Кіріспе
Испан гуманистік ғалымы Хуан Луис Вивес Марш (Joannes Lodovicus Vives; ; Jan Ludovicus Vives; 6 наурыз 1493 – 6 мамыр 1540) – испандық (Валенсиялық) ғалым және Ренессанс гуманисті, ересек өмірінің көп бөлігін Оңтүстік Габсбург Нидерландтарында өткізді. Оның жан туралы түсініктері, ерте медициналық тәжірибеге деген көзқарасы, сондай-ақ эмоциялар, есте сақтау және оқу туралы ойлары оған қазіргі психологияның "әкесі" деген атақ алып келді. Вивес психологияның қазіргі танымдағы негізгі қағидаларын қалыптастырған маңызды идеяларды алғашқылардың бірі болып ашты.
Juan Luis Vives March (Joannes Lodovicus Vives; ; Jan Ludovicus Vives; 6 March 1493 – 6 May 1540) was a Spanish (Valencian) scholar and Renaissance humanist who spent most of his adult life in the southern Hapsburg Netherlands. His beliefs on the soul, insight into early medical practice, and perspective on emotions, memory and learning earned him the title of the "father" of modern psychology. Vives was the first to shed light on some key ideas that established how psychology is perceived today.
Ерте өмір
Луис Вивес Валенсияда яһуди дінінен христиан дініне ауысқан конверсо отбасында дүниеге келді. Испанияда болғанда, ол Валенсия университетінде (Estudi General) оқыды, онда оған Жером Амигуэтус пен Даниэль Сисо сабақ берді. Білім беруде схоластика басым болды, диалектика мен пікір таласы маңызды рөл атқарды. Тіпті ең жас ғалымдар да үндемей отыруға үйренген; олар әрқашан ойларына келгенді күшпен айтады, әйтпесе даудан бас тартқандай болады. Күніне бір немесе тіпті екі дау-жанжал жеткіліксіз, мысалы, кешкі ас кезінде. Олар таңғы ас ішінде, таңғы ас кейін, кешкі асқа дейін және кешкі ас ішкен соң дауласады. Үйде де, сыртта да пікір таластырады. Тамақ ішкенде, ваннада, терлеу бөлмесінде, шіркеуде, қалада, ауылда, жұрт көз алдында, жекеде дауласады. Олар үнемі дауласып тұрады. Оның анасы Бланкина 1473 жылы туған, 1491 жылы дінге қарсы шығу айыбымен тергелді және тоғыз жасында анасы оларды кешірім оразасын ұстауға мәжбүр еткенін мойындады. Ол "Иман" сүресін жатқа айтқаннан кейін ақталды. Вивес 15 жасқа келгенде 1508 жылы обадан қайтыс болды; 1509 жылы ол Испаниядан ешқашан қайтып оралмады. 1524 жылы оның әкесі, әжесі және арғы атасы, сондай-ақ олардың туыстары испан инквизициясының бұйрығымен еврейлер ретінде жазаланды, оның інісі үйінде құпия синагог бар деп айыпталды. Бірнеше жылдан кейін (шамамен 1528 жылы), Вивес әпкелеріне берілген қалың мал төлеуден қашу үшін билік олардың анасының дінге қарсы шығу айыбын қайта көтерді, кешірім оразасы туралы куәлікті алға келтірді. Англияда ол Оксфордтағы Корпус-Кристи колледжінде тұрды, онда Эразммен тығыз байланыстары болды. Вивес заң ғылымдарының докторы атанды және философиядан дәріс оқыды. Генрих VIII мен Арагондық Екатеринаның некесін жоюға қарсы болғандықтан, ол патшаның құрметінен айырылып, 1528 жылы алты аптаға үй қамауында болды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Брюггеге қайтты, онда өмірінің соңына дейін көптеген еңбектер жазуға берілді, олар негізінен схоластикалық философияға және Аристотельдің сөзсіз билігіне қарсы бағытталған. Оның ең маңызды трактаты – De Causis Corruptarum Artium, ол Беконның Novum Organon еңбегімен бірдей деңгейде саналады. Оның ең маңызды педагогикалық еңбектері: Introductio ad sapientiam (1524); De disciplinis, онда білім беру мен оқудың рационалды бағдарламаларының маңыздылығына баса назар аударылды; De prima philosophia; және Exercitatio linguae latinae, латын тілінің оқулығы, ол керемет диалогтардан тұрады. Оның философиялық еңбектеріне De anima et vita (1538), De veritate fidei Christianae; және "De Subventione Pauperum Sive de Humanis Necessitatibus" (Кедейлерге көмек көрсету туралы) (1526) кіреді, бұл батыс әлемінде қалалық кедейлік мәселесін қарастыратын және әлеуметтік заңнама саясатына нақты ұсыныстар енгізетін алғашқы трактат. Вивес филологиялық талдау арқылы "Аристос хаты" деп аталатын кітаптың авторы грек емес, ол оқиғалар болғаннан кейін өмір сүрген яһуди болуы керек екенін анықтады. Ол 1540 жылы Брюггеде 47 жасында қайтыс болды және Санкт-Донациан соборында жерленді.
Кедейлерге мемлекеттік көмек
Орта ғасырларда кедейлерге көмек көрсету көбінесе шіркеу мен жеке адамдардың қайырымдылық арқылы атқарылатын міндеті болды. Қоғам дамыған сайын, бұл күш-жігер жеткіліксіз болып қалды. 1525 жылы голландиялық Брюгге қаласы Вивеске кедейлерге көмек көрсету мәселесін шешудің жолдарын ұсынуды сұрады. Ол өзінің пікірлерін De Subventione Pauperum Sive de Humanis Necessitatibus (Кедейлерге көмек көрсету туралы) атты эссесінде жазды. Вивес мемлекеттің кедейлерге белгілі бір деңгейде қаржылық көмек беруге, сондай-ақ біліктісіз кедейлерге кәсіптік оқыту ұйымдастыруға жауапкершілігі бар екенін айтты. Брюгге қаласы Вивестің ұсыныстарын 1557 жылға дейін іске асырмады, бірақ оның ұсыныстары 1530 жылдары Англия мен Германия империясында қабылданған әлеуметтік көмек заңдарына әсер етті.
Қазіргі заманғы маңызы
Вивс білім берудің жан-жақты теориясын ойлап тапты және сипаттады. Ол Мишель Эйкем де Монтень мен Джон Генри Ньюменнің эсселеріне тікелей әсер еткен болуы мүмкін. Ол Томас Мор мен Эразмның құрметіне ие болды, Эразм Вивс "Эразмның өзінен де асқақтап кетеді" деп жазған. Вивс психиканы тікелей талдаған алғашқы ғалым деп есептеледі. Ол көптеген адамдармен сұхбаттасып, олардың эмоцияларын білдіруі, қолданған сөздері және талқылаған мәселелері арасындағы байланысты анықтады. Фрейд Вивстің еңбектерімен таныс болған-болмағаны белгісіз, бірақ психиатрия тарихшысы Грегори Зилборг Вивсті психоанализдің рухани әкесі деп санайды (Медициналық психология тарихы, 1941) ал Фостер Уотсон (1915) оны қазіргі заманғы психологияның атасы деп атады. Вивс монархтарға сабақ берген. Оның балаларды жан-жақты және нақты біліммен тәрбиелеу туралы идеясы Жан Жак Руссодан көп бұрын пайда болды және Монтень арқылы Руссоға жанама әсер еткен болуы мүмкін. Ол 16 ғасырда қаншалықты ықпалды болса да, қазір Вивс мамандандырылған академиялық салалардан тыс аз қызығушылық тудырады. Вивстің құндылықтары Бельгияның екі жоғары білім беру мекемесін (KATHO және Katholieke Hogeschool Brugge Oostende) 2013 жылдың қыркүйегінен бастап өзара ынтымақтастығын/бірігуін "Vives" деп атауға шабыстады. Сондай-ақ, Вивстің Батыс Фландрия провинциясымен, оның астанасы Брюггемен байланысы да маңызды рөл атқарды.