Кіріспе
Кутберт Тансталл (кейде Танстал немесе Тонсталл деп те жазылады; 1474 – 18 қараша 1559) – ағылшын гуманисі, епископ, дипломат, әкімші және патша кеңесшісі. Ол Генрих VIII, Эдуард VI, Мэри I және Елизавета I патшалық құрған жылдары Дарем епископы қызметін атқарды.
Cuthbert Tunstall (otherwise spelt Tunstal or Tonstall; 1474 – 18 November 1559) was an English humanist, bishop, diplomat, administrator and royal adviser. He served as Bishop of Durham during the reigns of Henry VIII, Edward VI, Mary I and Elizabeth I.
Балалық шағы және ерте мансап
Кэтберт Тунсталл 1474 жылы Солтүстік Йоркширдегі Бедел қаласының жанындағы Хакфорт ауылында дүниеге келді. Ол Ланкаширдегі Турланд қамалының иесі Томас Тунсталдың ұлы, кейіннен Ричард III-тің жеке күзетшісі болған. Оның жартылай ағасы Брайан Тунсталл, «дақсыз рыцарь» деп аталған, 1513 жылы Флодден шайқасында қаза тапты. Сэр Уолтер Скотт «Мәрмион» поэмасының алтыншы кантосының 790-шы жолында «дақсыз Тунсталдың ақ туын» еске алады. Тунсталдың ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол екі жыл Сэр Томас Холландтың үй шаруасында, мүмкін Линн, Норфолк қаласында ас үйші болып жұмыс істеген. Брюссельде ол Эразммен де кездесіп, екі ғалымның және Питер Жильдің жақын досы болды, сондай-ақ Жильдің қызының крест әкесі болды. Ол Эразмға «Жаңа өсиет» кітабының екінші басылымын түзетуге көмектесті. Тунсталл 1516 жылы Роллздің сақтаушысы, ал 1521 жылы Солсбери соборының деканы болды. 1522 жылы ол итальяндық Лука Пачолидің еңбектеріне негізделген Англияда басылған математика туралы алғашқы кітабын жариялады. 1522 жылы ол Папаның бұйрығымен Лондон епископы болды, ал 1523 жылдың 25 мамырында Құпия мөрдің сақтаушысы тағайындалды. 1525 жылы Павия шайқасынан кейін Киелі Рим императоры Карл V-пен келіссөздер жүргізді және 1529 жылы Кембре бейбітшілігін ұйымдастыруға көмектесті.
Протестантизм
Тунстал 1523 жылы Уильям Тиндейлмен кездесіп, Киелі кітапты (сол кездегі ерте қазіргі ағылшын тіліне) аудару үшін демеушілік іздеді, бірақ Тунстал бірнеше ғалымдарды қаржыландырғанын айтып, бас тартты. Тунстал еретиктерді емес, еретик кітаптарды өртеп жіберуді артық көретін. Кейіннен ол 1526 жылғы қазан айында Тиндейлдің Жаңа өсиетінің алғашқы басылымының көбін сатып алып, Пауылдың айқыш ағашында өртеп жіберді. Кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл Томас Мор ескерткендей, Тиндейлдің кейінгі жетілдірілген басылымын қаржыландыруға көмектескен.
Генрих VIII мен Эдуард VI тұсында Дархам епискобы
1530 жылы 22 ақпанда, тағы да папалық бұйрық бойынша, Тунсталл кардинал Вулсиден кейін Дарем епископы лауазымын иемденді. Бұл қызмет епархия аумағында, Дарем графтығы Паллатиніндегі квази-патшалық билік пен құқықтарды қабылдауды қамтиды. 1537 жылы ол жаңа Солтүстік Кеңесінің президенті болып тағайындалды. Шотландтармен ұзақ келіссөздер жүргізгенімен, ол басқа да қоғамдық істерге қатысып, парламентте де жұмыс істеді, онда 1539 жылы Алты баптан тұратын заң жобасын талқылауға қатысты. Король Генрихтің ажырасу мәселесінде Тунсталл патшайым Екатеринаның кеңесшілерінің бірі болды. Епископ Джон Фишер мен сэр Томас Мордан өзгеше, Тунсталл Англия реформациясынан кейінгі қиын жылдары көп қолдау таппаған мәселелер бойынша пассивті мойынсұну және келісім саясатын ұстанды. Тунсталл Рим католик дінінің доктринасы мен дәстүрлерін берік ұстанса да, біраз ойланғаннан кейін Генрихті Англия шіркеуінің басшысы ретінде қабылдады және бұл ұстанымын ашық қорғап, Риммен жарылысқа келісті. Тунсталл король Эдуард VI-ның кеңесшілерінің діни саясатын ұнатпады және 1549 жылы бірінші Біркелкілік заңына қарсы дауыс берді. Дегенмен, ол қоғамдық міндеттерін үзіліссіз атқара берді және Уорвик графы Сомерсет герцогының католиктерге қарсы саясатын өзгертуге көндіріледі деп үміттенді. Сомерсет құлағаннан кейін Тунсталл 1551 жылдың мамыр айында Лондонға шақырылып, үйіне қамалды. Осы тұтқында ол 1554 жылы Парижде жарық көрген Евхаристия туралы трактат жазды. 1551 жылдың соңында ол Лондон мұнарасына қамалды, және оның лауазымынан айыру туралы заң жобасы Халық палатасына енгізілді. Бұл жоба сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол 1552 жылдың 4-5 қазанында комиссия алдында сотталып, епископтық лауазымынан айырылды.
Мэри I және Елизавета I тұсындағы Дархам епискобы
1553 жылы католик королевасы Мэри I таққа отырғанда Тунсталлға бостандық берілді. 1553 жылғы наурыз айында Парламент актісімен таратылған оның епископтығы 1554 жылғы сәуір айында жаңа актімен қайта жаңартылды. Тунсталл Дарем епискобы лауазымын қайта иеленді. Ол бұрынғы саясатын сақтап, протестанттарды жүйелі түрде қуғындамады. Марияның билігі тұсында ол өз епархиясын бейбіт түрде басқарды. Протестант Елизавета I таққа отырғанда, Тунсталл Жоғарғылыққа берілетін серттен бас тартты және англикан Мэтью Паркерді Кентербери архиепискобы етіп сайлау рәсіміне қатыспады. Ол тұтқындалды, 1559 жылдың қыркүйегінде тағы да епархиясынан айырылды және Ламбет сарайында қамауға алынды, онда бірнеше аптадан кейін 85 жасында қайтыс болды. Ол Елизаветаның билігінде тұтқында қайтыс болған он бір рим-католик епискобының бірі болды. Ол Ламбеттегі Әулие Мария шіркеуіне жерленді, қазір бұл ғимарат діни маңызын жойған. Англикан тарихшысы Альберт Ф. Поллард былай деп жазды: Тунсталдың сексен бес жылдық ұзақ қызметі, оның ішінде отыз жеті жылы епископ болып өткен, он алтыншы ғасырдың ең тұрақты және құрметті қызметтерінің бірі. Эдуард VI кезіндегі діни төңкерістің кең ауқымы оны патша билігіне қатысты көзқарасын өзгертуге мәжбүр етті және ол Елизавета билігінде оларды қайтадан өзгертуден бас тартты.
Tunstall's long career of eighty five years, for thirty seven of which he was a bishop, is one of the most consistent and honourable in the sixteenth century. The extent of the religious revolution under Edward VI caused him to reverse his views on the royal supremacy and he refused to change them again under Elizabeth.