғасырдың соңына қарай толыққанды қалыптасқан. Сондықтан, XIX және XX ғасырларда «готтентот» терминінің этникалық мағынасы негізінен хойхой халқын білдіру үшін қолданылған. Алайда, «готтентот» термині XVIII, XIX және XX ғасырларда кең мағынада да қолданыла берді, қазіргі кезде «хоисан» терминімен аталатын барлық адамдарды қамтыды (тек хойхойлар ғана емес, сонымен қатар сан халқы – XVII ғасырдың қоныс аударушыларына белгісіз болған Оңтүстік Африканың ішкі аймақтарындағы аңшы-жинаушылар, бұрын голланд тілінде «Босжесманнен», ал ағылшын тілінде «Бушмен» деп аталған). Джордж Мёрдоктың «Әлем мәдениеттерінің атласы» (1981) еңбегінде автор «готтентоттарды» «хоисан тілдік отбасының кіші тармағы» деп сипаттайды, олар «1652 жылы голланд қоныс аударушыларымен байланысқа түсіп, олармен және Индонезиядан әкелінген құлдармен араласып, бүгінгі күні «Каптік араласқандар» деп белгілі гибридтік халықты құрады». «Готтентот» термині 1980 жылдардың соңына дейін антропологиялық және тарихнамалық әдебиеттерде техникалық этникалық термин ретінде қолданылып келді. «Оңтүстік Африка ағылшын тілінің сөздігінің» (1996) 1996 жылғы басылымында «готтентот» сөзі кейбіреулер үшін ұятты саналады және ғылыми контексте, әсіресе, хойхой терминімен ауыстырылады делінген. Дегенмен, 1980 жылдары, төменде талқыланған нәсілшілдік коннотацияларға байланысты, бұл термин этникалық мағынада қолдануға тым қорлаушы және ұятты болып саналды.
In seventeenth century Dutch, Hottentot was at times used to denote all black people (synonymously with Kaffir, which was at times likewise used for Cape Coloureds and Khoisans), but at least some speakers were careful to use the term Hottentot to denote what they thought of as a race distinct from the supposedly darker skinned people referred to as Kaffirs. This distinction between the non Bantu "Cape Blacks" or "Cape Coloureds" and the Bantu was noted as early as 1684 by the French anthropologist François Bernier. The idea that Hottentot referred strictly to the non Bantu peoples of southern Africa was well embedded in colonial scholarly thought by the end of the eighteenth century. The main meaning of Hottentot as an ethnic term in the 19th and the 20th centuries has therefore been to denote the Khoikhoi people specifically. However, Hottentot also continued to be used through the eighteenth, nineteenth, and twentieth centuries in a wider sense, to include all of the people now usually referred to with the modern term Khoisan (not only the Khoikhoi, but also the San people, hunter gatherer populations from the interior of southern Africa who had not been known to the seventeenth century settlers, once often referred to as Bosjesmannen in Dutch and Bushmen in English). In George Murdock's Atlas of World Cultures (1981), the author refers to "Hottentots" as a "subfamily of the Khoisan linguistic family" who "became detribalized in contact with Dutch settlers in 1652, mixing with the latter and with slaves brought by them from Indonesia to form the hybrid population known today as the Cape Coloured." The term Hottentot remained in use as a technical ethnic term in anthropological and historiographical literature into the late 1980s. The 1996 edition of the Dictionary of South African English merely says that "the word 'Hottentot' is seen by some as offensive and Khoikhoi is sometimes substituted as a name for the people, particularly in scholarly contexts". Yet, by the 1980s, because of the racist connotations discussed below, it was increasingly seen as too derogatory and offensive to be used in an ethnic sense.
Жәбірлеу және нәсілшілдік ұғымдар ретінде пайдалану
Он сегізінші ғасырдан бастап, "готтентот" термині нақты этникалық мағынасы жоқ, варвар немесе каннибал сияқты, қорлау үшін қолданылатын сөз болды. Джеймс Босвеллдің "Джонсонның өмірі" кітабында айтылғандай, Сэмюэл Джонсон 1737 жылы Лорд Честерфилдтің хаттарында "құрметті готтентот" деп пародияланды. Этникалық мағынада, "готтентот" термині XVII ғасырға қарай жабайылық және примитивтік сипаттармен байланысты болды. XVII-XVIII ғасырлардағы готтентоттардың (хоикхой) отаршылдық бейнелері жабайылықпен сипатталды, көбінесе каннибализм немесе шикі ет жеу туралы айтылды, стейгатопия және ұзыншақ лабиа сияқты физиологиялық ерекшеліктер примитивті немесе "маймылға ұқсас" деп есептелді, ал хоикхой тілдеріндегі дыбыстар "жануарларға тән" деп қабылданатын. Осылайша, XVII ғасырдан бастап еуропалық отаршылдық бейнедегі "готтентот" Африкадағы хойсан халқының шындығымен көп байланысы болған жоқ, және бұл бейне "готтентот" терминін жалпылама қорлаушы сөз ретінде қолдануға ықпал етті деуге болады. Сондай-ақ, бұл сөз "кейде қара нәсілді адамды қаралап айту үшін қолданылады". 2008 жылы Оңтүстік Африкада "hotnot" терминінің қолданылуына тыйым салынды. Осыған байланысты, хойсан халқына қатысты отаршылдық көзқарастар тарихы немесе "готтентот" еуропалық тропы туралы көптеген зерттеулерде "готтентот" термині басқаша жазылады ("").
From the eighteenth century onwards, the term hottentot was also a term of abuse without a specific ethnic sense, comparable to barbarian or cannibal. According to James Boswell's The Life of Johnson, Samuel Johnson was parodied in Lord Chesterfield's Letters of 1737 as "a respectable Hottentot". In its ethnic sense, Hottentot had developed its connotations of savagery and primitivism by the seventeenth century; colonial depictions of the Hottentots (Khoikhoi) in the seventeenth to eighteenth century were characterized by savagery, often suggestive of cannibalism or the consumption of raw flesh, physiological features such as steatopygia and elongated labia perceived as primitive or "simian" and a perception of the click sounds in the Khoikhoi languages as "bestial". Thus, it can be said that the European, colonial image of "the Hottentot" from the seventeenth century onwards bore little relation to any realities of the Khoisan in Africa, and that this image fed into the usage of hottentot as a generalised derogatory term. Correspondingly, the word is "sometimes used as ugly slang for a black person". Use of the derived term hotnot was explicitly proscribed in South Africa by 2008. Accordingly, much recent scholarship on the history of colonial attitudes to the Khoisan or on the European trope of "the Hottentot" puts the term Hottentot in scare quotes.
Басқа қолданыстар
Этностық белгіленуіш ретінде бастапқы рөлінде "готтенот" термині түрлі туынды терминдерге енгізілген, мысалы, Оңтүстік Африка армиясында құрылған алғашқы "ағарарланған" бөлім, бастапқыда "Корпус Бастаард Готтенотен" (голланд тілінде; ағылшын тілінде: "Corps Bastard Hottentots") деп аталған, 1781 жылы сол кездегі голланд отаршылдық әкімшілігімен ұйымдастырылған. Бұл сөз сонымен қатар көптеген өсімдіктер мен жануарлардың жалпы атауларында қолданылады, мысалы, африкалық иттер кейде "готтенот аң аулаушы иттері" деп аталады, Pachymetopon blochii балығы, көбінесе "готтенот" деп аталады, Carpobrotus edulis, әдетте "готтенот құрмасы" деп аталады және Trachyandra, әдетте "готтенот капустасы" деп аталады. Бұдан бөлек, ол шаянның бір туысының ғылыми атауын, Hottentotta-ны тудырды, ал Leucospermum tottum ботаникалық атауындағы "tottum" эпитетінің шығу тегі болуы мүмкін. Бұл сөз әлі де қазіргі голланд тілінде "Hottentottentententoonstelling" ("готтенот шатыр көрмесі") тіл бұрауы ретінде қолданылады. 1964 жылғы "Мэри Поппинс" фильмінде адмирал Бум шатырда билейтін қызметшілерді "готтеноттардың" шабуылы деп жаңылыстырады. 2024 жылы BBFC фильмнің жас санатын "дискриминациялық тіл" пайдаланғандықтан U-дан PG-ге көтерді. Рейнер Книзияның "Schotten Totten" ойынының атауы неміс тіліндегі "Schotten" (шотландтар) және "Hottentotten" (готтеноттар) сөздерінің қосылуынан құралған.
In its original role of ethnic designator, the term Hottentot was included into a variety of derived terms, such as the Hottentot Corps, the first Coloured unit to be formed in the South African army, originally called the Corps Bastaard Hottentoten (Dutch; in English: "Corps Bastard Hottentots"), organised in 1781 by the Dutch colonial administration of the time. The word is also used in the common names of a wide variety of plants and animals, such as the Africanis dogs sometimes called "Hottentot hunting dogs", the fish Pachymetopon blochii, frequently simply called hottentots, Carpobrotus edulis, commonly known as a "hottentot fig", and Trachyandra, commonly known as "hottentot cabbage". It has also given rise to the scientific name for one genus of scorpion, Hottentotta, and may be the origin of the epithet tottum in the botanical name Leucospermum tottum. The word is still used as part of a tongue twister in modern Dutch, "Hottentottententententoonstelling", meaning a "Hottentot tent exhibition". In the 1964 film Mary Poppins, Admiral Boom mistakes the rooftop dancing chimney sweeps for an attack by "Hottentots". In 2024, the BBFC raised the film's age rating from U to PG due to this instance of "discriminatory language". The name of Reiner Knizia's game "Schotten Totten" is a portmanteau of the German words "Schotten" (Scottish people) and "Hottentotten" (Hottentots).